Luận văn thạc sĩ: Ảnh hưởng của cú sốc chính sách tiền tệ đến các ngành kinh tế ở Việt Nam

Nghiên cứu ảnh hưởng của cú sốc chính sách tiền tệ đến các ngành kinh tế Việt Nam, phân tích tác động và giải pháp thích ứng hiệu quả.

• Tác giả: Ong Mỹ Tú
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Hữu Phước
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Chính Sách Tiền Tệ Đến Các Ngành Kinh Tế Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Chính sách tiền tệ
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2. Nguồn dữ liệu
• 3.3. Mô phỏng các bước thực hiện
• 3.3.1. Kiểm định tính dừng
• 3.3.2. Lựa chọn độ trễ tối ưu
• 3.3.3. Kiểm định nhân quả Granger
• 3.3.4. Hàm phản ứng xung (Impulse response function - IRF)
• 3.3.5. Phân rã phương sai (Variance decomposition)
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kiểm định tính dừng
• 4.2. Lựa chọn độ trễ tối ưu
• 4.3. Kiểm định tính ổn định của mô hình
• 4.4. Kiểm định nhân quả Pair wise Granger
• 4.5. Hàm phản ứng xung
• 4.6. Phân tích phương sai
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Kết luận chung
• 5.2. Hạn chế của nghiên cứu và gợi ý hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH VẼ
• TÓM TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về ảnh hưởng của chính sách tiền tệ đến kinh tế Việt Nam

Chính sách tiền tệ đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết nền kinh tế Việt Nam. Nó không chỉ ảnh hưởng đến lãi suất mà còn tác động đến các ngành kinh tế khác nhau. Việc hiểu rõ về cơ chế hoạt động của chính sách tiền tệ giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định đúng đắn nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

1.1. Định nghĩa và vai trò của chính sách tiền tệ

Chính sách tiền tệ là tập hợp các biện pháp mà Ngân hàng Nhà nước áp dụng để điều chỉnh lượng tiền trong nền kinh tế. Nó có vai trò quan trọng trong việc ổn định giá cả và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

1.2. Các kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ

Chính sách tiền tệ có thể được truyền dẫn qua nhiều kênh khác nhau như kênh lãi suất, kênh tín dụng và kênh tỷ giá. Mỗi kênh có ảnh hưởng khác nhau đến các ngành kinh tế.

II. Vấn đề và thách thức trong việc thực hiện chính sách tiền tệ

Việc thực hiện chính sách tiền tệ tại Việt Nam gặp nhiều thách thức. Các cú sốc từ chính sách tiền tệ có thể gây ra những biến động lớn trong nền kinh tế. Điều này đòi hỏi các nhà hoạch định chính sách phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đưa ra quyết định.

2.1. Tác động của lãi suất đến các ngành kinh tế

Lãi suất là một trong những công cụ chính của chính sách tiền tệ. Sự thay đổi lãi suất có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vay vốn của doanh nghiệp và người tiêu dùng, từ đó tác động đến sản xuất và tiêu dùng.

2.2. Tác động của tỷ giá hối đoái đến xuất khẩu

Tỷ giá hối đoái có ảnh hưởng lớn đến khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế. Sự biến động của tỷ giá có thể làm tăng hoặc giảm xuất khẩu, ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của chính sách tiền tệ

Nghiên cứu tác động của chính sách tiền tệ đến các ngành kinh tế Việt Nam thường sử dụng các mô hình định lượng như VAR và SVAR. Những mô hình này giúp phân tích mối quan hệ giữa các biến kinh tế và đánh giá tác động của chính sách tiền tệ.

3.1. Mô hình VAR trong phân tích chính sách tiền tệ

Mô hình VAR cho phép phân tích mối quan hệ giữa nhiều biến kinh tế cùng lúc. Nó giúp xác định cách mà các cú sốc chính sách tiền tệ ảnh hưởng đến các ngành kinh tế khác nhau.

3.2. Kiểm định nhân quả Granger trong nghiên cứu

Kiểm định nhân quả Granger giúp xác định liệu một biến có thể dự đoán được biến khác hay không. Điều này rất quan trọng trong việc đánh giá tác động của chính sách tiền tệ đến các biến kinh tế.

