Luận văn thạc sĩ: Ảnh hưởng của biến động giá dầu đến quyết định đầu tư chiến lược của công ty

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ảnh hưởng của biến động giá dầu lên các quyết định đầu tư chiến lược công ty luận văn thạc sĩ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Lê Thị Minh Hương
• Người hướng dẫn: PGS TS Nguyễn Thị Ngọc Trang
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Biến Động Giá Dầu Lên Các Quyết Định Đầu Tư Chiến Lược Công Ty
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP.Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUÁT
• 1.1. Giới thiệu tổng quát
• 1.2. Mối liên hệ giữa biến động giá dầu thế giới với biến động giá xăng Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Cơ sở lý thuyết
• 2.2. Tổng quan các kết quả nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình thực nghiệm
• 3.2. Phương pháp ước lượng
• 3.2.1. Phương pháp GMM
• 3.2.2. Phương pháp GMM trên dữ liệu bảng động
• 3.2.3. Phương pháp Arellano và Bond (1991)
• 3.2.4. Phương pháp System GMM
• 3.2.5. Kiểm định tính hiệu lực cho mô hình GMM
• 3.3. Chọn mẫu nghiên cứu
• 3.4. Định nghĩa các biến
• 3.5. Kiểm định nghiệm đơn vị
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
• 4.1. Thống kê mô tả biến
• 4.2. Kết quả thực nghiệm
• 4.3. Kết quả kiểm định tính phù hợp cho các mô hình GMM
• 5. CHƯƠNG 5
• 5.1. Hạn chế đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Ảnh hưởng của giá dầu đến quyết định đầu tư chiến lược

Biến động giá dầu có tác động sâu sắc đến các quyết định đầu tư chiến lược của công ty. Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, giá dầu không chỉ ảnh hưởng đến chi phí sản xuất mà còn tác động đến lợi nhuận và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Theo nghiên cứu, khi giá dầu tăng, các công ty thường phải đối mặt với chi phí đầu vào cao hơn, dẫn đến việc họ có thể trì hoãn hoặc giảm quy mô đầu tư chiến lược. Điều này đặc biệt đúng trong các ngành công nghiệp phụ thuộc nhiều vào năng lượng, như vận tải và sản xuất. Sự không chắc chắn về giá dầu cũng làm tăng rủi ro cho các quyết định đầu tư, khiến các công ty phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi thực hiện các dự án lớn. Kết quả là, mối quan hệ giữa giá dầu và đầu tư chiến lược thường thể hiện qua một đường cong chữ U, nơi mà sự gia tăng rủi ro có thể dẫn đến việc trì hoãn đầu tư.

1.1. Tác động của giá dầu đến quyết định đầu tư

Nghiên cứu cho thấy rằng giá dầu có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của công ty theo nhiều cách khác nhau. Khi giá dầu tăng, chi phí sản xuất cũng tăng theo, điều này có thể dẫn đến việc các công ty phải cắt giảm đầu tư hoặc tìm kiếm các nguồn năng lượng thay thế. Hơn nữa, sự biến động của giá dầu có thể tạo ra sự không chắc chắn trong thị trường, khiến các nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn. Theo lý thuyết quyền chọn thực, các công ty có thể trì hoãn đầu tư cho đến khi có thông tin rõ ràng hơn về xu hướng giá dầu. Điều này cho thấy rằng giá dầu không chỉ là một yếu tố chi phí mà còn là một yếu tố quyết định trong chiến lược đầu tư của công ty.

1.2. Rủi ro và đầu tư chiến lược

Rủi ro từ giá dầu là một trong những yếu tố chính ảnh hưởng đến đầu tư chiến lược. Khi giá dầu biến động mạnh, các công ty phải đối mặt với sự không chắc chắn về chi phí và lợi nhuận trong tương lai. Điều này có thể dẫn đến việc các công ty trì hoãn các quyết định đầu tư cho đến khi tình hình trở nên rõ ràng hơn. Hơn nữa, các công ty cũng cần phải quản lý rủi ro liên quan đến giá dầu thông qua các chiến lược như hedging hoặc đa dạng hóa nguồn cung. Việc quản lý rủi ro hiệu quả không chỉ giúp bảo vệ lợi nhuận mà còn tạo ra cơ hội đầu tư mới trong bối cảnh thị trường đầy biến động.

