BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH PHẠM MINH TUẤN ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC NHÂN TỐ VĨ MÔ ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỜI TRONG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH PHẠM MINH TUẤN ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC NHÂN TỐ VĨ MÔ ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỜI TRONG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 8 34 02 01 Người hướng dẫn khoa học: TS.
Lê Tấn Phước TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2018 i TÓM TẮT Việc nghiên cứu, xác định được các nhân tố vĩ mô ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại có ý nghĩa to lớn trong việc đánh giá hiện trạng của các ngân hàng thương mại, đồng thời đây là cơ sở để đưa ra các kiến nghị cho các cải cách chính sách trong hệ thống ngân hàng thương mại. Xuất phát từ thực tiễn và đòi hỏi cấp thiết trên, tác giả quyết định thực hiện đề tài đề tài nghiên cứu về “Ảnh hưởng của các nhân tố vĩ mô đến tỷ suất sinh lời trong các ngân hàng thương mại Việt Nam”. Để thực hiện đề tài, tác giả đã phân tích sự tác động của các nhân tố vĩ mô đối với tỷ suất sinh lời của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam trên cơ sở xem xét tác động của các biến số vĩ mô, bao gồm các yếu tố về tăng trưởng kinh tế, chính sách tiền tệ (thông qua cung tiền, lãi suất liên ngân hàng), chính sách dự trữ ngoại hối (thông qua biến số dự trữ ngoại hối), lạm phát và mức độ phát triển tài chính (thể hiện qua chỉ số thị trường chứng khoán) đến tỷ suất sinh lời của các ngân hàng thương mại Việt Nam (đại diện là tỷ suất sinh lời trên tài sản – ROA).
Thông qua các phương pháp như: Phương pháp phân tích thống kê mô tả, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh và phương pháp đối chiếu số liệu; Phương pháp hồi quy: Nghiên cứu hồi quy dữ liệu bảng OLS gộp (Pooled OLS), kiểm định sự phù hợp của mô hình Pooled, FEM, REM. Từ kết quả phân tích, tác giả nhận thấy có 04 nhân tố vĩ mô có tác động có ý nghĩa thống kê đối với tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản của các ngân hàng thương mại, bao gồm tỷ lệ lạm phát (INF), tốc độ gia tăng cung tiền (M2), chỉ số thị trường chứng khoán (INDEX) và tốc độ tăng trưởng dự trữ ngoại hối. Cụ thể: Tỷ lệ lạm phát, tốc độ tăng trưởng cung tiền và chỉ số thị trường chứng khoán có tác động dương, trong khi tốc độ tăng trưởng dự trữ ngoại hối có tác động âm đến tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản của các ngân hàng thương mại. ii LỜI CAM ĐOAN Luận văn này chưa từng được trình nộp để lấy học vị thạc sĩ tại bất cứ một trường đại học nào.
Luận văn này là công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã được công bố trước đây hoặc các nội dung do người khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn được dẫn nguồn đầy đủ trong luận văn. Học viên cao học Phạm Minh Tuấn iii LỜI CÁM ƠN Đề tài “Ảnh hưởng của các nhân tố vĩ mô đến tỷ suất sinh lời trong các ngân hàng thương mại Việt Nam” là nội dung tôi chọn để nghiên cứu và làm luận văn tốt nghiệp sau hai năm theo học chương trình cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng tại trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh. Để hoàn thành quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận văn này, lời đầu tiên tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc đến Thầy Lê Tấn Phước thuộc Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, Thầy đã trực tiếp chỉ bảo và hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu để tôi hoàn thiện luận văn này. Ngoài ra tôi xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô trong Khoa Sau đại học đã đóng góp những ý kiến quý báu cho luận văn.
Nhân dịp này, tôi cũng xin cảm ơn Khoa Sau đại học Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh, lãnh đạo và các anh chị đang công tác tại trường đã tạo điều kiện và thời gian cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin cảm ơn những người thân, bạn bè đã luôn bên tôi, động viên tôi hoàn thành khóa học và bài luận văn này. Trân trọng cảm ơn! iv MỤC LỤC TÓM TẮT .i LỜI CAM ĐOAN. iii MỤC LỤC.
iv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. vii DANH MỤC HÌNH ẢNH. viii DANH MỤC BẢNG BIỂU. viii CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU.
Lý do nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu. Phạm vi và đối tƣợng nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Bố cục luận văn. 5 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ VẤN ĐỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI. Tổng quan về ngân hàng thƣơng mại .Chức năng của ngân hàng thƣơng mại .Đánh giá về hiệu quả của các ngân hàng thƣơng mại .Các nhân tố ảnh hƣởng đến lợi nhuận của các ngân hàng thƣơng mại.
Tổng quan các công trình nghiên cứu trƣớc đây. 20 CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Khung phân tích nghiên cứu. Cơ sở của mô hình hồi quy.
