BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH ***** ĐẶNG THÙY VÂN TRANG NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHÍNH SÁCH CỔ TỨC CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT SÀN HOSE GIAI ĐOẠN 2007 - 2009 CHUYÊN NGÀNH : KINH TẾ – TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG MÃ SỐ : 60.12 LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.TS TRẦN NGỌC THƠ TP.HỒ CHÍ MINH, NĂM 2010 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn là kết quả nghiên cứu của riêng tôi, không sao chép của ai. Nội dung luận văn có tham khảo và sử dụng các tài liệu, thông tin được đăng tải trên các tác phẩm, tạp chí và các trang web theo danh mục tài liệu của luận văn. Tác giả luận văn Đặng Thùy Vân Trang LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CÁM ƠN Trước tiên tôi xin chân thành cảm ơn thầy – GS.TS Trần Ngọc Thơ đã tận tình chỉ bảo, góp ý và động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp này. Tôi xin gửi lời tri ân đến các quý Thầy Cô trường Đại học Kinh Tế TPHCM, những người đã tận tình truyền đạt kiến thức cho tôi trong hai năm học cao học vừa qua.
Sau cùng, tôi xin gửi lời đến cha mẹ, người thân trong gia đình và bạn bè đã hết lòng quan tâm và tạo điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành được luận văn tốt nghiệp này. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CP : Cổ phần CTCP : Công ty cổ phần DN : Doanh nghiệp TTCK : Thị trường chứng khoán DNNN : Doanh nghiệp nhà nước SGD : Sở giao dịch UBCKTQ : Ủy ban chứng khoán Trung Quốc ETC : Chỉ số đo lường mức độ tham nhũng PP : Chỉ số đo lướng mức độ bảo vệ quyền sở hữu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 1: Tỷ lệ chia cổ tức tiền mặt bình quân của các DN phân loại theo ngành nghề. Bảng 2: So sánh điểm khác nhau trong chính sách cổ tức giữa Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ Bảng 3 : Các nhân tố ảnh hưởng cổ tức tại thị trường Trung Quốc. Bảng 4: Thống kê giá trị trung bình các biến đối với các hình thức chi trả cổ tức.
Bảng 5: Hệ số tương quan các yếu tố tác động chính sách cổ tức. Bảng 6: Quan điểm các nhà quản trị về những nhân tố ảnh hưởng đến quyết định chính sách cổ tức. Bảng 7: Quan điểm các nhà quản trị về những vấn đề liên quan đến chính sách cổ tức. Bảng 8: Quan điểm các nhà quản trị về những nhân tố ảnh hưởng đến quyết định mua lại cổ phần.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Trang bìa Lời cam đoan Lời cám ơn Danh mục các chữ viết tắt Danh mục bảng biểu GIỚI THIỆU CHUNG 1 PHẦN 1:TỔNG QUAN LÝ THUYẾT 5 1. Các yếu tố quyết định chính sách cổ tức: 5 1. Hạn chế pháp lý: 5 1. Đức và Thụy Sĩ: 5 1.
Thổ Nhĩ Kỳ: 6 1. Các điều khoản hạn chế: 10 1. Các ảnh hưởng của thuế: 12 1. Nhu cầu thanh khoản: 12 1.
Khả năng vay nợ và tiếp cận các thị trường vốn: 13 1. Tính ổn định của lợi nhuận: 14 1. Các cơ hội tăng trưởng vốn: 14 1. Các ưu tiên của cổ đông (hiệu ứng khách hàng): 14 1.
Mức độ tham nhũng trong công ty: 15 1. Mức độ bảo vệ quyền lợi cổ đông: 15 1. Bảo vệ chống loãng giá: 15 1. Một số nghiên cứu tại các nước trên thế giới về các yếu tố ảnh hưởng chính sách cổ tức: 16 1.