II. Mối liên hệ giữa giá dầu và chiến lược đầu tư

Mối liên hệ giữa giá dầu và chiến lược đầu tư là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu kinh tế. Các công ty thường phải điều chỉnh chiến lược đầu tư của mình dựa trên biến động của giá dầu. Khi giá dầu tăng, các công ty có thể phải xem xét lại các dự án đầu tư hiện tại và tương lai, đặc biệt là trong các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng. Nghiên cứu cho thấy rằng sự gia tăng giá dầu có thể dẫn đến việc các công ty giảm quy mô đầu tư hoặc chuyển hướng sang các nguồn năng lượng tái tạo. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận mà còn đến khả năng cạnh tranh của công ty trong dài hạn. Hơn nữa, các công ty cũng cần phải xem xét các yếu tố bên ngoài như chính sách của chính phủ và xu hướng thị trường toàn cầu khi đưa ra quyết định đầu tư.

2.1. Chi phí sản xuất và đầu tư chiến lược

Chi phí sản xuất là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến đầu tư chiến lược. Khi giá dầu tăng, chi phí sản xuất cũng tăng theo, điều này có thể dẫn đến việc các công ty phải cắt giảm đầu tư hoặc tìm kiếm các giải pháp thay thế. Nghiên cứu cho thấy rằng các công ty thường phải cân nhắc giữa việc duy trì lợi nhuận và việc mở rộng quy mô đầu tư. Sự biến động của giá dầu cũng có thể tạo ra sự không chắc chắn trong thị trường, khiến các nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn. Do đó, việc quản lý chi phí sản xuất hiệu quả là rất quan trọng để đảm bảo rằng các quyết định đầu tư được thực hiện một cách hợp lý và bền vững.

2.2. Tác động của giá dầu đến chiến lược kinh doanh

Tác động của giá dầu đến chiến lược kinh doanh là một khía cạnh quan trọng mà các công ty cần xem xét. Khi giá dầu tăng, các công ty có thể phải điều chỉnh chiến lược kinh doanh của mình để thích ứng với môi trường kinh tế mới. Điều này có thể bao gồm việc tìm kiếm các nguồn năng lượng thay thế, cải thiện hiệu quả sản xuất, hoặc thay đổi mô hình kinh doanh để giảm thiểu rủi ro. Hơn nữa, các công ty cũng cần phải xem xét các yếu tố bên ngoài như chính sách của chính phủ và xu hướng thị trường toàn cầu khi đưa ra quyết định đầu tư. Việc hiểu rõ mối liên hệ giữa giá dầu và chiến lược kinh doanh sẽ giúp các công ty đưa ra các quyết định đầu tư thông minh và hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động mạnh, giá dầu thô thế giới đã trải qua nhiều giai đoạn biến động lớn, đặc biệt là trong giai đoạn 2006-2012 với đỉnh điểm năm 2008 khi giá dầu đạt mức kỷ lục 145,29 USD/thùng rồi giảm sâu xuống còn khoảng 40 USD/thùng. Tại Việt Nam, giá xăng A92 cũng biến động tương ứng, với mức biến động trung bình khoảng 8% mỗi quý, trong khi biến động giá dầu thế giới lên tới khoảng 17,81% mỗi quý. Biến động giá dầu không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất và vận tải mà còn tác động sâu sắc đến các quyết định đầu tư chiến lược của doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh bất ổn kinh tế và rủi ro vĩ mô gia tăng.

Luận văn tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của biến động giá dầu lên các quyết định đầu tư chiến lược của các công ty Việt Nam niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2006-2012. Mục tiêu chính là xác định mối quan hệ giữa biến động giá dầu và đầu tư chiến lược, đồng thời tìm điểm cực trị của biến động giá dầu gây ra sự tác động đảo chiều trong quyết định đầu tư. Nghiên cứu sử dụng mô hình kinh tế lượng dựa trên lý thuyết quyền chọn thực, lý thuyết đại diện và lý thuyết chi phí giao dịch, áp dụng kỹ thuật ước lượng GMM trên bộ dữ liệu bảng động của 57 công ty với 399 quan sát.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà quản lý, nhà đầu tư và hoạch định chính sách trong việc hiểu rõ hơn về tác động của biến động giá dầu đến đầu tư chiến lược, từ đó đưa ra các quyết định phù hợp trong môi trường kinh tế đầy bất ổn và rủi ro.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên ba lý thuyết chính để xây dựng mô hình nghiên cứu:

1. Lý thuyết quyền chọn thực (Real Options Theory):
   Lý thuyết này cho rằng trong môi trường bất ổn và rủi ro, các công ty có thể hoãn quyết định đầu tư để chờ thêm thông tin nhằm giảm thiểu rủi ro. Sự gia tăng biến động giá dầu làm tăng giá trị quyền chọn chờ đợi đầu tư, dẫn đến việc trì hoãn đầu tư. Tuy nhiên, khi rủi ro vượt quá một mức nhất định, các công ty có thể tăng đầu tư nhằm chiếm lĩnh thị trường, tạo nên mối quan hệ hình chữ U giữa biến động giá dầu và đầu tư.

2. Lý thuyết đại diện (Agency Theory):
   Mô tả mối quan hệ giữa chủ sở hữu và người quản lý, trong đó thông tin bất cân xứng và động cơ khác nhau có thể dẫn đến đầu tư vượt mức hoặc dưới mức. Dòng tiền nội bộ được xem là nguồn tài trợ quan trọng cho đầu tư chiến lược, đặc biệt khi chi phí huy động vốn bên ngoài cao hoặc khó khăn.

3. Lý thuyết chi phí giao dịch và Tobin’s Q:
   Tobin’s Q là tỷ số giữa giá trị thị trường công ty và chi phí thay thế tài sản cố định. Khi Q lớn hơn 1, công ty có xu hướng đầu tư nhiều hơn do chi phí huy động vốn thấp và kỳ vọng lợi nhuận cao. Lý thuyết này thiết lập mối quan hệ thuận giữa Tobin’s Q và đầu tư chiến lược.

Ba lý thuyết này được kết hợp để xây dựng mô hình kinh tế lượng nhằm phân tích tác động của biến động giá dầu, dòng tiền và Tobin’s Q lên quyết định đầu tư chiến lược của công ty.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu:
  Bộ dữ liệu bảng cân bằng gồm 57 công ty phi tài chính niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.Hồ Chí Minh từ năm 2006 đến 2012, với tổng cộng 399 quan sát. Dữ liệu tài chính lấy từ báo cáo tài chính công khai, giá dầu thế giới lấy từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), giá xăng Việt Nam lấy từ trang web chuyên ngành.

• Phương pháp phân tích:
  Sử dụng mô hình bảng động tuyến tính với biến phụ thuộc là tỷ lệ đầu tư chiến lược trên vốn cố định, các biến độc lập gồm Tobin’s Q, dòng tiền nội bộ, biến động giá dầu và biến động giá dầu bình phương. Mô hình được ước lượng bằng phương pháp GMM (Generalized Method of Moments), bao gồm Arellano-Bond Difference GMM và System GMM để xử lý vấn đề nội sinh, tự tương quan và phương sai thay đổi.

• Timeline nghiên cứu:
  Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ tháng 5/2013 đến tháng 9/2013, tập trung phân tích dữ liệu giai đoạn 2006-2012, thời kỳ có biến động giá dầu mạnh và thị trường chứng khoán Việt Nam phát triển.

• Kiểm định:
  Kiểm định nghiệm đơn vị cho các biến cho thấy chuỗi dữ liệu đều có tính dừng, đảm bảo tính ổn định của mô hình. Kiểm định Sargan-Hansen và Arellano-Bond được sử dụng để đánh giá tính hợp lệ của biến công cụ và kiểm tra tự tương quan trong phần dư.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mối quan hệ giữa biến động giá dầu và đầu tư chiến lược có dạng hình chữ U ngược:
   Hệ số ước lượng biến động giá dầu (oilvol) dương và có ý nghĩa thống kê 1%, trong khi biến động giá dầu bình phương (oilvolsq) âm với ý nghĩa tương tự. Điểm cực trị của biến động giá dầu nằm trong khoảng 42,4% đến 47,5%. Khi biến động giá dầu dưới mức này, đầu tư tăng theo biến động giá dầu; vượt mức này, đầu tư giảm. Điều này trái ngược với dự đoán lý thuyết quyền chọn thực và các nghiên cứu quốc tế.

