Ảnh hưởng thức ăn hỗn hợp đến kinh tế kỹ thuật dê 6-10 tháng - Trần Văn Thông

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động thay thế thức ăn hỗn hợp đến chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của dê 6-10 tháng tuổi.

• Tác giả: Trần Văn Thông
• Người hướng dẫn: PGS. Từ Trung Kiên
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của việc thay thế các mức thức ăn hỗn hợp đến một số chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của dê giai đoạn 6 - 10 tháng tuổi
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Khám phá vai trò then chốt của thức ăn hỗn hợp trong việc tối ưu hóa chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của dê

Trong bối cảnh chăn nuôi hiện đại, việc tối ưu hóa dinh dưỡng là yếu tố then chốt quyết định năng suất và hiệu quả kinh tế. Thức ăn hỗn hợp đã và đang nổi lên như một giải pháp đột phá, đặc biệt đối với dê chăn nuôi. Loại thức ăn này không chỉ cung cấp đầy đủ các dưỡng chất cần thiết mà còn được nghiên cứu kỹ lưỡng để phù hợp với từng giai đoạn phát triển của vật nuôi, đặc biệt là dê giai đoạn 6-10 tháng tuổi. Một nghiên cứu của Trần Văn Thông (2020) đã chỉ rõ ảnh hưởng thức ăn hỗn hợp đến chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của dê, mang lại những cái nhìn sâu sắc về cách thức dinh dưỡng có thể cải thiện đáng kể các thông số quan trọng như tăng trọng của dê, tốc độ sinh trưởng, và các chỉ số thể vóc.

Việc sử dụng thức ăn chăn nuôi dê khoa học giúp người chăn nuôi vượt qua những thách thức về thiếu hụt dinh dưỡng từ khẩu phần ăn truyền thống, từ đó nâng cao năng suất dê thịt và giảm chi phí sản xuất. Khẩu phần ăn cân đối, giàu năng lượng và protein không chỉ thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của dê mà còn cải thiện sức khỏe tổng thể, giảm thiểu bệnh tật. Điều này trực tiếp đóng góp vào việc cải thiện hiệu quả kinh tế chăn nuôi dê. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích những tác động cụ thể của thức ăn hỗn hợp đến các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của dê, đồng thời đưa ra những khuyến nghị thực tiễn dựa trên các nghiên cứu khoa học, giúp người chăn nuôi áp dụng hiệu quả vào thực tiễn sản xuất. Mục tiêu cuối cùng là giúp dê chăn nuôi đạt được tiềm năng sinh trưởng tối đa, mang lại lợi nhuận cao nhất cho người nông dân.

1.1. Định nghĩa và vai trò thiết yếu của thức ăn hỗn hợp trong chăn nuôi dê thịt

Thức ăn hỗn hợp là loại thức ăn được pha trộn từ nhiều nguyên liệu khác nhau như bột ngô, khô dầu đậu tương, cám gạo, bột cá, khoáng chất và vitamin, nhằm cung cấp một khẩu phần dinh dưỡng cân đối, đầy đủ cho vật nuôi. Vai trò thiết yếu của thức ăn hỗn hợp trong chăn nuôi dê là đảm bảo dê nhận đủ năng lượng, protein, chất béo, vitamin và khoáng chất cần thiết cho quá trình sinh trưởng, phát triển và sản xuất. Đặc biệt đối với dê giai đoạn 6-10 tháng tuổi, đây là giai đoạn dê sinh trưởng nhanh, cần lượng dinh dưỡng cao để đạt tăng trọng của dê tối ưu. Việc sử dụng thức ăn hỗn hợp giúp khắc phục tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng từ thức ăn thô xanh đơn thuần, từ đó nâng cao chỉ tiêu sinh trưởng dê và cải thiện năng suất dê thịt.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu dinh dưỡng của dê và tầm quan trọng của thức ăn bổ sung

Nhu cầu dinh dưỡng của dê thay đổi tùy thuộc vào nhiều yếu tố như giống, tuổi, giới tính, tình trạng sinh lý (mang thai, cho sữa) và mục đích sản xuất (dê thịt, dê sữa). Ví dụ, dê giai đoạn 6-10 tháng tuổi đang trong giai đoạn phát triển cơ bắp và xương, yêu cầu protein và năng lượng cao. Dê cái mang thai hoặc cho sữa cần lượng canxi và phốt pho lớn để hình thành sữa và phát triển bào thai. Việc xác định đúng nhu cầu dinh dưỡng giúp lựa chọn thức ăn chăn nuôi dê phù hợp. Thức ăn hỗn hợp đóng vai trò quan trọng trong việc bổ sung những dưỡng chất mà thức ăn thô xanh không thể cung cấp đủ, đảm bảo sự phát triển hài hòa và đạt các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của dê mong muốn.

II. Thách thức và vấn đề cốt lõi trong tối ưu hóa dinh dưỡng dê đặc biệt là dê thịt

Chăn nuôi dê, đặc biệt là dê thịt, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc tối ưu hóa dinh dưỡng để đạt được năng suất dê thịt cao và hiệu quả kinh tế chăn nuôi dê bền vững. Một trong những vấn đề chính là việc dựa quá nhiều vào khẩu phần ăn truyền thống, thường thiếu cân đối và không đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng cụ thể của dê ở các giai đoạn khác nhau, đặc biệt là dê giai đoạn 6-10 tháng tuổi – thời kỳ vàng cho sự phát triển. Điều này dẫn đến tốc độ tăng trưởng chậm, chất lượng thịt không cao, và kéo dài thời gian nuôi, làm giảm tăng trọng của dê cũng như lợi nhuận.

Việc thiếu hụt hoặc mất cân bằng các dưỡng chất như protein, năng lượng, vitamin và khoáng chất trong thức ăn chăn nuôi dê có thể gây ra nhiều hệ lụy. Dê có thể bị suy dinh dưỡng, sức đề kháng kém, dễ mắc bệnh, ảnh hưởng trực tiếp đến chỉ tiêu sinh trưởng dê và các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của dê khác. Do đó, việc nghiên cứu và áp dụng thức ăn hỗn hợp một cách khoa học là hết sức cần thiết để giải quyết những vấn đề này. Nắm bắt được những thách thức này sẽ giúp người chăn nuôi đưa ra các quyết định dinh dưỡng thông minh hơn, hướng tới một mô hình chăn nuôi dê hiệu quả và bền vững hơn.

2.1. Hạn chế của khẩu phần ăn truyền thống và tác động đến năng suất dê thịt

Khẩu phần ăn truyền thống cho dê thường chủ yếu dựa vào thức ăn thô xanh như cỏ, lá cây. Mặc dù đây là nguồn thức ăn tự nhiên và giá rẻ, chúng thường không cung cấp đủ năng lượng và protein cho dê, đặc biệt là dê giai đoạn 6-10 tháng tuổi cần dinh dưỡng cao để tăng trọng của dê tối ưu. Sự thiếu hụt này dẫn đến chỉ tiêu sinh trưởng dê thấp, tốc độ tăng trưởng chậm, dê gầy yếu, và kéo dài thời gian vỗ béo. Kết quả là năng suất dê thịt không đạt yêu cầu, giảm khả năng cạnh tranh trên thị trường và ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả kinh tế chăn nuôi dê tổng thể. Việc thay thế một phần thức ăn thô bằng thức ăn hỗn hợp chất lượng cao là giải pháp hiệu quả để khắc phục những hạn chế này.