Lý thuyết “The Bird In The Hand” (tạm dịch “Chú chim trong lòng bàn tay”: 16 1. Lý thuyết “Catering” – Vấn đề hiệu ứng khách hàng: 16 1. Lý thuyết “Signalling” – Vấn đề phát tín hiệu: 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lý thuyết chu kỳ kinh doanh: 18 1.
Lý thuyết MM - Miller và Modigliani (1961): 18 1. Mô hình Lintner: 19 PHẦN 2: ỨNG DỤNG NGHIÊN CỨU TẠI TRUNG QUỐC PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHÍNH SÁCH CỔ TỨC CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TẠI HOSE 2007-2009. Lý do sử dụng nghiên cứu Trung Quốc ứng dụng vào thị trường chứng khoán Việt Nam: 25 2. Thị trường chứng khoán tại một số nước châu Á: 25 2.
Thị trường chứng khoán Trung Quốc: 26 2. Nghiên cứu của Xi He et al (2009) về các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách cổ tức của các doanh nghiệp tại Trung Quốc: 27 2. Quy trình công bố cổ tức chi trả tại các công ty niêm yết Trung Quốc: 27 2. Quy định về chính sách cổ tức và huy động nguồn vốn tài trợ của Trung Quốc: 28 2.
Các nhân tố được khảo sát tại thị trường Trung Quốc : 30 2. Nghiên cứu của Xi He et al (2009) 32 2. Ứng dụng khảo sát số liệu tại Việt Nam: 34 2. Mô tả chi tiết số liệu: 34 2.
Đánh giá chính sách cổ tức của các doanh nghiệp tại Việt Nam: 40 PHẦN 3: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ TRONG VIỆC XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH CỔ TỨC TỐI ƯU TRONG DOANH NGHIỆP 46 3. Giải pháp đối với doanh nghiệp: 46 3. Nghiên cứu đặc thù công ty khi xây dựng chính sách cổ tức: 46 3. Xây dựng chính sách cổ tức dưới tác động của thị trường không hoàn hảo: 50 3.
Đề cao vai trò của nhà quản trị tài chính doanh nghiệp: 53 3. Giải pháp hỗ trợ của nhà nước để phát triển thị trường chứng khoán ổn định và bền vững: 54 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 01: SỐ LIỆU CỔ TỨC CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT HOSE 2007 - 2009 PHỤ LỤC 02: KHẢO SÁT QUAN ĐIỂM QUẢN TRỊ VỀ CHÍNH SÁCH CỔ TỨC CHÂU ÂU VÀ MỸ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com GIỚI THIỆU CHUNG Cổ tức được định nghĩa là một hình thức phân phối lợi nhuận hợp lý cho các cổ đông (Baker et al., 2007), là một khoản thù lao cho phần vốn đầu tư và khả năng chịu đựng rủi ro của các cổ đông. Thông thường, cổ tức được chia dưới dạng tiền mặt hoặc bằng cổ phiếu. Chính sách cổ tức có tác động đến giá cổ phiếu của công ty; đến nguồn tiền công ty có thể sử dụng để tái đầu tư và đến nguồn thu nhập của các cổ đông hiện hành.
Do vậy, Brealey và Myers (2005) liệt kê cổ tức là một trong mười vấn đề quan trọng đến nay vẫn chưa được giải quyết thấu đáo trong lĩnh vực quản trị tài chính. Black (1976) cho rằng việc chia cổ tức là bài toán đố cơ bản nhất trong kinh tế. Một số yếu tố ảnh hưởng đến chính sách cổ tức của doanh nghiệp có thể được kể đến như sau: hạn chế pháp lý; các điều khoản hạn chế; thuế; khả năng thanh khoản; khả năng vay nợ và tiếp cận thị trường vốn; ổn định thu nhập; triển vọng tăng trưởng; lạm phát; các ưu tiên của cổ đông; bảo vệ chống loãng giá. Các lý thuyết ở những nước đã phát triển cũng như ở những nền kinh tế mới nổi (Aivazian, Booth and Cleary, 2003; Booth, Aivazian, Demirguc-Kunt, and Maksimovic, 2001; Fan, Titman and Twite, 2009; Glen, Karmokolias, Shah, 1995; La Porta, Lopez-de-Silanes, Shleifer, Vishny, 2000; Mitton, 2004) đều muốn xác định các yếu tố quyết định chính sách cổ tức là gì; có mối liên kết giữa những đặc điểm công ty, cơ cấu tổ chức và các quyết định quản trị tài chính hay không; và, họ đã rút ra rất nhiều kết luận khác nhau, chẳng hạn như: ¾ Đối với chính sách cổ tức, các lý thuyết hiện nay cho rằng giống như nền kinh tế các nước đã phát triển, chính sách cổ tức của các doanh nghiệp nằm trong khu vực kinh tế mới nổi, đều bị ảnh hưởng bởi lợi nhuận, nợ, và tỷ lệ giá trị sổ sách so với thị giá (Aviazian et al.
