Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng đạm bón và mật độ cấy đến sinh trưởng năng suất lúa bắc thơm 7 tại phú xuyên hà nội

Cây lúa Bắc Thơm 7 là một trong những giống lúa chủ lực tại Việt Nam, đặc biệt ở khu vực Phú Xuyên, Hà Nội. 95 trang · Học viện Nông nghiệp Việt Nam · 2022.

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Tính
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Thiêm
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Canh tác học
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Đạm Và Mật Độ Cấy Đến Năng Suất Lúa Bắc Thơm 7
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN I: MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục đích của đề tài
• 1.2.2. Yêu cầu của đề tài
• 2. PHẦN II: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trên thế giới và tại Việt Nam
• 2.1.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trên thế giới
• 2.1.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa gạo tại Việt Nam
• 2.2. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng và năng suất cây lúa trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng và năng suất cây lúa trên thế giới
• 2.2.2. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng và năng suất cây lúa ở Việt Nam
• 2.3. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ cấy đến sinh trưởng và năng suất lúa trên thế giới và Việt Nam
• 2.3.1. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ cấy đến sinh trưởng và năng suất lúa trên thế giới
• 2.3.2. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ cấy đến sinh trưởng và năng suất lúa ở Việt Nam
• 2.4. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng tương tác của lượng đạm bón và mật độ cấy đến sinh trưởng và năng suất lúa trên thế giới và Việt Nam
• 2.4.1. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng tương tác của lượng đạm bón và mật độ cấy đến sinh trưởng và năng suất lúa trên thế giới
• 2.4.2. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng tương tác của lượng đạm bón và mật độ cấy đến sinh trưởng và năng suất lúa ở Việt Nam
• 3. PHẦN III: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng, vật liệu nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Bố trí thí nghiệm
• 3.3.2. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 3.3.3. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất
• 3.3.4. Quy trình kỹ thuật áp dụng
• 3.3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN IV: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Ảnh hưởng của mật độ và lượng đạm bón đến thời gian sinh trưởng giống lúa Bắc Thơm
• 4.2. Ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến động thái tăng trưởng chiều cao cây của giống lúa Bắc Thơm 7
• 4.3. Ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng đạm bón đến động thái ra lá của giống Bắc Thơm 7
• 4.4. Ảnh hưởng của mật độ và lượng đạm đến động thái tăng trưởng số nhánh/khóm của giống lúa Bắc Thơm
• 4.5. Ảnh hưởng của mật độ và lượng đạm đến chỉ số diện tích lá (LAI) của giống lúa Bắc Thơm 7
• 4.6. Ảnh hưởng của lượng đạm bón đến khối lượng chất khô tích lũy của giống Bắc Thơm 7
• 4.7. Ảnh hưởng của mật độ cấy, lượng đạm bón đến tình hình sâu bệnh hại chính của giống lúa Bắc Thơm 7
• 4.8. Ảnh hưởng của mật độ và lượng đạm đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống lúa Bắc Thơm 7
• 5. PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về ảnh hưởng của đạm và mật độ cấy đến năng suất lúa Bắc Thơm 7

Cây lúa Bắc Thơm 7 là một trong những giống lúa chủ lực tại Việt Nam, đặc biệt ở khu vực Phú Xuyên, Hà Nội. Nghiên cứu về ảnh hưởng của đạm trong nông nghiệp và mật độ cấy lúa đến năng suất của giống lúa này là rất cần thiết. Việc xác định liều lượng đạm và mật độ cấy phù hợp không chỉ giúp tăng năng suất mà còn cải thiện chất lượng lúa. Các yếu tố này có thể tác động đến sự phát triển của cây lúa, từ đó ảnh hưởng đến năng suất cuối cùng.

1.1. Tình hình sản xuất lúa Bắc Thơm 7 tại Phú Xuyên

Phú Xuyên là một trong những vùng trồng lúa lớn của Hà Nội. Năng suất lúa Bắc Thơm 7 tại đây thường đạt mức cao nhờ vào việc áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại. Tuy nhiên, việc sử dụng phân bón, đặc biệt là phân bón cho lúa, vẫn chưa được tối ưu hóa.

1.2. Vai trò của đạm và mật độ cấy trong sản xuất lúa

Đạm là yếu tố dinh dưỡng quan trọng nhất đối với cây lúa. Nghiên cứu cho thấy, việc bón đủ đạm có thể làm tăng năng suất lúa lên đến 20%. Mật độ cấy cũng ảnh hưởng đến sự phát triển của cây, từ đó tác động đến năng suất.

II. Thách thức trong việc sử dụng đạm và mật độ cấy cho lúa Bắc Thơm 7

Mặc dù có nhiều lợi ích từ việc sử dụng đạm và mật độ cấy hợp lý, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong thực tiễn. Nông dân thường gặp khó khăn trong việc xác định liều lượng đạm phù hợp, dẫn đến tình trạng bón thừa hoặc thiếu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn gây ra ô nhiễm môi trường.

2.1. Vấn đề bón thừa đạm và tác động đến môi trường

Bón thừa đạm có thể dẫn đến ô nhiễm nguồn nước và đất. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc sử dụng đạm không hợp lý có thể làm gia tăng tình trạng sâu bệnh hại, ảnh hưởng đến năng suất lúa.

2.2. Khó khăn trong việc xác định mật độ cấy tối ưu

Mật độ cấy không đồng nhất giữa các hộ nông dân dẫn đến sự chênh lệch về năng suất. Việc thiếu thông tin và hướng dẫn cụ thể về mật độ cấy cũng là một trong những nguyên nhân chính.

III. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của đạm và mật độ cấy đến năng suất lúa

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp thực nghiệm để đánh giá ảnh hưởng của các liều lượng đạm khác nhau và mật độ cấy đến năng suất lúa Bắc Thơm 7. Các thí nghiệm được thực hiện trong điều kiện thực tế tại Phú Xuyên, với sự theo dõi chặt chẽ các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất.

3.1. Thiết kế thí nghiệm và phương pháp thu thập dữ liệu

Thí nghiệm được thiết kế theo phương pháp ngẫu nhiên hoàn toàn với nhiều mức đạm và mật độ cấy khác nhau. Dữ liệu được thu thập từ các chỉ tiêu sinh trưởng như chiều cao cây, số nhánh, và năng suất.

