Đặt vấn đề Hiê ̣n nay, chăn nuôi theo hƣớng sinh ho ̣c, hƣớng tới sản phẩ m sa ̣ch và an toàn, không còn hiê ̣n tƣơ ̣ng tồ n dƣ kháng sinh hay hóa chấ t đô ̣c ha ̣i ảnh hƣởng xấ u đế n sƣ́c khỏe của con ngƣời , đảm bảo sƣ́c khỏe gia súc, gia cầ m là mục tiêu hàng đầu của các nhà khoa ho ̣c và các nhà chăn nuôi. Viê ̣c ƣ́ng du ̣ng các chất có nguồn gốc thiên nhiên có trong các loại thảo dƣợc đang đƣợc mở rô ̣ng nghiên cƣ́u và là biê ̣n pháp phòng bê ̣nh tố t nhấ t nhằ m nâng cao năng suấ t, chấ t lƣơ ̣ng và sƣ́c khỏe vâ ̣t nuôi. Đã từ lâu, con ngƣời đã biết công dụng của một số thảo dƣợc và ứng dụng trong chăn nuôi. Với tiến bộ khoa học kỹ thuật, con ngƣời đã tìm ra một số hoạt chất sinh học cao trong thảo dƣợc nhƣ các hợp chất sulphuric và allicin có trong tỏi, zingerol và shogaola có trong gừng, curcumin có trong nghệ…các chất này có tác dụng kích thích hoạt động hệ thống miễn dịch, cải thiện tăng khối lƣợng, giảm tiêu tốn thức ăn, tƣ̀ đó làm tăng hiê ̣u quả kinh tế ,.
bên cạnh đó, còn phòng chữa một số bệnh cho ngƣời và động vật (Đỗ Huy Bích và cs, 2004) [ 2 ]. Xuất phát từ những lý do đó chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: ‘‘Ảnh hưởng của việc bổ sung bột tỏi, gừng, nghệ vào thức ăn đ ến năng suất và chất lượng trứng của gà Isa Shaver nuôi tại trại chăn nuôi gia cầm khoa Chăn nuôi – Thú y, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu của đề tài - Biết cách chăm sóc, nuôi dƣỡng và quản lý trong chăn nuôi.
- Đánh giá ảnh hƣởng của việc bổ sung tỏi,gừng, nghệ vào khẩu phần ăn của gà Isa shaver đến năng suất và chất lƣợng trứng. c 3 - Làm cơ sở để áp dụng trong chăn nuôi gà để tăng năng suất và chất lƣợng trứng. Yêu cầu của đề tài - Theo dõi thu thập đầy đủ và chính xác các số liệu có liên quan đến năng suất và chất lƣợng trứng của gà Isa shaver. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài - Kết quả của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo để phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.
- Có cơ sở khoa học khuyến cáo đối với ngƣời chăn nuôi gia cầm trong việc sử dụng bột tỏi, gừng, nghệ để phòng bệnh cho gia cầm. c 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Nguồn gốc của gia cầm Gia cầm nói chung, gà nói riêng có nguồn gốc từ chim hoang dã.
Qua quá trình thuần hóa, nuôi dƣỡng hàng nghìn năm, con ngƣời đã tạo nên các giống gia cầm ngày nay. Hầu hết các nhà khoa học nghiên cứu về gia cầm trên thế giới đều cho rằng tổ tiên của gia cầm sống hoang dã. Bằng chứng là gà hoang miền Bắc Ấn Độ hay gà Banquiva (Gallus Gallus murghi) - một trong bốn loại hình của gà rừng đƣợc thuần hóa đầu tiên. Gà Banquiva thƣờng đẻ trong tổ lót cỏ khô, lá cây; kéo dài 10 - 12 tháng; ấp 20 - 21 ngày trứng nở.
Khối lƣợng gà trƣởng thành: gà mái khoảng 0,7 kg; gà trống khoảng 1,0 - 1,1 kg. Gà Banquiva có lông màu sặc sỡ. Gà trống có lông cổ màu vàng da cam đến vàng, lông mình đỏ nâu, lông cánh ánh đen, lông bụng pha đen. Gà mái lông vàng nhạt, vàng trắng đến hoa mơ.
