Luận án Tiến sĩ: Ngoại giao Văn hóa Việt Nam với ASEAN trong Thời kỳ Hội nhập - Nguyễn Thị Thùy Yên

Luận án năm 2016 về toán học của tác giả Yên. Khám phá các phân tích chuyên sâu và kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực toán học.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thùy Yên
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Cương
• Trường học: Trường Đại học Văn hóa Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn hóa học
• Đề tài: Ngoại giao văn hóa Việt Nam với ASEAN trong thời kỳ hội nhập
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Giới Thiệu Tổng Quan Luận Án Tiến Sĩ Nguyễn Thị Thùy Yên 2016 Về Ngoại Giao Văn Hóa

Nghiên cứu về Ngoại giao Văn hóa Việt Nam với ASEAN là một lĩnh vực quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Luận án Tiến sĩ Văn hóa học Nguyễn Thị Thùy Yên năm 2016 tại Trường Đại học Văn hóa Hà Nội đã cung cấp một cái nhìn toàn diện về vấn đề này. Đề tài "Ngoại giao Văn hóa Việt Nam với ASEAN trong thời kỳ hội nhập" không chỉ mang tính cấp thiết về mặt lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn to lớn, góp phần định hình chính sách đối ngoại văn hóa của Việt Nam. Công trình này tập trung phân tích các yếu tố tác động, hình thức hoạt động, và hiệu quả của ngoại giao văn hóa trong mối quan hệ giữa Việt Nam và các nước thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN).

Luận án Thùy Yên 2016 được thực hiện trong bối cảnh thế giới có nhiều thay đổi sau Chiến tranh lạnh, với xu hướng hòa bình, hợp tác và phát triển là chủ đạo. Sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia ngày càng tăng, cùng với những tiến bộ vượt bậc của khoa học công nghệ, đã thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội nhanh chóng. Trong bức tranh đó, ngoại giao văn hóa nổi lên như một công cụ hiệu quả để xây dựng lòng tin, tăng cường sự hiểu biết và thúc đẩy hợp tác bền vững. Mục tiêu chính của luận án là làm rõ những thành tựu, hạn chế và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động ngoại giao văn hóa của Việt Nam trong khu vực ASEAN, một thị trường tiềm năng và đối tác chiến lược của Việt Nam.

1.1. Tính cấp thiết và mục tiêu của luận án Nguyễn Thị Thùy Yên 2016

Tính cấp thiết của luận án Nguyễn Thị Thùy Yên 2016 xuất phát từ tầm quan trọng ngày càng tăng của văn hóa trong quan hệ quốc tế và hội nhập khu vực. Sau Chiến tranh lạnh, văn hóa không chỉ là cầu nối mà còn là công cụ chiến lược, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam hội nhập ASEAN. Luận án đặt mục tiêu nghiên cứu sâu sắc về cơ sở lý luận, thực tiễn triển khai và những xu hướng vận động của ngoại giao văn hóa Việt Nam với các quốc gia thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á. Điều này nhằm làm rõ những thành tựu đạt được, các thách thức còn tồn tại, từ đó đưa ra các đề xuất cụ thể để tối ưu hóa hiệu quả hoạt động ngoại giao văn hóa trong giai đoạn mới. Công trình hướng đến việc cung cấp một cái nhìn tổng thể và những giải pháp thiết thực cho việc phát triển ngoại giao văn hóa của Việt Nam.

1.2. Khái niệm cốt lõi Ngoại giao văn hóa và sức mạnh mềm theo luận án

Trong luận án Thùy Yên 2016, ngoại giao văn hóa được phân tích dựa trên nhiều góc độ, trong đó có khái niệm sức mạnh mềm của Joseph Nye và quan điểm của Bành Tân Lương. Khái niệm ngoại giao văn hóa hiểu theo nghĩa hiện đại, văn hóa không chỉ là quyền lực quốc gia mà còn là một bộ phận cấu thành của quyền lực đó. Nó được xem là quá trình chuyển hóa một nền văn hóa thành sức mạnh mềm, có khả năng tác động đến nhận thức, cảm xúc, thiết lập lòng tin và định hướng giá trị của công chúng nước ngoài. Mục đích là để công chúng bên ngoài chấp nhận, ủng hộ và thậm chí mô phỏng văn hóa của quốc gia chủ động. Luận án nhấn mạnh rằng việc một nền văn hóa "cảm hóa" thành công "thế giới bên ngoài" đồng nghĩa với việc nó đã chuyển hóa thành một hình thái sức mạnh mềm trên thế giới, góp phần vào thành công của chính sách đối ngoại.

