Luận văn thạc sĩ ảnh hưởng của các đặc điểm hội đồng quản trị đến chất lượng thông tin kế toán tại các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán thành phố hồ chí minh

Nghiên cứu ảnh hưởng của đặc điểm hội đồng quản trị đến chất lượng thông tin kế toán tại doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán TP.HCM.

• Tác giả: Lê Thị Hương Giang
• Người hướng dẫn: PGS. Mai Thị Hoàng Minh
• Trường học: Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Hội Đồng Quản Trị Đến Chất Lượng Thông Tin Kế Toán Tại Doanh Nghiệp Niêm Yết
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Hội Đồng Quản Trị Thông Tin

Chất lượng thông tin kế toán đóng vai trò then chốt trong hiệu quả kinh tế. Vụ sụp đổ của Enron làm suy giảm niềm tin vào thông tin kế toán. Nâng cao chất lượng thông tin là mối quan tâm hàng đầu của nhà quản lý, nhà đầu tư và cơ quan quản lý nhà nước. Chất lượng thông tin kế toán chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm môi trường pháp lý, năng lực nhà quản lý, quy mô doanh nghiệp, và cơ cấu hội đồng quản trị. Hội đồng quản trị đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát chất lượng thông tin kế toán. Nhiều nghiên cứu trên thế giới đã thảo luận về vai trò của ban quản trị. Jensen (1993) nhấn mạnh trách nhiệm của ban quản trị đối với hệ thống kiểm soát nội bộ và tổ chức hoạt động công ty. Nghiên cứu của Vafeas (2000) cho thấy hội đồng quản trị giám sát chất lượng thông tin trên báo cáo tài chính. Nghiên cứu này tập trung vào tác động của số lượng thành viên hội đồng quản trị, sự tách biệt chức danh chủ tịch hội đồng quản trị và giám đốc điều hành, và mức độ độc lập của các thành viên đến chất lượng thông tin kế toán.

1.1. Nghiên Cứu Nước Ngoài Về Quản Trị Công Ty

Từ năm 2000, nhiều nghiên cứu đã thảo luận về mối quan hệ giữa hội đồng quản trị và chất lượng thông tin kế toán. Nghiên cứu của Vafeas (2000) tại Mỹ tìm hiểu vai trò của hội đồng quản trị trong quản lý chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính. Kết quả cho thấy công ty có ít thành viên hội đồng quản trị hơn có khả năng cung cấp thông tin hiệu quả hơn. Tuy nhiên, nghiên cứu không tìm thấy bằng chứng về tác động của tính độc lập của các thành viên hội đồng quản trị.

1.2. Các Nghiên Cứu Trong Nước Về Thông Tin Tài Chính

Tại Việt Nam, vấn đề đánh giá tác động của hội đồng quản trị đến thông tin kế toán chưa được quan tâm đúng mức. Nghiên cứu này nhằm đánh giá cụ thể tác động của số lượng thành viên hội đồng quản trị, sự tách biệt chức danh chủ tịch và giám đốc điều hành, và mức độ độc lập của các thành viên đến chất lượng thông tin kế toán. Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy bội để cung cấp cái nhìn cụ thể về tầm quan trọng của hội đồng quản trị đối với chất lượng thông tin kế toán.

II. Cơ Sở Lý Thuyết Hội Đồng Quản Trị Chất Lượng TTKT

Cơ sở lý thuyết về hội đồng quản trị bao gồm khái niệm, vai trò và các lý thuyết liên quan. Hội đồng quản trị là cơ quan quản lý cao nhất của công ty cổ phần, chịu trách nhiệm giám sát và điều hành hoạt động kinh doanh. Vai trò hội đồng quản trị rất quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của cổ đông và đảm bảo hoạt động hiệu quả của công ty. Lý thuyết đại diện (Agency Theory) giải thích mối quan hệ giữa người ủy thác (cổ đông) và người đại diện (ban quản lý). Chất lượng thông tin kế toán là một khái niệm đa chiều, bao gồm tính trung thực, minh bạch, độ tin cậy, khả năng so sánh và khả năng kiểm chứng. Đánh giá chất lượng thông tin kế toán có thể dựa trên nhiều khuôn mẫu lý thuyết, như khuôn mẫu của Kahn và Strong (1998), FASB, IASB và chuẩn mực kế toán Việt Nam.