3.2. Phân tích số liệu và đánh giá kết quả

Số liệu thu thập được phân tích bằng các phương pháp thống kê để xác định mối quan hệ giữa đạm, mật độ cấy và năng suất lúa. Kết quả sẽ giúp đưa ra các khuyến nghị cho nông dân.

IV. Kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng của đạm và mật độ cấy đến năng suất lúa Bắc Thơm 7

Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc bón đạm ở mức 90 kg N/ha và mật độ cấy 45 khóm/m2 mang lại năng suất cao nhất cho giống lúa Bắc Thơm 7. Năng suất thực thu đạt 70,4 tạ/ha, cho thấy sự kết hợp giữa đạm và mật độ cấy là rất quan trọng.

4.1. Ảnh hưởng của đạm đến các chỉ tiêu sinh trưởng

Bón đạm đúng liều lượng giúp cây lúa phát triển tốt hơn, tăng chiều cao và số nhánh. Nghiên cứu cho thấy, đạm có ảnh hưởng tích cực đến chỉ số diện tích lá (LAI) của cây lúa.

4.2. Ảnh hưởng của mật độ cấy đến năng suất

Mật độ cấy cũng có tác động lớn đến năng suất. Nghiên cứu chỉ ra rằng, mật độ cấy quá dày hoặc quá thưa đều không mang lại hiệu quả cao nhất cho năng suất lúa.

V. Kết luận và khuyến nghị cho tương lai sản xuất lúa Bắc Thơm 7

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc tối ưu hóa liều lượng đạm và mật độ cấy là rất cần thiết để nâng cao năng suất lúa Bắc Thơm 7. Các khuyến nghị về kỹ thuật canh tác cần được phổ biến rộng rãi đến nông dân để cải thiện hiệu quả sản xuất.

5.1. Khuyến nghị về liều lượng đạm và mật độ cấy

Nên bón đạm ở mức 90 kg N/ha và mật độ cấy 45 khóm/m2 để đạt năng suất tối ưu. Việc này cần được thực hiện đồng bộ với các biện pháp canh tác khác.

5.2. Tương lai của sản xuất lúa Bắc Thơm 7

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giống lúa mới, đồng thời cải thiện kỹ thuật canh tác để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về lúa gạo trong tương lai.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Lúa gạo (Oryza sativa) là một trong ba cây lương thực chủ lực trên thế giới, đóng vai trò nuôi sống ít nhất 65% dân số toàn cầu và là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng đối với hơn 3,5 tỷ người, tập trung chủ yếu tại châu Á. Tại Việt Nam, lúa gạo là cây lương thực trọng tâm gắn liền với lịch sử và sự phát triển của nền nông nghiệp. Mặc dù diện tích và sản lượng lúa cả nước liên tục duy trì ở mức cao, hiệu quả kinh tế thu được trên một đơn vị diện tích canh tác của nông dân vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.

Trong tập quán canh tác truyền thống, nông dân thường có xu hướng tăng cường bón phân hóa học, đặc biệt là phân đạm, nhằm mục đích đẩy cao năng suất. Tuy nhiên, việc lạm dụng phân đạm không cân đối không chỉ làm giảm hiệu suất sử dụng dinh dưỡng của cây mà còn làm gia tăng áp lực sâu bệnh hại, tăng nguy cơ đổ ngã và gây suy thoái, ô nhiễm môi trường đất, nước. Phân đạm giữ vai trò quyết định hàng đầu đối với quá trình sinh trưởng, đẻ nhánh và năng suất lúa, nhưng chỉ phát huy hiệu quả tối ưu khi được bón đúng liều lượng, đúng thời điểm và phối hợp đồng bộ với mật độ cấy phù hợp.

Khảo sát thực tế sản xuất tại huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội cho thấy đa số hộ nông dân bón phân chưa theo một quy trình chuẩn hóa: lượng phân bón tập trung chủ yếu vào bón lót và bón thúc lần 1, nhiều hộ bỏ qua đợt bón thúc lần 2, lượng bón giữa các lần thiếu thống nhất. Xuất phát từ thực tiễn trên, đề tài "Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng đạm bón và mật độ cấy đến sinh trưởng, năng suất lúa Bắc Thơm 7 tại Phú Xuyên – Hà Nội" được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục đích của đề tài: Trên cơ sở nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng đạm bón và mật độ cấy đến sinh trưởng và năng suất lúa Bắc Thơm 7 để tìm ra mật độ cấy và lượng đạm bón phù hợp cho giống lúa ở vụ Xuân tại Phú Xuyên, Hà Nội.
• Yêu cầu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:
  1. Đánh giá ảnh hưởng của liều lượng đạm bón và mật độ cấy đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của giống lúa Bắc Thơm 7.
  2. Đánh giá ảnh hưởng của liều lượng đạm bón và mật độ cấy đến một số chỉ tiêu sinh lý giống lúa Bắc Thơm 7.
  3. Đánh giá ảnh hưởng của liều lượng đạm bón và mật độ cấy đến mức độ nhiễm sâu bệnh hại của giống lúa Bắc Thơm 7.
  4. Đánh giá ảnh hưởng của liều lượng đạm bón và mật độ cấy đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất giống lúa Bắc Thơm 7.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Giống lúa thuần chất lượng Bắc Thơm 7 (thời gian sinh trưởng vụ Xuân từ 115–125 ngày, chịu rét trung bình, chịu phèn mặn khá, khối lượng 1000 hạt 18,5–19,5 g, năng suất trung bình 45–52 tạ/ha, hạt thon, cơm mềm đậm vị); phân bón gồm phân đạm Ure Đầu Trâu hạt vàng (46% N), Supe lân Lâm Thao (16–17% P2O5), Kaliclorua/Kali Phú Mỹ (60% K2O).
• Phạm vi không gian: Cánh đồng Bến, thôn Trung Lập, xã Tri Trung, huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Vụ Xuân năm 2022 (từ tháng 02/2022 đến tháng 06/2022; gieo mạ ngày 24/01/2022, cấy ngày 13–14/02/2022 với tuổi mạ 20 ngày).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa chế độ dinh dưỡng khoáng (đặc biệt là nguyên tố Nitơ) và cấu trúc quần thể cây trồng (mật độ gieo cấy) đối với quang hợp, tích lũy vật chất khô và các yếu tố cấu thành năng suất hạt của lúa nước. Đề tài vận dụng các nghiên cứu nông học kinh điển của Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI), Broadbent (1979), Yoshida (1981) và các nhà khoa học trong nước như Nguyễn Văn Luật, Nguyễn Thị Trâm, Nguyễn Văn Hoan, Mai Văn Quyền, Phạm Văn Cường.

