Đặt vấn đề vận chuyển trái phép ma túy bằng đường biển với an ninh con LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 người, an ninh quốc tế là cách tiếp cận của Paul Rexton Ka trong cuốn sách “Drug Trafficking and International Security” [173]. Trong cuốn sách “State Responsibility for Interferences with the Freedom of Navigation in Public International Law”, tác giả Philipp Wendel đề cập tới các phương thức cất giấu và các tuyến đường chính của hoạt độngvận chuyển ma túy bằng đường biển [177, 38-56]. “The Maritime trade in illicit drugs: The experience of the coastal member states of O.D” là cuốn luận án của tác giả Bjorn Robertstad Aune nghiên cứu một cách đầy đủ về lịch sử vận chuyển và hoạt động vận chuyển trái phép chất ma túy vào các thị trường lớn trên thế giới cũng như phân tích các quy định của pháp luật quốc tế về đấu tranh chống lại hiểm họa này [90]. Người trốn theo tàu Tác giả Michel McNicolas trong cuốn “Maritime security: an introduction” đã phân tích động cơ chủ yếu của người trốn theo tàu, phương pháp, cách thức mà người trốn theo tàu sử dụng để tiếp cận lên tàu và những vị trí mà người trốn theo tàu có thể ẩn nấp khi tiếp cận thành công lên tàu [164, 79- 94].
Parritt trong cuốn sách “Stowaways by sea” không chỉ phân tích tình hình người trốn theo tàu có tác động như thế nào tới an ninh tàu biển, cảng biển, mà còn đưa ra những gợi ý hướng dẫn các quy trình, thủ tục đã được ghi nhận trong Công ước tạo thuận lợi cho giao thông hàng hải quốc tế (FAL 1965) nhằm giúp cho thuyền trưởng, chính quyền cảng và các bên hữu quan xử lý tình huống khi phát hiện có người trốn theo tàu [88]. Pháp luật quốc tế về các biện pháp tăng cường an ninh hàng hải đối với tàu biển, cảng biển Công ước an toàn sinh mạng người trên biển – văn bản hợp nhất SOLAS (Chương XI-2 về các biện pháp tăng cường an ninh tàu và bến cảng), Bộ luật quốc tế về an ninh tàu và bến cảng (ISPS code) là hai văn bản pháp lý quốc tế quan trọng đưa ra các yêu cầu thực thi các biện pháp nhằm tăng cường an ninh tàu biển, cảng biển trước các hiểm họa đe dọa an ninh và được nhiều học giả đề cập đến trong nghiên cứu của mình. Trong luận án “How the ISPS Code affects port and port activities”, Arsham Mazaheri đã phân tích bản chất của Bộ luật ISPS, tác động của việc thực thi Bộ luật này đối với hệ thống cảng biển nhưng chỉ giới hạn nghiên cứu trong phạm vi các cảng biển của Thụy Điển. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 Cuốn sách “A practitioner’s Guide to Effective Ship and Port Security” của tác giả Michael Edgerton đã phân tích các rủi ro, đánh giá khả năng tác động của một số hiểm họa đe dọa tới an ninh cảng, từ đó đề xuất các giải pháp tăng cường an ninh cảng biển [165, 56-124].
