Đặt vấn đề Cây đậu xanh (Mungbean, Green bean) có tên khoa học Vigna radiata (L.) là cây đậu đỗ quan trọng đứng hàng thứ ba sau đậu nành và đậu phụng (2 loại cây công nghiệp ngắn ngày). Đậu xanh có nguồn gốc từ Ấn Độ và Trung Á, phân bố chủ yếu ở các vùng nhiệt đới và á nhiệt đới, là cây trồng khá quen thuộc ở Châu Á và rất phổ biến ở nước ta. Do có thời gian sinh trưởng ngắn, khả năng thích ứng rộng, chịu hạn khá và có thể thích nghi với các vùng có điều kiện khắc nghiệt tốt nên hiện nay đậu xanh là một trong những cây trồng tiềm năng được nhiều nước lựa chọn để nghiên cứu phát triển trong các chương trình ứng biến với thay đổi khí hậu toàn cầu. Ở nước ta, đậu xanh là cây trồng có ý nghĩa quan trọng trong hệ thống nông nghiệp, có thể được trồng xen canh, gối vụ và mang lại hiệu quả kinh tế cao cho các hộ nghèo và sản xuất nhỏ.
Đậu xanh có thành phần dinh dưỡng cao. Trong đậu xanh có nhiều chất chống oxy hoá và dưỡng chất thiết yếu cho cơ thể: chất xơ, protein, axit béo omega-3, các vitamin E, vitamin nhóm B, C, tiền vitamin K, acid folic và các khoáng chất Ca, Mg, K, Na, Zn, sắt, flavonoid và carotenoid. là nguồn năng lượng cần thiết cho cuộc sống con người. Ở Việt Nam, cây đậu xanh được trồng từ lâu đời ở các vùng đồng bằng, trung du và miền núi suốt từ Bắc đến Nam.
Cây đậu xanh được xác định là cây trồng thay thế phù hợp cho các cây trồng khác trong vụ Hè vì sự thích ứng với thời tiết và tiềm năng kinh tế cao. Tuy nhiên, các nghiên cứu về đậu xanh ở nước ta còn hạn chế, năng suất đậu xanh ở nước ta còn thấp do chủ yếu sử dụng các dòng địa phương và biện pháp kỹ thuật trồng truyền thống chưa đem lại hiệu quả. Một trong những hướng sản xuất cây Đậu Xanh có hiệu quả hiện đang được quan tâm là sử dụng hợp lý phân bón qua lá, giúp cây phát triển và cân bằng dinh dưỡng để đặt được năng suất tốt. Bón phân qua lá là một cách tốt để đưa các chất dinh dưỡng trực tiếp vào cây trồng qua các khí khổng của lá.
Mang đến hiệu suất cây hấp thụ chất dinh dưỡng lên tới 95%. Trong khi đó, việc bón phân qua đất thì cây chỉ có thể nhận và sử dụng được khoảng 45 – 50% chất dinh dưỡng. Bón phân qua lá 11 giúp bổ sung các chất cần thiết cho cây trồng một cách trực tiếp. Đảm bảo cung cấp đủ nhu cầu dinh dưỡng cho cây sinh trưởng toàn diện trong mỗi giai đoạn khác nhau.
Vì vậy người ta nói bón phân qua lá là thân thiện với môi trường, không phí phạm phân bón và không gây ô nhiễm môi trường. Phân bón lá vừa cung cấp những thành phần là các nguyên tố đa lượng như lân, đạm, kali; vừa bổ sung thêm các nguyên tố vi lượng và trung lượng như Cu, Zn, Fe, Mg… Những yếu tố trung vi lượng dù có hàm lượng ít nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của cây trồng. Trường hợp, cần bổ sung khẩn cấp các yếu tố đa lượng, trung lượng hay vi lượng thì việc dùng phân bón lá sẽ là sự lựa chọn lý tưởng nhất, mang lại hiệu quả nhanh chóng. Vì vậy, việc tăng cường nghiên cứu để chọn ra để chọn ra loại phân bón lá thích hợp để góp phần tăng năng xuất cũng như chất lượng Đậu Xanh tại các điểm nghiên cứu và những vùng có điều kiện sinh thái tương tự.