Các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật được áp dụng trong quá trình theo dõi gồm:

• Thang điểm đánh giá của IRRI (2002).
• Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về khảo nghiệm giá trị canh tác và sử dụng của giống lúa (QCVN 01-55: 2011/BNNPTNT).
• Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về phương pháp điều tra phát hiện dịch hại cây trồng (QCVN 01-38: 2010/BNNPTNT).

Phương pháp bố trí thí nghiệm:

• Thí nghiệm hai nhân tố được bố trí theo kiểu ô lớn – ô nhỏ (Split-plot) với 03 lần nhắc lại (NL1, NL2, NL3), gồm 09 tổ hợp công thức.
• Diện tích mỗi ô nhỏ: 10 m2; chiều rộng rãnh giữa các lần nhắc: 0,4 m; dải bảo vệ xung quanh: 0,5 m; tổng diện tích ô thí nghiệm: 270 m2.
• Nhân tố mật độ cấy (3 mức): M1 (35 khóm/m2, khoảng cách 20 cm x 14 cm), M2 (40 khóm/m2, khoảng cách 20 cm x 13 cm), M3 (45 khóm/m2, khoảng cách 20 cm x 11 cm). Kỹ thuật cấy: 1 dảnh/khóm, tuổi mạ 20 ngày sau gieo.
• Nhân tố lượng đạm bón (3 mức): N1 (70 kg N/ha), N2 (90 kg N/ha), N3 (110 kg N/ha). Tất cả các công thức đều được bón trên nền phân cố định: 100 kg P2O5 + 100 kg K2O/ha.

Quy trình bón phân và kỹ thuật canh tác:

• Bón lót: 100% phân lân.
• Bón thúc lần 1: 50% đạm + 30% kali (thực hiện khi lúa bén rễ hồi xanh).
• Bón thúc lần 2: 30% đạm (bón sau lần 1 khoảng 10 ngày).
• Bón đón đòng: 20% đạm + 70% kali (thực hiện khi cây lúa phân hóa đòng).
• Chế độ nước: Sau cấy giữ mức nước 3–5 cm để lúa bén rễ và đẻ nhánh; kết thúc đẻ nhánh rút cạn nước để rễ ăn sâu; thời kỳ trỗ giữ nước 5–7 cm; rút cạn nước ruộng trước thu hoạch 10 ngày.

Phương pháp theo dõi và nguồn dữ liệu:

• Dữ liệu sơ cấp được thu thập trực tiếp tại ruộng thí nghiệm qua theo dõi định kỳ: thời gian sinh trưởng (ngày), chiều cao cây (cm, đo hàng tuần từ mặt đất đến mút lá cao nhất), số lá trên thân chính (ghi nhận tỷ lệ nhú lá 0,2; 0,5; 0,8), động thái đẻ nhánh (nhánh/khóm, số nhánh hữu hiệu, tỷ lệ nhánh hữu hiệu %).
• Chỉ tiêu sinh lý: Đo chỉ số diện tích lá (LAI) bằng phương pháp cân nhanh (cắt mẫu 1 dm2 lá chuẩn); xác định hàm lượng và khối lượng chất khô bằng cách nhổ cây, cắt sạch rễ, cân trọng lượng tươi và sấy ở nhiệt độ 105°C đến khối lượng không đổi tại 3 thời kỳ (đẻ nhánh tối đa, bắt đầu trỗ 10%, chín sáp).
• Điều tra sâu bệnh: Theo dõi bọ trĩ (Halothrips aculeatus Fabricius), sâu cuốn lá nhỏ (Cnaphalocrocis medinalis Guenee), bệnh đạo ôn lá (Pyricularia oryzae Cavara), bệnh đốm sọc vi khuẩn (Xanthomonas oryzae pv. oryzae) theo điểm và cấp bệnh quy định tại QCVN 01-38: 2010/BNNPTNT.
• Cấu thành năng suất: Lấy mẫu 5 khóm/ô để xác định số bông/khóm, số bông/m2 (A), số hạt/bông (B), tỷ lệ hạt chắc % (C), khối lượng 1000 hạt P1000 (D). Năng suất lý thuyết tính theo công thức: NSLT (tạ/ha) = A × B × C × D × 10^-4. Năng suất thực thu (NSTT, tạ/ha) được gặt và cân riêng trên từng ô nhỏ 10 m2 rồi quy đổi.
• Phương pháp xử lý số liệu: Toàn bộ số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê bằng phần mềm Microsoft Excel và chương trình IRRISTAT 5.0 (tính trung bình, phân tích phương sai ANOVA, kiểm định sai khác bằng LSD ở mức ý nghĩa 5%, hệ số biến động CV%).

Nội dung chính theo từng chương

Phần I: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của việc hoàn thiện kỹ thuật bón phân đạm và mật độ cấy đối với sản xuất lúa, chỉ rõ các tồn tại trong tập quán canh tác của nông dân huyện Phú Xuyên. Khóa luận xác lập mục đích tìm ra tổ hợp lượng đạm bón và mật độ cấy tối ưu cho giống lúa Bắc Thơm 7 trong vụ Xuân tại địa phương, đồng thời phân chia 4 nhiệm vụ nghiên cứu rõ ràng bám sát các chỉ tiêu nông học, sinh lý, sâu bệnh và năng suất.