Dữ liệu và nguồn dữ liệu. Phƣơng pháp ƣớc lƣợng và tiến trình nghiên cứu .Mô hình Pooled OLS .Mô hình các ảnh hƣởng cố định (Fixed Effective Model – FEM) .Mô hình các ảnh hƣởng ngẫu nhiên (Random Effective Model – REM). 35 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN KẾT QUẢ. Tổng quan về các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam từ sau năm 2006 .Những cơ hội cho các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam.Những khó khăn, thách thức của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam.
Phân tích thống kê mô tả. Tƣơng quan Pearson – mối quan hệ đơn biến giữa các biến số. Phân tích mối quan hệ đa biến giữa các biến số với hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại .Kết quả kiểm định đa cộng tuyến của mô hình hồi quy ban đầu .Kết quả kiểm định đa cộng tuyến của mô hình hồi quy hiệu chỉnh .Kết quả hồi quy mô hình tác động của các nhân tố đến tỷ suất sinh lời ngân hàng .Các kết quả kiểm định lựa chọn mô hình phù hợp nhất. Thảo luận về các kết quả nghiên cứu.
53 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH VÀ HƢỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO CỦA ĐỀ TÀI. Gợi chính sách. Hạn chế của đề tài nghiên cứu và hƣớng nghiên cứu tiếp theo. 57 TÀI LIỆU THAM KHẢO.
ix PHỤ LỤC. xi vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT CPI: Chỉ số giá tiêu dùng EM: Hệ số nhân vốn chủ sỡ hữu ER: Dự trữ ngoại hối FDI: Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài FEM: Mô hình các ảnh hƣởng cố định GDP: Tổng sản phẩm quốc nội HNX: Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội HSX: Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh INDEX: Chỉ số thị trƣờng chứng khoán VN_Index INF: Tỷ lệ lạm phát M2: Cung tiền (M2) NHTM: Ngân hàng thƣơng mại Pooled OLS: Mô hình bình phƣơng bé nhất gộp R: Lãi suất liên ngân hàng REM: Mô hình các ảnh hƣởng ngẫu nhiên ROA: Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản ROE: Tỷ suất sinh lời trên vốn cổ phần WTO: Tổ chức Thƣơng mại Thế giới viii DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 2.1 Vai trò của hệ thống ngân hàng trong nền kinh tế .1 Quy trình tiếp cận nghiên cứu.2 Mô hình nghiên cứu định lƣợng .30 DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Tổng hợp tác động của các nhân tố vĩ mô đến hoạt động tín dụng của các ngân hàng thƣơng mại trong các nghiên cứu trƣớc đây .1: Mô tả các biến và kỳ vọng dấu của các biến độc lập trong mô hình nghiên cứu .1: Thống kê mô tả các biến số trong mô hình hồi quy.2: Tƣơng quan Pearson – mối tƣơng quan đơn viến giữa các biến số .3: Kết quả kiểm định hiện tƣợng đa cộng tuyến giữa các biến trong mô hình hồi quy .4: Kết quả kiểm định hiện tƣợng đa cộng tuyến giữa các biến trong mô hình hồi quy đã đƣợc hiệu chỉnh.5: Kết quả hồi quy tác động của các nhân tố hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại .6: Kết quả kiểm định lựa chọn giữa mô hình Pooled OLS và mô hình các ảnh hƣởng cố định (FEM).7: Kết quả kiểm định lựa chọn giữa mô hình Pooled OLS và mô hình các ảnh hƣởng ngẫu nhiên (REM) .8: Kết quả kiểm định lựa chọn giữa mô hình các ảnh hƣởng ngẫu nhiên (REM) và mô hình các ảnh hƣởng cố định (FEM).52 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Chương này sẽ trình bày, giới thiệu tổng quan về đề tài nghiên cứu, bao gồm các nội dung chính như sau: Nêu lên tính cấp thiết của đề tài, đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, mục tiêu và các câu hỏi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn 1. Lý do nghiên cứu Một là, tỷ suất sinh lời của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam đã tăng trƣởng đáng kể từ khi gia nhập Tổ chức Thƣơng mại Thế giới (WTO) vào tháng 11 năm 2006. Bên cạnh đó, từ năm 2008, các ngân hàng thƣơng mại của Việt Nam cũng đối mặt với không ít các thay đổi từ cải cách chính sách, môi trƣờng quốc tế và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt đến từ hệ thống các ngân hàng thƣơng mại trong nƣớc cũng nhƣ các ngân hàng nƣớc ngoài.
Các cải cách sâu rộng trong hệ thống ngân hàng và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trong hệ thống ngân hàng thƣơng mại đã đặt ra bài toán cấp bách là cần nâng cao lợi nhuận và khả năng cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại. Từ đó, để các ngân hàng thƣơng mại hoạt động có hiệu quả hơn đòi hỏi phải xác định đƣợc các nhân tố ảnh hƣởng tới tỷ suất sinh lời của các ngân hàng thƣơng mại. Điều này nhằm hạn chế các hoạt động mang tính chất rủi ro, bảo toàn vốn, nâng cao thu nhập và lợi nhuận từ các hoạt động kinh doanh của hệ thống ngân hàng thƣơng mại.