CHƯƠNG 1 TONG QUAN VE TÁC ĐỘNG CUA ĐA DẠNG HOÁ THU NHẬP DEN HIỆU QUA KINH DOANH CUA NGÂN HANG THUONG MẠI 11. Khái quát chung về ngân hàng thương mai 1. Khải niệm ngân hàng thương mại Có nhiều quan niệm khác nhau về NHTM, chẳng hạn: Nước Pháp coi “NH là những xí nghiệp hay cơ sở hành nghề thường xuyên, nhận của công chứng dưới hình thức ký thác hay hình thức khác các số tiền mà họ dùng cho chính họ vào các nghiệp vụ chiết khấu, tin dụng hay tài chính” (Luật Ngân hàng Pháp năm 1941). Đan Mạch thì coi “NH là nơi thực hiện các nghiệp vụ thiết yếu bao gồm: thu nhận tiền ký thác; buôn bán vàng bạc; hành nghề thương mại và các giá trị địa ốc, các phương tiện tin dụng và hối phiếu; bảo lãnh các món nợ; thực hiện các nghiệp vụ chuyền ngân; đứng ra bảo hiểm, bảo đảm ký quỹ: tham dự vào thiết lập các xí nghiệp” (Luật Ngân hàng Đan Mạch 1930) Mỹ lại quan niệm` “NA là ‘loa? hình thức tố.Khức lại chính vag cấp một dịch vụ tài chính đa dạng nhất đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán và cũng thể hiện nhiều chức năng nhất do với bất kỳ tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế” (Peter S Rose, 2001).
Ở 'Việt Nam, cũng có nhiều quan niệm khác nhau về NHTM: - NH là các tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các DV tài chính đa dạng nhất - đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm, DV thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bat kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế (Phan Thị Thu Hà, 2009). - Luật các TCTD của Việt Nam bản sửa đổi năm 2010 qui định: “NH là loại hình tổ chức tín dụng có thể được thực hiện tất cả các hoạt động NH theo quy định của Luật này. Theo tính chất và mục tiêu hoạt động, các loại hình NH bao gồm NHTM, NH Chính sách, NH Hợp tác xã. NHTM là loại hình NH được thực hiện tất cả các hoạt động NH và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận.” Một cách chung nhất có thé hiểu: NHTM là những định chế tài chính cung cấp 21 danh mục các sản phẩm DV NH da dạng nhất đáp ứng nhu cầu của mọi khách hàng trong nên kinh tế NHTM là một trong các tổ chức tài chính quan trọng nhất của nền kinh tế, thực hiện các chức năng: (1) Trung gian tài chính: Với chức năng này, thì hoạt động chủ yếu của NHTM là chuyển các khoản tiền tiết kiệm thành đầu tư; (2) Tạo phương tiện thanh toán: Giấy nợ do NH phát hành trở thành phương tiện thanh toán rộng rãi được nhiều người chấp nhận.
Ngày nay, Nhà nước tập trung quyền lực phát hành tiền, nhưng các NHTM vẫn tạo tiền thông qua cho vay các khoản tiền gửi từ NH này đến NH khác; (3) Trung gian thanh toán: NH trở thành trung tâm thanh toán lớn nhất trong nền kinh tế với các hình thức thanh toán rất đa dạng, phong phú (séc, uỷ nhiệm chỉ, nhờ thu, thẻ. Các NH còn thanh toán bù trừ với nhau thông qua NHTW hoặc các Trung tâm thanh toán; Trong quá trình kinh doanh của mình, các NHTM tạo ra các công cụ tài chính, các loại hình DV tài chính NH làm tăng tính tiện ích của khách hàng khi sử dụng các sản phẩm dịch vụ NELINHTM thựe tiiện cá:chính Sá©H kinh (é, ạt biệt là chính sách tiền tệ, vì vậy đây là kênh quan trọng trong chính. Sự hiện diện của nó giúp ích rất nhiều cho hoạt động kinh tế và phát triển công nghiệp của một quốc gia. Thông qua hoạt động tín dụng thì NHTM tạo lợi ích cho người gửi tiền, người vay tiền và cho cả NH.
