Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài. Điều kiện tự nhiên. Bao gồm các yếu tổ tự nhiên như: địa chất - địa hình, khi hậu, thủy van, sinh vật, có ảnh hưởng đến sự ton tại, phát triển và phân bố của sinh vật và các hoạt động kinh tế - xã hội của con người. Cơ cầu cây trong.
Có nhiều quan niệm khác nhau vẻ cơ cau cây trồng. Theo từ điển bách khoa Việt Nam | (1995), cơ cầu cây trồng là tập hợp các loại cây trong khác nhau trên mặt địa bản, trong một thai gian nhất định, Cơ cau cây trồng, vật nuỗi cùng với co cầu ngành nghề, cơ cấu giống và cơ cầu mùa vụ là các loại cơ cẩu cụ thể của co cầu nông nghiện. Theo Phạm Chi Thanh (1996), cơ cấu cây trồng là tỉ lệ các loại cây trồng có trong một vung ở một thời điểm nhất định, no liên quan tới cơ cấu cây trong nông nghiệp, nó phản anh sự phan công lao động trong nội bộ ngành nông nghiện. phù hợp với điều kiện tự nhiên - xã hội của mỗi vùng, nhằm cung cấp được nhiều nhất những sản phẩm phục vụ con người.
Nhu vậy, cơ cau cây trồng là thành phan các loại và giếng cây trồng phân bo theo không gian và thời gian trong một cơ sở hay một vùng sản xuất nông nghiệp nhằm sử dụng hợp lý nhất các điều kiện va các nguồn lực tự nhiên va kinh tế - xã hội sẵn có. Cơ cau cây trồng là một phạm tri khoa học biểu hiện trình độ tổ chức va quản lý sản xuất nông nghiệp đồng thời cơ cầu cây trong cũng là một chỉ tiêu rất quan trọng của chiến lược nông sản hang hóa, Cơ cầu cây trong còn la một bộ phận chủ yếu của co cầu sắn xuất nông nghiệp va cơ cầu kinh tế nông thôn ở nước ta, Cơ cầu cây trồng có thể được hình thành từ nhiều nhóm, chẳng hạng nhóm cây lương thực lúa, ngô, khoai, sẵn, nhỏm cây công nghiệp gồm cây công nghiệp hang năm như lac, mia, đậu tương và cây công nghiệp lâu năm như chè, cả phê, cao su, hỗ tiêu, nhóm cây ăn quả như thanh long, sau riêng, xoải. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên tới sự sinh trưởng, phát triển và phân bo của cây trồng. Địa hình Địa hình là nhân tổ quan trọng ảnh hưởng tới sự sinh trưởng va phát triển của cây trong.
Đặc biệt các đặc điểm vẻ hình thái địa hình như độ cao, độ dốc có ảnh hưởng trực tiếp tới sự thích nghi va phân bố cây trông. Độ cao tuyệt doi Mỗi loài cây trong có giới hạn sinh trưởng ở một độ cao nhất định để đảm bao các yeu tổ dat, nước, nhiệt độ, anh sáng phù hợp với đặc điểm sinh lý của cây trằng. Khi vượt ngưỡng giới hạn về độ cao, các yếu tổ đất, nước, nhiệt độ, ánh sáng không phi hợp sẽ hạn chế khả năng sinh trưởng vả năng suất của cây trồng. Độ dốc Độ dốc là một trong những điều kiện quan trọng ảnh hưởng tới chất lượng dat do độ dốc tác động đến quá trình xói mon, rửa trôi của đất, Độ đốc là một trong ba chỉ tiêu để quy định đất sử dụng cho nông nghiệp ngoải tang day va tỉ lệ chất dinh dưỡng của dat.
Dat có độ đốc dưới 25” mới có thể phục vụ cho mục dich nông nghiệp, còn độ đốc trên 25° là thuộc về dat lâm nghiệp. Trong đó độ dốc 0 - 3° có thé trồng cây hang năm, độ đốc 8 — 25” có thé trằng cây lâu năm. tuy nhiên một số cây hang năm va cả cây lâu năm có thể trong ở độ đốc 3 — 8", 1. Khi hau Khi hau là nhân tổ sinh thai quan trọng ảnh hưởng tới sự tên tại, sinh trưởng va phát triển của thực vật.
