Nghiên cứu tác động của thu nhập ngoài lãi đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại tại việt nam

Nghiên cứu tác động của thu nhập ngoài lãi đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam. Phân tích chuyên sâu, dữ liệu 2012-2022.

• Tác giả: Phan Thị Thu Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phan Diên Vỹ
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Nghiên cứu tác động của thu nhập ngoài lãi đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sỹ kinh tế
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tác Động Thu Nhập Ngoài Lãi Ngân Hàng 2012 2022

Hiệu quả hoạt động (HQHĐ) luôn là mối quan tâm hàng đầu của tất cả các Ngân hàng thương mại (NHTM). Để tồn tại và phát triển thì hoạt động kinh doanh của bất cứ một doanh nghiệp nào, kể cả NHTM phải đảm bảo có hiệu quả. Thu nhập của ngân hàng là thước đo phản ánh hiệu quả trong hoạt động kinh doanh của các NHTM. Hiện nay, nguồn thu nhập của NHTM gồm thu từ lãi và thu nhập ngoài lãi. Trên thực tế, các báo cáo tài chính của các NHTM cho thấy thu nhập chính của các ngân hàng vẫn là thu nhập từ lãi. Cụ thể, trong báo cáo tình hình triển khai kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và hoạt động ngân hàng của Ngân hàng Nhà nước quý 1 năm 2023 thì thu nhập từ hoạt động tín dụng của các NHTM chiếm 79,6% tổng thu nhập của NHTM. Vì thế, việc gia tăng thu nhập ngoài lãi (TNNL) đang dần trở thành một chiến lược quan trọng và có tác động lớn đến HQHĐ của NHTM.

1.1. Tầm Quan Trọng của Hiệu Quả Hoạt Động Ngân Hàng

Hiệu quả hoạt động của ngân hàng là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của ngành ngân hàng Việt Nam. Các chỉ số như ROA (Tỷ suất sinh lời trên tài sản) và ROE (Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu) là những thước đo quan trọng đánh giá khả năng sinh lời của ngân hàng. Việc nâng cao hiệu quả hoạt động giúp ngân hàng tăng cường khả năng cạnh tranh, thu hút vốn đầu tư và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng.

1.2. Xu Hướng Chuyển Dịch Cơ Cấu Thu Nhập Ngân Hàng

Trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng bị hạn chế và lãi suất ngày càng cạnh tranh, các ngân hàng đang dần chuyển dịch cơ cấu thu nhập từ hoạt động tín dụng truyền thống sang các hoạt động dịch vụ ngân hàng và đầu tư khác. Việc đa dạng hóa nguồn thu giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng thích ứng với những biến động của thị trường. TNNL, bao gồm phí dịch vụ, hoa hồng, kinh doanh ngoại hối và đầu tư chứng khoán, đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc đảm bảo lợi nhuận ngân hàng.

1.3. Vai Trò của Thu Nhập Ngoài Lãi trong Chiến Lược Ngân Hàng

Việc gia tăng TNNL không chỉ giúp ngân hàng cải thiện hiệu quả hoạt động mà còn tạo ra nhiều cơ hội phát triển mới. Các ngân hàng có thể tận dụng lợi thế về mạng lưới khách hàng, công nghệ và nguồn nhân lực để cung cấp các sản phẩm dịch vụ tài chính đa dạng, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Điều này góp phần nâng cao vị thế cạnh tranh và đảm bảo sự phát triển bền vững của ngân hàng trong dài hạn. Quyết định số 254/QĐ - TTg ngày 01/03/2012 chỉ ra các NHTM cần giảm phụ thuộc vào hoạt động tín dụng và tăng thu nhập từ hoạt động dịch vụ phi tín dụng.