2.2. Các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật cần cải thiện và vai trò của thức ăn hỗn hợp

Để đánh giá hiệu quả kinh tế chăn nuôi dê, các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của dê quan trọng cần được xem xét bao gồm: khối lượng cơ thể, tốc độ sinh trưởng tuyệt đối, chỉ số chuyển hóa thức ăn, chi phí thức ăn trên một đơn vị tăng trọng, và lợi nhuận. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng thức ăn hỗn hợp có thể cải thiện đáng kể các chỉ số này. Ví dụ, một khẩu phần ăn cân đối giúp tăng tăng trọng của dê hàng ngày, rút ngắn thời gian nuôi, giảm lượng thức ăn tiêu thụ trên mỗi kg tăng trọng, từ đó giảm chi phí và tăng lợi nhuận. Việc tập trung cải thiện các chỉ tiêu sinh trưởng dê này bằng thức ăn chăn nuôi dê hợp lý là chìa khóa để nâng cao năng suất dê thịt và sự bền vững của ngành.

III. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của thức ăn hỗn hợp đến sự phát triển của dê

Để định lượng chính xác ảnh hưởng thức ăn hỗn hợp đến chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của dê, các nhà khoa học thường tiến hành các thí nghiệm có kiểm soát. Phương pháp nghiên cứu được thiết kế nhằm so sánh hiệu quả của các mức độ sử dụng thức ăn hỗn hợp khác nhau lên các chỉ số sinh trưởng và kinh tế của dê. Nghiên cứu của Trần Văn Thông (2020) là một ví dụ điển hình, tập trung vào dê giai đoạn 6-10 tháng tuổi – giai đoạn sinh trưởng quan trọng để phát triển năng suất dê thịt.

Các thí nghiệm thường bao gồm việc chia dê thành các lô khác nhau: lô đối chứng (ĐC) và các lô thí nghiệm (TN). Lô ĐC thường được cho ăn khẩu phần truyền thống, trong khi các lô TN được bổ sung thức ăn hỗn hợp với các mức độ hoặc tỷ lệ khác nhau. Việc này cho phép đánh giá một cách khách quan sự khác biệt về chỉ tiêu sinh trưởng dê và hiệu quả kinh tế chăn nuôi dê giữa các nhóm. Quá trình thu thập dữ liệu diễn ra định kỳ, bao gồm đo lường tăng trọng của dê, các chiều đo cơ thể và theo dõi lượng thức ăn tiêu thụ. Phân tích thống kê sau đó sẽ xác định mức độ ý nghĩa của ảnh hưởng thức ăn hỗn hợp đến từng chỉ tiêu, cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho các khuyến nghị thực tiễn trong chăn nuôi dê.

3.1. Thiết kế thí nghiệm và đối tượng dê nghiên cứu Cách thay thế các mức thức ăn hỗn hợp

Nghiên cứu về ảnh hưởng thức ăn hỗn hợp đến chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của dê thường được thực hiện trên các đối tượng dê cùng giống, cùng độ tuổi, và có trọng lượng ban đầu tương đương, thường là dê giai đoạn 6-10 tháng tuổi. Ví dụ, nghiên cứu của Trần Văn Thông đã sử dụng ba lô thí nghiệm: Lô ĐC (ăn cỏ voi + 300g bột ngô/ngày), Lô TN1 (ăn cỏ voi + 300g thức ăn hỗn hợp/ngày), và Lô TN2 (ăn cỏ voi + 350g thức ăn hỗn hợp/ngày). Việc thay thế các mức thức ăn hỗn hợp này cho phép đánh giá trực tiếp sự khác biệt về hiệu quả. Các yếu tố môi trường và chăm sóc nuôi dưỡng khác được giữ ổn định để đảm bảo kết quả chỉ phản ánh tác động của sự thay đổi khẩu phần thức ăn chăn nuôi dê.

3.2. Các chỉ tiêu kỹ thuật được đánh giá Đo lường tốc độ sinh trưởng và thể vóc của dê

Trong các nghiên cứu về ảnh hưởng thức ăn hỗn hợp đến chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của dê, một loạt các chỉ tiêu sinh trưởng dê kỹ thuật được theo dõi sát sao. Các chỉ tiêu chính bao gồm: khối lượng cơ thể (kg/con), tốc độ sinh trưởng (g/con/ngày), các chiều đo cơ thể như vòng ngực, dài thân chéo, cao vây, và vòng ống (cm/con). Khối lượng của dê ở các tháng tuổi được gọi là sinh trưởng tích lũy. Tốc độ sinh trưởng tuyệt đối biểu thị sự gia tăng khối lượng sống trung bình mỗi ngày. Dữ liệu được thu thập định kỳ (ví dụ, hàng tháng) và được phân tích thống kê để xác định mức độ ảnh hưởng của thức ăn hỗn hợp đến sự phát triển thể vóc và tăng trọng của dê.

IV. Phân tích kết quả Thức ăn hỗn hợp thúc đẩy sinh trưởng và nâng cao năng suất dê như thế nào

Các nghiên cứu thực nghiệm đã cung cấp bằng chứng rõ ràng về ảnh hưởng thức ăn hỗn hợp đến chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của dê, đặc biệt là trong việc thúc đẩy sinh trưởng dê và nâng cao năng suất dê thịt. Dữ liệu từ các thí nghiệm cho thấy sự khác biệt đáng kể giữa các nhóm dê được bổ sung thức ăn hỗn hợp so với nhóm đối chứng. Cụ thể, các lô thí nghiệm sử dụng thức ăn hỗn hợp đã đạt được tăng trọng của dê vượt trội, thể hiện qua khối lượng cơ thể và tốc độ sinh trưởng cao hơn.

Theo Trần Văn Thông (2020), khi cho dê ăn thức ăn hỗn hợp ở mức 300g và 350g/ngày, khối lượng tăng lần lượt là 7,60 kg/con và 7,90 kg/con trong 3 tháng, tương ứng với tăng 2,53 kg/con/tháng và 2,63 kg/con/tháng. Trong khi đó, lô đối chứng chỉ tăng 4,97 kg/con/3 tháng (tương đương 1,66 kg/con/tháng). Điều này khẳng định rằng thức ăn hỗn hợp có tác động tích cực và rõ rệt đến tăng trọng của dê. Ngoài ra, các chiều đo cơ thể như vòng ngực, dài thân chéo và cao vây cũng có sự gia tăng đáng kể ở các lô thí nghiệm, cho thấy sự phát triển toàn diện về thể vóc của dê. Những kết quả này là cơ sở vững chắc để khuyến nghị áp dụng rộng rãi thức ăn hỗn hợp trong chăn nuôi dê để tối ưu hóa hiệu quả.