2.1. Lý Thuyết Về Vai Trò Hội Đồng Quản Trị

Lý thuyết đại diện (Agency Theory) giải thích mối quan hệ giữa người ủy thác (cổ đông) và người đại diện (ban quản lý). Do xung đột lợi ích có thể phát sinh giữa hai bên, hội đồng quản trị đóng vai trò giám sát và kiểm soát để đảm bảo ban quản lý hành động vì lợi ích của cổ đông. Hội đồng quản trị phải độc lập và có năng lực để thực hiện vai trò này một cách hiệu quả.

2.2. Khái Niệm Về Chất Lượng Thông Tin Kế Toán

Chất lượng thông tin kế toán được đánh giá dựa trên nhiều khía cạnh, bao gồm tính trung thực, minh bạch, độ tin cậy, khả năng so sánh và khả năng kiểm chứng. Thông tin kế toán chất lượng cao giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định sáng suốt và hiệu quả. FASB và IASB đưa ra các khuôn mẫu lý thuyết để đánh giá chất lượng thông tin kế toán.

2.3. Mô Hình Đánh Giá Chất Lượng Thông Tin Kế Toán

Mô hình định giá cơ bản (Price model) và mô hình định giá mở rộng được sử dụng để đánh giá chất lượng thông tin kế toán. Các mô hình này sử dụng giá cổ phiếu làm biến phụ thuộc và các đặc điểm của hội đồng quản trị làm biến độc lập. Kết quả cho thấy các đặc điểm của hội đồng quản trị có ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán và giá cổ phiếu.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Ảnh Hưởng và Độ Tin Cậy

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng để đo lường ảnh hưởng của các đặc điểm hội đồng quản trị đến chất lượng thông tin kế toán. Nghiên cứu đưa ra các giả thuyết về mối quan hệ giữa quy mô hội đồng quản trị, mức độ độc lập của các thành viên và sự tách biệt vai trò của chủ tịch và giám đốc điều hành với chất lượng thông tin kế toán. Mô hình nghiên cứu sử dụng mô hình định giá (Price Model) đã được sử dụng trong các nghiên cứu trước đây. Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm phân tích thống kê mô tả và phương pháp hồi quy tuyến tính.

3.1. Giả Thuyết Về Quy Mô Hội Đồng Quản Trị

Giả thuyết cho rằng có mối quan hệ giữa quy mô hội đồng quản trị và chất lượng thông tin kế toán. Quy mô hội đồng quản trị quá lớn có thể làm giảm hiệu quả hoạt động do khó khăn trong việc phối hợp và ra quyết định. Ngược lại, quy mô hội đồng quản trị quá nhỏ có thể không đủ nguồn lực để giám sát và kiểm soát hiệu quả.

3.2. Giả Thuyết Về Tính Độc Lập Của Hội Đồng Quản Trị

Giả thuyết cho rằng có mối quan hệ giữa mức độ độc lập của các thành viên hội đồng quản trị và chất lượng thông tin kế toán. Các thành viên độc lập có khả năng giám sát và kiểm soát ban quản lý một cách khách quan và hiệu quả hơn. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro thông tin sai lệch hoặc gian lận.