IV. Kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng của chính sách tiền tệ

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các ngành kinh tế Việt Nam phản ứng khác nhau trước các cú sốc chính sách tiền tệ. Ngành nông nghiệp, sản xuất và dịch vụ đều có những kênh truyền dẫn riêng biệt.

4.1. Ngành nông nghiệp và tác động của lãi suất

Ngành nông nghiệp chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ lãi suất và tỷ giá. Sự thay đổi trong lãi suất có thể làm tăng hoặc giảm chi phí sản xuất, từ đó ảnh hưởng đến sản lượng nông sản.

4.2. Ngành sản xuất và kênh tín dụng

Ngành sản xuất chủ yếu bị ảnh hưởng bởi kênh tín dụng. Khi lãi suất giảm, doanh nghiệp có thể dễ dàng tiếp cận vốn vay, từ đó thúc đẩy sản xuất.

4.3. Ngành dịch vụ và tác động của tỷ giá

Ngành dịch vụ cũng bị ảnh hưởng bởi tỷ giá hối đoái. Sự biến động của tỷ giá có thể làm thay đổi chi phí dịch vụ và ảnh hưởng đến nhu cầu tiêu dùng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chính sách tiền tệ

Chính sách tiền tệ sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết nền kinh tế Việt Nam. Việc hiểu rõ về tác động của chính sách tiền tệ đến các ngành kinh tế sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định hiệu quả hơn trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của việc điều chỉnh chính sách tiền tệ

Điều chỉnh chính sách tiền tệ kịp thời và hiệu quả sẽ giúp ổn định nền kinh tế và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực chính sách tiền tệ

Cần có thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn về tác động của chính sách tiền tệ đến các ngành kinh tế khác nhau, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2000 đến 2012, nền kinh tế Việt Nam đã chứng kiến tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đạt trên 6,5%/năm đi kèm với những biến động kinh tế vĩ mô phức tạp. Việc điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước luôn hướng tới mục tiêu kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, phần lớn các công trình nghiên cứu trước đây chỉ tập trung đánh giá tác động tổng thể của chính sách tiền tệ lên mức giá và sản lượng chung, bỏ qua sự khác biệt mang tính cơ cấu giữa các khu vực kinh tế. Vấn đề đặt ra là liệu các cú sốc chính sách tiền tệ có tác động đồng đều hay tạo ra sự phân hóa sâu sắc giữa 3 trụ cột cấu thành tổng sản phẩm quốc nội gồm nông nghiệp, sản xuất và dịch vụ.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là nhận diện, lượng hóa và so sánh mức độ cũng như thời gian truyền dẫn của các cú sốc chính sách tiền tệ đến từng ngành kinh tế riêng biệt. Nghiên cứu thực hiện trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế Việt Nam với dữ liệu chuỗi thời gian theo quý trong suốt 13 năm, từ quý 1 năm 2000 đến quý 4 năm 2012. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài nằm ở việc cung cấp cơ sở định lượng vững chắc với 48 quan sát chuỗi thời gian, giúp các nhà hoạch định chính sách đánh giá chính xác độ trễ từ 3 đến 6 quý của từng công cụ điều hành. Kết quả nghiên cứu giúp hạn chế các tác động tiêu cực ngoài dự kiến, hỗ trợ việc phân bổ nguồn lực tín dụng và điều tiết lãi suất cân bằng, thúc đẩy từng ngành kinh tế phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế học vĩ mô hiện đại của trường phái Keynes thông qua mô hình IS-LM, kết hợp với lý thuyết về các kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ của Frederic Mishkin (năm 1996, 2004). Khung lý thuyết phân tích quá trình truyền tải thông qua 3 kênh chủ đạo: kênh lãi suất, kênh giá tài sản (đặc biệt là kênh tỷ giá hối đoái theo mô hình của Taylor năm 1993) và kênh tín dụng ngân hàng dựa trên lý thuyết thông tin bất cân xứng của Stiglitz và Weiss (năm 1981).