4.1. Tác động của thức ăn hỗn hợp đến khối lượng và tốc độ tăng trưởng của dê

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc bổ sung thức ăn hỗn hợp giúp cải thiện rõ rệt khối lượng cơ thể và tốc độ sinh trưởng của dê. Cụ thể, theo bảng 3.9 trong luận văn của Trần Văn Thông, lô đối chứng (ĐC) cho dê ăn cỏ voi kết hợp 300g bột ngô/ngày, dê tăng 4,97 kg/con trong 3 tháng. Trong khi đó, lô TN1 (300g thức ăn hỗn hợp/ngày) tăng 7,60 kg/con và lô TN2 (350g thức ăn hỗn hợp/ngày) tăng 7,90 kg/con trong cùng thời gian. Điều này cho thấy thức ăn hỗn hợp ở các mức độ thử nghiệm đã giúp tăng trọng của dê lên đáng kể, tương ứng với mức tăng 2,53 kg và 2,63 kg/con/tháng so với 1,66 kg/con/tháng ở lô ĐC. Điều này khẳng định vai trò của thức ăn hỗn hợp trong việc tối ưu hóa chỉ tiêu sinh trưởng dê.

4.2. Ảnh hưởng đến các chiều đo cơ thể và thể vóc của dê phân tích sự phát triển xương

Bên cạnh tăng trọng của dê, thức ăn hỗn hợp còn ảnh hưởng tích cực đến các chiều đo cơ thể, phản ánh sự phát triển thể vóc toàn diện. Kết quả từ nghiên cứu của Trần Văn Thông (2020) cho thấy, vòng ngực của dê lô ĐC, TN1 và TN2 tăng lần lượt là 7,17; 12,00; 12,33 cm. Chiều dài thân chéo cũng tăng tương ứng là 5,33; 9,33; 9,33 cm, và cao vây tăng 4,67; 7,33; 8,00 cm. Tuy nhiên, kích thước vòng ống – một chỉ số phản ánh sự phát triển xương – không có sự khác biệt đáng kể giữa các lô (P>0,05). Điều này gợi ý rằng thức ăn hỗn hợp chủ yếu tác động làm tăng thân thịt và các mô mềm, làm tăng kích thước vòng ngực, dài thân chéo và cao vây, nhưng không làm thay đổi đáng kể kích thước xương của dê, hoặc thay đổi ở mức không có ý nghĩa thống kê. Sự phát triển này rất quan trọng đối với năng suất dê thịt.

V. Đánh giá hiệu quả kinh tế Tối ưu hóa lợi nhuận khi ứng dụng thức ăn hỗn hợp cho dê

Việc áp dụng thức ăn hỗn hợp không chỉ mang lại lợi ích về chỉ tiêu sinh trưởng dê mà còn cải thiện đáng kể hiệu quả kinh tế chăn nuôi dê. Mặc dù chi phí đầu tư ban đầu cho thức ăn hỗn hợp có thể cao hơn so với chỉ sử dụng thức ăn thô xanh hoặc bột ngô đơn thuần, nhưng những lợi ích về mặt kỹ thuật mang lại sẽ bù đắp và thậm chí vượt trội hơn về mặt kinh tế. Tốc độ tăng trọng của dê nhanh hơn giúp rút ngắn thời gian nuôi, giảm chi phí chăm sóc, phòng bệnh và lao động. Đồng thời, dê đạt trọng lượng xuất chuồng sớm hơn với chất lượng thịt tốt hơn, giúp người chăn nuôi bán được giá cao hơn.

Một trong những yếu tố quan trọng là chỉ số chuyển hóa thức ăn. Khi dê sử dụng thức ăn hỗn hợp cân đối, khả năng hấp thu và chuyển hóa dinh dưỡng hiệu quả hơn, dẫn đến lượng thức ăn cần thiết cho mỗi kg tăng trọng giảm. Điều này trực tiếp giảm chi phí thức ăn trên mỗi đơn vị sản phẩm thịt, từ đó tăng lợi nhuận ròng cho người chăn nuôi. Việc đánh giá kỹ lưỡng mối quan hệ giữa chi phí thức ăn chăn nuôi dê và lợi nhuận thu được là cần thiết để đưa ra quyết định đầu tư thông minh, tối ưu hóa ảnh hưởng thức ăn hỗn hợp đến chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của dê và đảm bảo sự bền vững của trang trại.

5.1. Phân tích chi phí thức ăn và lợi nhuận thu được từ chăn nuôi dê với thức ăn hỗn hợp

Phân tích chi phí thức ăn là một phần quan trọng trong đánh giá hiệu quả kinh tế chăn nuôi dê. Mặc dù thức ăn hỗn hợp có thể có giá thành cao hơn bột ngô đơn thuần, nhưng do khả năng làm tăng tăng trọng của dê nhanh chóng và rút ngắn thời gian nuôi, tổng chi phí trên mỗi đơn vị sản phẩm thịt lại có thể giảm. Ví dụ, nếu dê đạt trọng lượng xuất chuồng sớm hơn 1 tháng nhờ thức ăn hỗn hợp, người chăn nuôi tiết kiệm được chi phí cho thức ăn thô, công lao động và rủi ro bệnh tật trong tháng đó. Lợi nhuận thu được từ năng suất dê thịt cao hơn, dê có thể vóc tốt hơn, và chất lượng thịt cải thiện cũng đóng góp vào doanh thu. Để tối ưu hóa, cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa mức đầu tư vào thức ăn chăn nuôi dê và giá trị gia tăng mà nó mang lại.

5.2. Khuyến nghị thực tiễn để tối ưu hóa việc sử dụng thức ăn hỗn hợp cho dê chăn nuôi

Dựa trên các kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng thức ăn hỗn hợp đến chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của dê, một số khuyến nghị thực tiễn có thể áp dụng. Đầu tiên, người chăn nuôi nên sử dụng thức ăn hỗn hợp với liều lượng phù hợp, như mức 350g/con/ngày cho dê giai đoạn 6-10 tháng tuổi đã cho thấy hiệu quả vượt trội. Thứ hai, kết hợp thức ăn hỗn hợp với khẩu phần thức ăn thô xanh chất lượng cao để đảm bảo cung cấp đủ xơ. Thứ ba, thường xuyên theo dõi chỉ tiêu sinh trưởng dê (khối lượng, chiều đo) để điều chỉnh khẩu phần ăn kịp thời. Cuối cùng, cần lựa chọn thức ăn hỗn hợp từ các nhà cung cấp uy tín để đảm bảo chất lượng dinh dưỡng. Áp dụng những khuyến nghị này sẽ giúp tối đa hóa hiệu quả kinh tế chăn nuôi dê và năng suất dê thịt.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai Nâng tầm chăn nuôi dê bền vững với thức ăn hỗn hợp

Nghiên cứu về ảnh hưởng thức ăn hỗn hợp đến chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của dê đã khẳng định vai trò không thể phủ nhận của phương pháp dinh dưỡng này trong việc nâng cao hiệu quả chăn nuôi dê. Những kết quả đã chứng minh rõ ràng rằng việc bổ sung thức ăn hỗn hợp vào khẩu phần ăn của dê, đặc biệt là dê giai đoạn 6-10 tháng tuổi, mang lại sự cải thiện đáng kể về chỉ tiêu sinh trưởng dê, tăng trọng của dê và các chiều đo cơ thể. Điều này không chỉ giúp tối ưu hóa năng suất dê thịt mà còn góp phần quan trọng vào việc tăng cường hiệu quả kinh tế chăn nuôi dê.