2. Mối quan hệ giữa dòng tiền nội bộ và đầu tư chiến lược là nghịch chiều:
   Hệ số dòng tiền (CF/K) âm và có ý nghĩa thống kê 1%, cho thấy các công ty Việt Nam không hoàn toàn dựa vào dòng tiền nội bộ để tài trợ đầu tư, khác biệt với lý thuyết đại diện và các nghiên cứu ở Mỹ. Điều này phản ánh môi trường tài chính Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu có thể dễ dàng huy động vốn bên ngoài với chi phí chấp nhận được.

3. Tobin’s Q có mối quan hệ thuận chiều với đầu tư chiến lược:
   Hệ số Tobin’s Q dương và có ý nghĩa thống kê 5%, nhưng giá trị hệ số nhỏ (khoảng 0.02), cho thấy tác động của giá trị thị trường công ty đến đầu tư là có nhưng không lớn. Điều này phù hợp với lý thuyết chi phí giao dịch và thực tế thị trường vốn Việt Nam.

4. Tính bền vững của đầu tư chiến lược:
   Biến trễ đầu tư (I/K(-1)) có hệ số dương và ý nghĩa thống kê 1%, dao động quanh 0.7, cho thấy quyết định đầu tư hiện tại phụ thuộc lớn vào đầu tư của các năm trước, phản ánh tính chất dài hạn và dàn trải của các dự án đầu tư chiến lược.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy các công ty Việt Nam trong giai đoạn 2006-2012 có xu hướng tăng đầu tư khi biến động giá dầu tăng, trái ngược với lý thuyết quyền chọn thực vốn dự đoán các công ty sẽ hoãn đầu tư để chờ thêm thông tin trong môi trường rủi ro cao. Nguyên nhân có thể do:

• Môi trường tài chính Việt Nam thời kỳ này cho phép các công ty dễ dàng huy động vốn bên ngoài, giảm áp lực tài chính nội bộ, dẫn đến đầu tư mạo hiểm hơn.
• Chính sách hỗ trợ giá xăng dầu của chính phủ nhằm ổn định giá trong nước làm giảm nhận thức về rủi ro giá dầu thực tế.
• Nhu cầu tăng trưởng và chiếm lĩnh thị trường được ưu tiên hơn sự thận trọng trong đầu tư.
• Thiếu các quy định và khuyến khích tiết kiệm năng lượng, cũng như thị trường năng lượng thay thế chưa phát triển.

Mối quan hệ nghịch chiều giữa dòng tiền và đầu tư cho thấy các công ty không bị giới hạn tài chính nghiêm trọng, khác với các nghiên cứu ở các nền kinh tế phát triển. Mối quan hệ thuận chiều giữa Tobin’s Q và đầu tư phù hợp với lý thuyết chi phí giao dịch, nhưng tác động không mạnh có thể do thị trường vốn Việt Nam còn nhiều hạn chế và biến động.

Dữ liệu và kết quả có thể được trình bày qua các biểu đồ biến động giá dầu và giá xăng, bảng thống kê mô tả các biến chính, bảng hệ số hồi quy với các phương pháp GMM khác nhau, cùng các kiểm định Sargan-Hansen và Arellano-Bond để minh chứng tính hợp lệ của mô hình.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nhận thức về rủi ro biến động giá dầu trong các quyết định đầu tư:
   Các doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống đánh giá rủi ro vĩ mô, đặc biệt là biến động giá dầu, để đưa ra quyết định đầu tư chiến lược thận trọng hơn, giảm thiểu rủi ro tài chính và kinh doanh.

2. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ và điều tiết giá năng lượng:
   Chính phủ nên cân nhắc giảm dần các chính sách bù giá trực tiếp, đồng thời thúc đẩy thị trường năng lượng cạnh tranh và minh bạch, giúp doanh nghiệp phản ánh đúng chi phí đầu vào và rủi ro liên quan.

3. Khuyến khích phát triển nguồn năng lượng thay thế và tiết kiệm năng lượng:
   Đẩy mạnh các chính sách ưu đãi đầu tư vào công nghệ sạch, năng lượng tái tạo và các giải pháp tiết kiệm năng lượng nhằm giảm sự phụ thuộc vào dầu mỏ, từ đó giảm thiểu tác động của biến động giá dầu đến đầu tư.

4. Nâng cao năng lực tài chính và quản trị rủi ro của doanh nghiệp:
   Doanh nghiệp cần cải thiện khả năng huy động vốn hiệu quả, quản lý dòng tiền và áp dụng các công cụ tài chính phái sinh để phòng ngừa rủi ro biến động giá dầu, đồng thời tăng cường minh bạch thông tin để giảm thiểu vấn đề đại diện.