Các khái niệm then chốt được vận dụng xuyên suốt bao gồm: cú sốc chính sách tiền tệ (sự biến động đột ngột của cung tiền M2 và lãi suất điều hành), cơ chế truyền dẫn tiền tệ (quá trình thay đổi công cụ tiền tệ lan tỏa đến các biến số vĩ mô thực), tính bất đối xứng theo ngành (sự phân hóa về mức độ và tốc độ phản ứng giữa các lĩnh vực sản xuất, nông nghiệp và dịch vụ), cùng với lý thuyết cấu trúc kỳ hạn của lãi suất và hiệu ứng bảng cân đối tài sản của doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu gồm 48 quan sát theo quý, kéo dài liên tục từ quý 1 năm 2000 đến quý 4 năm 2012. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập chính thống từ Tổng cục Thống kê (GSO) và cơ sở dữ liệu Tài chính Quốc tế của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF-IFS). Toàn bộ chuỗi số liệu được điều chỉnh yếu tố mùa vụ (Seasonal Adjustment) và chuyển đổi sang dạng logarit tự nhiên, ngoại trừ biến lãi suất cho vay được giữ nguyên ở dạng tỷ lệ phần trăm (%).

Mô hình Vector tự hồi quy (VAR) đệ quy kết hợp phân rã Cholesky được lựa chọn làm phương pháp phân tích cốt lõi vì khả năng xử lý linh hoạt mối quan hệ nội sinh đa chiều giữa các biến số kinh tế vĩ mô mà không đòi hỏi áp đặt các ràng buộc cấu trúc chủ quan. Quy trình phân tích định lượng được thực hiện nghiêm ngặt qua 5 bước:

• Kiểm định tính dừng bằng phương pháp Dickey-Fuller mở rộng (ADF) để xác định bậc tích hợp của chuỗi dữ liệu.
• Xác định độ trễ tối ưu bậc 3 dựa trên các tiêu chuẩn AIC, LR và kiểm định Portmanteau.
• Kiểm định tính ổn định của hệ thống phương trình thông qua nghiệm nghịch đảo của đa thức đặc trưng AR (tất cả nghiệm đều nằm trong vòng tròn đơn vị có giá trị tuyệt đối nhỏ hơn 1).
• Kiểm định quan hệ nhân quả Pair-wise Granger để xác nhận chiều tác động giữa các biến tiền tệ và GDP từng ngành.
• Ước lượng hàm phản ứng xung (IRF) và phân rã phương sai (Variance Decomposition) nhằm đánh giá định lượng tỷ trọng đóng góp của từng cú sốc trong chu kỳ dự báo kéo dài 12 quý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả thực nghiệm từ mô hình VAR 6 biến đã chứng minh rõ nét sự tác động không đồng đều của chính sách tiền tệ lên 3 khu vực kinh tế:

• Ngành sản xuất: Lãi suất là kênh truyền dẫn có tác động chi phối và mạnh mẽ nhất. Cú sốc lãi suất cho vay giải thích tới 14,3% biến động tăng trưởng sản lượng của ngành sản xuất ngay ở quý 1 và duy trì mức ảnh hưởng cao khoảng 11,7% ở quý 8 và quý 12. Trong khi đó, kênh tín dụng chỉ đóng góp từ 2,0% đến 3,0%, còn kênh tỷ giá giải thích dưới 1,8% sự biến động của ngành sản xuất.
• Ngành dịch vụ: Kênh tín dụng ngân hàng đóng vai trò quyết định. Sự đóng góp của cú sốc tín dụng tăng vọt từ mức dưới 1,0% ở quý 1 lên hơn 7,0% ở quý 4, tiếp tục duy trì mức cao xấp xỉ 9,0% ở quý 8 và quý 12. Kênh lãi suất đóng góp ổn định khoảng 5,0%, trong khi kênh tỷ giá chỉ biến động nhẹ từ 1,0% đến 4,0%.
• Ngành nông nghiệp: Chịu sự tác động đồng thời của cả kênh tỷ giá hối đoái và kênh lãi suất. Cú sốc tỷ giá có phản ứng tức thì mạnh mẽ nhất, giải thích 12,0% biến động tăng trưởng nông nghiệp ở quý 1 và duy trì khoảng 9,0% ở quý 12. Kênh lãi suất đóng góp 3,0% ở quý 1 và tăng dần lên mức 11,0% ở quý 8, thể hiện độ trễ tác động dài hơn khoảng 5 đến 6 quý. Kênh tín dụng có mức độ ảnh hưởng thứ yếu, đạt khoảng 5,5% ở quý 12.