Triển vọng tương lai của việc ứng dụng thức ăn hỗn hợp trong chăn nuôi dê là rất lớn. Với sự tiến bộ của khoa học công nghệ, các công thức thức ăn chăn nuôi dê ngày càng được tinh chỉnh để phù hợp hơn với nhu cầu cụ thể của từng giống dê, từng giai đoạn phát triển và từng điều kiện khí hậu. Việc tối ưu hóa dinh dưỡng bằng thức ăn hỗn hợp là chìa khóa để đạt được một ngành chăn nuôi dê bền vững, năng suất cao và mang lại lợi nhuận tối đa cho người nông dân. Tiếp tục nghiên cứu sâu rộng và ứng dụng linh hoạt các phát hiện khoa học sẽ mở ra những cơ hội mới cho sự phát triển của ngành này.

6.1. Tóm tắt những ảnh hưởng chính của thức ăn hỗn hợp và tiềm năng phát triển ngành dê

Tóm lại, thức ăn hỗn hợp có ảnh hưởng tích cực và sâu rộng đến chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của dê. Nó giúp cải thiện đáng kể tăng trọng của dê, tốc độ sinh trưởng, và các chỉ số thể vóc như vòng ngực, dài thân chéo, cao vây, đặc biệt ở dê giai đoạn 6-10 tháng tuổi. Điều này dẫn đến rút ngắn thời gian nuôi, tăng năng suất dê thịt, và nâng cao hiệu quả kinh tế chăn nuôi dê. Tiềm năng phát triển của ngành dê với việc áp dụng thức ăn hỗn hợp là rất lớn, hướng tới một nền chăn nuôi chuyên nghiệp, năng suất cao và bền vững hơn, đáp ứng nhu cầu thị trường ngày càng tăng về sản phẩm thịt dê chất lượng.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo để nâng cao hiệu quả chăn nuôi dê bằng thức ăn hỗn hợp

Để tiếp tục nâng cao hiệu quả kinh tế chăn nuôi dê và tối ưu hóa ảnh hưởng thức ăn hỗn hợp đến chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của dê, các hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào: phát triển các công thức thức ăn hỗn hợp chuyên biệt cho từng giống dê và mục đích sản xuất (thịt, sữa); nghiên cứu mức thức ăn hỗn hợp tối ưu để đạt tăng trọng của dê cao nhất với chi phí thấp nhất; đánh giá tác động lâu dài của thức ăn hỗn hợp lên sức khỏe sinh sản và chất lượng thịt; và nghiên cứu tích hợp thức ăn hỗn hợp với các nguồn thức ăn thô xanh địa phương để tối ưu hóa nguồn lực. Những nghiên cứu này sẽ góp phần hoàn thiện quy trình chăn nuôi dê hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi dê tại Việt Nam ghi nhận bước tăng trưởng vượt bậc trong giai đoạn 2014 - 2019, với tổng đàn tăng từ 1.275.000 con năm 2014 lên mức 3.612.000 con năm 2019, tương ứng tỷ lệ tăng trưởng hàng năm đạt từ 4,99% đến 26,49%. Riêng 6 tháng đầu năm 2020, tổng đàn cả nước đạt 2.198.000 con. Sự phát triển mạnh mẽ này xuất phát từ đặc tính vốn đầu tư ban đầu thấp, sức đề kháng cao, khả năng sinh sản nhanh và giá trị thương phẩm cao của thịt dê. Tuy nhiên, trước áp lực suy giảm diện tích bãi chăn thả do các chính sách giao đất, giao rừng và mở rộng đất canh tác, phương thức chăn thả quảng canh truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế. Người chăn nuôi buộc phải chuyển đổi sang hình thức nuôi nhốt hoàn toàn hoặc bán chăn thả. Thực tế sản xuất cho thấy, người dân chủ yếu bổ sung thức ăn tinh đơn thuần là bột ngô, dẫn đến tình trạng mất cân đối dinh dưỡng nghiêm trọng, dê tăng trọng chậm và hiệu quả kinh tế thấp.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm xác định định lượng ảnh hưởng của việc thay thế bột ngô bằng các mức thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh dạng viên đến khả năng sinh trưởng, hiệu quả sử dụng thức ăn và các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của dê đực lai giai đoạn 6 - 10 tháng tuổi. Khảo nghiệm được tiến hành trong thời gian 90 ngày (từ tháng 9 đến tháng 12 năm 2019) tại Trang trại TVT, xã Lương Thiện, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang phối hợp cùng Viện Khoa học sự sống - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu xác lập cơ sở khoa học giúp nâng khối lượng xuất chuồng của dê từ mức 17,72 kg lên 20,25 - 20,57 kg, tăng tốc độ tăng khối lượng bình quân từ 55,19 g/con/ngày lên 84,44 - 87,78 g/con/ngày, đồng thời bảo đảm tỷ lệ sống đạt 100% trong điều kiện nuôi nhốt vụ đông tại miền núi phía Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng sinh học phát triển gia súc và lý thuyết dinh dưỡng của động vật nhai lại:

Quy luật sinh trưởng theo giai đoạn và không đồng đều: Quá trình phát triển của gia súc diễn ra theo từng thời kỳ nối tiếp với tốc độ tích lũy mô khác nhau. Giai đoạn 6 - 10 tháng tuổi là thời kỳ vỗ béo quan trọng sau cai sữa, khi cường độ tích lũy protein và phát triển cơ bắp chiếm ưu thế so với giai đoạn trưởng thành sau này.

Lý thuyết chuyển hóa dinh dưỡng dạ cỏ: Hệ vi sinh vật dạ cỏ ở động vật nhai lại đòi hỏi sự phối hợp cân đối giữa nguồn năng lượng lên men và protein thô để tối ưu hóa quá trình tổng hợp protein vi sinh vật. Việc chỉ sử dụng bột ngô đơn thuần dễ gây mất cân đối áp suất thẩm thấu và giảm pH dạ cỏ, trong khi thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh cung cấp đầy đủ axit amin, khoáng và vitamin thiết yếu.

Hiện tượng sinh trưởng bù: Khi chuyển từ điều kiện chăn thả tự do nghèo dinh dưỡng sang chế độ nuôi nhốt thâm canh với khẩu phần đầy đủ, cơ thể dê sẽ kích hoạt khả năng tăng trọng bù vượt trội trong những tuần đầu tiên.