II. Khám Phá Nền Tảng Lý Luận Ngoại Giao Văn Hóa Việt Nam Với ASEAN Thời Kỳ Hội Nhập

Việc nghiên cứu ngoại giao văn hóa Việt Nam với ASEAN không thể tách rời khỏi một nền tảng lý luận vững chắc. Luận án Tiến sĩ Nguyễn Thị Thùy Yên 2016 đã xây dựng một khung lý thuyết chi tiết, bao gồm các khái niệm cơ bản về ngoại giao văn hóa, vai trò của nó trong quan hệ quốc tế, và mối liên hệ lịch sử, văn hóa giữa Việt Nam và các quốc gia thành viên ASEAN. Khung lý thuyết này giúp định hình cách tiếp cận và phân tích các hoạt động ngoại giao văn hóa của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập khu vực. Hiểu rõ các nguyên tắc và lý thuyết đằng sau ngoại giao văn hóa là chìa khóa để đánh giá hiệu quả và đề xuất các chiến lược phát triển trong tương lai.

Cơ sở lý luận của luận án cũng bao gồm việc phân tích khái niệm về ngoại giao văn hóa qua các thời kỳ, từ nhận thức ban đầu coi văn hóa là bối cảnh của ngoại giao, đến hiểu biết truyền thống xem văn hóa là công cụ thực hiện lợi ích quốc gia, và cuối cùng là quan điểm hiện đại xem văn hóa là một bộ phận cấu thành của quyền lực quốc gia. Sự tiến hóa này cho thấy tầm quan trọng ngày càng tăng của văn hóa trong các mối quan hệ quốc tế, đặc biệt là đối với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Mối quan hệ giữa Việt Nam và ASEAN cũng được khảo sát kỹ lưỡng, từ những ngày đầu gia nhập cho đến giai đoạn hội nhập sâu rộng, tạo tiền đề cho việc triển khai các hoạt động ngoại giao văn hóa.

2.1. Cơ sở lý luận về ngoại giao văn hóa theo quan điểm hiện đại

Trong luận án Thùy Yên 2016, cơ sở lý luận về ngoại giao văn hóa được làm rõ, đặc biệt nhấn mạnh quan điểm hiện đại. Khái niệm này đã phát triển từ chỗ chỉ coi văn hóa là bối cảnh sang việc nhận thức văn hóa như một công cụ chiến lược để thực hiện lợi ích quốc gia. Quan điểm hiện đại cho rằng, văn hóa không chỉ là yếu tố trang trí mà là một bộ phận cốt lõi của sức mạnh quốc gia. Nó có khả năng truyền cảm xúc, thiết lập lòng tin, chuyển hướng tín niệm, và thay đổi sở thích của công chúng nước ngoài. Khi một nền văn hóa có thể "cảm hóa" thành công "thế giới bên ngoài", nó đã biến thành một hình thái sức mạnh mềm trên trường quốc tế. Việc này giúp chính sách đối ngoại của quốc gia chủ động nhận được sự ủng hộ và đồng thuận, làm cho quan hệ giữa các chính phủ trở nên thuận lợi hơn.