Tôi đã đưa ra đề tài: "Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón qua lá đến một số chỉ tiêu sinh lý và năng suất đậu xanh giống ĐX11 tại Gia Lâm, Hà Nội" 1.2 Mục đích và yêu cầu 1.1 Mục đích Tìm hiểu ảnh hưởng của một số phân bón lá đến sinh trưởng phát triển và năng suất đậu xanh giống ĐX11 trồng vụ hè năm 2021 để xác định được loại phân bón lá hiệu quả nhất nhằm góp phần vào việc xây dựng quy trình thâm canh tăng năng suất và chất lượng đậu xanh.2 Yêu cầu - Đánh giá ảnh hưởng của phân bón lá đến sinh trưởng phát triển và năng suất đậu xanh giống ĐX11 trồng vụ hè năm 2021 tại Gia Lâm, Hà Nội. - Xác định loại phân bón lá phù hợp cho cây đậu xanh giống ĐX11 trồng vụ hè năm 2021 tại Gia Lâm, Hà Nội. - Đánh giá hiệu quả kinh tế khi sử dụng phân bón lá cho cây đậu xanh. 12 PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Nguồn gốc, đặc điểm thực vật học và yêu cầu sinh thái cây đậu xanh 2. Nguồn gốc cây đậu xanh Cây đậu xanh có tên khoa học là Vigna radiata (L. Có tên tiếng anh là Mung bean, Green bean. Bằng chứng khảo cổ theo phương pháp Carbon phóng xạ đã phát hiện vết tích cây đậu xanh được trồng ở nhiều vùng của Ấn Độ gồm phía đông của khu vực nền văn minh cổ Harappan ở Punjab và Haryana có niên đại khoảng 4500 năm, và ở bang Karnataka phía Nam Ấn Độ có niên đại hơn 4000 năm.
Các bằng chứng khảo cổ cũng đã kết luận cây đậu xanh được trồng rộng rải ở Ấn Độ cách nay khoảng 3. Cây đậu xanh có nguồn gốc từ trung Á và được trồng rộng rãi ở khắp các vùng của tiểu lục địa Ấn Độ cũng như thung lũng sông Nin (Ai Cập) từ hàng ngàn năm trước. Sau đó, đậu xanh được lan truyền dần sang các vùng khác của Châu Á, Châu Phi, Bắc Mỹ, Châu Mỹ latinh và Châu Úc. Với người Châu Âu, bằng chứng sớm nhất về đậu xanh đã đươc ghi lại bởi ông De La Laubeve, công sứ đặc mệnh nước Pháp tại Thái Lan vào năm 1867- 1868.
Trong thời gian này ông ghi nhận một điều đáng chú ý rằng: “Cây đậu (peas) chưa từng xuất hiện ở Pháp nhưng lại khá phát triển ở Thái Lan”. Từ “peas” được hiểu như đậu xanh. Vài thập kỷ gần đây, đậu xanh được coi là một trong những loại cây trồng ngắn ngày quan trọng của vùng châu Á. Với những giá trị dinh dưỡng của mình, nhu cầu sản phẩm từ đậu xanh toàn cầu tăng nhanh, mở rộng trồng và phổ biến đậu xanh ra các vùng lãnh thổ khác như: Đông Nam Á, châu Phi, Bắc Mỹ và Australia.
Tuy vậy, bằng chứng mới nhất về khảo cổ học tại khu vực Thampec và Chostcave của tỉnh Machongson (Thái Lan) đã cho thấy đậu xanh được trồng trọt khá lâu đời tại châu Á. Nhưng mãi đến 1970 các nghiên cứu về giống cây này mới được bắt đầu. Đến năm 1972 khi đậu xanh đã được xác định là cây trồng chính của trung tâm nghiên cứu và phát triển rau đậu châu Á (AVRDC) thì đồng thời nhiều công trình nghiên cứu cấp nhà nước về cây này đã được xác lập ở các quốc gia khác nhau như Ấn Độ, Philippin, Thái Lan, Mỹ và Australia (AVRDC-1974). 13 Tuy nhiên lịch sử về trồng trọt cây đậu xanh vẫn chưa được xác định rõ ràng nhưng nó lại được gắn liền với các câu truyện cổ tích ngày xưa như: sự tích hạt đậu, bánh đậu xanh rồng vàng, sự tích bánh trưng bánh dày… 2.