II. Thách Thức và Cơ Hội từ Thu Nhập Ngoài Lãi cho Ngân Hàng Việt

Tuy nhiên, với định hướng hạn mức tăng trưởng tín dụng bị hạn chế theo mức trần của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) trong những năm vừa qua và thời gian tới, lãi suất dần được thúc đẩy cải cách theo hướng thị trường. Thêm vào đó, nếu chỉ tập trung vào các hoạt động tín dụng truyền thống các NHTM sẽ chịu nhiều rủi ro và đối mặt với thách thức nghiêm trọng trước những sự bất ổn của nền kinh tế Việt Nam, sự cạnh tranh ngày càng gay gắt và còn chịu nhiều áp lực thích ứng với tác động của cách mạng công nghiệp 4. Thực tiễn hoạt động ngân hàng cho thấy, việc chuyển mình để thích nghi với xu thế hiện đại, chuyển đổi cơ cấu thu nhập của các NHTM là điều tất yếu.

2.1. Rủi Ro Tiềm Ẩn Khi Quá Tập Trung Vào Tín Dụng Truyền Thống

Hoạt động tín dụng, mặc dù mang lại nguồn thu nhập lớn cho ngân hàng, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Sự phụ thuộc quá lớn vào tín dụng khiến ngân hàng dễ bị tổn thương trước những biến động của thị trường, chẳng hạn như nợ xấu gia tăng khi kinh tế suy thoái. Việc đa dạng hóa nguồn thu nhập là một giải pháp quan trọng để giảm thiểu rủi ro và đảm bảo sự ổn định của ngân hàng. Cần có các giải pháp về quản trị rủi ro.

2.2. Áp Lực Cạnh Tranh và Yêu Cầu Đổi Mới Sáng Tạo

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, các ngân hàng cần liên tục đổi mới sáng tạo để tạo ra những sản phẩm dịch vụ tài chính độc đáo, đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng. Dịch vụ ngân hàng số, thanh toán điện tử, tư vấn đầu tư và quản lý tài sản là những lĩnh vực tiềm năng để phát triển TNNL và tạo ra lợi thế cạnh tranh. Các giải pháp về Fintech (Financial Technology) là rất cần thiết.

2.3. Tác Động của Cách Mạng Công Nghiệp 4.0 đến Ngành Ngân Hàng

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 mang đến những cơ hội và thách thức lớn cho ngành ngân hàng. Các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain và dữ liệu lớn (Big Data) có thể giúp ngân hàng cải thiện hiệu quả hoạt động, tối ưu hóa quy trình và cung cấp các dịch vụ cá nhân hóa cho khách hàng. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ cũng đòi hỏi ngân hàng phải đầu tư nguồn lực lớn và đối mặt với những rủi ro về an ninh mạng và bảo mật thông tin.

III. Cách Đo Lường Hiệu Quả Tác Động Thu Nhập Ngoài Lãi 2012 2022

Vài năm trở lại đây, các Ngân hàng đã và đang có sự thay đổi trong cơ cấu thu nhập của mình theo hướng giảm dần tỷ trọng thu từ lãi và tích cực gia tăng tỷ trọng thu từ các hoạt động ngoài lãi như: dịch vụ, đầu tư, chứng khoán, môi giới, tư vấn… Với việc mở rộng các hoạt động phi truyền thống, các NHTM có thể phân tán và giảm rủi ro, thúc đẩy cạnh tranh trên phân khúc thị trường rộng hơn, thu nhập từ nhiều nguồn hơn và cao hơn. Theo nguồn tổng hợp của tác giả về cơ cấu thu nhập của nhóm các NH TM Việt nam niêm yết, tỷ trọng TNNL trên tổng thu nhập có xu hướng tăng trưởng qua các năm.

3.1. Các Chỉ Số Đánh Giá Hiệu Quả Hoạt Động Ngân Hàng ROA ROE NIM

Để đánh giá một cách toàn diện về hiệu quả hoạt động của ngân hàng, cần sử dụng đồng thời nhiều chỉ số khác nhau, bao gồm ROA (Tỷ suất sinh lời trên tài sản), ROE (Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu) và NIM (Tỷ lệ lãi biên thuần). Các chỉ số này cho phép so sánh hiệu quả hoạt động của các ngân hàng khác nhau và đánh giá sự thay đổi theo thời gian. Cần phải có phương pháp phân tích định lượng.