2.2. Khái lược mối quan hệ giữa Việt Nam và ASEAN Bối cảnh hội nhập

Mối quan hệ giữa Việt Nam và ASEAN là một trong những điểm trọng tâm của luận án Nguyễn Thị Thùy Yên 2016. Luận án cung cấp một cái nhìn tổng quan về quá trình Việt Nam gia nhập và hội nhập sâu rộng vào ASEAN, từ đó tạo nền tảng cho việc phân tích các hoạt động ngoại giao văn hóa. Bối cảnh hội nhập này bao gồm sự phát triển của Cộng đồng ASEAN (AC), đặc biệt là Cộng đồng Văn hóa - Xã hội ASEAN (ASCC), nơi văn hóa đóng vai trò then chốt. Sự gắn kết về địa lý, lịch sử và văn hóa giữa Việt Nam và các nước ASEAN tạo ra những thuận lợi đáng kể cho việc triển khai các chương trình ngoại giao văn hóa. Tuy nhiên, cũng có những thách thức đến từ sự đa dạng về văn hóa và trình độ phát triển, đòi hỏi Việt Nam phải có những chiến lược ngoại giao văn hóa linh hoạt và sáng tạo.

III. Phân Tích Thực Tiễn Hoạt Động Ngoại Giao Văn Hóa Việt Nam Tại ASEAN Năm 2016

Phần thực tiễn là một trong những nội dung trọng tâm của luận án Nguyễn Thị Thùy Yên 2016, nơi các hoạt động ngoại giao văn hóa Việt Nam với ASEAN được phân tích cụ thể. Luận án đã đi sâu vào các nhân tố tác động, các hình thức triển khai và đưa ra đánh giá ban đầu về hiệu quả của những hoạt động này. Việc khảo sát thực tiễn giúp xác định rõ ràng những gì đã đạt được, những hạn chế cần khắc phục, và từ đó đề xuất các phương án cải thiện cho chiến lược ngoại giao văn hóa của Việt Nam trong khu vực. Đặc biệt, nghiên cứu này còn chú ý đến các yếu tố bên trong và bên ngoài ảnh hưởng đến ngoại giao văn hóa, từ chính sách quốc gia đến tình hình khu vực.

Trong thời kỳ hội nhập, ngoại giao văn hóa Việt Nam đã tích cực tham gia vào các sáng kiến của ASEAN, góp phần xây dựng một cộng đồng văn hóa-xã hội vững mạnh. Các hoạt động này không chỉ dừng lại ở giao lưu nghệ thuật, mà còn mở rộng sang hợp tác giáo dục, khoa học, thể thao và du lịch. Luận án Thùy Yên 2016 chỉ ra rằng việc tận dụng tối đa các kênh hợp tác đa phương và song phương là chìa khóa để tăng cường sự hiện diện và ảnh hưởng của văn hóa Việt Nam trong khu vực. Ngoài ra, việc chủ động tham gia vào các diễn đàn khu vực như ARF và các ủy ban chuyên trách như ASEAN-COCI cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy ngoại giao văn hóa.

3.1. Các nhân tố tác động đến ngoại giao văn hóa Việt Nam với ASEAN

Nhiều nhân tố đã tác động đến hoạt động ngoại giao văn hóa Việt Nam với ASEAN được luận án Thùy Yên 2016 phân tích kỹ lưỡng. Các nhân tố này bao gồm bối cảnh quốc tế và khu vực, chính sách đối ngoại của Việt Nam, đặc điểm văn hóa dân tộc, và sự phát triển của khoa học công nghệ. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội của các nước ASEAN cũng ảnh hưởng trực tiếp đến cách thức triển khai và hiệu quả của ngoại giao văn hóa. Chẳng hạn, sự ổn định chính trị và tăng trưởng kinh tế tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động giao lưu văn hóa, trong khi những xung đột hoặc thách thức chung như biến đổi khí hậu có thể đòi hỏi sự hợp tác văn hóa để xây dựng nhận thức và hành động chung. Các nhân tố này định hình nên chiến lược và phương pháp của ngoại giao văn hóa Việt Nam.

