BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH TRỊNH THỊ NGỌC THỦY VAI TRÒ CỦA CÁC YẾU TỐ QUỐC GIA ĐẾN QUÁ TRÌNH HẤP THỤ FDI VÀO CÁC NỀN KINH TẾ ĐANG PHÁT TRIỂN LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP.Hồ Chí Minh – Năm 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH TRỊNH THỊ NGỌC THỦY VAI TRÒ CỦA CÁC YẾU TỐ QUỐC GIA ĐẾN QUÁ TRÌNH HẤP THỤ FDI VÀO CÁC NỀN KINH TẾ ĐANG PHÁT TRIỂN Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. LÊ ĐẠT CHÍ TP.Hồ Chí Minh – Năm 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bài luận văn ―VAI TRÒ CỦA CÁC YẾU TỐ QUỐC GIA ĐẾN QUÁ TRÌNH HẤP THỤ FDI VÀO NỀN KINH TẾ ĐANG PHÁT TRIỂN‖ là công trình nghiên cứu của chính bản thân tôi, dưới sự hướng dẫn của TS. Lê Đạt Chí. Các số liệu trong bài nghiên cứu được thu thập và xử lí trung thực, khách quan.
Tôi xin chịu trách nhiệm về nội dung và tính trung thực của bài luận văn này.HCM ngày 02 tháng 11 năm 2015 Trịnh Thị Ngọc Thủy LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA……………………………………………………………….…… LỜI CAM ĐOAN. DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. DANH MỤC BẢNG BIỂU. Lí do chọn đề tài.
Câu hỏi nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Ý nghĩa nghiên cứu. Kết cấu luận văn.
Các nghiên cứu trước đây. Khả năng hấp thụ. Hiệu ứng lan toả. FDI và khả năng hấp thụ.
Lý thuyết tăng trưởng – mô hình tăng trưởng nội sinh. Nghiên cứu lý thuyết về mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế. Tác động tích cực của FDI đến tăng trưởng kinh tế. FDI bổ sung vốn cho nền kinh tế.
FDI tạo bước phát triển cho công nghệ. FDI giúp phát triển nguồn nhân lực và tạo việc làm. FDI giúp mở rộng thị trường và thúc đẩy xuất khẩu. FDI thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tác động tiêu cực của FDI đến tăng trưởng kinh tế. Tác động lấn át của FDI đối với doanh nghiệp trong nước. Chuyển giao công nghệ lạc hậu.
Đầu tư không cân xứng giữa các ngành. Vấn đề chuyển giá và hạch toán lỗ của một số doanh nghiệp FDI. Nhân tố hấp thụ - yếu tố địa phương. Môi trường kinh tế vĩ mô.
Chất lượng cơ sở hạ tầng. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu:. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu. Ma trận hệ số tương quan. Kết quả hồi quy trên toàn mẫu.
Kết quả hồi quy trên mẫu các quốc gia có thu nhập trung bình cao. Kết quả hồi quy trên mẫu các quốc gia có thu nhập trung bình thấp. Kết luận và gợi ý chính sách. Gợi ý chính sách.
53 Tài liệu tham khảo. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT FDI Foreign Direct Investment - Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài GDP Gross Domestic Product - Tổng sản phẩm quốc nội WB World Bank - Ngân hàng Thế Giới SGMM System Generalized Method of Moments - Phương pháp ước lượng hệ thống Moment tổng quát LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG BIỂU Biểu đồ 1.1: Diễn biến tăng trưởng thương mại quốc tế và vốn đầu tư nước ngoài giai đoạn 1970- 2014 tính trên toàn thế giới (%) .1: Tổng hợp và giả định các biến trong mô hình (1) .2: Thống kê mô tả dữ liệu 78 quốc gia đang phát triển (1990 – 2014) .1: Hệ số tương quan giữa các biến (mẫu 78 quốc gia giai đoạn 1990-2014) .2: Kết quả hồi quy Tốc độ tăng trưởng GDP - Mẫu: 78 Quốc gia đang phát triển (1990 - 2014) .3: Hệ số tương quan các biến (mẫu 39 quốc gia có thu nhập cao hơn) .4: Kết quả hồi quy Tốc độ tăng trưởng GDP - Mẫu: 39 Quốc gia đang phát triển với GDP/người thuộc nhóm trên trung bình (1990 - 2014) .5: Hệ số tương quan các biến (mẫu 39 quốc gia có thu nhập thấp).6: Kết quả hồi quy Tốc độ tăng trưởng GDP - Mẫu: 39 Quốc gia đang phát triển thuộc nhóm GDP/người thấp (1990 - 2014). 49 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TÓM TẮT Đề tài nghiên cứu vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và tăng trưởng kinh tế đã không còn xa lạ, tuy nhiên với mỗi thời kỳ, mỗi giai đoạn phát triển đổi mới thì đề tài này luôn tồn tại những vấn đề mà các nhà lãnh đạo quốc gia, các nhà đầu tư đa quốc gia, các chuyên gia phân tích và các nhà nghiên cứu cần câu trả lời. Liệu mối quan hệ FDI và tăng trưởng luôn luôn là một hướng? Một quốc gia muốn thu hút FDI thì phải cải thiện những vấn đề gì? FDI phát huy hiệu quả tối đa đối với quốc gia có đặc điểm như thế nào?…Bài nghiên cứu này được thực hiện nhằm tìm câu trả lời những tranh luận về vai trò của các nhân tố hấp thụ trong việc khai thác và sử dụng FDI đối với những nền kinh tế đang phát triển.