Các khái niệm then chốt bao gồm: Sinh trưởng tích lũy (khối lượng cơ thể đo tại các thời điểm nhất định, tính bằng kg/con), Sinh trưởng tuyệt đối (tốc độ tăng khối lượng trung bình ngày đêm, tính bằng g/con/ngày), Sinh trưởng tương đối (tỷ lệ phần trăm tăng khối lượng giữa hai thời điểm khảo sát), và Hệ thống chỉ số cấu tạo thể hình gồm dài thân chéo, cao vây, vòng ngực, vòng ống.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng cỡ mẫu gồm 18 dê đực lai (1/8 Bách Thảo x 7/8 Cỏ) có độ tuổi từ 6 đến 10 tháng, khối lượng ban đầu đồng đều từ 11 đến 15 kg (trung bình dao động từ 12,65 đến 12,75 kg/con). Phương pháp chọn mẫu phân lô ngẫu nhiên hoàn chỉnh được áp dụng để chia đàn dê thành 3 lô thí nghiệm tương đồng (6 con/lô), nuôi nhốt trong chuồng sàn nhựa hợp vệ sinh:

Lô đối chứng: Cỏ voi thu cắt tự do kết hợp 300 g bột ngô/con/ngày. Lô thí nghiệm 1: Cỏ voi thu cắt tự do kết hợp 300 g thức ăn hỗn hợp viên/con/ngày. Lô thí nghiệm 2: Cỏ voi thu cắt tự do kết hợp 350 g thức ăn hỗn hợp viên/con/ngày.

Thức ăn hỗn hợp viên tự phối trộn gồm cám gạo, bột ngô, đậu tương rang, premix khoáng và vitamin, đạt 89,36% vật chất khô, 17,03% protein thô và 3.422,90 kcal/kg năng lượng thô. Cỏ voi thu cắt ở độ tuổi 45 - 50 ngày đạt 18,95% vật chất khô, 1,75% protein thô và 722,79 kcal/kg năng lượng thô. Các chỉ tiêu hóa học được phân tích theo tiêu chuẩn quốc gia: protein thô bằng phương pháp Kjeldahl (TCVN 8133-1:2009), lipid thô qua Soxhlet (TCVN 4331:2007), xơ thô qua phương pháp Henneberg - Stoman (TCVN 4329:2007). Dữ liệu được thu thập định kỳ 30 ngày/lần bằng cân đồng hồ 100 kg trước giờ ăn sáng và hệ thống thước đo chuyên dụng đạt độ chính xác 99,5%.

Toàn bộ số liệu được xử lý bằng phân tích phương sai ANOVA một nhân tố thông qua mô hình tuyến tính tổng quát (GLM) trên phần mềm Minitab 18, so sánh bắt cặp giá trị trung bình bằng phép thử Tukey ở mức ý nghĩa thống kê α = 0,05. Phương pháp này giúp kiểm soát tối đa sai số ngẫu nhiên giữa các cá thể và kiểm chứng chính xác sự sai khác giữa các nghiệm thức.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo nghiệm thực chứng kéo dài 90 ngày mang lại bốn phát hiện then chốt về khả năng sinh trưởng của dê thịt:

Tỷ lệ nuôi sống đạt mức tuyệt đối 100% ở cả 3 lô: Trong điều kiện thời tiết mùa đông biến đổi khắc nghiệt tại Tuyên Quang, việc nuôi nhốt chuồng sàn và quản lý dinh dưỡng chặt chẽ giúp đàn dê duy trì sức khỏe ổn định, không ghi nhận ca bệnh truyền nhiễm hay tiêu chảy.

Khối lượng xuất chuồng và sinh trưởng tích lũy tăng vượt bậc: Khối lượng kết thúc của dê ở lô thí nghiệm 1 đạt 20,25 kg/con và lô thí nghiệm 2 đạt 20,57 kg/con, cao hơn rõ rệt so với lô đối chứng chỉ đạt 17,72 kg/con. Tổng mức tăng khối lượng sau 3 tháng của lô thí nghiệm 1 là 7,60 kg/con (2,53 kg/tháng) và lô thí nghiệm 2 là 7,90 kg/con (2,63 kg/tháng), cao hơn lô đối chứng đạt 4,97 kg/con (1,66 kg/tháng) lần lượt là 52,92% và 58,95%.

Sinh trưởng tuyệt đối tăng trưởng vượt trội: Tăng trọng ngày của dê ăn thức ăn hỗn hợp ở lô thí nghiệm 1 đạt 84,44 g/con/ngày và lô thí nghiệm 2 đạt 87,78 g/con/ngày, cao hơn có ý nghĩa thống kê (P = 0,001) so với mức 55,19 g/con/ngày của lô đối chứng. Sự bứt phá mạnh nhất diễn ra ở giai đoạn tháng thứ 2 và thứ 3, khi tốc độ tăng trọng của nhóm thí nghiệm đạt 73,89 - 90,56 g/con/ngày, so với 50,56 - 55,00 g/con/ngày của đối chứng.

Phát triển vượt trội về các chiều đo cơ thể nhưng giữ vững cấu trúc xương: Sau 90 ngày, mức tăng vòng ngực ở lô thí nghiệm 1 và 2 đạt 12,00 - 12,33 cm (đối chứng chỉ tăng 7,17 cm); dài thân chéo tăng 9,33 cm (đối chứng tăng 5,33 cm); cao vây tăng 7,33 - 8,00 cm (đối chứng tăng 4,67 cm). Ngược lại, kích thước vòng ống giữa 3 lô chỉ tăng từ 2,25 cm đến 3,00 cm và không có sự sai khác có ý nghĩa thống kê (P > 0,05).

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về sinh trưởng của dê ở các lô thí nghiệm bắt nguồn từ tính ưu việt của thức ăn hỗn hợp viên. Khẩu phần có hàm lượng protein thô 17,03% và năng lượng trao đổi cao giúp dạ cỏ duy trì hệ vi sinh vật ổn định, thúc đẩy quá trình hấp thu dinh dưỡng và tăng sinh mô cơ nạc. Trong khi đó, việc chỉ bổ sung bột ngô (chủ yếu là tinh bột nghèo đạm) ở lô đối chứng khiến dê thiếu hụt axit amin để xây dựng cơ bắp.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, tốc độ sinh trưởng của dê lai ăn thức ăn hỗn hợp (84,44 - 87,78 g/ngày) vượt xa dê Cỏ thuần nuôi tại Ninh Bình (50,17 g/ngày theo công bố của các nhà nghiên cứu năm 2010) và dê địa phương tại Định Hóa - Thái Nguyên (43,58 - 44,89 g/ngày năm 2019). Kết quả này tiệm cận năng suất của dê lai Boer x Bách Thảo giai đoạn 9 - 12 tháng tuổi (84,50 g/ngày).

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ đường cong sinh trưởng chữ S đối với sinh trưởng tích lũy và dạng parabol đối với sinh trưởng tuyệt đối qua các mốc thời gian 30, 60 và 90 ngày. Đáng chú ý, việc tăng lượng thức ăn hỗn hợp từ 300 g/ngày (lô thí nghiệm 1) lên 350 g/ngày (lô thí nghiệm 2) chỉ làm tăng tốc độ sinh trưởng thêm 3,34 g/ngày và không có ý nghĩa thống kê (P > 0,05). Điều này khẳng định mức 300 g thức ăn hỗn hợp viên/ngày là ngưỡng tối ưu sinh học, vừa khai thác tối đa tiềm năng di truyền của giống dê lai 1/8 Bách Thảo x 7/8 Cỏ, vừa tránh lãng phí chi phí thức ăn tinh. Việc kích thước vòng ống không đổi chứng minh thức ăn hỗn hợp tác động chủ yếu vào việc phát triển cơ bắp, nở dày lồng ngực và dài thân thịt chứ không làm biến đổi khung xương cơ bản.