Sự có mặt và phát triển của cây trong ở một khu vực nhất định phụ thuộc vào tổ hợp các yêu tổ về nhiệt, am, ánh sáng. Đồng thời các yếu tổ của khí hậu cũng tác động trực tiếp tới năng suất, chất lượng của cây trồng. Nhiệt đã Nhiệt độ của mỗi trường có ảnh hưởng rat lớn đến sinh vật, tác động trực tiếp hoặc gián tiếp tới đến sự sinh trưởng, phát triển va phân hỗ của sinh vật. -13- Mỗi loài sinh vật chỉ tồn tại được trong một giới hạn nhiệt độ nhất định.
Khi nhiệt do tăng lên hoặc hạ thắp qua giới hạn chịu đựng của sinh vật thi chủng không thể song được. Nhiệt độ có ảnh hưởng rat mạnh đến hoạt động quang hợp va hô hap của thực vật. Cây chỉ quang hợp tốt ở 20 — 30°C. Cay ngừng quang hợp ở nhiệt độ thấp quá (<0°C) hoặc cao quá (40°C).
Các loài cây trồng sống trong điều kiện nhiệt độ thích hợp sẽ sinh trưởng va phat triển tốt, cho năng suất cao, pham chat tat. Dieu kiện nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp đều ảnh hưởng không tốt tới quá trình sống của cây. Các giéng cây trồng tùy thuộc vào nguồn gốc va sức sống ma sinh trưởng. phát triển tắt ở một giới hạn nhiệt độ cho phép.
Ngoài ra, tac dụng của nhiệt đối với cây trong con thé hiện qua biên độ nhiệt ngày đêm. Trong điều kiện tương đồng của những yếu tổ môi trường khác, năng suất sinh học tiềm năng cao ở những vùng có biên độ nhiệt ngày đêm tương đổi lớn ~ dé là những nơi có điều kiện nhiệt ban ngày tương đổi cao thích hợp cho quả trình quang hợn, ban đếm nhiệt độ hạ thấp cây it phai tiêu phi mot phan năng lượng tích lũy được ban ngày cho quả trình hé hap, bốc thoát hơi nước của thực vật về đêm. Độ dm không khí Tuy không tác động trực tiếp như nhiệt độ nhưng độ âm không khí tác động giản tiếp đến thực vật không kém phan quan trọng. Sự thoát hơi nước của cây phụ thuộc rất nhiều vào độ ấm không khí.
Các sinh vật trên cạn sống trong bau khí quyền có độ ẩm thấp hơn so với trong cơ thé của chúng do dé chúng luôn có khuynh hướng bị mắt nước do bắc hơi hoặc hải tiết, Tuy nhiên sự mat nước nay có thé được giảm di bằng cách tăng độ âm tương đổi của mdi trường không khí xung quanh hoặc từ sự hủ dip lượng nước lay vào từ quả trình trao đổi chất. Độ 4m tương đối của môi trường càng cao thi sự khác biệt độ am giữa mỗi trường và co thể sinh vật cảng thân va sinh vật sẽ it phải giảm hay hủ lượng nước mất đi. Do dé độ am tương đối là yêu tổ quyết định tốc độ mat nước do bay hơi là một điều kiện mỗi trường quan trọng đổi với thực vật. Anh súng Tat cả sinh vật trên Trái Đất đều sống nhở vào năng lượng tử anh sang Mat Trời.
Thực vật thu nhận ánh sảng Mặt Trời một cách trực tiếp qua quang hợp tạo -14- thành các chất hữu cơ trong cây. Thực vat sử dụng ảnh sáng trong suốt thời gian sinh trưởng của minh, nhờ anh sáng cây hap thụ khí CO; trong khi quyền, đẳng hóa khí này thành chất hữu cơ, tích lũy cho cây. Các nghiên cứu thay rằng 95% khỏi của cấy phụ thuộc rat nhiều vao ánh sáng. Qua trình đẳng hỏa CO) chỉ xảy ra vàn ban ngày con ban đêm trong quả trình hỗ hap cây xanh thải ra khi CO, và như vậy lại mắt đi một phan chất hữu cơ tích lũy được lúc ban ngày.