Các biện pháp tăng cường an ninh hàng hải đối với tàu biển và cảng biển trước các hiểm họa đe dọa an ninh cũng được đề cập tới trong cuốn sách “International Maritime Security Law” của James Kraska and Raul Pedrozo [143, 378-515]. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam liên quan đến đề tài luận án Ở Việt Nam, vấn đề an ninh hàng hải đối với tàu biển, cảng biển chưa nhận được nhiều sự quan tâm nghiên cứu của các học giả, ngoài một số bài viết tiếp cận từng khía cạnh nhỏ của vấn đề an ninh hàng hải, thể hiện qua một số nội dung chính liên quan đến đề tài luận án như sau: 1. Một số vấn đề lý luận về an ninh tàu biển, cảng biển Nghiên cứu về đề tài an ninh nói chung, có các công trình nghiên cứu tiêu biểu phải kể đến như cuốn sách “An ninh phi truyền thống – Những vấn đề lý thuyết và thực tiễn” của GS.TS Tạ Ngọc Tấn, PGS.TS Phạm Thành Dung, PGS.TS Đoàn Minh Huấn, “Giới thiệu một số khái niệm an ninh” của tác giả Hồng Hải hay Luận án tiến sĩ“Vấn đề an ninh con người trong pháp luật quốc tế hiện đại” của tác giả Chu Mạnh Hùng [66], [36, 24-42], [44]. Các công trình này có những luận giải sâu sắc về khái niệm an ninh trong quan hệ quốc tế.
Những kết quả nghiên cứu của các công trình này có giá trị sẽ giúp tác giả thêm những kiến thức nền tảng cơ bản để giải quyết những vấn đề lý luận về an ninh hàng hải đối với tàu biển, cảng biển. Hiểm họa an ninh hàng hải đối với tàu biển, cảng biển Việt Nam 1. Tranh chấp về chủ quyền và quyền chủ quyền của các quốc gia ven biển Bài viết “Công ước quốc tế về Luật biển 1982 của Liên Hợp quốc và tình hình an ninh hàng hải trên biển Đông” của TS. Nguyễn Thị Lan Anh đăng trong kỷ yếu “Hội thảo quốc tế về biển Đông-hợp tác về an ninh và phát triển trong khu vực” năm 2014 được đánh giá là bài nghiên cứu sâu sắc về tình hình an ninh biển Đông, mối liên hệ giữa Công ước Luật biển 1982 với các hiểm họa đe dọa an ninh hàng hải, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm kiểm soát và quản lý hiệu quả các mối đe dọa an ninh hàng hải trên biển Đông [1,1-16].
Một bài nghiên cứu nữa cũng của T.S Nguyễn Thị Lan Anh “Luật Quốc tế về phân định biển và tác động đến tranh chấp biển Đông” cho rằng “phân định biển LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 chỉ có thể được tiến hành trên cơ sở danh nghĩa chủ quyền lãnh thổ, do vậy việc giải quyết các tranh chấp về lãnh thổ phải được giải quyết trước khi tiến hành phân định biển” [2, 314-330]. Theo tác giả, tại biển Đông hiện nay, khi các tranh chấp về lãnh thổ đang lâm vào bế tắc, thì việc tìm hiểu một góc độ khác từ các nguyên tắc phân định biển, sẽ tạo điều kiện cho các bên giải quyết tranh chấp. Bài viết “Chính sách của Việt Nam về an ninh biển” của Đại tá, Th.s Vũ Khanh nhấn mạnh đến chính sách của Việt Nam trong việc kêu gọi các bên liên quan tuân thủ luật pháp quốc tế, nhất là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982, Tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), Tuyên bố Nguyên tắc 6 điểm của ASEAN về Biển Đông, hướng tới xây dựng Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) để giải quyết các vấn đề an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống của khu vực biển Đông [47, 23-28]. Cướp biển và cướp có vũ trang đối với tàu thuyền Một số học giả đề cập trong nghiên cứu của mình vấn đề về cướp biển, nhưng mới chỉ dừng lại ở sự thống kê tình hình cướp biển, có thể kể đến như bài báo “Những vụ tấn công của cướp biển và trộm cắp có vũ trang” của tác giả Thành Trung hay bài báo “Phòng chống cướp biển” của tác giả Đỗ Hồng Minh.