Các giải pháp trên nên được thực hiện trong vòng 3-5 năm tới, với sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội doanh nghiệp và chính các công ty nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư chiến lược trong môi trường kinh tế đầy biến động.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý doanh nghiệp và ban lãnh đạo công ty:
   Giúp hiểu rõ tác động của biến động giá dầu đến quyết định đầu tư chiến lược, từ đó xây dựng kế hoạch đầu tư phù hợp với môi trường rủi ro hiện tại.

2. Nhà đầu tư và quỹ đầu tư:
   Cung cấp cơ sở phân tích rủi ro và cơ hội đầu tư trong các công ty niêm yết, đặc biệt trong ngành sử dụng nhiều năng lượng, giúp đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả.

3. Cơ quan hoạch định chính sách và quản lý nhà nước:
   Hỗ trợ xây dựng chính sách điều tiết giá năng lượng, phát triển thị trường vốn và khuyến khích đầu tư bền vững, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô.

4. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng và kinh tế năng lượng:
   Cung cấp mô hình nghiên cứu và dữ liệu thực nghiệm về mối quan hệ giữa biến động giá dầu và đầu tư chiến lược trong bối cảnh Việt Nam, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến động giá dầu ảnh hưởng như thế nào đến đầu tư chiến lược của công ty?
   Biến động giá dầu có tác động hình chữ U ngược đến đầu tư chiến lược: khi biến động dưới khoảng 47%, đầu tư tăng theo biến động; vượt mức này, đầu tư giảm. Điều này phản ánh sự mạo hiểm trong quyết định đầu tư của các công ty Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu.

2. Tại sao dòng tiền nội bộ lại có mối quan hệ nghịch chiều với đầu tư?
   Do môi trường tài chính Việt Nam cho phép doanh nghiệp dễ dàng huy động vốn bên ngoài với chi phí chấp nhận được, nên dòng tiền nội bộ không phải là nguồn tài trợ chính cho đầu tư, dẫn đến mối quan hệ nghịch chiều khác với lý thuyết đại diện.

3. Lý thuyết quyền chọn thực có được hỗ trợ bởi kết quả nghiên cứu không?
   Kết quả nghiên cứu cho thấy mối quan hệ giữa biến động giá dầu và đầu tư không hoàn toàn phù hợp với lý thuyết quyền chọn thực, do các công ty Việt Nam có xu hướng đầu tư nhiều hơn khi biến động giá dầu tăng, trái ngược với dự đoán hoãn đầu tư trong môi trường rủi ro cao.

4. Tobin’s Q có vai trò như thế nào trong quyết định đầu tư?
   Tobin’s Q có mối quan hệ thuận chiều với đầu tư chiến lược, thể hiện rằng khi giá trị thị trường công ty cao hơn chi phí thay thế tài sản, công ty có xu hướng đầu tư nhiều hơn, tuy nhiên tác động không lớn trong bối cảnh Việt Nam.

5. Phương pháp GMM được sử dụng trong nghiên cứu có ưu điểm gì?
   GMM giúp xử lý vấn đề nội sinh, tự tương quan và phương sai thay đổi trong mô hình bảng động, cho kết quả ước lượng vững chắc và hiệu quả hơn so với phương pháp OLS truyền thống, phù hợp với dữ liệu tài chính phức tạp.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định mối quan hệ hình chữ U ngược giữa biến động giá dầu và đầu tư chiến lược công ty Việt Nam trong giai đoạn 2006-2012, với điểm cực trị biến động giá dầu khoảng 47%.

• Dòng tiền nội bộ không đóng vai trò chính trong tài trợ đầu tư, phản ánh môi trường tài chính mở và khả năng huy động vốn bên ngoài dễ dàng của các công ty Việt Nam.

• Tobin’s Q có tác động thuận chiều đến đầu tư nhưng mức độ ảnh hưởng không lớn, phù hợp với lý thuyết chi phí giao dịch.

• Kết quả cho thấy các công ty Việt Nam có xu hướng đầu tư mạo hiểm, chưa thực sự thận trọng trước biến động giá dầu, có thể do chính sách hỗ trợ giá và nhận thức về rủi ro chưa đầy đủ.