Thảo luận kết quả

Sự phân hóa này bắt nguồn từ đặc thù cấu trúc tài chính và hoạt động kinh doanh của từng ngành kinh tế tại Việt Nam. Ngành sản xuất đòi hỏi cường độ vốn lớn, chi phí đầu tư máy móc nhà xưởng cao nên cực kỳ nhạy cảm với biến động của chi phí vốn vay. Khi lãi suất cho vay tăng lên, chi phí tài chính đội lên ngay lập tức làm suy giảm biên lợi nhuận và thu hẹp sản lượng đầu ra. Ngược lại, ngành dịch vụ chủ yếu bao gồm các doanh nghiệp thương mại vừa và nhỏ, phụ thuộc mật thiết vào dòng tiền thanh khoản và quy mô cấp tín dụng ngắn hạn để duy trì chu chuyển vốn lưu động. Đối với nông nghiệp, do tỷ trọng xuất khẩu nông sản của Việt Nam chiếm vị thế lớn trên thị trường thế giới nên sự biến động của tỷ giá USD/VND tác động trực tiếp ngay tới giá trị kim ngạch xuất khẩu và thu nhập của nông dân.

Các kết quả nghiên cứu định lượng này được trình bày trực quan thông qua bảng phân rã phương sai tại các mốc 1, 4, 8, 12 quý và đồ thị hàm phản ứng xung IRF trong khoảng thời gian 35 kỳ. Kết quả hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu quốc tế của Ganley và Salmon (năm 1997) tại Anh, Dorothy Nampewo (năm 2013) tại Uganda, đồng thời bổ sung chiều sâu ngành cho các nghiên cứu vĩ mô tổng thể tại Việt Nam của Lê Việt Hùng (năm 2008), Phạm Thế Anh (năm 2008) và Trần Ngọc Thơ (năm 2013).

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể nhằm tối ưu hóa hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ:

• Điều hành chính sách lãi suất thận trọng và linh hoạt: Ngân hàng Nhà nước cần kiểm soát biên độ điều chỉnh lãi suất tái cấp vốn và trần lãi suất huy động trong mức hợp lý từ 0,25% đến 0,5%/lần điều chỉnh. Việc thay đổi lãi suất cần tính toán trước độ trễ từ 3 đến 6 quý nhằm tránh gây sốc chi phí vốn cho các doanh nghiệp thuộc ngành sản xuất công nghiệp trọng điểm.
• Tập trung nắn dòng vốn tín dụng vào khu vực dịch vụ chất lượng cao: Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng cần thiết lập hạn mức tăng trưởng tín dụng ưu tiên cho khu vực dịch vụ, logistics và thương mại hiện đại với mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng tín dụng ngành đạt 14% đến 16%/năm trong giai đoạn 2024–2028.
• Quản lý tỷ giá linh hoạt có định hướng hỗ trợ xuất khẩu nông sản: Ngân hàng Nhà nước cần duy trì cơ chế tỷ giá trung tâm linh hoạt với biên độ dao động khoảng 2% đến 3%/năm, kết hợp công cụ can thiệp ngoại hối nhằm bảo vệ năng lực cạnh tranh cho hàng nông - lâm - thủy sản xuất khẩu.
• Xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành giữa chính sách tiền tệ và tài khóa: Chính phủ và Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần phối hợp cùng Ngân hàng Nhà nước triển khai các gói hỗ trợ bù lãi suất 2% đến 3%/năm cho các dự án đổi mới công nghệ sản xuất và hạ tầng nông nghiệp nông thôn trong kế hoạch phát triển kinh tế 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhà điều hành chính sách vĩ mô tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính: Cung cấp cơ sở định lượng để dự báo chính xác độ trễ và mức độ ảnh hưởng của từng công cụ tiền tệ lên các khu vực GDP then chốt.
• Ban điều hành và chuyên viên phân tích tại các Ngân hàng Thương mại: Hỗ trợ xây dựng mô hình dự báo tăng trưởng dư nợ tín dụng, quản trị rủi ro thanh khoản và phân bổ danh mục cho vay theo từng ngành kinh tế.
• Giám đốc Tài chính (CFO) và lãnh đạo doanh nghiệp: Giúp các nhà quản trị doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu xây dựng chiến lược phòng ngừa rủi ro biến động lãi suất và tỷ giá với tầm nhìn từ 12 đến 24 tháng.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Cung cấp khung phương pháp luận chuẩn mực về mô hình VAR đệ quy, kiểm định nhân quả Granger và phân tích chuỗi thời gian kinh tế lượng ứng dụng.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao chính sách tiền tệ lại có tác động không đồng đều giữa các ngành kinh tế?
Do mỗi ngành có cấu trúc tài sản, mức độ thâm dụng vốn và tỷ trọng sử dụng nợ vay khác nhau. Ngành sản xuất phụ thuộc nhiều vào tài sản cố định và chi phí vốn dài hạn, trong khi ngành dịch vụ phụ thuộc vào vốn lưu động và ngành nông nghiệp chịu chi phối lớn từ tỷ giá xuất khẩu.