3.2. Các hình thức hoạt động ngoại giao văn hóa Việt Nam với ASEAN nổi bật

Luận án Nguyễn Thị Thùy Yên 2016 đã liệt kê và phân tích các hình thức hoạt động ngoại giao văn hóa Việt Nam với ASEAN rất đa dạng. Chúng bao gồm các chương trình giao lưu nghệ thuật, liên hoan phim, triển lãm văn hóa, tuần lễ văn hóa, hợp tác giáo dục và đào tạo, xúc tiến du lịch, và trao đổi học thuật. Việc tham gia tích cực vào các sự kiện thể thao lớn như SEAGAMES cũng được coi là một hình thức hiệu quả để quảng bá hình ảnh quốc gia. Bên cạnh đó, việc thành lập các trung tâm văn hóa Việt Nam tại các nước ASEAN và thúc đẩy các hoạt động hợp tác văn hóa - thông tin song phương, đa phương thông qua ASEAN-COCI là những kênh quan trọng. Các hình thức này góp phần tạo nên một bức tranh tổng thể về ngoại giao văn hóa Việt Nam trong khu vực.

IV. Đánh Giá và Tác Động Hiệu Quả Ngoại Giao Văn Hóa Việt Nam Với ASEAN

Luận án Nguyễn Thị Thùy Yên 2016 không chỉ trình bày thực tiễn mà còn đi sâu vào đánh giá hiệu quả của các hoạt động ngoại giao văn hóa Việt Nam với ASEAN. Việc đánh giá này dựa trên các tiêu chí như mức độ lan tỏa của văn hóa Việt Nam, sự gia tăng hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc, và tác động đến quan hệ chính trị, kinh tế giữa Việt Nam và các nước ASEAN. Công trình chỉ ra rằng ngoại giao văn hóa đã góp phần quan trọng vào việc xây dựng lòng tin, củng cố tình hữu nghị và thúc đẩy hợp tác toàn diện, biến văn hóa thành một sức mạnh mềm hiệu quả trong đối ngoại.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, luận án Thùy Yên 2016 cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế và thách thức. Một số hoạt động còn mang tính hình thức, chưa khai thác hết tiềm năng văn hóa phong phú của Việt Nam. Việc thiếu nguồn lực, cơ chế phối hợp chưa đồng bộ, và chiến lược dài hạn chưa thực sự rõ ràng là những rào cản cần được giải quyết. Việc phân tích này không chỉ mang tính đánh giá mà còn là tiền đề để đề xuất các giải pháp cụ thể, nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả của ngoại giao văn hóa Việt Nam trong bối cảnh ASEAN tiếp tục hội nhập sâu rộng.

4.1. Đánh giá hoạt động ngoại giao văn hóa Việt Nam với ASEAN Thành tựu và hạn chế

Luận án Nguyễn Thị Thùy Yên 2016 đã cung cấp một cái nhìn khách quan về hoạt động ngoại giao văn hóa Việt Nam với ASEAN. Về thành tựu, Việt Nam đã sử dụng văn hóa như một kênh hiệu quả để giới thiệu bản sắc dân tộc, tăng cường sự hiểu biết và xây dựng lòng tin với các nước trong khu vực. Các hoạt động đã góp phần đáng kể vào việc củng cố hình ảnh một Việt Nam hòa bình, thân thiện và giàu bản sắc. Tuy nhiên, luận án cũng chỉ ra những hạn chế như việc chưa tận dụng tối đa tiềm năng của cộng đồng người Việt ở nước ngoài, sự thiếu hụt về nguồn lực và chuyên gia, cùng với việc chưa có một chiến lược tổng thể, dài hạn cho ngoại giao văn hóa. Những hạn chế này đòi hỏi cần có sự đổi mới và tăng cường đầu tư.

4.2. Tác động của ngoại giao văn hóa đến quan hệ Việt Nam ASEAN

Theo luận án Thùy Yên 2016, ngoại giao văn hóa đã tạo ra những tác động tích cực và sâu rộng đến quan hệ giữa Việt Nam và ASEAN. Trước hết, nó góp phần xây dựng và củng cố Cộng đồng Văn hóa - Xã hội ASEAN (ASCC), thúc đẩy sự gắn kết và tinh thần đoàn kết khu vực. Thông qua các hoạt động giao lưu văn hóa, sự hiểu biết lẫn nhau giữa nhân dân các nước được nâng cao, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho hợp tác chính trị và kinh tế. Ngoại giao văn hóa cũng giúp Việt Nam khẳng định vai trò và vị thế của mình trong khu vực, góp phần vào việc giải quyết các thách thức chung và xây dựng một ASEAN hòa bình, ổn định và thịnh vượng. Đây là một yếu tố không thể thiếu trong chiến lược hội nhập của Việt Nam.