Đặc điểm thực vật học cây đậu xanh Rễ: Gồm 1 rễ cái và các rễ phụ. Đất xốp thoáng rễ có thể mọc sâu đến 40 cm, nhờ đó cây chịu hạn tốt hơn. Rễ đậu xanh chịu hạn khá nhưng chịu úng rất kém, nhất là cây còn nhỏ (0 – 25 ngày sau gieo). Từ 15 ngày sau khi gieo, rễ đã có nốt sần hữu hiệu cho cây.
Thân: Cao 40 – 80 cm. Chiều cao thân phụ thuộc giống và cách trồng. Trong điều kiện bón phân, chăm sóc tốt, đậu càng cao cây cho năng suất càng tốt (nếu không bị đỗ ngã). Lá: Khi mới mọc, cây có 2 lá đơn nhỏ, sau đó là các lá kép.
Các lá ở ngọn cần thiết để nuôi trái và hột nên phải được chăm sóc kỹ để ngừa sâu bệnh. Hai lá đơn đầu tiên dễ bị dòi đục thân tán công nên cũng cần xịt thuốc kịp lúc. Hoa: Từ 18 – 21 ngày sau khi gieo, đậu xanh đã bắt đầu có nụ hoa nhưng nụ còn rất nhỏ, nằm khuất trong vảy nhỏ (gọi là mỏ chim) ở các nách lá. Nụ hoa phát triển từ các chùm hoa, có 16 – 20 hoa nhưng thường chỉ đậu 3 – 8 trái.
Hoa nở từ 35 – 40 ngày sau khi gieo. Trái: Từ lúc nở, trái bắt đầu phát triển và chín sau 18 – 20 ngày. Trái non màu xanh, nhiều lông tơ, khi chín có màu nâu đen hay vàng và ít lông. Hạt: Các giống thường có hạt màu xanh mỡ (bóng) hay mốc (có những giống hạt vàng, nâu hay đen), 1000 hạt nặng 30 – 70 g.
Các giống hạt xanh bóng, có trọng lượng 1000 hạt nặng hơn 55 (g) thích hợp để xuất khẩu. Hạt đậu xanh có nhiều giá trị dinh dưỡng. Trong 1 hạt có 24 % protein, 2 – 4 % chất béo, 50 % đường bột, nhiều sinh tố B và P. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của đậu xanh Đậu xanh là một loại cây thực phẩm ngắn ngày có khả năng thích ứng rộng trên nhiều vùng, miền khác nhau, thời gian sinh trưởng chỉ khoảng 65- 70 ngày.
Sinh trưởng của đậu xanh gồm 4 thời kỳ sau: 14 2. Thời kì mọc Nếu gặp điều kiện thuận lợi, đậu xanh có thể mọc đều khoảng 3 - 4 ngày sau gieo. Hạt đậu xanh nhỏ (Trọng lượng 1000 hạt chỉ đạt 50 - 65 g) nên hạt nảy mầm nhanh và thời gian này phụ thuộc chủ yếu vào điều kiện hút nước của hạt. Hạt mọc, khi xuất hiện 2 lá đơn mọc đối (lá đầu tiên là 2 lá đơn mọc đối, các lá sau là lá kép có 3 lá chét).
Đậu xanh là cây ưa ấm, nhiệt độ thích hợp cho đậu nảy mầm phải trên 200C, độ ẩm đất khoảng 75 - 80%. Thời kì cây con Từ khi mọc đến khi cây bắt đầu có hoa là khoảng 30 – 35 ngày. Ở giai đoạn đầu, đậu xanh cần dinh dưỡng (N, P, K) để hoàn thiện thân lá và bộ rễ, giai đoạn khoảng trên dưới 30 ngày (trước và sau ra hoa) cây đậu xanh có thể tự dưỡng nhờ vi khuẩn cố định đạm ở nốt sần. Sự hình thành nốt sần: bắt đầu từ khi cây đậu đã hình thành lá chét, cho đến khi ra hoa (khoảng 20 -30 ngày sau gieo) là nơi cố định đạm, nhờ có nốt sần, đậu xanh không cần bón nhiều phân đạm.
Cần tác động các biện pháp kỹ thuật như: bón phân, phòng trừ sâu bệnh tạo điều kiện cho nốt sần hình thành sớm và nhiều. Thời kì cây con đậu xanh sinh trưởng chậm.