Phần II: Tổng quan nghiên cứu

Chương này tổng thuật toàn diện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước:

• Tình hình sản xuất lúa gạo thế giới và Việt Nam giai đoạn 2010–2020 dựa trên số liệu của FAOSTAT (diện tích lúa thế giới năm 2020 đạt 167,7 triệu ha, năng suất 4,68 tấn/ha, sản lượng 783,2 triệu tấn; tại Việt Nam diện tích năm 2020 đạt 7,68 triệu ha, năng suất 5,80 tấn/ha, sản lượng 45,53 triệu tấn).
• Vai trò của phân bón và cơ chế phản ứng của lúa với phân đạm: Tổng hợp các mốc nghiên cứu của Broadbent, Yoshida (lượng dinh dưỡng cần để tạo 1 tấn thóc là 20,5 kg N; 5,1 kg P2O5; 4,4 kg K2O), Mai Văn Quyền, Nguyễn Văn Bộ (trung bình tạo 1 tấn thóc kèm rơm rạ lấy đi 22,2 kg N; 7,1 kg P2O5; 31,6 kg K2O), và Phạm Văn Cường về nhu cầu đạm cực đại ở hai giai đoạn đẻ nhánh rộ và làm đòng.
• Ảnh hưởng của mật độ cấy: Phân tích quy luật bù trừ của quần thể cây lúa giữa số bông/khóm và số bông/m2, các nguyên tắc cấy mạ non, mạ thâm canh, khoảng cách hàng và cách bố trí khóm của Nguyễn Văn Luật, Nguyễn Thị Trâm, Phan Hữu Tôn, Nguyễn Như Hà.
• Tương tác giữa đạm bón và mật độ cấy: Lược thảo các nghiên cứu của Tian và cộng sự (2017) tại Trung Quốc, Nguyễn Thị Hảo và cộng sự (2014), Đỗ Thị Thảo và cộng sự (2021) tại Việt Nam, khẳng định việc tăng mật độ hợp lý cho phép giảm lượng đạm đầu vào mà vẫn bảo đảm mật độ bông hữu hiệu và năng suất.

Phần III: Vật liệu và phương pháp nghiên cứu

Tác giả mô tả chi tiết địa điểm nghiên cứu tại xã Tri Trung, huyện Phú Xuyên; thời gian thí nghiệm vụ Xuân 2022; đặc điểm nông học của giống lúa Bắc Thơm 7; nguồn phân bón; sơ đồ bố trí ô lớn – ô nhỏ (Split-plot) với 9 công thức và 3 lần nhắc lại. Chương này chi tiết hóa toàn bộ các công thức tính toán, quy trình kỹ thuật làm đất, tuổi mạ cấy (20 ngày sau gieo), kỹ thuật bón phân 4 đợt, chế độ rút và giữ nước ruộng, các chỉ tiêu điều tra dịch hại cùng các công cụ thống kê (Excel, IRRISTAT 5.0).

Phần IV: Kết quả và thảo luận

Chương IV trình bày các kết quả thực nghiệm đạt được trên đồng ruộng:

Thời gian sinh trưởng (TGST): Điều kiện thời tiết ấm và mưa nhỏ đầu vụ giúp mạ phát triển thuận lợi, khi cấy đạt trung bình 4,8 lá. Thời gian từ cấy đến bắt đầu đẻ nhánh dao động từ 9–11 ngày. Giai đoạn từ bắt đầu đẻ nhánh đến kết thúc đẻ nhánh kéo dài 28–31 ngày; khi tăng lượng đạm bón, thời gian này có xu hướng kéo dài thêm (ngắn nhất ở N1M1 là 28 ngày, dài nhất ở N3M3 là 31 ngày). Tổng TGST của giống dao động từ 118–121 ngày; trong đó công thức N1M1 có TGST ngắn nhất (118 ngày), công thức N3M2 và N3M3 có TGST dài nhất (121 ngày).

Động thái tăng trưởng chiều cao cây: Chiều cao cây tăng chậm trong 3 tuần đầu sau cấy (đạt 20,5–24,5 cm ở tuần 1; 29,2–32,7 cm ở tuần 2; 36,7–41,2 cm ở tuần 3) do cây cần thời gian bén rễ hồi xanh. Cây sinh trưởng thân lá mạnh nhất từ tuần thứ 4 đến tuần thứ 6 (tuần 4 đạt 40,0–45,1 cm; tuần 5 đạt 55,6–60,5 cm; tuần 6 đạt 61,9–69,2 cm). Từ tuần thứ 7, tốc độ vươn cao chậm lại khi cây bước vào thời kỳ sinh sản.

Yếu tố thí nghiệm	Chiều cao cuối cùng (cm)	Mức ý nghĩa (LSD0,05)
Lượng đạm bón		LSD0,05 = 0,16
N1 (70 kg N/ha)	98,28	c
N2 (90 kg N/ha)	101,04	a
N3 (110 kg N/ha)	99,50	b
Mật độ cấy		LSD0,05 = 0,19
M1 (35 khóm/m2)	98,28	c
M2 (40 khóm/m2)	99,94	b
M3 (45 khóm/m2)	100,60	a
Tổ hợp tương tác nổi bật		LSD0,05 = 4,6
N2M3 (90 kg N/ha + 45 khóm/m2)	102,20	a
N3M1 (110 kg N/ha + 35 khóm/m2)	97,60	ab

Động thái ra lá: Tốc độ ra lá diễn ra mạnh nhất trong giai đoạn từ tuần 2 đến tuần 5 sau cấy (tuần 3 đạt 7,9–8,1 lá, tăng 1,1–2,2 lá/tuần; tuần 4 đạt 9,4–9,6 lá; tuần 5 đạt 10,1–10,4 lá). Đến tuần thứ 9, số lá tích lũy đạt 13,9–14,2 lá. Số lá cuối cùng trên thân chính của giống Bắc Thơm 7 ở tất cả các công thức thí nghiệm đều đạt 15,0 lá.

Động thái đẻ nhánh và tỷ lệ nhánh hữu hiệu: Quá trình đẻ nhánh bắt đầu rõ từ tuần thứ 3, đạt đỉnh điểm ở tuần thứ 8 và kết thúc ổn định ở tuần thứ 9.

• Xét ảnh hưởng riêng rẽ của lượng đạm: Mức N2 cho số nhánh hữu hiệu cao nhất (6,60 nhánh/cây; tỷ lệ hữu hiệu 45,70%), cao hơn có ý nghĩa so với N1 (6,33 nhánh/cây; 45,30%) và N3 (5,90 nhánh/cây; 46,10%).
• Xét ảnh hưởng riêng rẽ của mật độ: Mật độ M1 (35 khóm/m2) cho số nhánh hữu hiệu/khóm cao nhất (7,77 nhánh/cây; tỷ lệ hữu hiệu 46,87%), kế tiếp là M2 (6,33 nhánh/cây; 44,83%) và M3 (5,73 nhánh/cây; 45,40%). Cấy thưa giúp từng khóm nhận nhiều ánh sáng và dinh dưỡng hơn nên đẻ nhiều nhánh trên khóm hơn.
• Xét tương tác giữa phân đạm và mật độ: Công thức N2M1 đạt số nhánh hữu hiệu 6,0 nhánh/cây (tỷ lệ hữu hiệu 48,7%), N1M1 đạt 5,7 nhánh/cây (45,6%), trong khi N3M3 chỉ đạt 4,1 nhánh/cây (45,3%).