• Các bước tiếp theo cần tập trung vào nâng cao nhận thức rủi ro, hoàn thiện chính sách năng lượng và tài chính, đồng thời phát triển các công cụ quản trị rủi ro phù hợp cho doanh nghiệp.

Hành động khuyến nghị: Các nhà quản lý và nhà đầu tư nên áp dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh chiến lược đầu tư, đồng thời các cơ quan chức năng cần xây dựng chính sách hỗ trợ nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của biến động giá dầu đến nền kinh tế và doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1.1 Giới thiệu tổng quát Đầu tư chiến lược được định nghĩa là đầu tư có thể cung cấp lợi ích cho toàn bộ tổ chức chứ không phải chỉ ở bộ phận ra quyết định đầu tư (Milgrom and Rob- erts, 1992,p. Đầu tư chiến lược là một trong những quyết định quan trọng nhất mà doanh nghiệp ra quyết định vì nhiều khoảng đầu tư có thể tạo lợi thế cạnh tranh nhờ việc cắt giảm chi phí và tạo sự khác biệt trong sản phẩm (Porter, 1980, 1998; Makadok,2003). Trong hoàn cảnh lý tưởng như thông tin hoàn hảo và không có bất ổn, các công ty có thể tối đa hóa lợi nhuận từ việc xác định đầu tư tối ưu. Tuy nhiên trong thực tế thường rất khó để các công ty xác định được khoảng đầu tư tối ưu mà thường là “đầu tư dưới mức” hoặc là “đầu tư vượt mức”.

Điều này đặc biệt đúng trong trường hợp khi các quyết định đầu tư thực hiện từ những thông tin kém hoàn hảo. Các công ty luôn đối mặt với những bất ổn từ nhiều nguồn khác nhau như rủi ro giá đầu ra, rủi ro giá của các yếu tố đầu vào, rủi ro tỷ giá hối đoái hoặc thậm chí rủi ro từ chính sách nhà nước (Pindyck, 1991; Dixit and Pindyck, 1994). Rủi ro hay bất ổn là tình huống ta không biết chắc chắn chuyện gì sẽ xảy ra cũng như khả năng xảy ra các biến cố này. Tuy nhiên chúng ta có thể tác động để thay đổi xác suất xuất hiện cũng như kết quả của biến cố đó.

Rủi ro ảnh hưởng không chỉ lên giá trị của các quyết định đầu tư mà còn tác động lên giá trị doanh nghiệp (Miller, 1998). Nguồn rủi ro về giá dầu đã được chứng minh trong quá khứ là nguồn quan trọng ảnh hưởng đến việc ra quyết định đầu tư và cũng là mối quan tâm lớn trong tương lai. Bernanke (1983) cho rằng để tối ưu, các công ty nên hoãn lại các chi phí đầu tư mà sẽ không thể thay đổi được (irreversible) khi đã nhìn thấy rủi ro về giá dầu tương lai gia tăng. Tăng rủi ro giá dầu làm tăng giá trị của quyền chọn chờ đợi đầu tư.

Khi các doanh nghiệp đợi thông tin mới liên quan đến rủi ro giá dầu, thì họ đã từ bỏ lợi nhuận từ việc ra quyết định sớm. Tuy nhiên, đợi thêm thông tin sẽ hạn chế được quyết định sửa chữa. Khi mức rủi ro giá dầu mà gia tăng, thì nó sẽ làm tăng giá trị quyền chọn chờ đợi đầu tư và giảm khuyến khích đầu tư. Biến động giá dầu có thể tác động đến quyết định đầu tư bởi vì biến động giá dầu càng cao thì rủi ro năng lượng đầu vào càng lớn mà điều này sẽ ảnh hưởng đến năng suất cận biên của vốn (Pindyck, 1991).