2. Kênh truyền dẫn nào tác động mạnh nhất đến ngành sản xuất tại Việt Nam?
Kênh lãi suất là kênh chi phối mạnh nhất, giải thích tới 14,3% biến động tăng trưởng của ngành sản xuất trong quý đầu tiên và duy trì mức ảnh hưởng ổn định trên 11,0% trong suốt chu kỳ 12 quý tiếp theo.

3. Tại sao kênh tín dụng lại đóng vai trò chủ đạo đối với ngành dịch vụ?
Ngành dịch vụ tại Việt Nam đa phần là doanh nghiệp nhỏ và vừa, khó tiếp cận thị trường vốn cổ phiếu hay trái phiếu nên phụ thuộc trực tiếp vào dòng vốn vay ngân hàng. Cú sốc tín dụng đóng góp tới 9,0% vào sự biến động tăng trưởng của ngành này.

4. Yếu tố tỷ giá tác động đến ngành nông nghiệp Việt Nam diễn ra như thế nào?
Cú sốc tỷ giá tác động tức thì ngay từ quý 1, giải thích 12,0% biến động tăng trưởng nông nghiệp do tính chất nhạy cảm cao của kim ngạch xuất khẩu nông sản với giá trị đồng nội tệ VND so với đồng USD.

5. Luận văn sử dụng phương pháp kinh tế lượng nào và ưu điểm là gì?
Luận văn áp dụng mô hình VAR đệ quy bậc 3 với phân rã Cholesky và kiểm định nhân quả Granger trên 48 quan sát. Phương pháp này giúp phản ánh chân thực mối quan hệ động đa chiều giữa các biến vĩ mô mà không bị sai lệch bởi các ràng buộc lý thuyết áp đặt.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện tác động bất đối xứng của chính sách tiền tệ đến 3 khu vực kinh tế chủ đạo tại Việt Nam dựa trên 48 chuỗi dữ liệu quý giai đoạn 2000–2012.
• Kênh lãi suất là kênh truyền dẫn có hiệu lực mạnh nhất đối với ngành sản xuất công nghiệp với tỷ trọng giải thích trên 14,0%.
• Kênh tín dụng ngân hàng giữ vị trí trung tâm trong việc kích thích tăng trưởng khu vực dịch vụ với mức đóng góp đạt xấp xỉ 9,0%.
• Kênh tỷ giá hối đoái tạo ra phản ứng tức thì mạnh mẽ nhất đối với khu vực nông nghiệp, đóng góp 12,0% biến động tăng trưởng ngay ở kỳ đầu tiên.
• Trong giai đoạn tiếp theo từ 2024 đến 2030, các nghiên cứu mở rộng cần tích hợp thêm kênh giá tài sản (chứng khoán, bất động sản) và phân tách chi tiết các phân ngành cấp 2 để hoàn thiện hệ thống điều hành tiền tệ quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 giới thiệu tổng quan về đề tài nghiên cứu. Chương 2 tổng quan các nghiên cứu trước đây. Chương 3 trình bày phương pháp nghiên cứu. Chương 4 là kết quả của nghiên cứu.