Các nhân tố trong bài nghiên cứu được cho là có khả năng giúp nền kinh tế hấp thụ lợi ích từ FDI là đặc điểm kinh tế vĩ mô, thể chế, giáo dục. Bằng phương pháp System Generalized Method of Moments (SGMM) khắc phục những hạn chế về dữ liệu và phát huy hiệu quả đối với dữ liệu bảng và sử dụng các biến tương tác để thể thiện tính hấp thụ, đồng thời nhờ sự phân chia mẫu đem lại cho tác giả những kết quả khác biệt. Kết quả nghiên cứu các quốc gia đang phát triển giai đoạn 1990 – 2014 cho thấy tầm quan trọng của các yếu tố môi trường kinh tế vĩ mô và thể chế. Phát hiện của tác giả cung cấp những bằng chứng mâu thuẫn về tác động của FDI lên tăng trưởng ở các nền kinh tế đang phát triển.
Thứ nhất, nghiên cứu này cho thấy tầm quan trọng của sự ổn định kinh tế vĩ mô trong và ngoài nước cũng như chất lượng thể chế khi đánh giá tác động kinh tế của dòng vốn FDI. Trong mọi trường hợp, các biến này góp phần trực tiếp vào hoạt động kinh tế, đồng thời cũng tác động đến khả năng FDI hấp thụ vào nền kinh tế. Thứ hai, các kết quả thu được về tác động của FDI đến nền kinh tế khác nhau ở các quốc gia có mức thu nhập khác nhau. Cụ thể, khi tác giả chia mẫu dựa vào GDP/người, đối với các quốc gia có mức cao hơn trung bình, FDI thể hiện tích cực đến nền kinh tế, đồng thời các yếu tố vĩ mô và thể chế cũng cho thấy khả năng hấp thụ FDI của chúng, từ đó phát huy hiệu quả FDI đến nền kinh tế tốt hơn.
Nhưng ngược lại, ở mẫu các quốc gia có GDP/người thấp hơn trung LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bình không cho kết quả có ý nghĩa thông kê về mối tương quan FDI và tăng trưởng. Các tác động của FDI vào các nền kinh tế có thể liên quan với những khó khăn mà các nước đang phải đối mặt như là về môi trường kinh tế vĩ mô, chất lượng thể chế kém. Những lợi ích trong việc nâng cao tỷ lệ tích lũy vốn và trình độ công nghệ của các dòng vốn này cho các nước có thu nhập cao hơn phụ thuộc vào môi trường kinh tế vĩ mô và thể chế thúc đẩy các quốc gia tạo ra một môi trường kinh tế vĩ mô ổn định và chính sách thể chế hoàn thiện, chặt chẽ cho phép chính quốc gia đó phát huy tối đa tác động lan tỏa từ các nguồn vốn nước ngoài cũng như là một chính sách thu hút đầu tư nước ngoài. Do đó, các quốc gia cần xây dựng một tập hợp các chính sách không chỉ tập trung vào bên trong xúc tiến thu hút FDI mà còn cải thiện khuôn khổ chính trị và kinh tế của họ để nguồn lợi FDI phát huy hiệu quả tốt nhất.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Giới Thiệu Các dòng vốn đầu tư nước ngoài, đặc biệt FDI là thành phần quan trọng của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đến các nền kinh tế đang phát triển. Trong khi thương mại quốc tế đã tăng gấp đôi, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đã tăng gấp 10 lần tính trên khắp thế giới (Yeyati, Panizza, và Stein, 2007). Trong hai thập kỷ qua, những tranh luận về mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế được nghiên cứu khá phổ biến.
Xét trên cơ sở lý thuyết, có hai quan điểm trái ngược nhau, một là cho rằng đầu tư trực tiếp nước ngoài có thể kích thích sự thay đổi công nghệ thông qua chuyển giao công nghệ nước ngoài và nhờ tính lan tỏa thúc đẩy phát triền nền kinh tế. Số bi quan khác tin rằng FDI có thể lấn át đến đầu tư trong nước, làm cho nền kinh tế trong nước dễ bị tổn thương, phụ thuộc, cạnh tranh phá hoại của các chi nhánh nước ngoài với doanh nghiệp nội địa và ―hiệu ứng đánh cắp thị trường‖ là kết quả của khả năng hấp thụ kém.1: Diễn biến tăng trưởng thương mại quốc tế và vốn đầu tư nước ngoài giai đoạn 1970- 2014 tính trên toàn thế giới (%) 30000 25000 Trade 20000 FDI 15000 10000 5000 10 0 (Lấy năm 1970 làm năm gốc = 100%) Nguồn dữ liệu: World Bank LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Nhiều bằng chứng thực nghiệm chứng minh là FDI có tác động đồng thời cả tích cực lẫn tiêu cực đến tăng trưởng, trong khi nhiều nghiên cứu không tìm thấy mối tương quan. Nghiên cứu cấp độ doanh nghiệp thường cho ra kết luận FDI không thúc đẩy tăng trưởng kinh tế (Görg và Greenaway, 2004). Ngược lại, nhiều nghiên cứu kinh tế vĩ mô xác định vai trò tích cực của FDI đến tăng trưởng kinh tế, mặc dù có một số trường hợp ngoại lệ như Akinlo (2004), Herzer, Klasen, và Nowak-Lehmann (2008) và Carkovic và Levine (2005) đã đưa ra những phát hiện cho thấy rằng dòng vốn nước ngoài không có ảnh hưởng mạnh mẽ đối với tăng trưởng kinh tế.
Xu hướng phát triển của luồng vốn này đã góp phần thúc đẩy những tranh luận, nghiên cứu về các yếu tố thu hút FDI và những lợi ích kỳ vọng mà FDI.