V. Định Hướng Tương Lai Giải Pháp Nâng Cao Ngoại Giao Văn Hóa Việt Nam Với ASEAN

Để tối ưu hóa hiệu quả ngoại giao văn hóa Việt Nam với ASEAN, luận án Tiến sĩ Nguyễn Thị Thùy Yên 2016 đã đề xuất những định hướng và giải pháp cụ thể cho tương lai. Những đề xuất này không chỉ nhằm khắc phục các hạn chế hiện tại mà còn khai thác tối đa tiềm năng văn hóa của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Mục tiêu là biến ngoại giao văn hóa thành một trụ cột vững chắc trong chính sách đối ngoại, góp phần củng cố vị thế và hình ảnh của Việt Nam trong khu vực và trên thế giới. Việc này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan, ban ngành và sự tham gia của toàn xã hội.

Các giải pháp được đưa ra tập trung vào việc hoàn thiện thể chế, tăng cường nguồn lực, đào tạo đội ngũ cán bộ chuyên trách, và đa dạng hóa các hình thức hoạt động ngoại giao văn hóa. Đồng thời, luận án cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng một chiến lược ngoại giao văn hóa dài hạn, có tính kế thừa và phát triển, phù hợp với xu thế chung của khu vực và thế giới. Việc tiếp thu những kinh nghiệm quốc tế thành công và phát huy bản sắc văn hóa độc đáo của Việt Nam sẽ là chìa khóa để ngoại giao văn hóa Việt Nam đạt được những thành tựu lớn hơn trong tương lai, đặc biệt là trong mối quan hệ với ASEAN.

5.1. Xu hướng vận động của ngoại giao văn hóa Việt Nam với ASEAN trong tương lai

Luận án Nguyễn Thị Thùy Yên 2016 đã phác thảo những xu hướng vận động chính của ngoại giao văn hóa Việt Nam với ASEAN trong tương lai. Xu hướng này nhấn mạnh sự chuyển dịch từ các hoạt động đơn thuần sang các chương trình có chiều sâu, tập trung vào giá trị cốt lõi và bản sắc văn hóa độc đáo của Việt Nam. Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông số sẽ trở thành một kênh quan trọng để lan tỏa văn hóa. Xu hướng hội nhập sâu rộng cũng đòi hỏi ngoại giao văn hóa phải gắn kết chặt chẽ hơn với các trụ cột kinh tế và chính trị của ASEAN, thúc đẩy sự hợp tác đa chiều. Luận án dự báo rằng ngoại giao văn hóa sẽ ngày càng đóng vai trò chiến lược hơn trong việc xây dựng sức mạnh mềm của Việt Nam.

5.2. Những vấn đề đặt ra và giải pháp nâng cao hiệu quả ngoại giao văn hóa Việt Nam với ASEAN

Để nâng cao hiệu quả ngoại giao văn hóa Việt Nam với ASEAN, luận án Thùy Yên 2016 chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết và đề xuất các giải pháp cụ thể. Các vấn đề bao gồm thiếu kinh phí, đội ngũ cán bộ còn hạn chế về ngoại ngữ và chuyên môn, cùng với việc chưa có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan. Giải pháp đề xuất bao gồm việc tăng cường đầu tư, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng một chiến lược ngoại giao văn hóa quốc gia toàn diện, và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong việc quảng bá văn hóa. Ngoài ra, việc khuyến khích sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức xã hội vào các hoạt động ngoại giao văn hóa cũng là một hướng đi quan trọng để tạo ra hiệu ứng lan tỏa rộng rãi hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGOẠI GIAO VĂN HÓA VÀ KHÁI LƯỢC VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VIỆT NAM VỚI ASEAN 1. Cơ sở lý luận về ngoại giao văn hóa 1. Khái niệm ngoại giao văn hóa và các khái niệm liên quan 1. Khái niệm ngoại giao văn hóa Muốn nhận thức một cách khoa học định nghĩa ngoại giao văn hóa (NGVH), chúng ta phải làm rõ khái niệm ngoại giao và khái niệm văn hóa.