3.2. Phương Pháp Phân Tích Tác Động của Thu Nhập Ngoài Lãi

Để xác định tác động của TNNL đến hiệu quả hoạt động ngân hàng, cần sử dụng các phương pháp thống kê phù hợp, chẳng hạn như mô hình hồi quy. Mô hình này cho phép kiểm soát các yếu tố khác ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và xác định tác động riêng của TNNL. Cần xây dựng và kiểm tra các mô hình hồi quy.

3.3. Nguồn Dữ Liệu và Phạm Vi Nghiên Cứu Giai Đoạn 2012 2022

Để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu, cần sử dụng nguồn dữ liệu chất lượng cao và có phạm vi bao phủ rộng. Dữ liệu về thu nhập ngân hàng, tài sản, vốn chủ sở hữu và các yếu tố vĩ mô khác có thể được thu thập từ báo cáo tài chính của các ngân hàng, NHNN và các tổ chức thống kê. Giai đoạn 2012-2022 là một giai đoạn quan trọng với nhiều biến động của nền kinh tế, do đó việc nghiên cứu trong giai đoạn này có ý nghĩa thực tiễn cao.

IV. Phân Tích Kết Quả Tác Động Thực Tế TNNL Đến Ngân Hàng Việt

M ột trong các nội dung của đề án Cơ cấu lại hệ thống các TCTD được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo Quyết định số 254/QĐ - TTg ngày 01/03/2012 là: “Từng bước chuyển dịch mô hình kinh doanh của các NHTM theo hướng giảm bớt sự phụ thuộc vào hoạt động tín dụng và tăng thu nhập từ hoạt động dịch vụ phi tín dụng”, cho đến nay các NHTM vẫn luôn theo đuổi mục tiêu này. Điều này cho thấy các NHTM đang dần chú trọng hơn vào các hoạt động tạo ra TNNL.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Định Lượng về Ảnh Hưởng của TNNL đến ROA

Các kết quả phân tích định lượng thường cho thấy mối quan hệ tích cực giữa TNNL và ROA của các ngân hàng. Điều này có nghĩa là việc tăng cường TNNL có thể giúp ngân hàng cải thiện khả năng sinh lời trên tài sản. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng có thể khác nhau tùy thuộc vào quy mô, cấu trúc sở hữu và mô hình kinh doanh của từng ngân hàng. Cần có các phân tích sâu hơn để chứng minh luận điểm này.

4.2. Ảnh Hưởng của Các Loại TNNL Khác Nhau Phí Đầu Tư Ngoại Hối

Không phải tất cả các loại TNNL đều có tác động như nhau đến hiệu quả hoạt động ngân hàng. Phí dịch vụ, hoa hồng, kinh doanh ngoại hối và đầu tư chứng khoán có thể có những ảnh hưởng khác nhau đến ROA, ROE và các chỉ số khác. Việc phân tích chi tiết tác động của từng loại TNNL giúp ngân hàng đưa ra các quyết định đầu tư và phát triển sản phẩm dịch vụ phù hợp. Cần có phân tích chi tiết theo từng loại hình TNNL.

4.3. Vai Trò của Môi Trường Kinh Tế Vĩ Mô và Chính Sách Ngân Hàng

Môi trường kinh tế vĩ mô, bao gồm tăng trưởng GDP, lạm phát và lãi suất, có thể ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa TNNL và hiệu quả hoạt động ngân hàng. Các chính sách của NHNN cũng có thể tác động đến khả năng tạo ra TNNL của các ngân hàng. Do đó, việc phân tích cần xem xét đến các yếu tố vĩ mô và chính sách để có được cái nhìn toàn diện. Cần phân tích kỹ lưỡng về môi trường kinh tế vĩ mô.