Phù hợp với lý thuyết về quyền chọn thực, khi đối mặt với sự gia tăng rủi ro, các công ty thường hoãn các quyết định đầu tư bởi vì có giá trị quyền chọn của việc chờ đợi để giải quyết bất ổn (Pindyck,1991; Dixit and Pindyck, 1994). Các tài liệu gần đây hơn về quyền chọn chiến lược tăng trưởng và quyền chọn kết hợp nhấn mạnh rằng khi các công ty không có kiểm soát độc quyền từ cơ hội đầu tư và thị trường là cạnh tranh không hoàn hảo, thì có hai ảnh hưởng giá trị quyền chọn đó là quyền chọn chờ đợi để giải quyết bất ổn và quyền chọn tăng trưởng công ty (Kulatilaka and Perotti, 1998). Khi đối mặt với rủi ro, các công ty thường hoãn đầu tư cho đến khi bất ổn được giải quyết. Tuy nhiên nếu không đầu tư sẽ làm chậm trễ khả năng chiếm lĩnh thị phần hay tăng trưởng công ty, điều này sẽ cho phép đối thủ cạnh tranh chiếm lấy cơ hội.

Hai ảnh hưởng này dẫn đến phát sinh mối quan hệ chử U giữa đầu tư và rủi ro. Biến động giá dầu là chủ đề quan trọng cần quan tâm vì dầu là yếu tố đầu vào cần thiết cho hầu hết các sản phẩm và dịch vụ (như ngành vận tải). Trong khi hầu hết các công ty không tiêu thụ dầu thô, họ tiêu thụ xăng, dầu đốt nóng và nhiên liệu phản lực, mà tất cả sản phẩm này đều làm từ dầu thô. Tuy nhiên giá các sản phẩm này biến động cùng với giá dầu thế giới, xem thực nghiệm ở phần kế tiếp.2 Mối liên hệ giữa biến động giá dầu thế giới với biến động giá xăng Việt Nam Vì trong bài nghiên cứu sử dụng dữ liệu biến động giá dầu thô thế giới làm biến nghiên cứu trong mô hình đầu tư công ty ở Việt Nam, nên phần nghiên cứu phụ dưới đây nhằm mục đích cho thấy sự gắn kết giữa biến động giá dầu thô thế giới và giá xăng ở Việt Nam như thế nào.

Dữ liệu : + Giá xăng A92 ở Việt Nam → Nguồn : xangdau.net + Giá dầu thô thế giới → Nguồn: EIA – Cơ quan Thông tin Năng lượng của Mỹ. + Thời gian: Năm 2005 đến năm 2012, 8 năm + Lấy giá đóng cửa hàng ngày và tính biến động giá dầu (%) theo quý, công thức tính biến động dựa theo công thức của Sadorsky (2008) như sau: N 1 ot = � �(rt0 − E(rt0 ))2. √N N−1 t=1 Trong đó : • rt0 là tỷ suất sinh lợi giá dầu hàng ngày, rt = 100 ln(pt/pt-1), với pt là giá dầu đóng cửa hàng ngày. • E(rt0) là giá trị trung bình của tỷ suất sinh lợi hàng quý.

• N là số ngày giao dịch trong quý (N ≈ 63) Kết quả thực nghiệm :  Thống kê mô tả: Bảng 1.1 Thống kê mô tả Variable Obs Mean Std. Min Max Oilvn 32 8.51 123doc 5  Kết quả chạy hồi quy : Biến động Giá xăng VN = -5.77xBiến động giá dầu thế giới + Sai số. Từ bảng thống kê mô tả cho thấy mức biến động giá xăng Việt Nam trung bình khoảng 8%/quý và biến động giá dầu thế giới khoảng 17.81%/quý, hai mức cao nhất của hai biến đều rơi vào năm 2008, khi cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới xảy ra. Dữ liệu là chuổi thời gian có 32 quan sát cho mỗi biến.

Kết quả chạy hồi quy cho thấy nếu giá dầu thế giới biến động tăng 1% thì giá xăng Việt Nam biến động tăng 0.77%, với mức ý nghĩa 5% và biến động giá xăng Việt Nam biến động cùng chiều với biến động giá dầu thế giới. Kết quả này có ý nghĩa cho mô hình thực nghiệm trong bài vì bài nghiên cứu sẽ được tính toán dựa trên giá dầu thế giới. Giá dầu thế giới đóng góp vào biến động giá xăng trong nước trong giai đoạn này khoảng 27% (R2=0.27), mô hình có mức ý nghĩa 5%.  Kiểm định mô hình: • Kiểm định phương sai thay đổi : dùng kiểm định White, với H0 là không có phương sai thay đổi.