Hai khái niệm này là cơ sở để hiểu rõ NGVH. * Khái niệm ngoại giao Ngoại giao (diplomacy) có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp (diplom). Mặc dù đã xuất hiện từ rất lâu, song khái niệm ngoại giao đến nay được hiểu khá khác nhau. Loại định nghĩa thứ nhất, thiên về hình thức ngoại giao, cho rằng: Ngoại giao chủ yếu là đàm phán.

Thực chất của ngoại giao chính là thông qua đàm phán để xử lý quan hệ quốc tế. Học giả Đức Martens cũng từng chỉ ra một cách rõ ràng: Ngoại giao “trên nghĩa hẹp, là khoa học nghệ thuật đàm phán”. Trong “Từ điển Webster” của Mỹ, ngoại giao được định nghĩa: “Là nghệ thuật điều khiển đàm phán quốc tế”. Từ điển Anh ngữ Oxford chỉ ngoại giao là: (1) Thông qua đàm phán xử lý quan hệ quốc tế; (2) Phương pháp mà đại sứ hoặc các nhân viên ngoại giao điều chỉnh và xử lý những quan hệ này; (3) Nghiệp vụ hoặc kỹ thuật của nhà ngoại giao; (4) Kỹ năng hoặc cách ăn nói trong xử lý quan hệ giao lưu và đàm phán quốc tế [61.

Loại định nghĩa thứ hai, chủ yếu nhấn mạnh công năng của ngoại giao, cho rằng công năng của ngoại giao chủ yếu là xử lý quan hệ quốc gia và công việc quốc tế. Định nghĩa mang tính đại diện như sau: Trong cuốn “Hướng dẫn thực tiễn ngoại giao” E.Satow, quan chức ngoại giao Anh, đã chỉ ra: “Ngoại giao là sự vận dụng trí lực và cơ trí để xử lý quan hệ chính thức giữa chính phủ các quốc gia độc lập và quốc gia phụ thuộc. Hoặc nói một cách đơn giản, là chỉ dùng thủ đoạn hòa bình để xử lý công việc 20 giữa các nước” [61, tr. Loại định nghĩa thứ ba chủ yếu nhấn mạnh mặt bản chất của ngoại giao, cho rằng ngoại giao là một loại hành vi đối ngoại quốc gia có chủ quyền.

Ở Việt Nam theo Từ điển Tiếng Việt năm 1996 định nghĩa: Theo nghĩa động từ: “Ngoại giao là sự giao thiệp với nước ngoài để bảo vệ quyền lợi của quốc gia mình và góp phần giải quyết những vấn đề quốc tế chung”. Theo nghĩa danh từ: “Ngoại giao là chỉ hoạt động của một nước về mặt quan hệ quốc tế”. Trong từ điển Hán ngữ hiện đại (tái bản năm 2002), khái niệm ngoại giao được giải thích là: “Hoạt động của một nước trong phương diện quan hệ quốc tế, như tham gia tổ chức và hội nghị quốc tế, cử đại sứ, tiến hành đàm phán, ký kết điều ước và hiệp định…” [61, tr. Chúng ta có thể thấy trong mỗi định nghĩa đều cố gắng làm nổi bật những khía cạnh mà định nghĩa đó coi là chủ yếu và quan trọng nhất của khái niệm, có thể khái quát các khái niệm trên như sau: Về mặt bản chất: Ngoại giao là sự giao thiệp của quốc gia chủ thể với quốc gia bên ngoài.

Cách thức: Sử dụng phương pháp hòa bình, thủ đoạn hòa bình. Kỹ năng: nghệ thuật, phương pháp và nghiệp vụ của nhà ngoại giao trong giao lưu và đàm phán quốc tế. Hoạt động: mang tính tổng hợp. Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa như hiện nay, các chủ thể tham dự quan hệ quốc tế tăng lên không ngừng, kèm theo đó là sự gia tăng của các tác nhân mới trên trường quốc tế như: các tổ chức phi chính phủ (NGOs) các thể chế liên chính phủ, các tổ chức quốc tế.