Chính vì vậy khả năng tích lũy chất hữu cơ trong thực vật không chỉ phy thuộc vào cường độ ánh sáng ma còn phu thuộc cả vào độ dai ban ngay. Lượng mira Đôi với thực vat, nước cung cấp cho sinh trưởng va phát triển chủ yếu từ mưa qua sự thắm thấu ở các bộ phan thực vật va sự tích lũy nước trong đắt từ mưa. Tuy nhiên mỗi cây trằng có nhu cầu về lượng nước khác nhau vì vậy lượng mưa nhiều hay it trong năm sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển và phản bổ các loại cây trong ử từng vùng cho phủ hợp. Ngoải ra lượng mưa còn ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm cây trong.
Mưa có thé làm rụng béng, ảnh hưởng đến sự thụ phần đồng thời làm giảm khả năng tích lũy chất đường doi với một số loại cây trong như các cay ăn quả, mia, củ cải đường. Giả Gió giúp cho thoát hơi nước được dé dang, lam tăng nhanh quá trình vận chuyển chất dinh dưỡng, chất hữu cơ theo các mao mạch lên nuôi cây, gió cũng giúp cho việc truyền phan hoa. Tuy nhiên gió lớn, bão tế có the là gãy cảnh, tróc gốc, giỏ khô nóng làm cây mắt nước nhanh, chóng vàng wa, nhanh chết. Thủy van Nguồn nước mặt bao gồm hệ théng sông ngời, kênh rạch, hỗ chứa, đảm lay cỏ vai trò quan trọng trong sinh trưởng của cây trồng vi nó cúng cấp nguồn nước tưới dé cây trồng sinh trưởng, đặc biệt trong mùa khô.
Nước ngắm lả một trạng thải nước trong đất, là nguồn cung cấp nước cho quả trình thâm hút của rễ thực vat dé thực hiện quả trình sinh dưỡng của chủng. -15- Đồng thời nước ngằm con ảnh hưởng tới độ am của dat va điều tiết lượng nước trong dat khi quả trình bốc hơi nước điển ra đảm bao thực vật không bj mat nước. Thổ nhưỡng Pat là giá thẻ cho cây trong sinh trưởng đồng thời là nguồn cung cấp chất dinh dưỡng cho cây phát triển. Các tinh chat của đất vẻ kết cau, độ day, nhiệt độ, pH cũng như ham lượng chất dinh dưỡng ảnh hưởng tới sự phát triển của cây cũng như năng suất, các biện pháp canh tác và hiệu quả kinh tế của cây trồng.
Chế độ nhiệt trong đất Nguồn nhiệt chủ yêu trong đất lá từ bức xạ Mặt Trời. ngoai ra con từ nhiệt của không khi, của nước trong khi quyền, nhiệt bên trong Trái Đất, nhiệt của các phan ứng hóa học và các qua trình hoạt động của vi sinh vat. Tinh hap thụ nhiệt của đất phụ thuộc vào mau sắc dat, địa hình be mat va ham lượng am của dat. Đất càng tôi thi hap thụ nhiệt cảng mạnh.
Căn cử vào đặc tinh hap thụ nhiệt có thé sip xếp mau sắc đất theo thứ tự: den > xanh > đỏ > lục > vảng > trang. Địa hình bẻ mặt đất cảng bằng phăng thi hút nhiệt cảng yếu, nước trong đất cảng nhiều thi khả năng hap thụ nhiệt cảng lớn vi nhiệt dung riêng của nước rất lớn. Chế độ nhiệt trong đất có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành va phân hủy các hợp chất hữu cơ tạo ra độ phì nhiêu của đất. Nhiệt trong mỗi trường đất ảnh hưởng tới tốc độ vận chuyển nước vào rễ cây và ảnh hướng đến hiện tượng thoát hơi nước.