Trong bài báo “IMO hành động đối phó với nạn cướp biển” của Thuyền trưởng Nguyễn Việt Anh không những chỉ ra thực trạng cướp biển So-ma-lia mà còn phân tích vai trò của Tổ chức hàng hải quốc tế (IMO) trong đấu tranh chống cướp biển. Luận văn thạc sĩ “Tình hình cướp biển và cướp có vũ trang đối với tàu thuyền và một số hướng dẫn cho thuyền viên” của Nguyễn Văn Thịnh năm 2007 tại trường Đại học Hàng hải Việt Nam đã đưa ra những thống kê về tình hình cướp biển, các khu vực xảy ra cướp biển, hướng dẫn cho thuyền trưởng và thuyền viên phải hành động như thế nào khi bị cướp biển và cướp có vũ trang đối với tàu thuyền tấn công. Tuy nhiên, luận văn không đưa ra được những giải pháp dưới góc độ luật học trong đấu tranh chống cướp biển và cướp có vũ trang đối với tàu thuyền. Khủng bố hàng hải Khủng bố hàng hải là hiểm họa tiềm tàng bởi trên thực tế cho đến nay, chưa xảy ra bất kỳ vụ khủng bố hàng hải nào đe dọa đến an ninh tàu biển, cảng biển tại Việt Nam.
Đó cũng một phần lý giải cho việc chưa có nhiều bài viết, công trình nghiên cứu của các học giả Việt Nam liên quan tới vấn đề này. Trong một số công trình như “Pháp luật Quốc tế với vấn đề khủng bố quốc tế: một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của tác giả Trần Minh Thu hay “Hợp tác quốc tế về chống khủng bố và LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 liên hệ thực tiễn Việt Nam” của tác giả Bùi Mạnh Hùng, có nghiên cứu những vấn đề lí luận về khủng bố, các văn bản pháp lý quốc tế về khủng bố, trong đó có đề cập không nhiều tới Công ước SUA về khủng bố hàng hải [74], [43]. Người trốn theo tàu Có không nhiều các bài viết đề cập tới hiểm họa này, tiêu biểu có thể kể đến bài viết “Phát hiện người trốn theo tàu: thuyền trưởng phải làm gì” của Thuyền trưởng Đỗ Bùi Hồng Minh nhằm đưa ra những gợi ý hữu ích cho các thuyền trưởng khi tàu đi vào khu vực có nguy cơ người trốn theo tàu cao, đặc biệt khi tàu đến cảng các nước Châu Phi [51, 33-35]. Thuyền trưởng Phan Thiết với bài báo “Thuyền trưởng với vấn đề người vượt biên và người tị nạn trên biển” cũng đưa ra các chỉ ra các hướng dẫn cụ thể cho các thuyền trưởng khi phát hiện người vượt biên trên tàu và khi phát hiện người tị nạn trên biển [73,55-56].
Pháp luật Việt Nam về các biện pháp tăng cường an ninh hàng hải đối với tàu biển, cảng biển Không nhiều công trình nghiên cứu của học giả trong nước đánh giá về quá trình áp dụng Bộ luật ISPS tại Việt Nam, tiêu biểu có thể kể đến luận văn thạc sĩ “Nghiên cứu nâng cao hiệu quả áp dụng bộ luật ISPS cho cảng biển Cái Lân – Quảng Ninh và các tàu đến cảng” của K.S Nguyễn Đình Hải năm 2010, luận văn thạc sĩ “Nghiên cứu nâng cao hiệu quả áp dụng bộ luật ISPS cho cảng biển Nam Hải-Hải phòng và tàu biển đến cảng giai đoạn 2011-2020” của K.S Nguyễn Anh Tuấn năm 2011, luận văn thạc sĩ “Nghiên cứu nâng cao hiệu quả áp dụng bộ luật ISPS cho cảng biển Cẩm Phả – Quảng Ninh và các tàu đến cảng trong giai đoạn 2013-2018” của Phạm Thế Trọng Toản năm 2013. Đặc điểm chung của ba luận văn thạc sĩ thuộc Trường Đại học Hàng hải Việt Nam này là giới thiệu về Bộ luật ISPS, đánh giá hiệu quả áp dụng Bộ luật ISPS tại một cảng cụ thể của Việt Nam.