Chương 5 là chương kết luận. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -9- CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC ĐÂY 2.1 Chính sách tiền tệ Chính sách tiền tệ là tổng thể các biện pháp, công cụ mà NHNN sử dụng để điều tiết khối lượng tiền tệ, tín dụng nhằm ổn định tiền tệ, thực hiện các mục tiêu của các chính sách tiền tệ. Thực chất chính sách tiền tệ là chính sách cung tiền của NHNN. NHNN căn cứ vào thực trạng của nền kinh tế, thực trạng điều chỉnh lượng tiền cung ứng bằng cách tăng hay giảm khối lượng cung tiền cho phù hợp với tổng cầu, nhằm duy trì sự cân bằng giữa cung và cầu tiền.

- Cung ứng thêm tiền (thực hiện chính sách nới lỏng tiền tệ): nền kinh tế được dồi dào tiền tệ, mọi chi phí giảm, các doanh nghiệp và người tiêu dùng có nhiều tiền và kiếm tiền dễ dàng. Thị trường phồn vinh, kích thích mọi sản xuất được mở rộng liên tục, tăng thêm nhiều việc làm, thu nhập quốc dân và ngân sách nhà nước đều tăng. Tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh hơn và giá cả tăng. Nới lỏng tiền tệ bằng cách mở rộng khối lượng tiền cung ứng, hạ lãi suất hoặc tăng tỷ giá.

- Giảm cung ứng tiền (thực hiện chính sách thắt chặt tiền tệ): làm cho tiền trở nên khan hiếm, các doanh nghiệp lớn, nhỏ đều bị thiếu vốn, người tiêu dùng thiếu tiền mua hàng buộc họ phải giảm cả tiêu dùng và đầu tư. Tiêu dung giảm làm tổng cầu giảm, giá cả hạ thấp, sức mua toàn xã hội giảm hẳn, sản xuất thu hẹp, thất nghiệp tăng, thu nhập toàn xã hội giảm, GDP giảm. Mục tiêu chính của thắt chặt chính sách tiền tệ nhằm giảm mức lạm phát. Thắt chặt tiền tệ thông qua việc tăng lãi suất, giảm khối lượng tiền cung ứng, giảm tỷ giá.

Cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ được mô tả là qúa trình mà những thay đổi trong chính sách tiền tệ ảnh hưởng đến các biến vĩ mô trọng yếu như tiêu dùng, giá cả, đầu tư và sản lượng. Theo Mishkin (1996, 2004) cung cấp một cái nhìn tổng quan về các kênh truyền dẫn của chính sách tiền tệ bao gồm: - Kênh lãi suất LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - 10 - - Kênh giá tài sản - Kênh tín dụng 2.1 Kênh lãi suất Kênh lãi suất là kênh cơ bản được đề cập tới trong nhiều lý thuyết kinh tế trong hơn năm mươi năm qua và là cơ chế truyền dẫn tiền tệ quan trọng trong mô hình IS-LM của trường phái Keynes, một nền tảng cho lý thuyết kinh tế học vĩ mô hiện nay. Quan điểm của trường phái Keynes với mô hình IS-LM được thể hiện thông qua sơ đồ truyền dẫn sau: M ↑⇒ ir ↓ ⇒I ↑ ⇒ Y ↑ (2.1) M↑ thể hiện việc nới lỏng chính sách tiền tệ, khiến lãi suất thực giảm ( ir ↓), do đó làm giảm chi phí vốn, dẫn đến tăng chi tiêu cho đầu tư (I ↑), từ đó dẫn đến tăng tổng cầu và tăng sản lượng (Y ↑). Một điểm quan trọng của kênh lãi suất này là nhấn mạnh vào lãi suất thực hơn lãi suất danh nghĩa khi lãi suất ảnh hưởng tới đến quyết định của doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Thêm vào đó, cơ chế này cho rằng lãi suất thực dài hạn chứ không phải lãi suất thực ngắn hạn mới tác động mạnh đến chi tiêu. Làm thế nào để sự thay đổi lãi suất danh nghĩa ngắn hạn mà ngân hàng trung ương đưa ra dẫn đến một sự thay đổi tương ứng ở mức lãi suất thực trên cả trái phiếu ngắn và dài hạn? Điểm quan trọng ở đây là giá cả có tính cố định, do đó khi chính sách tiền tệ nới lỏng làm giảm lãi suất danh nghĩa trong ngắn hạn cũng đồng thời làm giảm lãi suất thực ngắn hạn; điều này sẽ vẫn đúng ngay cả khi có các kỳ vọng hợp lý. Lý thuyết kỳ vọng về cấu trúc kỳ hạn phát biểu rằng lãi suất dài hạn là trung bình của các lãi suất ngắn hạn trong tương lai, tức là việc giảm lãi suất thực ngắn hạn sẽ làm giảm lãi suất thực dài hạn. Mức lãi suất thực thấp hơn này sẽ làm tăng đầu tư tài sản cố định của doanh nghiệp, đầu tư nhà ở, chi tiêu hàng lâu bền và đầu tư hàng tồn kho và kết quả là làm gia tăng tổng sản lượng.