V. Giải Pháp Tối Ưu Thu Nhập Ngoài Lãi Hướng Dẫn Chi Tiết 2024

Với việc mở rộng các hoạt động phi truyền thống, các NHTM có thể phân tán và giảm rủi ro, thúc đẩy cạnh tranh trên phân khúc thị trường rộng hơn, thu nhập từ nhiều nguồn hơn và cao hơn. M ột trong các nội dung của đề án Cơ cấu lại hệ thống các TCTD được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo Quyết định số 254/QĐ - TTg ngày 01/03/2012 là: “Từng bước chuyển dịch mô hình kinh doanh của các NHTM theo hướng giảm bớt sự phụ thuộc vào hoạt động tín dụng và tăng thu nhập từ hoạt động dịch vụ phi tín dụng”, cho đến nay các NHTM vẫn luôn theo đuổi mục tiêu này. Điều này cho thấy các NHTM đang dần chú trọng hơn vào các hoạt động tạo ra TNNL.

5.1. Đa Dạng Hóa Sản Phẩm và Dịch Vụ Tài Chính Phi Tín Dụng

Để tăng cường TNNL, các ngân hàng cần đa dạng hóa danh mục sản phẩm và dịch vụ tài chính phi tín dụng, bao gồm các sản phẩm bảo hiểm, quản lý tài sản, tư vấn đầu tư và các dịch vụ thanh toán điện tử. Việc này đòi hỏi ngân hàng phải hiểu rõ nhu cầu của khách hàng và phát triển các sản phẩm dịch vụ phù hợp. Có thể tham khảo thêm về bảo hiểm.

5.2. Ứng Dụng Công Nghệ để Cải Thiện Trải Nghiệm Khách Hàng

Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện trải nghiệm khách hàng và tăng cường TNNL. Các ngân hàng có thể sử dụng công nghệ để cung cấp các dịch vụ ngân hàng số tiện lợi, cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng và tối ưu hóa quy trình hoạt động. Các ngân hàng cần quan tâm hơn đến Phí dịch vụ.

5.3. Quản Trị Rủi Ro và Tuân Thủ Quy Định Pháp Luật

Việc tăng cường TNNL cũng đi kèm với những rủi ro mới, chẳng hạn như rủi ro hoạt động, rủi ro pháp lý và rủi ro uy tín. Các ngân hàng cần có hệ thống quản trị rủi ro hiệu quả và tuân thủ các quy định pháp luật để đảm bảo hoạt động kinh doanh an toàn và bền vững. Cần có giải pháp về quản trị rủi ro.

VI. Kết Luận Tương Lai và Phát Triển Bền Vững Ngân Hàng Việt

Thực tiễn hoạt động ngân hàng cho thấy , việc chuyển mình để thích nghi với xu thế hiện đại, chuyển đổi cơ cấu thu nhập của các NHTM là điều tất yếu. Vài năm trở lại đây, các Ngân hàng đã và đang có sự thay đổi trong cơ cấu thu nhập của mình theo hướng giảm dần tỷ trọng thu từ lãi và tích cực gia tăng tỷ trọng thu từ các hoạt động ngoài lãi như: dịch vụ, đầu tư, chứng khoán, môi giới, tư vấn… Với việc mở rộng các hoạt động phi truyền thống, các NHTM có thể phân tán và giảm rủi ro, thúc đẩy cạnh tranh trên phân khúc thị trường rộng hơn, thu nhập từ nhiều nguồn hơn và cao hơn.

6.1. Hàm Ý Chính Sách và Khuyến Nghị cho Ngành Ngân Hàng

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần có những hàm ý chính sách và khuyến nghị cụ thể cho ngành ngân hàng. NHNN có thể ban hành các chính sách khuyến khích các ngân hàng đa dạng hóa nguồn thu nhập, nâng cao chất lượng dịch vụ và ứng dụng công nghệ mới. Điều này có thể giúp các ngân hàng cải thiện hiệu quả hoạt động và đóng góp tích cực vào sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam.

6.2. Hạn Chế Nghiên Cứu và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Bất kỳ nghiên cứu nào cũng có những hạn chế nhất định. Trong trường hợp này, hạn chế có thể nằm ở phạm vi dữ liệu, phương pháp phân tích hoặc các yếu tố chưa được xem xét. Việc chỉ ra những hạn chế này giúp định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo, chẳng hạn như mở rộng phạm vi nghiên cứu, sử dụng các phương pháp phân tích tiên tiến hơn hoặc xem xét các yếu tố khác ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa TNNL và hiệu quả hoạt động ngân hàng.