Mỏ, chân màu vàng đậm, vàng nhạt, đen. Từ các di chỉ khai quật khảo cổ ở các vùng châu Á cho kết luận rằng cái nôi của sự thuần hóa gà nuôi là ở châu Á (Lê Hồng Mận, 2007 [9]). Ở Việt Nam cho đến nay, các công trình nghiên cứu về nguồn gốc gia cầm chƣa thật đầy đủ. Tuy nhiên, nƣớc ta lại là một trung tâm thuần hóa gà đầu tiên ở Đông Nam Á.
Trải qua hàng nghìn năm, nhờ quá trình chọn lọc tự nhiên cũng nhƣ chọn lọc nhân tạo và sự sáng tạo của con ngƣời, cho đến nay đã tạo ra đƣợc rất nhiều giống gà khác nhau. Ở nƣớc ta, nuôi gà là nghề truyền thống từ lâu đời. Phổ biến là giống gà Ri, gà Ta vàng,… Nhiều tác giả cho rằng chính tổ tiên đã thuần dƣỡng đƣợc gà ngay trên mảnh đất quê hƣơng từ giống gà rừng có thể từ đời Phùng c 5 Nguyên cách đây trên dƣới 3500 năm. Trải qua quá trình phát triển nông nghiệp, tùy theo sở thích thị hiếu, điều kiện vùng sinh thái đất đai, khí hậu,… những giống gà có đặc điểm, tính năng khác nhau đã đƣợc tạo nên (Lê Hồng Mận, 2007 [9]).
Về phân loại gà, theo Nguyễn Văn Thiện (1995) [12], vị trí sắp xếp của gà trong giới động vật học nhƣ sau: Giới (Kingdom): Animan Ngành (Phylum): Chodata Lớp (Class): Aver Bộ (Order): Galliformes Họ (Famili): Phasiamictace Chủng (Genus): Gallus Loài (Species): Gallus Gallus 2. Cơ sở khoa học về khả năng sinh sản của gia cầm 2.1 Một số đặc điểm sinh học của gia cầm đẻ trứng * Cơ quan sinh dục cái của gia cầm Gồm một buồng trứng và ống dẫn trứng. Buồng trứng có chức năng tạo lòng đỏ, còn ống dẫn trứng có chức năng tiết ra lòng trắng đặc, lòng trắng loãng, màng vỏ, vỏ mỏng và lớp keo mỡ bao ngoài vỏ trứng. Thời gian trứng lƣu lại trong ống dẫn trứng từ 23 – 24 giờ.
+ Buồng trứng: Buồng trứng nằm ở phía trái xoang bụng, hơi thấp hơn thận trái, kích thƣớc và hình dạng buồng trứng khác nhau tuỳ theo tuổi của gia cầm. Gà con 10 ngày tuổi buồng trứng có hình phiến mỏng, kích thƣớc từ 1- 2 mm, khối lƣợng 0,03g, đến 4 tháng tuổi buồng trứng có dạng hình thoi khối lƣợng 2,66g, đến thời kỳ đẻ trứng thì buồng trứng giống nhƣ chùm nho với khối lƣợng 55g, ở thời kỳ gà nghỉ đẻ thay lông thì khối lƣợng buồng trứng giảm xuống 5g. Theo Nguyễn Duy Hoan, Trần Thanh Vân (1998) [4] xác định ở giai đoạn phôi thai, hai phía phải và trái của gà mái đều có buồng trứng phát c 6 triển nhƣng sau khi nở thì buồng trứng bên phải tiêu biến chỉ còn lại buồng trứng bên trái. Sự phát triển của mỗi tế bào trứng gồm 3 giai đoạn: + Thời kỳ tăng sinh của các tế bào trứng bắt đầu xảy ra ngay trong thời kỳ phát triển phôi thai và kết thúc ở giai đoạn gà con nở ra.
Thời kỳ sinh trƣởng gồm có: + Thời kỳ sinh trƣởng nhỏ: Từ khi gia cầm nở ra đến khi thành thục về sinh dục. + Thời kỳ sinh trƣởng lớn: Chỉ từ 4 – 13 ngày, đây là thời kỳ tích luỹ lớn nhất 90% - 95% khối lƣợng trứng đƣợc tích luỹ trong giai đoạn này. Vào thời kỳ đẻ đƣờng kính của tế bào trứng 35 – 45 mm. Số lƣợng tế bào trứng ở gà mái có thể đến hàng triệu để xác định số lƣợng trứng lúc gà bắt đầu đẻ từ 900 – 3600 quả nhƣng chỉ có một số lƣợng hạn chế trứng chín và rụng (dẫn theo Phạm Thị Minh Thu, 2002 [6]).