Đề xuất và khuyến nghị

Căn cứ trên các bằng chứng thực nghiệm, luận văn đưa ra bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm nâng cao năng suất chăn nuôi dê thịt:

Áp dụng định mức khẩu phần 300 g thức ăn hỗn hợp viên/con/ngày kết hợp cỏ voi xanh thu cắt tự do (45 - 50 ngày tuổi) cho toàn bộ chu kỳ nuôi vỗ béo dê đực 6 - 10 tháng tuổi. Mục tiêu duy trì tốc độ tăng trọng 84 - 85 g/con/ngày, đưa khối lượng xuất chuồng đạt trên 20 kg/con sau 90 ngày. Chủ thể thực hiện: Chủ trang trại và hộ chăn nuôi dê thương phẩm; Thời gian: Áp dụng liên tục trong các đợt vỗ béo.

Tự phối trộn và ép viên thức ăn tinh tại chỗ theo công thức đạt 17% protein thô và năng lượng thô 3.400 kcal/kg (tận dụng cám gạo, bột ngô, bột đậu tương rang và 1% premix khoáng - vitamin). Mục tiêu cắt giảm 15 - 20% chi phí mua thức ăn công nghiệp đóng bao sẵn trên thị trường. Chủ thể thực hiện: Các hợp tác xã và hộ chăn nuôi quy mô từ 30 con trở lên; Thời gian: Hoàn thiện quy trình phối trộn trong 3 tháng đầu triển khai.

Cải tạo hệ thống chuồng trại sang mô hình chuồng sàn nhựa hoặc sàn gỗ cách mặt đất 0,7 - 1,0 m, thiết kế các ô nuôi riêng biệt cho từng nhóm dê cùng độ tuổi, bảo đảm diện tích sàn 1,2 - 1,5 m²/con. Mục tiêu loại bỏ hoàn toàn nguy cơ nhiễm giun sán từ đất ẩm và kiểm soát 100% tỷ lệ nuôi sống. Chủ thể thực hiện: Người chăn nuôi phối hợp cùng cán bộ khuyến nông cơ sở; Thời gian: Thực hiện trước khi vào đợt nuôi mới.

Xây dựng quy trình thú y phòng dịch chủ động, bắt buộc tẩy ký sinh trùng nội ngoại khoa bằng thuốc chuyên dụng trước khi bước vào giai đoạn vỗ béo 7 ngày, đồng thời bổ sung đá liếm khoáng tự do tại chuồng. Chủ thể thực hiện: Cán bộ thú y xã và chủ hộ chăn nuôi; Thời gian: Thực hiện định kỳ vào đầu mỗi chu kỳ nuôi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Tài liệu nghiên cứu này mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

Chủ trang trại và hộ chăn nuôi dê thương phẩm: Cung cấp công thức khẩu phần chuẩn xác (300 g cám viên/ngày) để rút ngắn thời gian nuôi từ 5 tháng xuống 3 tháng, tăng sản lượng thịt thêm 2,63 kg/con/tháng so với tập quán cũ, nâng cao biên lợi nhuận ròng trên mỗi đầu dê xuất chuồng.

Cán bộ khuyến nông và kỹ sư chăn nuôi địa phương: Sử dụng các số liệu thực chứng để xây dựng tài liệu chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nuôi nhốt thâm canh dê thịt cho các vùng trung du, miền núi phía Bắc, giải quyết triệt để bài toán thiếu hụt đồng bãi chăn thả.

Doanh nghiệp và cơ sở sản xuất thức ăn gia súc: Tham khảo ma trận thành phần dinh dưỡng chuẩn (17,03% protein thô, 3.422,90 kcal/kg) để phát triển dòng sản phẩm thức ăn hỗn hợp ép viên chuyên biệt cho phân khúc dê thịt vỗ béo tại thị trường Việt Nam.

Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Chăn nuôi - Thú y: Làm tài liệu tham khảo phương pháp luận về bố trí thí nghiệm dinh dưỡng trên động vật nhai lại nhỏ, quy trình phân tích thống kê GLM ANOVA trên Minitab 18 và cơ sở dữ liệu về sinh trưởng của dê lai Bách Thảo.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao nên thay thế bột ngô bằng thức ăn hỗn hợp viên trong khẩu phần vỗ béo dê thịt? Bột ngô chứa hàm lượng protein thô thấp (khoảng 8 - 9%) và thiếu hụt khoáng chất thiết yếu. Thức ăn hỗn hợp viên cung cấp 17,03% protein thô và 3.422,90 kcal/kg năng lượng, giúp vi sinh vật dạ cỏ phát triển cân đối, tăng tốc độ sinh trưởng từ 55,19 g/ngày lên 84,44 g/ngày.

Mức bổ sung thức ăn hỗn hợp nào mang lại hiệu quả kỹ thuật và kinh tế tối ưu nhất? Mức 300 g thức ăn hỗn hợp/con/ngày là tối ưu nhất. Khảo nghiệm chứng minh việc tăng lên 350 g/ngày chỉ làm tăng tốc độ tăng trọng thêm 3,34 g/ngày (không có sai khác thống kê P > 0,05), làm tăng chi phí cám mà không mang lại hiệu quả vượt trội.

Dê lai 1/8 Bách Thảo x 7/8 Cỏ có ưu điểm sinh trưởng nào nổi bật so với dê Cỏ thuần địa phương? Dê lai thừa hưởng tầm vóc và khả năng tăng trọng nhanh từ máu Bách Thảo kết hợp tính thích nghi, chịu kham khổ của dê Cỏ. Khối lượng kết thúc 90 ngày đạt 20,25 kg, cao hơn 4 - 5 kg so với mức 15 - 16 kg của dê Cỏ thuần cùng lứa tuổi.

Mô hình nuôi nhốt hoàn toàn trên chuồng sàn vụ đông có ảnh hưởng xấu đến sức khỏe đàn dê không? Không. Nuôi nhốt trên chuồng sàn hợp vệ sinh giúp dê tránh rét, giảm tiêu hao năng lượng do vận động và tránh lây nhiễm ký sinh trùng từ bãi chăn. Thực nghiệm cho thấy tỷ lệ nuôi sống đạt tuyệt đối 100% trong suốt mùa đông.

Thành phần thức ăn thô xanh phù hợp nhất để phối hợp cùng thức ăn hỗn hợp là gì? Cỏ voi thu cắt ở chu kỳ 45 - 50 ngày tuổi là thức ăn thô xanh tối ưu nhất, đạt 18,95% vật chất khô và 722,79 kcal/kg năng lượng, bảo đảm cung cấp đủ lượng chất xơ cần thiết cho quá trình nhai lại và ổn định pH dạ cỏ.