Kết quả: Có phương sai thay đổi, với p-value là 0. • Kiểm định tự tương quan bậc 1 : dùng phương pháp Durbin- Watson, bằng cách tính p-value của kiểm định DW (durbinalt). Kết quả: Không có tự tương quan bậc 1, với p-value là 0.1 cho thấy năm biến động giá xăng dầu cao nhất là năm 2008, cụ thể ở Việt Nam biến động mạnh nhất (khoảng 53%) xảy ra vào quý 3 năm 2008 còn giá dầu thế giới biến động mạnh nhất (khoảng 48%) vào quý 4 năm 2008.2 cho thấy vào đầu quý 3 năm 2008 giá dầu thế giới đạt đỉnh 145.29$/thùng và khoảng 10 ngày sau giá xăng Việt Nam tăng kỷ lục từ 11300vnd/lít vọt lên 19000vnd/lít, sau đó giá dầu thế giới bắt đầu giảm dần đến cuối quý 4 năm 2008 còn khoảng 40$/thùng tức giảm khoảng 70% trong khi giá xăng Việt Nam giảm xuống bằng với giá đầu quý (11000vnd/lít). 123doc 6 50 40 30 20 10 0 2005q1 2007q1 2009q1 2011q1 2013q1 time oilTG (%) oilVN (%) Biểu đồ 1.1 Biến động giá dầu thế giới và giá xăng Việt Nam theo quý.

Nguồn: Tác giả tự tính toán. 25000 140 20000 120 PriceA92VN (vnd/lit) Priceoil ($/barrel) 100 15000 80 10000 60 40 5000 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Period Priceoil ($/barrel) PriceA92VN (vnd/lit) Biểu đồ 1.2 Diễn biến giá dầu thô thế giới và giá xăng A92 Việt Nam 123doc 7 Sự kiện tác động gây biến động mạnh nhất trong giai đoạn này là do cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới xảy ra. Trước khi cuộc khủng hoảng xảy ra, “bong bóng” giá dầu đạt đỉnh là do tình hình tăng trưởng kinh tế thế giới trước đó quá ấn tượng, đặc biệt là hai nước có nền công nghiệp hóa nhanh như Ấn Độ và Trung Quốc, trong khi lượng cung dầu bắt đầu giảm dần từ 2005 đến 2008. Ngoài ra còn do một số nhân tố khác tác động như sự gắn kết giá dầu theo đồng dollar Mỹ, chứng khoán không còn là kênh đầu tư hấp dẫn nên dẫn đến một sự chuyển hướng của các nhà đầu tư sang kênh khác như hàng hóa… Tuy nhiên sau đó vào quý 4 năm 2008 thì giá bắt đầu tuột dốc không phanh khi cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới xảy ra.

Từ sau năm 2008 giá dầu không có sự biến động mạnh nào nữa cho đến năm 2011 khi cuộc nội chiến Lybia xảy ra đã góp phần đẩy giá dầu tăng mạnh và sau đó giảm lại do mối quan ngại về tình hình nền kinh tế thế giới tiếp tục đi xuống. Lúc này giá xăng ở Việt Nam cũng được điều chỉnh theo sự biến động của giá dầu thế giới.  Kết luận : Chương này khái quát về đầu tư chiến lược và rủi ro. Đầu tư chiến lược là quyết định quan trọng nhất mà các công ty đều phải trải qua và kết quả của nó có thể ảnh hưởng rất lớn đến doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp đang tồn tại trong thế giới đầy bất ổn nên các quyết định này cũng được thực hiện trong một môi trường như vậy, mà ta không biết chắc chắn những bất ổn hay rủi ro gì sẽ xảy ra và với xác suất bao nhiêu, nhưng trong khả năng doanh nghiệp có thể hạn chế được kết quả của rủi ro đó nếu nó xảy ra. Đầu tư là thành phần chính của tổng cầu và đầu tư đóng góp hình thành vốn cổ phần theo mô hình tăng trưởng kinh tế, điều này có thể dẫn đến tăng trưởng kinh tế và thịnh vượng (Mankiw, 2006). Ví dụ ở Việt Nam, đầu tư vào tài sản cố định chiếm khoảng 35% GDP tính trung bình từ năm 2000-2010 (theo số liệu thống kê của Tổng Cục thống kê Việt Nam). Vì hầu hết các công ty đều phải ra các quyết 123doc 8 định đầu tư trong một thế giới đầy bất ổn, cho nên hiểu đúng về ảnh hưởng của rủi ro lên đầu tư sẽ cần thiết cho sự thành công của công ty.