Trong thời gian phát triển, lúc đầu các tế bào trứng đƣợc bao bọc bởi một tầng tế bào không có liên kết với biểu bì phát sinh, tầng tế bào này phát triển trở thành nhiều tầng và sự tạo thành tiến tới bề mặt buồng trứng, cấu tạo này gọi là follicun. Bên trong follicun có một khoảng hở chứa đầy dịch, bên ngoài follicun giống nhƣ một cái túi. Trong thời kỳ đẻ trứng, nhiều follicun chín dần làm thay đổi hình dạng buồng trứng trở về hình dạng ban đầu, các follicun trứng vỡ ra, quả trứng chín chuyển ra ngoài cùng với dịch của follicun và rơi vào phễu ống dẫn trứng. Sự rụng trứng đầu tiên báo hiệu sự thành thục sinh dục, đó là quá trình đi ra của tế bào trứng chín.
Từ buồng trứng, bình thƣờng sự rụng trứng chỉ xảy ra một lần trong ngày, có những trƣờng hợp đặc biệt có thể có hai hoặc ba tế bào trứng cùng rụng một lúc, trƣờng hợp quả trứng của ngày hôm trƣớc đẻ sau 4 giờ chiều thì phải sang ngày hôm sau mới xảy ra quá trình rụng trứng. Tính chu kỳ của sự rụng trứng phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau nhƣ: điều kiện nuôi dƣỡng chăm sóc, lứa tuổi, trạng thái sinh lý của gia cầm. Song điều chung nhất là sự rụng trứng của gia cầm chịu ảnh hƣởng của thần kinh và thể dịch. c 7 + Ống dẫn trứng: Là một ống dài có nhiều khúc cuộn, tại đây xảy ra quá trình thụ tinh và hình thành trứng của gia cầm.
Tuỳ thuộc vào hình dạng và chức năng của ống dẫn trứng mà ngƣời ta chia thành các loại khác nhau. Kích thƣớc và hình dạng ống dẫn trứng thay đổi theo lứa tuổi và các hoạt động của cơ quan sinh dục. Trƣớc khi đẻ quả trứng đầu tiên ống dẫn trứng dài ra, khối lƣợng tăng lên rất nhiều và nó chia thành từng phần khác nhau: ở gà không đẻ trứng (trƣởng thành) chiều dài ống dẫn trứng: 1 -18cm, ở gà đẻ trứng (lúc trƣởng thành) chiều dài ống dẫn trứng: 55 -68cm, ở thời kỳ thay lông chiều dài ống dẫn trứng chỉ còn khoảng 7cm. Theo đặc điểm hình thái và chức năng sinh lý ống dẫn trứng chia thành 5 phần: loa kèn, phần tiết lòng trắng, phần eo, tử cung, âm đạo.
- Loa kèn: Bề mặt niêm mạc loa kèn không có ống tuyến chỉ có phần cổ phễu có ống tuyến tiết ra một phần lòng trắng đặc và hình thành dây chằng lòng đỏ. Tại đây trứng đƣợc thụ tinh nếu gặp tinh trùng, trứng dừng lại ở đây khoảng 20 phút. - Phần tiết lòng trắng: Là bộ phận dài nhất của ống dẫn trứng. Ở thời kỳ gia cầm đẻ trứng với tỷ lệ cao, chúng có thể dài tới 20 – 30 cm, niêm mạc phần này có nhiều tuyến hình ống giống nhƣ cổ phễu tiết ra lòng trắng đặc hình thành dây chằng lòng đỏ và tiết ra lòng trắng loãng, trứng dừng ở đây khoảng 3 giờ.
- Phần eo: Là phần hẹp hơn của ống dẫn trứng, dài khoảng 8cm, các tuyến ở đây tiết ra một phần lòng trắng và tiết ra một chất hạt hình thành nên tấm màng dƣới vỏ gồm 2 lớp, 2 lớp này tách nhau ra tại đầu lớn của vỏ trứng hình thành nên buồng khí. Các dung dịch muối và nƣớc có thể thấm qua màng này đi vào lòng trắng. Trứng dừng ở đây 60 – 70 phút.