6.3. Phát Triển Bền Vững và Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh

Việc tăng cường TNNL là một yếu tố quan trọng để phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Các ngân hàng cần chủ động đổi mới, sáng tạo và nắm bắt cơ hội để phát triển các sản phẩm dịch vụ tài chính chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Cần có tầm nhìn dài hạn về phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu Trình bày tổng quan về đề tài nghiên cứu bao gồm lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, ý nghĩa của đề tài. Chương 2: Cơ sở lý thuyết về tác động của thu nhập ngoài lãi đến hiệu quả hoạt động của NHTM Đưa ra các lý thuyết liên quan đến TNNL, các yếu tố tác động đến TNNL và tác động TNNL đến HQHĐ của NHTM và các nghiên cứu đã được thực hiện để hình thành mô hình nghiên cứu và các giả thiết nghiên cứu. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu tác động của thu nhập ngoài lãi đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại Nêu lên trình tự các bước và phương pháp thực hiện nghiên cứu về tác động của TNNL đến HQHĐ của các NHTM. Ước tính số lượng mẫu cần thu thập, xây dựng mô 7 hình nghiên cứu và các giả thuyết nghiên cứu liên quan.

Chương 3 cũng trình bày cách thức đo lường các biến và nguồn khai thác dữ liệu nghiên cứu của luận án. Chương 4: Kết quả nghiên cứu thực nghiệm về tác động của thu nhập ngoài lãi đến hiệu quả hoạt động của NHTM và các yếu tố ảnh hưởng đến TNNL. Trên cơ sở dữ liệu của 32 NHTM Việt Nam và mô hình nghiên cứu, luận án sử dụng Stata17.0 để ước lượng các hệ số hồi quy của các biến trong mô hình và thực hiện các kiểm định liên quan. Chương 4 trình bày kết quả nghiên cứu thực nghiệm về tác động của thu nhập ngoài lãi đến hiệu quả hoạt động của NHTM và các yếu tố ảnh huởng đến TNNL.

Trên cơ sở đó, luận án tiến hành thảo luận với các nghiên cứu trước để chấp nhận hay bác bỏ các giả thuyết nghiên cứu để trả lời cho các câu hỏi nghiên cứu của luận án. Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách Luận án tóm tắt các kết quả nghiên cứu và đưa ra các hàm ý chính sách để nâng cao TNNL nhằm đảm bảo sự phát triển ổn định, bền vững và HQHĐ của các NHTM Việt Nam. Đồng thời, Chương 5 trình bày những hạn chế mà luận án chưa giải quyết được và hướng nghiên cứu tiếp theo. 8 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA THU NHẬP NGOÀI LÃI ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Trong chương 2, tác giả sẽ trình bày cơ sở lý thuyết phục vụ cho đề tài bao gồm các lý thuyết liên quan đến hiệu quả hoạt động của NHTM, TNNL, các yếu tố ảnh hưởng đến TNNL và tác động của TNNL đến HQHĐ của NHTM.

Bên cạnh đó, tác giả cũng tiến hành lược khảo các nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan làm cơ sở cho việc phát triển đề tài. Tổng quan về hiệu quả hoạt động của ngân hàng 2. Khái niệm Farrell (1957) cho rằng hiệu quả thể hiện mối tương quan giữa các biến số đầu ra thu được so với các biến số đầu vào đã được sử dụng để tạo ra những đầu ra đó. Trong tất cả các lĩnh vực kinh tế trong nước hay trên thế giới đều luôn đề cập và đặt hiệu quả lên hàng đầu.

Khi nói đến hiệu quả thì hiệu quả là một phạm trù được sử dụng rất rộng, không chỉ trong lĩnh vực kinh tế mà còn ở lĩnh vực kỹ thuật, xã hội. Đề cập đến hiệu quả, cần phải phân biệt được hiệu quả với kết quả. Hiệu quả là một tỷ số thể hiện sự so sánh kết quả đầu ra với yếu tố nguồn lực đầu vào. Kết quả đầu ra thường biểu hiện bằng doanh thu, lợi nhuận.