3.3. Mô Hình Nghiên Cứu Sử Dụng Dữ Liệu Doanh Nghiệp

Mô hình nghiên cứu sử dụng mô hình định giá (Price Model) đã được sử dụng trong các nghiên cứu trước đây. Mô hình này sử dụng giá cổ phiếu làm biến phụ thuộc và các đặc điểm của hội đồng quản trị làm biến độc lập. Mô hình được sử dụng để đo lường ảnh hưởng của các đặc điểm hội đồng quản trị đến chất lượng thông tin kế toán.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Thực Tế Tại DN Niêm Yết

Kết quả nghiên cứu cho thấy một số đặc điểm của hội đồng quản trị có ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng thông tin kế toán tại các doanh nghiệp niêm yết. Phân tích thống kê mô tả cho thấy sự khác biệt về quy mô, thành phần và cơ cấu hội đồng quản trị giữa các doanh nghiệp. Kiểm tra các giả định trong mô hình và lựa chọn mô hình xử lý dữ liệu phù hợp. Đánh giá mức độ phù hợp của mô hình và kiểm tra tác động của các biến độc lập đến biến phụ thuộc.

4.1. Thống Kê Mô Tả Cơ Cấu Hội Đồng Quản Trị

Thống kê mô tả cho thấy sự khác biệt về quy mô, thành phần và cơ cấu hội đồng quản trị giữa các doanh nghiệp. Một số doanh nghiệp có quy mô hội đồng quản trị lớn hơn và tỷ lệ thành viên độc lập cao hơn. Điều này cho thấy sự đa dạng trong quản trị công ty tại các doanh nghiệp niêm yết.

4.2. Kiểm Tra Các Giả Định Trong Mô Hình Tài Chính

Kiểm tra các giả định trong mô hình, bao gồm giả định về phân phối chuẩn của phần dư và hiện tượng đa cộng tuyến. Lựa chọn mô hình xử lý dữ liệu phù hợp để đảm bảo tính chính xác của kết quả nghiên cứu. Loại bỏ các biến có hiện tượng đa cộng tuyến cao để tránh ảnh hưởng đến kết quả.

4.3. Kết Luận Kiểm Định Giả Thuyết Cho Định Giá Doanh Nghiệp

Kết luận kiểm định giả thuyết cho thấy một số đặc điểm của hội đồng quản trị có ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng thông tin kế toán. Quy mô hội đồng quản trị có ảnh hưởng không đáng kể trong khi tỉ lệ độc lập có tác động tích cực đến chất lượng thông tin kế toán. Nghiên cứu này giúp hiểu rõ hơn về vai trò của hội đồng quản trị trong việc nâng cao tính minh bạch của doanh nghiệp.

V. Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Thông Tin HĐQT

Nghiên cứu này có một số hạn chế, bao gồm phạm vi nghiên cứu giới hạn và phương pháp đo lường chất lượng thông tin kế toán chưa hoàn toàn đầy đủ. Nghiên cứu đề xuất một số hướng nghiên cứu tiếp theo, như mở rộng phạm vi nghiên cứu và sử dụng các phương pháp đo lường chất lượng thông tin kế toán khác nhau. Đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng thông tin kế toán, bao gồm tăng cường tính độc lập của hội đồng quản trị, nâng cao năng lực của các thành viên và tăng cường kiểm soát nội bộ.

5.1. Hạn Chế Của Nghiên Cứu Về Quản Lý Rủi Ro

Nghiên cứu có một số hạn chế, bao gồm phạm vi nghiên cứu giới hạn và phương pháp đo lường chất lượng thông tin kế toán chưa hoàn toàn đầy đủ. Các nghiên cứu trong tương lai nên mở rộng phạm vi nghiên cứu và sử dụng các phương pháp đo lường chất lượng thông tin kế toán khác nhau để có kết quả toàn diện hơn.

5.2. Đề Xuất Nghiên Cứu Về Kiểm Soát Nội Bộ

Nghiên cứu đề xuất một số hướng nghiên cứu tiếp theo, như nghiên cứu sâu hơn về ảnh hưởng của văn hóa công ty và đạo đức nghề nghiệp đến chất lượng thông tin kế toán. Nghiên cứu cũng có thể tập trung vào vai trò của ủy ban kiểm toán trong việc giám sát chất lượng thông tin kế toán.