Tình hình sâu bệnh hại chính:

• Bọ trĩ phát sinh ở giai đoạn đẻ nhánh với mật độ 5–7 con/m2, thấp hơn nhiều so với ngưỡng phòng trừ (3.000 con/m2).
• Sâu cuốn lá nhỏ xuất hiện ở giai đoạn đòng – trỗ với mật độ 4–5 con/m2, thấp hơn ngưỡng xử lý (20 con/m2).
• Bệnh đạo ôn lá xuất hiện vết bệnh màu nâu hình kim châm ở cấp 3 với tỷ lệ 3% lá nhiễm, thấp hơn ngưỡng phòng trừ (10% lá nhiễm).
• Bệnh đốm sọc vi khuẩn phát sinh sau đợt mưa to gió lớn gây dập lá, vết bệnh cấp 3 chiếm 5% lá nhiễm, thấp hơn ngưỡng xử lý (20% lá nhiễm). Toàn bộ ruộng thí nghiệm không cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học.

Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất: Tổ hợp công thức N2M3 (bón 90 kg N/ha kết hợp mật độ cấy 45 khóm/m2) tạo ra sự hài hòa cao nhất giữa số bông/m2, số hạt/bông và khối lượng 1000 hạt, giúp tối ưu hóa cả năng suất lý thuyết và năng suất thực thu. Năng suất thực thu ở công thức N2M3 đạt đỉnh cao nhất là 70,4 tạ/ha.

Phần V: Kết luận và đề nghị

Khóa luận đúc kết các phát hiện thực nghiệm, khẳng định liều lượng đạm và mật độ cấy có tác động rõ nét đến sinh trưởng, phát triển và năng suất hạt của lúa Bắc Thơm 7. Tác giả kiến nghị áp dụng công thức bón 90 kg N/ha kết hợp mật độ cấy 45 khóm/m2 vào thực tiễn sản xuất lúa vụ Xuân tại huyện Phú Xuyên.

Kết quả và đóng góp

Kết quả thực nghiệm chính của khóa luận:

• Xác định được thời gian sinh trưởng của giống lúa Bắc Thơm 7 trong vụ Xuân tại Phú Xuyên dao động từ 118–121 ngày; tổng số lá trên thân chính đạt cố định 15 lá ở mọi công thức.
• Tốc độ sinh trưởng chiều cao đạt cực đại ở tuần thứ 4 đến tuần thứ 6 sau cấy; chiều cao cây cuối cùng đạt mức cao nhất ở mức phân đạm 90 kg N/ha (101,04 cm) và ở mật độ 45 khóm/m2 (100,60 cm). Tổ hợp N2M3 cho chiều cao cây cao nhất đạt 102,20 cm, cây cứng vững, hoàn toàn không bị đổ ngã.
• Về đẻ nhánh: Mức bón 90 kg N/ha (N2) cho số nhánh hữu hiệu trung bình cao nhất đạt 6,60 nhánh/cây. Mật độ cấy thưa 35 khóm/m2 cho số nhánh hữu hiệu/khóm cao nhất (7,77 nhánh/cây), nhưng mật độ dày 45 khóm/m2 lại bù đắp bằng tổng số bông trên đơn vị diện tích (số bông/m2) cao hơn.
• Về tính chống chịu: Ở tất cả các công thức thí nghiệm, giống lúa Bắc Thơm 7 chỉ nhiễm nhẹ và rải rác các đối tượng dịch hại chính (bọ trĩ 5–7 con/m2, sâu cuốn lá nhỏ 4–5 con/m2, bệnh đạo ôn lá 3%, bệnh đốm sọc vi khuẩn 5%), chưa chạm ngưỡng kinh tế cần can thiệp thuốc bảo vệ thực vật.
• Về năng suất: Tăng lượng đạm bón lên mức 90 kg N/ha kết hợp mật độ cấy 45 khóm/m2 (N2M3) đạt năng suất thực thu cao nhất là 70,4 tạ/ha. Bón tăng lên mức 110 kg N/ha (N3) không làm tăng năng suất mà làm giảm hiệu quả sinh trưởng.

Giải pháp và khuyến nghị kỹ thuật:

• Áp dụng kỹ thuật cấy lúa Bắc Thơm 7 trong vụ Xuân tại huyện Phú Xuyên với mật độ 45 khóm/m2 (khoảng cách cấy 20 cm x 11 cm, cấy 1 dảnh/khóm, mạ non 20 ngày tuổi).
• Áp dụng chế độ bón phân với liều lượng: 90 kg N + 100 kg P2O5 + 100 kg K2O/ha.
• Thực hiện phương pháp bón phân chia làm 4 đợt khoa học: bón lót 100% lân; bón thúc lần 1 (bén rễ hồi xanh) gồm 50% đạm + 30% kali; bón thúc lần 2 (sau lần một 10 ngày) gồm 30% đạm; bón đón đòng (khi phân hóa đòng) gồm 20% đạm + 70% kali.

Đóng góp của khóa luận:

• Cung cấp số liệu thực nghiệm khoa học, định lượng chính xác phản ứng của giống lúa Bắc Thơm 7 đối với từng mức đạm và mật độ cấy cụ thể tại huyện Phú Xuyên.
• Khắc phục tập quán canh tác thiếu cân đối của nông dân địa phương (chỉ tập trung bón lót và bón thúc sớm, bỏ bón thúc lần 2), giúp người trồng lúa tiết kiệm chi phí phân bón vô cơ, hạn chế ô nhiễm môi trường và phát huy tối đa tiềm năng năng suất của giống.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Đề tài mới được triển khai trong phạm vi một vụ sản xuất duy nhất (vụ Xuân năm 2022) và tại một địa điểm thực nghiệm (cánh đồng Bến, xã Tri Trung, huyện Phú Xuyên, Hà Nội) nên chưa đánh giá được đầy đủ biến động của các yếu tố khí tượng nông nghiệp qua nhiều năm khác nhau.
• Thí nghiệm thực hiện trên một loại chân đất cụ thể của địa phương, chưa có sự đối chứng mở rộng sang các tiểu vùng sinh thái đất khác trong khu vực Đồng bằng sông Hồng.
• Chưa tính toán chi tiết bài toán hạch toán kinh tế (chi phí đầu tư phân bón, công lao động và lợi nhuận thuần trên một hecta) để so sánh hiệu quả kinh tế tuyệt đối giữa các công thức.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Tiếp tục bố trí thí nghiệm lặp lại qua các vụ Xuân và vụ Mùa các năm tiếp theo nhằm đánh giá tính ổn định của quy trình canh tác đề xuất.
• Bổ sung các chỉ tiêu phân tích chất lượng hạt gạo sau thu hoạch (tỷ lệ gạo nguyên, độ bạc bụng, hàm lượng amylose) và hạch toán kinh tế đầy đủ cho từng nghiệm thức.

Giá trị tham khảo

Đối tượng tham khảo:

• Sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu thuộc các ngành Nông học, Khoa học cây trồng, Canh tác học, Quản lý đất đai và Dinh dưỡng cây trồng.
• Cán bộ trạm khuyến nông, cán bộ kỹ thuật nông nghiệp các hợp tác xã và người sản xuất lúa trực tiếp tại huyện Phú Xuyên cũng như các vùng sinh thái tương đồng thuộc Đồng bằng sông Hồng.

Nội dung có giá trị tham khảo chuyên môn cao:

• Phương pháp thiết kế và quản lý thí nghiệm đồng ruộng theo khối ô lớn – ô nhỏ (Split-plot) trong nghiên cứu tương tác phân bón và mật độ.
• Hệ thống quy trình theo dõi các chỉ tiêu nông học, sinh lý lúa định kỳ hàng tuần dựa trên các quy chuẩn QCVN 01-55: 2011/BNNPTNT và điều tra dịch hại theo QCVN 01-38: 2010/BNNPTNT.
• Bảng số liệu chi tiết về động thái vươn cao, tốc độ ra lá và nhịp điệu đẻ nhánh của giống lúa Bắc Thơm 7 làm tài liệu đối sánh cho các nghiên cứu về dinh dưỡng khoáng cây lúa.

Câu hỏi thường gặp

Công thức thí nghiệm nào cho năng suất thực thu cao nhất và giá trị cụ thể đạt bao nhiêu?
Tổ hợp công thức N2M3 (mức bón 90 kg N/ha kết hợp mật độ cấy 45 khóm/m2) trên nền phân 100 kg P2O5 + 100 kg K2O/ha cho năng suất thực thu cao nhất, đạt 70,4 tạ/ha.

Tổng số lá trên thân chính của giống lúa Bắc Thơm 7 đạt bao nhiêu và giai đoạn nào có tốc độ ra lá mạnh nhất?
Số lá cuối cùng trên thân chính của giống Bắc Thơm 7 ở tất cả các công thức thí nghiệm đều đạt 15 lá. Tốc độ ra lá diễn ra mạnh nhất trong giai đoạn từ tuần thứ 2 đến tuần thứ 5 sau cấy, với mức tăng từ 0,7 đến 2,3 lá/tuần tùy thời điểm.

Mức phân đạm và mật độ cấy tác động thế nào đến chiều cao cây cuối cùng của giống lúa?
Chiều cao cây tăng dần theo lượng phân đạm đến mức 90 kg N/ha (đạt 101,04 cm), nhưng khi tăng tiếp lên 110 kg N/ha thì chiều cao giảm xuống còn 99,50 cm. Xét theo mật độ, cấy dày 45 khóm/m2 cho chiều cao cây cuối cùng cao nhất (100,60 cm). Tổ hợp N2M3 đạt chiều cao cây cuối cùng lớn nhất trong toàn bộ thí nghiệm với 102,20 cm.

Mức độ phát sinh sâu bệnh hại trong thí nghiệm có cần phải can thiệp bằng thuốc hóa học không?
Không. Toàn bộ các đối tượng sâu bệnh chính gồm bọ trĩ (5–7 con/m2), sâu cuốn lá nhỏ (4–5 con/m2), bệnh đạo ôn lá (cấp 3, tỷ lệ 3% lá) và bệnh đốm sọc vi khuẩn (cấp 3, tỷ lệ 5% lá) đều chỉ xuất hiện ở mức nhẹ, rải rác và thấp hơn nhiều so với ngưỡng phòng trừ kinh tế, do đó không phải dùng thuốc bảo vệ thực vật.

Kỹ thuật bón phân trong thí nghiệm được phân bổ theo các thời kỳ sinh trưởng như thế nào?
Quy trình bón phân được chia làm 4 đợt: bón lót toàn bộ 100% lân; bón thúc lần 1 khi lúa bén rễ hồi xanh với 50% đạm + 30% kali; bón thúc lần 2 sau thúc lần một 10 ngày với 30% đạm; bón đón đòng khi phân hóa đòng với 20% đạm + 70% kali.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thị Minh Tính đã giải quyết thành công mục tiêu xác định liều lượng đạm và mật độ cấy tối ưu cho giống lúa Bắc Thơm 7 tại huyện Phú Xuyên, Hà Nội trong vụ Xuân năm 2022 thông qua thí nghiệm khối ô lớn – ô nhỏ (Split-plot) chuẩn mực. Kết quả thực nghiệm khẳng định tổ hợp bón 90 kg N/ha kết hợp mật độ cấy 45 khóm/m2 (trên nền 100 kg P2O5 + 100 kg K2O/ha) giúp cây lúa sinh trưởng cân đối, chống chịu sâu bệnh tốt và đạt năng suất thực thu cao nhất là 70,4 tạ/ha. Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho công tác đào tạo ngành Nông học và chỉ đạo canh tác lúa tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Cây lúa (Oryza sativa) là một trong ba cây lƣơng thực chủ yếu trên thế giới: lúa mì, lúa gạo, ngô. Khoảng 40% dân số thế giới coi lúa gạo là nguồn lƣơng thực chính, 25% sử dụng lúa gạo trên ½ khẩu phần lƣơng thực hàng ngày. Nhƣ vậy, lúa gạo có ảnh hƣởng tới đời sống ít nhất 65% số dân trên thế giới, là nguồn cung cấp năng lƣợng lớn nhất cho con ngƣời. Đƣợc trồng ở nhiều quốc gia và là một trong những cây trồng lâu đời và phổ biến nhất trên thế giới với khoảng 100 quốc gia trồng lúa.

