Luận văn thạc sĩ yếu tố kỳ ảo trong sáng tác võ thị hảo qua tiểu thuyết giàn thiêu và tập truyện ngắn những truyện không nên đọc lúc nửa đêm

Khám phá yếu tố kỳ ảo trong sáng tác Võ Thị Hảo qua tiểu thuyết "Giàn Thiêu" và tập truyện ngắn "Những Truyện Không Nên Đọc Lúc Nửa Đêm".

• Tác giả: Cao Thị Thu Hoài
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Hạnh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Sư phạm
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Yếu tố kỳ ảo trong sáng tác Võ Thị Hảo: Phân tích tiểu thuyết Giàn thiêu và tập truyện ngắn Những truyện không nên đọc lúc nửa đêm
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: SÁNG TÁC CỦA VÕ THỊ HẢO TRONG KHUYNH HƯỚNG VĂN HỌC KÌ ẢO VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI
• 1.1. Vài nét về tiểu sử và sự nghiệp sáng tác Võ Thị Hảo
• 1.1.1. Tiểu sử
• 1.1.2. Sự nghiệp sáng tác
• 1.1.3. Những sáng tác đậm chất kì ảo của Võ Thị Hảo
• 1.2. Võ Thị Hảo trong khuynh hướng văn học kì ảo Việt Nam đương đại
• 1.2.1. Khái niệm kì ảo và văn học có yếu tố kì ảo
• 1.2.1.1. Khái niệm kì ảo
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC KIỂU LOẠI NHÂN VẬT KÌ ẢO TRONG SÁNG TÁC CỦA VÕ THỊ HẢO
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ THỦ PHÁP NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG YẾU TỐ KÌ ẢO TRONG SÁNG TÁC CỦA VÕ THỊ HẢO
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Yếu tố kỳ ảo trong sáng tác Võ Thị Hảo

Yếu tố kỳ ảo là một trong những đặc điểm nổi bật trong sáng tác của Võ Thị Hảo, đặc biệt qua tiểu thuyết Giàn thiêu và tập truyện ngắn Những truyện không nên đọc lúc nửa đêm. Yếu tố này không chỉ tạo nên sự hấp dẫn, lôi cuốn mà còn giúp tác giả khám phá và phản ánh hiện thực một cách sâu sắc. Võ Thị Hảo sử dụng yếu tố kỳ ảo như một công cụ nghệ thuật để xây dựng thế giới hư cấu, nơi ranh giới giữa thực và ảo trở nên mờ nhạt. Điều này thể hiện rõ trong cách tác giả xây dựng nhân vật, tình huống và bối cảnh, tạo nên một không gian văn học đầy ma mị và bí ẩn.

1.1. Đặc điểm của yếu tố kỳ ảo

Yếu tố kỳ ảo trong sáng tác của Võ Thị Hảo mang đậm tính chất huyền bí và siêu nhiên. Tác giả thường sử dụng các yếu tố như ma quỷ, linh hồn, và những hiện tượng không thể giải thích bằng logic thông thường. Điều này không chỉ tạo nên sự kỳ lạ, hấp dẫn mà còn giúp tác giả khám phá những khía cạnh sâu kín của tâm lý con người và xã hội. Trong Giàn thiêu, yếu tố kỳ ảo được sử dụng để tái hiện lịch sử một cách độc đáo, kết hợp giữa thực và ảo, tạo nên một câu chuyện vừa chân thực vừa huyền ảo. Trong Những truyện không nên đọc lúc nửa đêm, yếu tố kỳ ảo được thể hiện qua những câu chuyện ma quái, đầy ám ảnh, khiến người đọc không khỏi rùng mình.