5.3. Kiến Nghị Giải Pháp Nâng Cao Tính Minh Bạch

Đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng thông tin kế toán, bao gồm tăng cường tính độc lập của hội đồng quản trị, nâng cao năng lực của các thành viên, tăng cường kiểm soát nội bộ và tăng cường giám sát của cơ quan quản lý nhà nước. Các giải pháp này giúp cải thiện tính minh bạch và độ tin cậy của thông tin kế toán.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 có thể thấy rằng, thông qua quá trình tìm hiểu những nghiên cứu đã được thực hiện tại Việt Nam và trên thế giới, có thể thấy được tầm quan trọng của thông tin kế toán đối với doanh nghiệp cũng như các nhà đầu tư, tác động của các yếu tố, đặc biệt là yếu tố đặc điểm của hội đồng quản trị, đến chất lượng thông tin kế toán, cũng như có cái nhìn khái quát hơn về kết quả đã đạt được trong thời gian vừa qua. Luận văn sẽ kế thừa và phát huy những kết quả đạt được này để tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về ảnh hưởng của các đặc điểm hội đồng quản trị đến chất lượng thông tin kế toán tại các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán TP. Hồ Chí Minh.minh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 15 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HỘI ĐỒNG QUẢN TRỊ VÀ CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN 2. Lý thuyết về hội đồng quản trị 2.

Khái niệm hội đồng quản trị Hội đồng quản trị là một hệ thống quản lý và định hướng nhằm thúc đẩy hoạt động lâu dài của doanh nghiệp trong một thị trường minh bạch, có sự tham gia của các cổ đông. Vai trò của hội đồng quản trị Hội đồng quản trị là một giải pháp của thị trường nhằm giải quyết vấn đề trong việc tổ chức doanh nghiệp. Vấn đề này phát sinh giữa các cổ đông – chủ sở hữu công ty và nhà quản lý – những người có xu hướng không đủ thận trọng hoặc đáng tin cậy khi quản lý tài sản của người khác. Hội đồng quản trị được thành lập do các cổ đông bầu ra nhằm đại diện cho quyền lợi của mình.

Vai trò quan trọng nhất của hội đồng quản trị đó là vai trò giám sát. Ở đây là giám sát hoạt động điều hành và ra quyết định của nhà quản lý. Theo Hermalin và Weisbach (2003), hội đồng quản trị tồn tại không chỉ nhằm mục đích đáp ứng các yêu cầu về mặt pháp lý, mà nó còn là một giải pháp của thị trường nhằm hỗ trợ giảm thiểu những vấn đề phát sinh ảnh hưởng đến doanh nghiệp. Theo Anderson, Mansi, và Reeb (2004), các chủ nợ mong muốn hội đồng quản trị có trách nhiệm giám sát, đánh giá, xử lý khi có sai phạm trong việc quản lý doanh nghiệp và giám sát báo cáo tài chính.

Còn theo Alves (2011), hiệu quả kiểm soát nội bộ, trong đó có bao gồm hội đồng quản trị giúp hạn chế việc điều chỉnh kết quả báo cáo của các nhà quản lý. Hội đồng quản trị có trách nhiệm kiểm soát chất lượng thông tin trên báo cáo tài chính, luan.minh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 16 từ đó kiểm soát hành vi của các nhà quản lý, nhằm đảm bảo rằng những hành vi này phù hợp với lợi ích của các bên liên quan. Hội đồng quản trị không chỉ tác động đến hiệu suất làm việc của doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến việc phân phối chi phí trong doanh nghiệp. Ví dụ khi giám đốc điều hành cũng đồng thời là chủ tịch hội đồng quản trị, mức thù lao cho giám đốc điều hành có thể bị điều chỉnh cao lên.