Vùng trồng và tiêu thụ lúa chính vẫn là Châu Á, nơi mà gạo đóng một vai trò không thể thay thế trong đời sống con ngƣời. Lúa có hai thành phần chính là vỏ trấu và hạt gạo, trong đó hạt gạo là phần đƣợc sử dụng nhiều nhất. Các sản phẩm thu đƣợc từ gạo, gạo trắng, bột gạo, cám gạo, gạo tấm, xi - rô gạo, dầu sữa gạo…. Ngoài châu Á, hiện nay lúa gạo ngày càng trở nên phổ biến sâu rộng ở châu Mỹ, Trung Đông và nhất là châu Phi vì lúa gạo đƣợc xem nhƣ thực phẩm bổ dƣỡng lành mạnh cho sức khoẻ và thích hợp cho đa dạng hóa các bữa ăn hàng ngày Lúa gạo là một loại lƣơng thực quan trọng đối với 3,5 tỷ ngƣời (chủ yếu ở châu Á và châu Mỹ La tinh), chiếm 50% dân số thế giới.

Ngƣời Việt Nam sử dụng lúa gạo làm lƣơng thực chính. Việc sản xuất lúa gắn liền với sự phát triển nông nghiệp. Kinh nghiệm sản xuất lúa đã hình thành tích lũy, phát triển cùng với sự hình thành và phát triển của dân tộc. Đến nay nghề trồng lúa ở Việt Nam vẫn không ngừng phát triển cùng với tiến bộ khoa học kỹ thuật trong nƣớc và trên thế giới.

Tuy nhiên, trong điều kiện canh tác hiện nay, nghề trồng lúa vẫn chƣa có hiệu quả kinh tế cao cho ngƣời nông dân. Nông dân có xu hƣớng sử dụng nhiều phân bón đẻ tăng năng suất. Nhƣng hiệu quả của nó không cao, mặt khác còn làm tăng mức độ sâu bệnh, gây ô nhiễm môi trƣờng… 1 Từ các nghiên cứu về phân bón cho thấy, phân N giữ vai trò đặc biệt trong việc tăng năng suất và là yếu tố dinh dƣỡng quan trọng nhất với cây lúa. Các loại phân khác chỉ phát huy tác dụng khi đƣợc bón đủ N và cân đối theo nhu cầu của cây.

Muốn tăng hiệu suất sử dụng phân N thì cần có kỹ thuật và liều lƣợng N phù hợp, tức là bón N đúng cách, đugs lƣợng. Việc bón phân N không cân đối với các phân khác, phƣơng pháp bón chƣa hợp lý sẽ hạn chế năng suất và không phát huy hết tiềm năng của giống. Tuy nhiên, trên thực tế khảo sát tại Phú Xuyên – Hà Nội, các hộ nông dân thƣờng bón tập trung vào bón lót, bón thúc lần 1, một số hộ không bón lần 2. Do vậy, việc sử dụng phân bón chƣa có một phƣơng pháp cụ thể, lƣợng bón mỗi lần chƣa thống nhất.

Xuất phát từ yêu cầu thực tế sản xuất, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng đạm bón và mật độ cấy đến sinh trưởng, năng suất cây lúa Bắc Thơm 7 tại Phú Xuyên - Hà Nội”. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mục đích của đề tài Trên cơ sở nghiên cứu ảnh hƣởng của liều lƣợng đạm bón và mật độ cấy đến sinh trƣởng và năng suất lúa Bắc Thơm 7 để tìm ra mật độ cấy và lƣợng đạm bón phù hợp cho giống lúa ở vụ Xuân tại Phú Xuyên, Hà Nội.Yêu cầu của đề tài - Đánh giá ảnh hƣởng của liều lƣợng đạm bón và mật độ cấy đến một số chỉ tiêu sinh trƣởng của giống lúa Bắc Thơm 7 - Đánh giá ảnh hƣởng của ảnh hƣởng của liều lƣợng đạm bón và mật độ cấy đến một số chỉ tiêu sinh lý giống lúa Bắc Thơm 7 - Đánh giá ảnh hƣởng của ảnh hƣởng của liều lƣợng đạm bón và mật độ cấy đến mức độ nhiễm sâu bệnh hại của giống lúa Bắc Thơm 7 - Đánh giá ảnh hƣởng của ảnh hƣởng của liều lƣợng đạm bón và mật độ cấy đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất giống lúa Bắc Thơm 7 2 PHẦN II: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trên thế giới và tại Việt Nam 2.

Tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trên thế giới Có thể khẳng định đơn vị đi đầu trong công tác nghiên cứu về giống lúa trên thế giới là Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI). Từ Viện lúa này, đã có hàng ngàn giống lúa cải tiến đƣợc tạo ra từ đây. Các nhà khoa học của IRRI đã rất quan tâm đến việc cải thiện chất lƣợng nấu nƣớng đối với các giống lúa cải tiến. Tuy nhiên tiến trình cải thiện chất lƣợng của giống thƣờng diễn ra rất chậm vì hầu hết các giống lúa cải tiến đều mang gen chống chịu sâu bệnh mà những giống này đều có hàm lƣợng amylose cao và nhiệt độ hoá hồ thấp.

Những cây có dạng khỏe và độ hữu thụ cao đƣợc chọn ra để phân tích hàm lƣợng amyloza, nhiệt độ hóa hồ và hƣơng thơm. Những dòng có dạng cây xấu, độ hữu thụ thấp, chất lƣợng hạt kém và độ thơm thấp đƣợc loại bỏ qua các thế hệ. Sau một số chu kỳ lai và chọn lọc những dòng có dạng cây khỏe, thấp cây, đáp ứng đƣợc các đặc điểm về chất lƣợng nhƣ Basmati đƣợc chọn lọc và tiến hành khảo nghiệm tại IRRI, Ấn Độ và Pakistan (Suichi 1985). Với sự phát hiện ra cây lúa dại có hạt phấn bất thụ vào 1970, các nhà khoa học Trung Quốc, Ấn Độ và IRRI đã tạo ra một số dòng CMS - bất dục đực thuộc tế bào chất (A), dòng bảo tồn thích ứng (B), và dòng phục hồi (R) thích hợp để sản xuất ra những tổ hợp lúa lai đa dạng.