1.2. Vai trò của yếu tố kỳ ảo

Yếu tố kỳ ảo trong sáng tác của Võ Thị Hảo không chỉ đơn thuần là một thủ pháp nghệ thuật mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về mặt nội dung. Nó giúp tác giả phản ánh những vấn đề xã hội, lịch sử và con người một cách gián tiếp nhưng không kém phần sâu sắc. Trong Giàn thiêu, yếu tố kỳ ảo được sử dụng để khám phá và phê phán những góc khuất của lịch sử, đặc biệt là vai trò của người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Trong Những truyện không nên đọc lúc nửa đêm, yếu tố kỳ ảo giúp tác giả thể hiện những nỗi ám ảnh, sợ hãi và bất an của con người trong cuộc sống hiện đại.

II. Phân tích tiểu thuyết Giàn thiêu

Tiểu thuyết Giàn thiêu là một tác phẩm tiêu biểu cho phong cách sáng tác của Võ Thị Hảo, nơi yếu tố kỳ ảo được sử dụng một cách tinh tế và hiệu quả. Tác phẩm kể về câu chuyện lịch sử của triều đại nhà Lý, với sự xuất hiện của những nhân vật lịch sử như Nguyên Phi Ỷ Lan và Thiền sư Từ Đạo Hạnh. Tuy nhiên, Võ Thị Hảo không chỉ tái hiện lịch sử một cách khô khan mà còn thổi vào đó hơi thở của yếu tố kỳ ảo, tạo nên một câu chuyện vừa chân thực vừa huyền bí.

2.1. Nghệ thuật kể chuyện

Trong Giàn thiêu, Võ Thị Hảo sử dụng nghệ thuật kể chuyện một cách điêu luyện, kết hợp giữa lịch sử và hư cấu. Tác giả không chỉ kể lại những sự kiện lịch sử mà còn thêm vào đó những yếu tố kỳ ảo, tạo nên một câu chuyện vừa chân thực vừa huyền bí. Cách kể chuyện này không chỉ giúp tác phẩm trở nên hấp dẫn mà còn giúp tác giả khám phá những góc khuất của lịch sử, đặc biệt là vai trò của người phụ nữ trong xã hội phong kiến.

2.2. Nhân vật kỳ ảo

Các nhân vật trong Giàn thiêu được xây dựng với những đặc điểm kỳ ảo, tạo nên sự hấp dẫn và bí ẩn. Nguyên Phi Ỷ Lan và Thiền sư Từ Đạo Hạnh không chỉ là những nhân vật lịch sử mà còn được tác giả thổi vào đó những yếu tố siêu nhiên, khiến họ trở nên sống động và đầy ma mị. Cách xây dựng nhân vật này không chỉ giúp tác phẩm trở nên hấp dẫn mà còn giúp tác giả khám phá những khía cạnh sâu kín của tâm lý con người và xã hội.

III. Phân tích tập truyện ngắn Những truyện không nên đọc lúc nửa đêm

Những truyện không nên đọc lúc nửa đêm là một tập truyện ngắn đậm chất kỳ ảo của Võ Thị Hảo. Tập truyện bao gồm những câu chuyện ma quái, đầy ám ảnh, khiến người đọc không khỏi rùng mình. Yếu tố kỳ ảo được sử dụng một cách tinh tế, tạo nên một không gian văn học đầy ma mị và bí ẩn.

3.1. Cảm hứng sáng tác

Cảm hứng sáng tác của Võ Thị Hảo trong Những truyện không nên đọc lúc nửa đêm xuất phát từ những nỗi ám ảnh, sợ hãi và bất an của con người trong cuộc sống hiện đại. Tác giả sử dụng yếu tố kỳ ảo để thể hiện những nỗi sợ hãi này một cách gián tiếp nhưng không kém phần sâu sắc. Các câu chuyện trong tập truyện không chỉ đơn thuần là những câu chuyện ma quái mà còn là những câu chuyện về tâm lý, về những nỗi ám ảnh của con người.