Như vậy có thể thấy hội đồng quản trị được thành lập nhằm hai mục đích chính. Thứ nhất là kiểm soát hoạt động của doanh nghiệp, đem lại kết quả kinh doanh tốt nhất. Thứ hai là tối thiểu hóa chi phí đại diện phát sinh do những hành vi vì lợi ích cá nhân của các nhà quản lý. Lý thuyết đại diện (Agency Theory) Trong suốt những năm 1960 và 1970, các nhà kinh tế học đã nghiên cứu về mối quan hệ giữa chủ sở hữu và quản lý thông qua hợp đồng đại diện.

Lý thuyết đại diện được đề cập đến đầu tiên bởi Adam Smith. Sau đó được Jesen và Meckling phát triển và công bố vào năm 1976. Lý thuyết đại diện được đưa ra nhằm giải quyết vấn đề làm thế nào để người đại diện sẽ hành động vì lợi ích cao nhất của chủ sở hữu khi có sự bất cân xứng về thông tin mà lợi thế thuộc về họ, và họ có lợi ích khác với lợi ích của những người chủ sở hữu này. Jesen và Meckling (1976) đưa ra quan điểm như sau: Sự tách biệt giữa chủ sở hữu và nhà quản lý có thể dẫn đến việc nhà quản lý không hành động nhằm mục tiêu tối đa hóa lợi ích của các cổ đông mà sẽ hành động vì lợi ích cá nhân, do đó cần có một cơ chế kiểm soát nhằm bảo vệ lợi ích của các cổ đông này.

Lý thuyết đại diện cho rằng một doanh nghiệp không phải là thực thể thống nhất, duy nhất. Lý thuyết đại diện đã chỉ ra được mối quan hệ doanh nghiệp, cổ đông, nhà quản lý và các chủ nợ, có mục tiêu chung với nhau là lợi ích. Nhưng mỗi đối tượng có quan điểm về lợi ích khác nhau, trong khi chủ sở hữu kỳ vọng những luan.minh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 17 người đại diện hành động và ra quyết định vì lợi ích của chủ sỡ hữu, tuy nhiên thực tế là không phải lúc nào những người đại diện này cũng ra quyết định vì lợi ích lớn nhất của chủ sở hữu, mà họ sẽ tìm cách tối đa hóa lợi ích cá nhân mà không cần quan tâm đến những chi phí mà chủ sở hữu phải bỏ ra. Chính vì thế, điều kiện tiên quyết là tối đa hóa lợi ích các bên từ đó nhà quản lý có thể điều hành dưới sự giám sát của cổ đông.

Chính vì sự khác biệt về lợi ích như vậy, nên chủ sở hữu sẽ phải gánh chịu thêm chi phí đại diện nhằm hạn chế những hành động sai lệch của nhà quản lý, các loại chi phí đó bao gồm: - Chi phí giám sát (Monitoring Cost): Chi phí cho việc tăng cường giám sát hành động và việc ra quyết định của nhà quản lý. - Chi phí ràng buộc (Bonding Cost): Chi phí phải trả thêm cho nhà quản lý nhằm đảm bảo một cách tương đối là họ sẽ không làm tổn hại đến lại ích của chủ sở hữu. - Chi phí phụ trội (Residual Cost): Chi phí mà chủ sở hữu phải gánh chịu do sự khác biệt về lợi ích. Bên cạnh đó, một trong những vấn đề được lý thuyết này đặt ra đó là cấu trúc hội đồng quản trị như thế nào sẽ đảm bảo lợi ích cho chủ sở hữu doanh nghiệp.