Những tổ hợp lai 3 dòng đầu tiên của Trung Quốc gồm có Wei-you 2, Wei-you 3, Wei-you 6, Shan-you 2, Shan-you 3, Shan-you 6, Nam- you 2, Nam-you 3, Si-you 2.đã tạo ra sự đột phá về năng suất và sản lƣợng lúa. Sản xuất lúa gạo trên thế giới ngày càng phát triển, diện tích gieo trồng nhìn chung đều tăng qua các năm. Theo tổ chức Lƣơng thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAOSTAT 2020), diện tích trồng lúa tăng từ năm 2012 đến 2020 (từ 161,6 triệu ha năm 2010 lên 167,7 triệu ha năm 2020) và sản lƣợng lúa 3 cũng tăng qua các năm từ 701,2 triệu tấn (2010)) tăng lên 783,2 triệu tấn (2020), trong đó Châu Á chiếm gần 88% diện tích và 90,5% sản lƣợng của thế giới; Châu Phi chiếm 6,6% diện tích và gần 4% sản lƣợng lúa của thế giới. Năng suất lúa trên thế giới từ 2010 – 2020 dao động trong khoảng từ 4,34 – 4,68 tấn/ha (bảng 2.

Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới giai đoạn 2010 – 2020 Diện Năng Sản tích suất lƣợng Năm (triệu (tấn/ha) (triệu tấn) ha) 2010 161,6 4,34 701,2 2011 162,7 4,43 721,6 2012 162,3 4,52 733,0 2013 164,3 4,49 739,2 2014 162,7 4,56 741,4 2015 160,8 4,60 740,1 2016 160,0 4,64 741,0 2017 166,1 4,64 769,8 2018 167,1 4,68 782,0 2019 165,7 4,65 765,1 2020 167,7 4,68 783,2 Nguồn: FAOSTAT, 2020 4 2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa gạo tại Việt Nam So sánh diện tích canh tác và sản lƣợng giữa lúa và các cây lƣơng thực khác ở Việt Nam thì lúa gạo vẫn là cây lƣơng thực chủ lực đƣợc ƣu tiên hàng đầu với diện tích nhiều nhất hơn hẳn ngô và sắn, sản lƣợng cao hơn khoai lang và sắn. Việt Nam vƣợt trội trong khu vực Đông Nam Á nhờ hệ thống thủy lợi đƣợc đầu tƣ cải thiện đáng kể cũng nhƣ việc ứng dụng nhanh các tiến bộ kỹ thuật mới về giống, phân bón và bảo vệ thực vật. Công tác chọn tạo giống lúa chất lƣợng cao ở Việt Nam dựa theo các giá trị tiêu chuẩn tƣơng tự nhƣ lúa của Thái Lan và IRRI.

Theo đó thì những giống lúa có phẩm chất gạo cao là những giống lúa có hạt gạo dài từ 6,61 đến 7,5 mm, tỷ lệ gạo nguyên ≥ 55%, gạo trắng trong, ít bạc bụng, độ hoá hồ trung bình, độ bền thể gel mềm, hàm lƣợng amylose trung bình (Bùi Chí Bửu & Nguyễn Thị Lang, 2009). Từ năm 2006 đến nay, Bộ NN-PTNT đã đầu tƣ khoảng 40 tỷ đồng để triển khai nghiên cứu chọn tạo giống lúa theo hƣớng thích ứng biến đổi khí hậu cho vùng ĐBSCL. Viện lúa ĐBSCL là đơn vị có những đóng góp to lớn cho việc thực hiện Nghị quyết 120 của Chính phủ năm 2017 về phát triển bền vững ĐBSCL với những giống lúa cải tiến có diện tích gieo trồng chiếm tới 60-65% diện tích gieo cấy lúa ở khu vực này. Các giống lúa trên đƣợc phân thành nhiều nhóm: giống lúa cực ngắn ngày, giống lúa chịu mặn, giống lúa chịu hạn và giống lúa giàu vi chất dinh dƣỡng.2, diện tích trồng lúa của nƣớc ta có nhiều thay đổi, giai đoạn 2012 –2020 từ 7,48 triệu ha (2010) tăng cao nhất lên 7,78 triệu ha (2016).

Sản lƣợng lúa tăng liên tục qua các năm, từ 40,00 triệu tấn (2010) lên cao nhất đến 46,67 triệu tấn (2019). Cho thấy sản xuất lúa gạo ở nƣớc ta ngày càng phát triển. Tình hình sản xuất lúa gạo ở Việt Nam giai đoạn 2010– 2020 Diện tích Năng suất Sản lƣợng Năm (triệu ha) (tấn/ha) (triệu tấn) 2010 7,48 5,34 40,00 2011 7,65 5,53 42,39 2012 7,75 5,63 43,66 2013 7,90 5,57 44,03 2014 7,81 5,75 44,97 2015 7,83 5,76 45,11 2016 7,78 5,58 43,44 2017 7,71 5,55 42,76 2018 7,57 5,82 44,05 2019 7,73 5,78 46,67 2020 7,68 5,80 45,53 Nguồn: FAOSTAT, 2020 Có thể nói cây lúa gắn bó với ngƣời dân Việt Nam từ rất lâu đời, đi qua mấy nghìn năm lịch sử, qua các triều đại phong kiến và các thời kì đô hộ cho đến ngày nay Việt Nam đƣợc coi là một nƣớc có truyền thống sản xuất lúa gạo, là cội nguồn của nền văn minh lúa nƣớc. Cây lúa có vai trò to lớn đối với đời sống của ngƣời dân Việt Nam, không chỉ là nguồn lƣơng thực chính mà nó còn thể hiện nét văn hóa, phong tục tập quán.

Căn cứ vào điệu kiện tự nhiên, tập quán canh tác, sự hình thành mùa vụ và phƣơng pháp gieo trồng, nghề trồng lúa 6 nƣớc đƣợc hình thành và phân bố khắp các tỉnh trong cả nƣớc. Sản lƣợng lúa có sự biến động lớn giữa các vùng (bảng 2. Kết quả nghiên cứu ảnh hƣởng của phân bón đến sinh trƣởn và năng suất cây lúa trê thế giới và Việt Nam 2.