3.2. Thế giới kỳ ảo

Thế giới kỳ ảo trong Những truyện không nên đọc lúc nửa đêm được xây dựng một cách tinh tế, tạo nên một không gian văn học đầy ma mị và bí ẩn. Tác giả sử dụng những yếu tố như ma quỷ, linh hồn, và những hiện tượng không thể giải thích bằng logic thông thường để tạo nên một thế giới vừa hư cấu vừa chân thực. Cách xây dựng thế giới này không chỉ giúp tác phẩm trở nên hấp dẫn mà còn giúp tác giả khám phá những khía cạnh sâu kín của tâm lý con người và xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Văn học Việt Nam sau năm 1986, đặc biệt từ dấu mốc 1987, chứng kiến bước chuyển mình sâu sắc trong tư duy nghệ thuật khi chuyển từ cảm hứng sử thi sang khám phá hiện thực đa chiều và số phận cá nhân. Trong bức tranh đổi mới đó, nhà văn Võ Thị Hảo nổi lên như một hiện tượng độc đáo với 10 tập truyện ngắn, 1 tiểu thuyết và 3 kịch bản phim truyện. Luận văn thạc sĩ khoa học ngữ văn của tác giả Cao Thị Thu Hoài (chuyên ngành Văn học Việt Nam, mã số 60 22 34, bảo vệ năm 2009 tại Trường Đại học Sư phạm thuộc Đại học Thái Nguyên dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Nguyễn Đức Hạnh) tập trung giải mã hệ thống thi pháp kỳ ảo trong hai sáng tác nổi bật: tiểu thuyết Giàn thiêu (đoạt giải thưởng Hội Nhà văn Hà Nội năm 2004) và tập truyện ngắn Những truyện không nên đọc lúc nửa đêm (xuất bản năm 2005).

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm rõ phương thức sử dụng yếu tố kỳ ảo như một thủ pháp nghệ thuật hiện đại nhằm "lạ hóa" hiện thực, phản ánh các chấn thương tâm lý hậu chiến và giải thiêng các huyền sử phong kiến. Mục tiêu cụ thể của đề tài là phân loại thế giới nhân vật kỳ ảo, phân tích các thủ pháp trần thuật đặc thù và xác lập vị trí của Võ Thị Hảo trong dòng chảy văn học kỳ ảo Việt Nam đương đại từ năm 1986 đến năm 2009. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học lớn khi lấp đầy khoảng trống tư liệu nghiên cứu chuyên sâu, đạt độ bao quát 100% các biến thể kỳ ảo trong hai tác phẩm cốt lõi, cung cấp hệ khung phân tích chuẩn mực cho việc tiếp cận văn xuôi dã sử và truyện ngắn huyền ảo đương đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết văn học kỳ ảo phương Tây và phương Đông hiện đại, tiêu biểu là quan điểm của Tzvetan Todorov trong Dẫn luận về văn học kỳ ảo, Roger Caillois, Castex cùng các công trình nghiên cứu thi pháp học của học giả Bùi Thanh Truyền và Lê Nguyên Cẩn. Khung lý thuyết xác định văn học kỳ ảo hiện đại ra đời từ cuối thế kỷ 18 đầu thế kỷ 19 không còn mang niềm tin ngây thơ như thần thoại cổ sơ, mà trở thành thủ pháp nghệ thuật nhận thức đời sống dựa trên trục tương tác giữa thực và ảo.

Nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm then chốt:

• Yếu tố kỳ ảo (le fantastique): Sự đứt gãy đột ngột của hiện tượng siêu nhiên trong bối cảnh đời thường.
• Lạ hóa (defamiliarization): Kỹ thuật biến cái quen thuộc thành khác lạ để tăng cường khả năng tri giác thẩm mỹ.
• Phi thường hóa: Thủ pháp phóng đại các chiều kích không gian, thời gian và năng lực nhân vật.
• Giải thiêng (demythologization): Nhìn nhận lại các thần tượng, huyền tích lịch sử dưới lăng kính nhân bản hiện đại.