Kết luận

Nghiên cứu khẳng định việc thay thế bột ngô bằng thức ăn hỗn hợp viên trong khẩu phần giúp tăng tốc độ sinh trưởng tuyệt đối của dê từ 55,19 g/con/ngày lên 84,44 - 87,78 g/con/ngày (tăng hơn 52%). Xác định mức bổ sung 300 g thức ăn hỗn hợp viên/con/ngày kết hợp cỏ voi tự do là định mức kỹ thuật tối ưu, đưa khối lượng dê đực lai xuất chuồng đạt 20,25 kg sau 90 ngày nuôi vỗ béo. Khẩu phần thức ăn hỗn hợp cải thiện rõ rệt các chỉ số thể hình thân thịt (vòng ngực tăng 12,00 cm, dài thân chéo tăng 9,33 cm) mà không làm biến đổi tiêu cực cấu trúc khung xương. Chứng minh tính khả thi và an toàn tuyệt đối của mô hình nuôi nhốt thâm canh chuồng sàn với tỷ lệ sống đạt 100% trong điều kiện mùa đông vùng núi phía Bắc. Mở ra giải pháp chuyển dịch cơ cấu chăn nuôi dê bền vững từ chăn thả quảng canh sang nuôi nhốt vỗ béo có kiểm soát chất lượng dinh dưỡng.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã tư liệu hóa chính xác các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật và xác lập định mức thức ăn tinh tối ưu cho dê lai thương phẩm. Trong giai đoạn tiếp theo, nghiên cứu cần được mở rộng thử nghiệm trên quy mô trang trại từ 100 đến 200 con và đánh giá thêm các chỉ tiêu về tỷ lệ thịt xẻ, tỷ lệ thịt lọc và chất lượng thịt thương phẩm. Người chăn nuôi và các cơ sở sản xuất nên áp dụng ngay quy trình khẩu phần này để tối ưu hóa năng suất và lợi nhuận kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học 1. Nguồn gốc và vị trí phân loại của dê 1. Nguồn gốc của dê Hiện nay đã có rất nhiều nhà khoa học ở các nước khác nhau đã nghiên cứu về nguồn gốc của dê, tuy còn nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề này song phần lớn ý kiến đều cho rằng dê là một trong những loài động vật được thuần hóa từ lâu đời và được con người nuôi cách đây hơn hai vạn năm, trong đó các nước Trung Đông, Ấn Độ nuôi từ rất sớm và phần lớn các nhà khoa học cho rằng dê được thuần hóa từ 3 trung tâm: Trung tâm cổ nhất là trung tâm Cận Á - Ấn Độ, giống dê ở đây giống với dê sừng xoắn (Capra falconeri) hiện còn sống ở miền tây Hymalaya, Kasơmia, Afganistan, loài dê này có sừng xoắn lên trên.

Trung tâm Cận Á có giống dê với nguồn gốc từ loài dê rừng (Capra Aegagrus), hiện còn sống ở miền Tây Ấn Độ, Cáp Ca, Tiểu Á và quần đảo Hy Lạp. Loài này có sừng dẹp xuôi xuống 2 bên vai và cong về phía sau. Trung tâm Đông Nam Á là trung tâm mới nhất, ở đây việc nuôi dê bắt đầu từ thời kỳ đồ đồng. Nơi đây là nguồn gốc của các loài dê núi (Capra Prisca).

Sừng của loài dê này cong về phía sau, đi sang hai bên và hơi xoắn một chút. Giống dê này sau khi được thuần hóa thì được nuôi phổ biến ở châu Âu, châu Á và châu Phi. Theo một số tài liệu khác, dê nhà đã xuất hiện khoảng 6 - 7 nghìn năm trước Công nguyên. Khó xác định chính xác thời điểm mà con người thuần dưỡng loài dê và chỉ có thể cho rằng sự thuần dưỡng dê đã xảy ra ở vùng Tây Á hoặc quanh vùng này.

Phần lớn những dê rừng này có bộ lông đen, có lông dài ở khuỷu chân, từ đây dê được nuôi phổ biến sang các vùng. Việc nghiên cứu nguồn gốc của dê, ngoài ý nghĩa về lý luận còn có ý nghĩa thực tiễn rất lớn. Bởi vì sự hiểu biết về những biến đổi lịch sử của động vật sẽ giúp cho việc sử 4 dụng các cá thể hoang dã đã thuần hóa để lai khác loài và tạo ra những giống mới phù hợp với yêu cầu của thực tiễn sản xuất hơn. Vị trí của dê trong hệ thống phân loại động vật Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng dê nhà có tên khoa học là: Caprahicus, thuộc loài dê (Capra), họ phụ dê cừu (Caprarovance) với 2 chi Caprinae và Hemirragus thuộc họ sừng rỗng (Bovidae) bộ phụ nhai lại (Ruminantia), bộ guốc chẵn (Artiodactila), lớp có vú (Mammalia).

Theo Nguyễn Đình Rao và cs. - Ngành (Phylum): Chordata - Lớp (Class): Mammalia - Bộ (Oder): Atiodactyla - Bộ phụ nhai lại: Ruminantia - Họ (Family): Bovidae - Họ phụ dê cừu: Caprarovance - Chủng (Genus): Capra - Loài (Species): Caprahircus Tuy dê được xếp cùng trong họ phụ dê cừu nhưng nó khác hẳn cừu không chỉ ở ngoại hình, mà dê còn khác về tập tính hoạt động như thích leo trèo núi đá, ăn được rất nhiều loại lá cây mà cừu và các loại gia súc khác không ăn được. Dê là con vật hiếu động, dễ dàng di chuyển và có thể sử dụng những diện tích đồng cỏ rộng, bởi vậy nhiều nước nuôi dê chủ yếu theo phương pháp chăn thả trên đồng cỏ. Đặc điểm của dê Bách Thảo và dê Cỏ 1.

Đặc điểm của dê Bách thảo Nguồn gốc: Dê Bách Thảo là một giống ở Việt Nam được hình thành từ việc lai giống giữa dê Alpine, dê British-Alpine của Pháp với dê Ấn Độ. Từ nhiều năm gần đây giống dê này đã được phát triển ở nhiều tỉnh ở Việt Nam. 5 Đặc điểm ngoại hình: Dê có màu lông tương đối đồng nhất hơn dê Cỏ, thường là đen chiếm khoảng 60%, còn lại là đen đốm trắng hoặc trắng đốm đen chiếm khoảng 40%, màu đen đốm trắng, trắng nâu, vàng các màu khác rất ít thấy. Nhìn chung dê Bách Thảo có bộ lông mượt sáng, phần lớn có hai dải lông trắng song song trên mặt, trắng ở bốn chân.

Dê Bách Thảo có màu lông đen sọc trắng, tai to cụp xuống. Điển hình của dê Bách Thảo là sống mũi dô, đầu dài trán lồi, tai to rủ cúp xuống, có hoặc không có sừng, miệng rộng và thô, phần lớn không có râu cằm. Đầu thô, dài, phần lớn dê không sừng, một số có sừng thì sừng nhỏ, chếch ra hai bên và chĩa về phía sau, nhiều con có hai mấu thịt ở cổ gọi là hoa tai. Ngoại hình dê cái thanh mảnh, đầu nhỏ, nhẹ, mình dài, phần sau phát triển hơn phần trước.

Da mỏng, lông nhỏ mịn. Bầu vú to, đều, mềm mại. Dê đực khỏe mạnh, hăng, không khuyết tật, đầu to, ngắn, trán rộng, thân hình cân đối, không quá béo hoặc quá gầy. Phần thân sau chắc chắn, bắp nở đều, 4 chân thẳng, khỏe.