Và, các công ty trong nền kinh tế mới nổi thì trả cổ tức cao hơn các công ty ở nền kinh tế đã phát triển. - Trang 1 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ¾ Việc bảo vệ quyền lợi cổ đông càng mạnh mẽ thì chính sách cổ tức càng cao. (Mitton, 2004; La Porta et al. Từ kết quả nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách cổ tức bằng tiền mặt và bằng cổ phần trước đây tại các nền kinh tế mới nổi; và đặc biệt là kết quả nghiên cứu cụ thể về trường hợp của Trung Quốc, luận văn đã ứng dụng vào thực tế tại thị trường chứng khoán Việt Nam để tìm hiểu liệu chính sách cổ tức tại Việt Nam có chịu những tác động tương tự hay không, từ đó đưa ra những gợi ý cho việc thiết lập chính sách cổ tức tại doanh nghiệp.
Cụ thể nghiên cứu tập trung vào các vấn đề chính như sau: ¾ Các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán TPHCM thường chi trả cổ tức hay không chi trả cổ tức? Chi trả với tỷ lệ ra sao? ¾ Các nhân tố nào ảnh hưởng đến chính sách cổ tức của các doanh nghiệp. Tác động của các nhân tố đó diễn ra như thế nào? Luận văn sẽ sử dụng các dữ liệu thứ cấp thu thập từ các nguồn báo cáo tài chính từ 2007 – 2009 của các doanh nghiệp niêm yết tại sàn giao dịch chứng khoán Hồ Chí Minh đến thời điểm 31/12/2007, đồng thời sử dụng phương pháp thống kê mô tả, mô hình hồi quy để tìm hiểu tác động của một số yếu tố như đặc điểm công ty (lợi nhuận, quy mô, đòn cân nợ,…), cơ cấu tổ chức (cơ cấu sở hữu vốn của nhà nước trong tổng vốn sở hữu của doanh nghiệp),… đối với chính sách cổ tức của các doanh nghiệp và đưa đến một số kết luận cụ thể như sau: ¾ Các doanh nghiệp Việt Nam thường chuộng việc chi trả cổ tức nhiều hơn là không chi trả cổ tức. ¾ Các công ty có số năm niêm yết ít hơn, lợi nhuận cao, đòn cân nợ thấp, lượng tiền mặt nắm giữ nhiều, có sở hữu vốn nhà nước nhiều thường chi cổ tức nhiều hơn, và đặc biệt chi trả cổ tức bằng tiền mặt nhiều hơn bằng cổ phiếu. ¾ Kết quả khảo sát tại thị trường Việt Nam có phần khác so với các nghiên cứu trước đây tại một số quốc gia và cụ thể là Trung Quốc, đó là các - Trang 2 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com doanh nghiệp không chi trả cổ tức lại có quy mô (được đo bằng tổng tài sản, doanh thu) lớn hơn các doanh nghiệp chi trả cổ tức.
Tương ứng, các doanh nghiệp chi trả cổ tức bằng tiền mặt lại có quy mô nhỏ hơn doanh nghiệp chi trả bằng cổ tức.