Điều đó đã làm cho phương thức ngoại giao ngày càng đa dạng. Hay nói cách khác ngoại diên khái niệm ngoại giao đã mở rộng ra rất nhiều, từ ngữ ngoại giao cũng rất phong phú, các từ ngữ, khái niệm mới liên tiếp 21 xuất hiện như “ngoại giao môi trường”, “ngoại giao hoạt hình”, các khái niệm quen thuộc như “ngoại giao kinh tế”, “NGVH”, “ngoại giao thể dục”, “ngoại giao bóng bàn”… tần suất sử dụng ngày càng tăng cao, được giới học thuật sử dụng rộng rãi. * Khái niệm văn hóa Văn hóa là một khái niệm rất phong phú và đa dạng vì ở mỗi dân tộc, mỗi thời đại lịch sử cho ta định nghĩa khác nhau về văn hóa, và văn hóa gắn liền với xã hội (kinh tế, chính trị, quân sự, ngoại giao…) mỗi sự thay đổi của nó cho ta quan niệm khác nhau về văn hóa… Đầu thế kỷ XXI, trong Tuyên bố toàn cầu về Đa dạng văn hóa (tháng 11/2001) được tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa Liên hiệp quốc (UNESCO) khẳng định: Văn hóa là một tổng hợp các đặc điểm tinh thần, thể chất, tri thức và tình cảm đặc trưng cho một xã hội hoặc một nhóm xã hội, bao hàm không chỉ nghệ thuật và văn học mà còn cả lối sống, cách thức cùng chung sống, các hệ thống giá trị, truyền thống và tín ngưỡng. Những đặc trưng của các yếu tố cấu thành đó giúp ta phân biệt được một xã hội (hoặc một nhóm xã hội) với các xã hội (hoặc nhóm xã hội) khác [94].

Với định nghĩa này, UNESCO đã chỉ ra bản chất của văn hóa là tổng hợp đặc điểm tình thần của một cộng đồng, trong đó cơ cấu của văn hóa là nghệ thuật, văn chương, lối sống, cách sống chung, giá trị, truyền thống, tín ngưỡng của một cộng đồng. Định nghĩa trên cũng đã nhấn mạnh vai trò của văn hóa trong việc giúp một xã hội khẳng định sự hiện diện của mình trên thế giới và đảm bảo sự tồn tại của xã hội đó theo dòng thời gian. Tuy nhiên, ở một khía cạnh khác “đa dạng văn hóa” còn ẩn chứa một sức mạnh bên trong nó. Bởi “đa dạng văn hóa” về bản chất chính là “sự khác biệt” giữa các nền văn hóa với nhau, và chính sự khác biệt này tạo nên sự hấp dẫn, sự thu hút của một nền văn hóa đối với thế giới bên ngoài.

Vì vậy, trong luận án này tác giả sử dụng định nghĩa của UNESCO về văn hóa trong Tuyên bố toàn cầu về Đa dạng văn hóa là nền tảng chính để phát triển luận điểm phục vụ cho nghiên cứu của luận án. 22 * Mối quan hệ giữa văn hóa và ngoại giao Trong ngoại giao thời cổ đại và cận đại, mặc dù văn hóa cũng tham gia vào các hoat động giao lưu, nhưng mới chỉ được coi là bối cảnh của ngoại giao gây ảnh hưởng đến việc lựa chọn mục tiêu, chính sách, quá trình quyết sách, phong cách ngoại giao và phương thức ngoại giao của ngoại giao quốc gia. Đây là sự giải thích sớm nhất của con người về quan hệ văn hóa và ngoại giao, cũng là hàm nghĩa đầu tiên của “ngoại giao văn hóa”, nghĩa là: văn hóa là bối cảnh của ngoại giao. Từ khi bắt đầu xuất hiện các quốc gia dân tộc, hoạt động giao lưu văn hóa giữa các dân tộc chưa bao giờ bị gián đoạn.