Hai dịch hoàn đều và cân đối. Con cái có cấu tạo ngoại hình theo hướng của con vật cho sữa, bầu vú phát triển, có hình bát úp, núm vú dài 4 - 6 cm. Tập tính: Dê Bách Thảo tận dụng rất tốt các loại thức ăn thô xanh để chuyển hoá thành sản phẩm có giá trị. Dê có khả năng chịu đựng kham khổ và chống đỡ bệnh tật tốt, dễ nuôi, ít ốm đau, ít mắc bệnh, thích ứng rộng rãi với nhiều vùng.

Dê Bách Thảo còn có tính nết hiền lành, sạch sẽ, dễ gần, thích đùa với người nuôi, có thể nuôi nhốt hoàn toàn mà không hề phá phách. Dê bách thảo có đặc điểm sinh trưởng và phát triển nhanh, dễ nuôi, chịu được nhiệt độ cao, nắng nóng, thức ăn chủ yếu là các loại cây lá có được trong tự nhiên. Sau 6 - 7 tháng nuôi, có thể xuất chuồng. Sinh trưởng: Dê con sơ sinh nặng, 1,9 - 2,5 kg.

Dê 3 tháng tuổi (lúc cai sữa) nặng 10 - 12 kg, dê 6 tháng tuổi (lúc giết thịt) nặng 17 - 20 kg. Khối lượng cơ thể trưởng thành con đực nặng từ 75 - 80 kg/con, cao khoảng 85 - 90 cm, 6 còn con cái có trọng lượng từ 40 - 45 kg, cao 65 - 70 cm. Trung bình chiều cao vây con đực trưởng thành là 87,4 cm, con cái 66,8 cm, dài thân chéo con đực 85,0 cm, con cái 70,0 cm và vòng ngực con đực 93,0 cm, con cái 80,4 cm. Dê Bách Thảo cũng có khả năng cho thịt tốt, tỷ lệ thịt xẻ 40 - 45%, tỷ lệ thịt lọc đạt từ 30 - 35%.

Thịt dê có tỷ lệ vật chất khô, protein, mỡ đều thấp hơn so với thịt dê Cỏ, nhưng hàm lượng mỡ trong thịt thấp. Sinh sản: Dê đực có tuổi thành thục về tính lúc 4 - 6 tháng tuổi, nhưng lúc này tầm vóc cơ thể còn nhỏ, nên thường tuổi sử dụng thích hợp là khoảng 6 - 8 tháng tuổi trở lên, khi tầm vóc cơ thể đạt trên 50% khối lượng lúc trưởng thành. Dê cái Bách Thảo có tuổi thành thục sinh dục khoảng 6 - 7 tháng tuổi, tuổi động dục lần đầu trung bình 6 - 7 tháng, tuổi cho phối giống thích hợp thường chậm hơn một ít, khoảng 7 tháng tuổi khi khối lượng cơ thể đạt trên 50% khối lượng lúc trưởng thành. Dê cái cho nhiều sữa, mắn đẻ, dê con mau lớn.

Dê sinh sản nhanh tuổi phối giống lần đầu 7 - 8 tháng, cứ 7 tháng đẻ 1 lứa, lứa đầu đẻ một con, từ lứa thứ 2 trở đi đẻ hai con. Chu kỳ cho sữa cũng có thể thu được từ 0,8 - 1,2 lít/ngày, gấp 3 - 4 lẫn dê Cỏ, quy ra từ 1,1 - 1,4 kg/con/ngày với chu kỳ cho sữa là 148 - 150 ngày. Dê thường có tuổi đẻ lứa đầu lúc một năm tuổi, thời gian động dục lại sau khi đẻ trung bình 2 tháng, thời gian mang thai khoảng 5 tháng và khoảng cách hai lứa đẻ là 7 - 8 tháng, 75% lứa đẻ của dê là đẻ đôi hoặc ba. Thời gian chửa 146 - 157 ngày.

Đặc điểm về dê cỏ Nguồn gốc: Dê cỏ hay còn gọi là dê nội, dê ta hay dê địa phương là một giống dê nhà nội địa có nguồn gốc ở Việt Nam, đây là loài dê thịt phổ biến nhất ở Việt Nam. Đặc điểm ngoại hình: Dê cỏ có đầu to, đôi tai nhỏ, ngắn và dựng đứng lên, cặp sừng cũng ngắn, sắc lông màu trắng hoặc đen, có con khoang trắng đen, cổ ngắn có bờm và có râu cằm. Màu sắc lông da của giống dê này rất khác 7 nhau nhưng đa số có màu vàng nâu hoặc đen loang trắng hay loang đen. Theo Nguyễn Kim Lin và cs.

(2010) dê có màu lông không thuần nhất, vàng nâu hoặc loang, tập trung ở một số màu chính như đen, vàng, tro, cánh gián. Một số con vùng mặt có 2 sọc nâu đen. Dọc lưng từ đầu đến khấu đuôi có một dải lông đen, bốn chân có đốm đen. Đầu nhỏ, trán rộng và thô, mũi thẳng, mắt sáng, tai nhỏ hướng về phía trước, chân chắc khỏe, vận động linh hoạt.

Sinh trưởng: Dê cỏ có thân hình thấp nhỏ so với các giống dê ngoại nhập. Theo Trần Trang Nhung và cs. (2005) dê cỏ địa phương có tầm vóc nhỏ, khối lượng sơ sinh bình quân là 1,6 - 1,8 kg; khối lượng trưởng thành dê cái 25 - 30 kg, dê đực 35 - 40 kg, chiều cao vây con cái 50 - 54 cm, con đực là 55 - 58 cm. Thịt dê cỏ chắc, thơm và ngon được ưa chuộng, tuy vậy dê cỏ tầm vóc nhỏ, năng suất thịt thấp.

Khả năng cho sữa 350 - 370g/ngày với chu kỳ cho sữa từ 90 - 105 ngày. Sinh sản: Dê cỏ thành thục sớm, tuổi phối giống lần đầu 6 - 7 tháng. Dê Cỏ có khả năng sinh sản tốt, số con đẻ ra bình quân /lứa là 1,5 con; số lứa đẻ bình quân là 1,6 - 1,7 lứa/năm. Dê cái mang thai trung bình từ 145 - 155 ngày.

Năng suất sữa thấp, chỉ đủ nuôi con, tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa 65 – 75%, phù hợp với chăn thả quảng canh và nuôi với mục đích lấy thịt. Dê con lúc mới đẻ đến khi cai sữa mất chừng 3 tháng. Dê cái non phải đạt 7 tháng tuổi và có trọng lượng xấp xỉ 30 kg mới cho phối giống lần đầu. Nên bỏ qua 2 lần động dục đầu tiên đến lần thứ 3 ba mới cho phối giống.

Cho phối giống với dê đực tốt và không đồng huyết. Đặc điểm sinh trưởng và các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của dê 1. Đặc điểm sinh trưởng của dê Khái niệm về sinh trưởng: Sinh trưởng là sự tăng thêm về khối lượng, kích thước, thể tích của từng bộ phận hay của toàn cơ thể con vật Đặng Vũ Bình (2007).