Yếu tố đầu vào là những nguồn lực như lao động, chi phí, tài sản và nguồn vốn. Theo Nguyễn Khắc Minh (2004), “Hiệu quả - efficiency” trong kinh tế là “mối tương quan giữa đầu vào các yếu tố khan hiếm với đầu ra hàng hoá và dịch vụ” và “khái niệm hiệu quả được dùng để xem xét các tài nguyên được các thị trường phân phối tốt như thế nào”. Hiệu quả biểu hiện mối quan hệ tương quan giữa kết quả thu được và toàn bộ chi phí bỏ ra để có kết quả đó, phản ánh hoạt động kinh tế đó có chất lượng hay không, độ chênh lệch dương giữa hai đại lượng này càng lớn thì hiệu quả càng cao (Ngô Đình Giao, 1997). Theo Antonio, Ludger và Vito (2006) thì “Hiệu quả là phép so sánh giữa đầu vào và đầu ra hay giữa lợi nhuận và chi phí.

Với cùng đầu vào cho trước, hoạt động nào tạo ra đầu ra lớn hơn sẽ là hoạt động hiệu quả hơn”. Vì vậy, đo lường hiệu quả của các NHTM thì mục tiêu của họ là tối đa hoá lợi nhuận với mức độ rủi ro là thấp nhất có thể, đó là những NHTM hoạt động kinh doanh với hiệu quả cao. HQHĐ của NHTM còn có thể được hiểu là khả năng biến đổi các đầu vào thành các đầu ra hay khả năng sinh lời hoặc giảm thiểu chi phí để tăng khả năng cạnh tranh với các định chế tài chính khác (Lý 9 thuyết hệ thống). Một cách diễn đạt khác Berger và Mester (1997) phát biểu rằng HQHĐ của các NHTM thể hiện ở mối quan hệ giữa doanh thu và chi phí sử dụng các nguồn lực hay chính là khả năng biến các nguồn lực đầu vào thành các đầu ra tốt nhất trong hoạt động kinh doanh.

Từ những dẫn chứng nêu trên, chúng ta có thể hiểu về HQHĐ của NHTM theo 3 hướng như sau: Thứ nhất là, tối thiểu hóa chi phí, tức là sử dụng ít nhất các yếu tố đầu vào như vốn, cơ sở vật chất, lao động… để tạo ra đầu ra như trước; thứ hai là, giữ nguyên đầu vào nhưng tạo ra lượng đầu ra nhiều hơn; thứ ba là, sử dụng nhiều yếu tố đầu vào hơn nhưng lượng đầu ra được tạo ra tăng nhanh hơn so với tốc độ tăng đầu vào. Trong phạm vi bài viết này, Các NHTM được coi là hoạt động hiệu quả nếu nó đạt đến mức tối đa về kết quả đầu ra trong điều kiện sử dụng tối ưu các yếu tố đầu vào cho trước. Cách thức đo lường Về cách thức đo lường thì theo Berger và Humphrey (1997), Heffernan và Fu (2008), thường sử dụng hai phương pháp chính để phân tích HQHĐ của NHTM là: phương pháp sử dụng các chỉ số tài chính và phương pháp phân tích hiệu quả biên. Phương pháp sử dụng các chỉ số tài chính Chỉ số tài chính của doanh nghiệp là những con số được tính toán bằng tỉ lệ của một số liệu tài chính hoặc kinh doanh này so với một số liệu khác.

Các chỉ số tài chính là công cụ được sử dụng phổ biến nhất trong đánh giá, phân tích và phản ánh HQHĐ kinh doanh của các NHTM. Mỗi chỉ số tài chính cho biết mối quan hệ giữa hai biến số tài chính khác qua đó cho phép phân tích và so sánh giữa các chi nhánh, các ngân hàng và phân tích xu hướng biến động của các biến số này theo thời gian. Có nhiều loại chỉ số tài chính được sử dụng để đánh giá các khía cạnh hoạt động khác nhau của một ngân hàng. Các chỉ số tài chính này bao gồm các tỷ số phản ánh khả năng sinh lợi, các tỷ số phản ánh HQHĐ kinh doanh và các tỷ số phản ánh rủi ro tài chính của một ngân hàng.