Trong đó sự tách biệt vai trò của chủ tịch hội đồng quản trị và giám đốc điều hành, mức độ độc lập của các thành viên hội đồng quản trị được nói đến rất nhiều trong các nghiên cứu về lý thuyết đại diện. Theo Fama và Jensen (1983), hội đồng quản trị có nhiệm vụ giám sát ban quản lý nhằm bảo vệ lợi ích của chủ sở hữu. Theo Lam và Lee (2008), nếu không tách biệt vai trò của chủ tịch hội đồng quản trị và giám đốc điều hành sẽ dẫn đến quyền lực tuyệt đối nằm trong tay một người, ảnh hưởng đến khả năng giám sát của ban quản lý.minh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 18 Lý thuyết đại diện còn thảo luận về mức độ độc lập của các thành viên hội đồng quản trị hay số lượng thành viên hội đồng quản trị không tham gia điều hành. Theo Dalton (1998), hội đồng quản trị có đa số thành viên không tham gia điều hành sẽ có hiệu quả hơn.

Còn theo Cadbury (1992), một trong những vai trò quan trọng nhất của hội đồng quản trị đó là giám sát, nếu thành viên hội đồng quản trị có mối quan hệ mật thiết với ban quản lý, vai trò giám sát của họ sẽ trở nên kém hiệu quả. Như vậy, thông qua lý thuyết đại diện, ta có thể thấy rằng hội đồng quản trị có vai trò rất lớn trong việc giám sát hoạt động của doanh nghiệp và nhà quản lý, từ đó giúp đảm bảo chất lượng thông tin kế toán công bố trên báo cáo tài chính được chính xác nhất. Lý thuyết về chất lượng thông tin kế toán Do sự tăng trưởng mạnh của thị trường vốn kể từ những năm 1960 và sự phát triển của các lý thuyết tài chính, các lĩnh vực nghiên cứu kế toán đã được mở rộng. Những thông tin chứa đựng trong các con số kế toán ngày càng được quan tâm nhiều hơn.

Các nghiên cứu của Ball và Brown (1968) đã đưa ra các bằng chứng chứng minh rằng thông tin kế toán tác động đến giá cổ phiếu và tầm quan trọng của kế toán đối với các nhà đầu tư. Để hiểu hơn về tầm quan trong của thông tin kế toán, trong phần này, luận văn sẽ đi tìm hiểu một số khái niệm và lý thuyết liên quan đến chất lượng thông tin kế toán. Kế toán Theo Elliot, Barry & Elliot, Jamie (1993) định nghĩa kế toán là quá trình truyền đạt thông tin tài chính về một tổ chức kinh tế cho người sử dụng như cổ đông và nhà quản lý. Còn theo hội kế toán viên công chứng Mỹ (AICPA), kế toán là nghệ thuật ghi chép, phân loại, tổng hợp số liệu về các giao dịch, sự kiện phát sinh và tính toán kết quả của các hoạt động kinh tế, tài chính của một tổ chức nhằm cung cấp thông tin luan.minh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 19 giúp Ban Giám đốc có thể căn cứ vào đó mà ra các quyết định quản lý, đồng thời cung cấp thông tin cho những người có lợi ích và trách nhiệm liên quan.

Tại Việt Nam, luật kế toán định nghĩa: “Kế toán là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao động.2 Thông tin kế toán Theo Gelinas và Dull (2010) định nghĩa thì thông tin kế toán là những sự kiện, con số hữu ích đối với người sử dụng nhằm mục đích ra quyết định. Theo Susanto (2008), thông tin kế toán được sử dụng để đưa ra các dự báo về tương lai doanh nghiệp, hoạch định kế hoạch hàng năm, kế hoạch chiến lược và các lựa chọn cho việc ra quyết định. Tình hình tài chính được phản ánh chủ yếu thông qua kết quả của thông tin kế toán. Thông tin kế toán giữ vai trò vô cùng quan trọng đối với các nhà đầu tư và nhà quản trị, nếu thông tin kế toán được sử dụng không phù hợp có thể dẫn đến những quyết định sai lầm trong việc đầu tư cũng như các kế hoạch hoạt động, kinh doanh của đơn vị.

Thông tin kế toán là ngôn ngữ của việc ra quyết định tài chính của doanh nghiệp. Thông tin kế toán giúp người sử dụng đưa ra những quyết định tài chính tốt hơn.