Thông qua chênh lệch lãi suất trong hoạt động tín dụng tạo ra lợi nhuận cho NH (NIM). Thu nhập mà NHTM nhận được từ hoạt động cho vay gọi là thu nhập lãi thuần. Theo Berger et al (1997) thì do các NH đang ngày càng chịu nhiều áp lực trong việc theo. đuổi lợi nhuận, nên chiến lược để tăng TN là đa dạng hóa, tức chuyền đổi từ các nguồn TN cho vay truyền thống đề hướng tới các nguồn thu nhập từ các hoạt động kinh doanh phi truyền thống như các khoản phí giao dịch, phí dịch vụ, TN từ hoạt động giao dịch và các loại TN phi truyền thống khác.
Với việc đa dạng hóa nguồn thu như vậy các NHTM kỳ vọng sẽ tăng được lợi nhuận kinh doanh. Berger et al (1997) lập luận rằng các NHTM đang gia tăng chuyển từ TN lãi ròng sang TN phi lãi thông qua mở rộng các hoạt động NH phi truyền thống, với kỳ vọng rằng sự chuyển hướng kinh doanh này có thể tạo ra lợi nhuận, gia tăng hiệu quả kinh doanh hoặc đem đến sự 6n định tài chính đối với NHTM. Các dịch vụ của NHTM NHTM là loại hình tổ chức chuyên nghiệp trong lĩnh vực tạo lập và cung cấp các DV quản lý qui cho công chúng, đồng thời, chúng cũng thực hiện những vai trò quan trọng trong một nền kinh tế, đó là: (i) Vai trò trung gian, qua đó những khoản tiền tạm thời nhàn rỗi sẽ được huy động tập trung dé cho vay đầu tư phát trié và tiêu dùng: (ii) Vai trò thanh toán, qua đó NHTM sẽ thay mặt khách hang thanh toán các khoản mua hàng hóa dịch vụ thông qua những công cụ không dùng tiền mặt do NHTM tạo ra; (iii) Vai trò người bảo lãnh, qua đó NHTM sẽ cam kết thanh toán hộ khách hàng nếu người được bảo lãnh không thực hiện được nghĩa vụ nợ của họ; (iv) Vai trò đại lý, qua đó NHTM sẽ thay mặt khách hàng quản lý và bảo vệ tài sản của họ, phát hành hoặc chuộc lại chứng khoán; (v) Vai trò thực hiện chính sách, qua đó NHTM sẽ thực hiện các chính sách kinh tế của Chính phủ, góp phần điều tiết tăng trưởng kinh tế và theo đuổi các mục tiêu xã hội khác. Để làm tốt vai trò của mình đối với nền kinh tế xã hội, các NHTM cung cấp cho khách hàng của mình danh mục các sản phẩm dịch vụ rất đa dang, bao gom: Dich vụ trao đổi ngoại tệ Đây là dịch vụ được tực hiện đầu tiền! cúacNHYM theo đó )NHTM sẽ đứng ra mua một loại tiền này để lấy một đồng tiền khác.
Cho đến nay hoạt động này vẫn được các NHTM thực hiện và nó có tằm quan trọng đặc biệt trong các hoạt động kinh tế quốc tế, tuy vậy, hoạt động này thường chỉ do các NHTM lớn thực hiện bởi vì đây là hoạt động có mức độ rủi ro rất cao và nó cũng đòi hỏi trình độ chuyên môn cao của các cán bộ giao dịch (Dealer) Dịch vụ chiết khấu thương phiếu và cho vay thương mại Từ thời trung cổ đã xuất hiện NHTM và hoạt động của chúng là chiết khấu thương phiếu, mà thực chất đây là hoạt động cho vay khi mà các khách hàng bán những khoản phải thu cho NHTM để lấy tiền mặt. Bước tiếp theo là các NHTM chuyển từ việc chiết khâu thương phiếu sang trực tiếp cho khách hàng vay vốn, giúp họ có vốn dé kinh doanh. Các NHTM thực hiện cho vay theo nhiều phương thức, đáp ứng nhu cầu của nhiều đối tượng KH vay vốn. Cụ thể : - Cho vay thương mại.