Nhóm chỉ số phản ánh khả năng sinh lời: Ở nhóm chỉ số khả năng sinh lời thì có chỉ số sinh lời so với doanh thu và chỉ số sinh lời so với vốn. Chỉ số sinh lời so với doanh thu phản ánh một đồng doanh thu của ngân hàng kiếm về được thì lợi nhuận chiếm bao nhiêu phần trăm, phần trăm đối lập ngược lại có thể suy luận đó là chi phí. Vậy ngân hàng có quản lý tốt về các khoản chi phí để có được phần lợi nhuận tăng lên qua các kỳ 10 kinh doanh trong doanh thu ngân hàng hay không thể hiện thông qua chỉ số sinh lời so với doanh thu tăng lên. Còn tỷ số sinh lời so với vốn, phản ánh một đồng vốn bỏ ra có được bao nhiêu đồng lợi nhuận, nói cụ thể hơn chỉ số này đo lường giữa thu nhập hoặc lợi nhuận thu về được so với số vốn bỏ ra, tùy thuộc và quan điểm so sánh mà nó so sánh với chi phí sử dụng vốn hoặc mức sinh lời kỳ vọng của người có vốn,… để đánh giá tính hiệu quả của một đồng vốn kinh doanh.

Trong bài viết này, tác giả đề cập đến suất sinh lời trên vốn. Theo thông lệ quốc tế, hiệu quả sinh lời thường được phản ánh thông qua các chỉ số tài chính sau: lợi nhuận ròng trên tổng tài sản (ROA) và lợi nhuận ròng trên tổng vốn chủ sở hữu (ROE), thu lãi biên ròng (NIM), thu ngoài lãi biên ròng (NOM), thu nhập hoạt động biên (TNHĐB), hệ số thu nhập trên cổ phiếu (EPS). Nhóm các chỉ tiêu phản ánh HQHĐ kinh doanh: Với chiến lược tối đa hóa lợi nhuận là mục tiêu hàng đầu của bất kỳ một doanh nghiệp kinh doanh nào và các NHTM cũng không ngoại lệ. Các NHTM thường nâng cao HQHĐ kinh doanh của mình bằng cách giảm chi phí hoạt động, tăng năng suất lao động trên cơ sở tự động hóa và nâng cao trình độ nhân viên.

Bởi vậy, các thước đo phản ánh tính hiệu quả trong hoạt động của ngân hàng và năng suất lao động của nhân viên gồm các chỉ tiêu sau: Tổng chi phí hoạt động so với tổng thu từ hoạt động, Năng suất lao động (Thu nhập hoạt động so với Số nhân viên làm việc đầy đủ thời gian), Tổng thu hoạt động so với tổng tài sản bình quân. Nhóm chỉ tiêu phản ánh rủi ro tài chính: Đi đôi với lợi nhuận thì rủi ro là điều không thể tránh khỏi trong hoạt động kinh doanh của các NHTM. Các nhà quản trị trong NHTM, ngoài việc quan tâm đến việc nâng cao giá trị cổ phiếu và đẩy mạnh khả năng sinh lời, thông thường trong hoạt động của mình họ còn thực hiện việc kiểm soát chặt chẽ những rủi ro mà họ phải đối mặt như là: rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất, rủi ro phá sản và rủi ro thu nhập. Từ trước đến nay, các chỉ số tài chính vẫn được sử dụng khá phổ biến trong phân tích hoạt động kinh doanh của các NHTM vì chúng khá đơn giản và tương đối dễ hiểu.

Tuy nhiên, chính mức độ đơn giản của nó có thể trở thành vấn đề khá phức tạp nếu các nhà quản lý cố gắng đưa ra một bức tranh tổng thể khi kết hợp nhiều mặt, nhiều khía cạnh hoạt động khác nhau của ngân hàng dựa trên phân tích các tỷ số tài chính.