Giao lưu văn hóa truyền thống có đặc điểm mang tính tự phát, quy mô nhỏ và nội dung hạn chế. Chủ thể giao lưu phần lớn là các thương gia và khách du lịch. Giao lưu văn hóa thể hiện tính tích cực cá nhân được chính thức đưa vào lĩnh vực ngoại giao thời cận đại. Do sự truyền bá, giao lưu và kết nối văn hóa giữa các quốc gia ngày càng mở rộng sang nhiều lĩnh vực như chính trị, luật pháp, kinh tế, khoa học kỹ thuật và quân sự, đồng thời ảnh hưởng tới việc chế định chính sách đối ngoại của quốc gia, nên các quốc gia dần ý thức được “lợi ích của việc đưa thêm truyền bá văn hóa dân tộc và giao lưu trí lực vào trong quan hệ ngoại giao”, từ đó không còn “không quan tâm” mà “chủ động suy nghĩa về nó”.

Bước vào thế kỷ XX đến nay, đặc biệt là sau chiến tranh thế giới thứ hai, trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế, tác dụng và vị trí của giao lưu văn hóa trong quan hệ quốc tế ngày càng nổi bật. Các nước trên thế giới phổ biến coi trọng việc lợi dụng thủ đoạn văn hóa để thể hiện rõ văn hóa nước mình, truyền bá quan niệm giá trị của mình, nâng cao và mở rộng sức ảnh hưởng của quốc gia. Chính vì vậy, hoạt động giao lưu văn hóa đối ngoại dần bước vào trung tâm của vũ đài giao lưu quốc tế không chỉ hạn chế trong các lĩnh vực như chính trị, kinh tế, khoa học kỹ thuật và quân sự mà còn đi sâu vào lĩnh vực văn hóa. Do đó, dần hình thành hành vi ngoại giao của lĩnh vực văn hóa, hay hoạt động văn hóa trong lĩnh vực ngoại giao.

Hành vi văn hóa trong ngoại giao được “Công ước quan hệ ngoại giao Vienna”năm 1961 đặc biệt đề cập tới, một trong những nhiệm vụ của đại 23 sứ quán và lãnh sự quán các nước là thúc đẩy quan hệ hữu hảo, phát triển quan hệ kinh tế, văn hóa và khoa học kỹ thuật. Có thể thấy, với tư cách là một phần hữu cơ của công tác ngoại giao quốc tế, giao lưu văn hóa sớm giành được sự công nhận của luật quốc tế. Sau đây, có thể sơ đồ hóa mối quan hệ giữa ngoại giao và văn hóa Ngoại giao Ngoại giao Văn hóa Văn hóa Ngoại giao văn hóa là vấn đề mới, giao nhau giữa hai lĩnh vực lớn ngoại giao và văn hóa. Muốn định nghĩa chính xác NGVH thật không dễ dàng.

“Ngoại giao văn hóa” lúc này không giống với “giao lưu văn hóa”, thể hiện tính tích cực cá nhân trước đây, mà đã chú trọng tới tác dụng nổi bật của chính phủ trong quan hệ văn hóa đối ngoại hòa bình bao gồm cả con đường văn hóa. Rõ ràng văn hóa và ngoại giao có mối quan hệ tương tác qua lại và hỗ trợ lẫn nhau. Có thể nói, các giá trị văn hóa là chỗ dựa tinh thần bền vững cho hoạt động đối ngoại, có thể thúc đẩy với các đối tác để thực hiện có kết quả cao các chính sách chính trị, kinh tế và văn hóa quốc gia. Trải qua những thăng trầm của lịch sử, văn hóa đã khẳng định vị trí quan trọng, đóng vai trò quyết định đối với sự hưng thịnh hoặc suy vong của một đất nước.

Trong thời đại ngày nay, văn hóa ngày càng khẳng định vai trò cầu nối gắn kết các dân tộc trên thế giới, là mục tiêu và động lực phát triển, là nền tảng gìn giữ và bảo vệ hòa bình, là nhân tố để thúc đẩy các lĩnh vực khác cùng phát triển.