Ngay ở thời kỳ đầu, các NH thực hiện nghiệp vụ chiết khấu thương phiếu mà thực tế là cho vay đối với người bán hàng (người bán chuyền 23 khoản phải thu cho NH để lấy tiền trước). Sau đó, các NH cho vay trực tiếp đối với KH (là người mua hàng), giúp họ có vốn dé mua hàng dự trữ để mở rộng sản xuất, kinh doanh. - Cho vay tiêu đùng. Trước đây, hầu hết các NHTM không mặn mà với các khoản cho vay cá nhân và hộ gia đình vì họ đều cho rằng các khoản cho vay tiêu dùng chỉ phí và rủi ro cao.
Tuy nhiên, từ sau Thế chiến II, do sự gia tăng thu nhập của người tiêu dùng và áp lực cạnh tranh đã buộc các NHTM phải hướng tới người tiêu dùng và coi đây là KH tiềm năng của mình. Thực tế ở hầu hết các nước những năm qua cho thấy, tín dụng tiêu dùng đã trở thành một trong những loại hình tín dụng tăng trưởng. - Tài trợ dự án. Ngoài thực hiện nghiệp vụ truyền thống là cho vay ngắn hạn, các NHTM ngày càng năng động trong cho vay tài trợ các dự án, đặc biệt là tài trợ những dự án trong các ngành công nghệ cao.
Một số NHTM còn tài trợ cho các dự án trong lĩnh vực bất động sản. - Tài trợ các hoạt động của Chính phú. Thông qua mua trái phiếu Chính phủ phát hành, hoặc cho vay với các điều kiện ưu đãi đối với các doanh nghiệp của Chính phủ. [rường - Bảo lãnh.
Do uy tín cũng như khả năng tài chính của mình, các NHTM thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh cho KH trong mua chịu hàng hóa và trang thiết bị, phát hành chứng khoán, vay vốn của các tô chức tin dung khác. Thực chất đây là nghiệp vụ cho thuê vốn, nhưng vốn cho thuê không phải bằng tiền mà là dưới hình thức tài sản (văn phòng, máy móc thiết bị, tài sản khác). Thuê mua có 3 loại: (1) Thuê mua đơn thuần trong đó, người đi thuê chọn máy móc thiết bị và nhà cung cấp, sau đó người cho thuê là các NHTM sẽ mua thiết bị này và chuyển nó cho. người đi thuê sử dụng theo hợp đồng thuê mua.
(2) Thuê mua trực tiếp: Theo hình thức này thì NHTM sẽ cho người đi thuê sử dụng thiết bị mà họ có sẵn. Cũng có thể các NHTM giao tài sản của họ cho các 24 Chi nhánh thực hiện DV cho thuê (liên kết đọc). Hoạt động chủ yếu và quan trọng nhất của các NHTM là mở rộng cho vay, đương nhiên là phải tuân thủ các nguyên tắc và điều kiện cho vay. Hoạt động cho vay của các NHTM được hình thành từ rất sớm, ngay từ khi thành lập các NH.
Những người tổ chức ra NHTM, ngay từ đầu đã luôn tìm kiếm các cơ hội dé tiến hành cho vay, coi đó như là một nhu cầu chủ yếu trong việc duy trì và mở rộng hoạt động của mình. Các NHTM đã góp phần thúc đây phát triển kinh tế, thông qua hoạt động cho vay vốn đầu tư được mở rộng và từ đó làm cho sản phẩm xã hội được tăng lên.