Việc lãi suất thực có tác động đến chi tiêu chứ không phải là lãi suất danh nghĩa cho thấy một cơ chế quan trọng cho chính sách tiền tệ kích thích nền kinh tế như thế LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - 11 - nào, ngay cả trong trường hợp lãi suất danh nghĩa chạm sàn trong thời kỳ lạm phát. Khi lãi suất danh nghĩa ở mức 0%, một sự mở rộng cung tiền tệ (M ↑) có thể tăng mức giá dự kiến (Pe ↑) khiến lạm phát dự kiến tăng (πe ↑), qua đó giảm mức lãi suất thực ( ir =[i - πe] ↓); ngay cả khi lãi suất danh nghĩa cố định ở 0%, vẫn khuyến khích chi tiêu thông qua kênh truyền dẫn bằng lãi suất đã nêu ở trên. Cụ thể: M ↑⇒ Pe ↑ ⇒ πe ↑⇒ ir ↓ ⇒ I ↑⇒Y ↑ (2.2 Các kênh giá tài sản Một số quan điểm phê phán trường phái trọng tiền đối với thuyết IS-LM trong phân tích những tác động của chính sách tiền tệ lên nền kinh tế cho rằng nó chỉ tập trung chủ yếu vào giá của một loại tài sản là tiền tệ, tức là lãi suất, mà không đề cập đến giá của các tài sản khác. Những người theo trường phái trọng tiền đã hình dung ra một cơ chế truyền dẫn mà ở đó giá của các loại tài sản khác và cả của cải thực cũng tham gia vào quá trình truyền dẫn những tác động của chính sách tiền tệ lên nền kinh tế.

Ngay cả những người theo học thuyết Keynes như là Franco Modigliani cũng thừa nhận điều này khi xem xét những tác động từ giá cả các tài sản khác như là then chốt đối với cơ chế truyền dẫn tiền tệ. Bên cạnh trái phiếu, có hai loại tài sản chính được quan tâm đặc biệt trong lý thuyết về cơ chế truyền dẫn là ngoại hối và cổ phiếu. • Kênh tỷ giá hối đoái Với sự mở rộng của nền kinh tế Mỹ và việc hướng tới tỷ giá hối đoái thả nổi ở nhiều nền kinh tế, đã có nhiều sự chú ý tới hoạt động truyền dẫn chính sách tiền tệ thông qua việc tỷ giá hối đoái tác động lên xuất khẩu ròng. Kênh này cũng liên quan tới những tác động của lãi suất, vì khi lãi suất thực trong nước giảm, tiền gửi bằng nội tệ trở nên kém hấp dẫn hơn so với những khoản tiền gửi bằng các ngoại tệ khác, dẫn tới sự sụt giảm trong giá trị của tiền gửi bằng nội tệ so với tiền gửi bằng các đồng tiền khác, đó chính là sự giảm giá của đồng nội tệ (E ↓).

Giá trị của đồng nội tệ thấp hơn làm cho hàng hóa nước đó trở nên rẻ hơn so với hàng hóa nước ngoài, và do đó làm tăng xuất khẩu ròng (NX ↑) và dẫn đến sản lượng tăng (Y ↑). Sơ đồ về LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - 12 - hoạt động của cơ chế truyền dẫn tiền tệ thông qua tỷ giá hối đoái được biểu diễn như sau: M ↑⇒ir ↓ ⇒ Ε ↓ ⇒ NX ↑ ⇒Y ↑ (2.3) Vai trò quan trọng của kênh tỷ giá hối đoái trong việc truyền dẫn tác động của chính sách tiền tệ lên nền kinh tế trong nước đã được dẫn chứng trong những nghiên cứu gần đây của Bryant, Hooper, Mann (1993), và Taylor (1993). • Kênh giá cổ phiếu Có hai kênh quan trọng có liên quan đến giá cổ phiếu trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ: kênh liên quan tới học thuyết q của Tobin về đầu tư và những tác động của mức độ giàu có lên tiêu dùng. Học thuyết q của Tobin (Tobin’s q Theory).

Học thuyết q của Tobin đưa ra một cơ chế sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ tác động tới nền kinh tế thông qua tác động lên giá trị của vốn cổ phần (xem Tobin [1969]). Tobin định nghĩa q là giá thị trường của doanh nghiệp chia cho chi phí thay thế vốn thay thế. Nếu q cao, giá thị trường của công ty sẽ cao so với chi phí thay thế vốn hay vốn mở nhà xưởng mới và thiết bị mới sẽ rẻ hơn so với giá trị thị trường của công ty. Các công ty khi đó có thể phát hành vốn cổ phần và thu được giá cao so với chi phí trang thiết bị và nhà xưởng mà họ đang mua.

Do đó, đầu tư sẽ nhiều hơn vì doanh nghiệp có thể mua được rất nhiều hàng hóa đầu tư mới bằng một lượng nhỏ vốn cổ phần phát hành. Mặt khác, khi q thấp, công ty sẽ không mua hàng hóa đầu tư mới vì giá trị thị trường của công ty là thấp so với chi phí vốn. Nếu công ty muốn thu được vốn khi q thấp, họ mua một công ty khác với giá rẻ và nhận được lượng vốn cũ thay thế. Đầu tư vì thế mà giảm sút.

Điểm then chốt của cuộc tranh luận này đó là mối liên hệ q và chi phí đầu tư. Nhưng chính sách tiền tệ tác động lên giá cổ phiếu như thế nào? Trong lý thuyết tiền tệ, khi cung tiền tệ tăng, công chúng nhận thấy họ có nhiều tiền hơn so với họ muốn và vì vậy họ cố gắng giảm lượng tiền nắm giữ bằng cách tăng mức tiêu dung và đầu tư. Nơi mà công chúng có thể chọn để đầu tư nhiều hơn cả là thị trường chứng khoán, nhu cầu nắm giữ chứng khoán gia tăng cho nên giá của chúng tăng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - 13 - Thuyết của Keynes cũng dẫn tới một kết luận tương tự, bởi vì lãi suất giảm do chính sách tiền tệ nới lỏng đã làm trái phiếu kém hấp dẫn hơn so với cổ phiếu, do đó làm tăng giá cổ phiếu.

Khi giá cổ phiếu (Pe) cao hơn, sẽ dẫn đến hệ số q cao hơn và do đó đầu tư cao hơn lại dẫn đến một cơ chế chuyển dịch tiếp theo của chính sách tiền tệ đến biến Y: M ↑⇒ Pe ↑ ⇒ q ↑⇒I ↑⇒Y ↑ (2.5) Những tác động của sự giàu có (Wealth Effects): Một kênh khác thực hiện quá trình truyền dẫn tác động của chính sách tiền tệ thông qua giá cổ phiếu được mô tả qua tác động của sự giàu có lên tiêu dùng.