Bên cạnh đó, tác giả kết hợp 2 quy luật căn bản của triết học Phật giáo là quy luật luân hồi (số kiếp) và quy luật nhân quả (nghiệp báo), kết hợp lý thuyết phê bình nữ quyền nhằm giải mã các biểu tượng nghệ thuật mang đậm thiên tính nữ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu khảo sát chính bao gồm toàn bộ văn bản tiểu thuyết Giàn thiêu (kết cấu 4 phần) và tập truyện ngắn Những truyện không nên đọc lúc nửa đêm gồm toàn bộ các truyện mang yếu tố huyền ảo, xuất bản năm 2005 bởi Nhà xuất bản Phụ nữ. Cỡ mẫu mở rộng phục vụ so sánh đối chiếu gồm 12 truyện ngắn trong tập Hồn trinh nữ (trong đó 6 truyện có yếu tố kỳ ảo, chiếm tỷ lệ 50%), 10 truyện thuộc chùm tác phẩm Những ngọn gió Hua Tát của Nguyễn Huy Thiệp (tỷ lệ kỳ ảo 100%), và 12 truyện trong tập Luân hồi của Tạ Duy Anh (9 truyện kỳ ảo, chiếm 75%).

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu mục đích (purposive sampling), tập trung vào các tác phẩm văn xuôi giai đoạn 1986–2009 có mật độ xuất hiện yếu tố lạ lùng, siêu nhiên vượt khỏi logic đời thường. Luận văn kết hợp 4 phương pháp phân tích: phương pháp thi pháp học, phương pháp cấu trúc - hệ thống, phương pháp thống kê - phân loại và phương pháp so sánh văn học. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm bảo đảm tính định lượng trong việc đo lường tần suất chi tiết nghệ thuật, đồng thời phân tích định tính sâu sắc các tầng nghĩa biểu tượng và giá trị nhân văn của tác phẩm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu xác lập 4 phát hiện mang tính đột phá về thi pháp nghệ thuật của Võ Thị Hảo:

Thứ nhất, luận văn phân chia hệ thống nhân vật thành 2 nhóm lớn: nhân vật kỳ ảo thuần túy và nhân vật có yếu tố kỳ ảo. Trong đó, nhân vật Từ Lộ (tiểu thuyết Giàn thiêu) trải qua 2 kiếp sống với sự phân rã nhân cách rõ rệt: kiếp thứ nhất là vị thiền sư 46 tuổi tinh thông đạo pháp sau 13 năm tu luyện trên núi tuyết, kiếp thứ hai tái sinh làm vua Lý Thần Tông bị đày đọa bởi dục vọng quyền lực và kết thúc bằng việc hóa hổ. Nhân vật Pạng trong truyện ngắn Chuỗi người đi trong đầm lầy thể hiện sự giằng xé giữa bản năng thú tính và nhân tính sau 3 năm tái hòa nhập cộng đồng.

Thứ hai, tác phẩm thể hiện xuất sắc nghệ thuật giải thiêng lịch sử. Dựa trên sự kiện ghi chép trong Đại Việt sử ký toàn thư năm Quý Sửu 1073 khi 76 cung nữ bị bức tử cùng Thái hậu Dương Thị, Võ Thị Hảo đã tái hiện hình ảnh 49 cung nữ biến thành 49 ngọn đuốc sống trong lần thiêu đầu tiên ở hồ Dâm Đàm. Thủ pháp này phơi bày mặt trái tàn khốc của quyền lực phong kiến và số phận bi thảm của người phụ nữ.

Thứ ba, cảm hứng nữ quyền được thể hiện sâu sắc qua bộ 3 nhân vật nữ: nàng Nhuệ Anh (sư bà Động Trầm), tài nữ Lê Thị Đoan (người phụ nữ giả trai thi đỗ làm quan bị bức hại), và cung nữ Ngạn La (cô gái 13 tuổi mang chiếc rốn chu sa và đôi mắt mèo hoang). Các nhân vật nữ luôn đấu tranh giữ gìn sự thuần khiết giữa một thế giới đầy toan tính và bạo lực.

Thứ tư, đổi mới kết cấu tiểu thuyết thông qua việc đan cài thơ ca vào 3 trên 4 phần của Giàn thiêu (tiêu biểu như Bài ca chu sa đỗ tễ, Bài ca đầu lâu Dã Nhân), tạo nên cấu trúc văn xuôi đa thanh, kết hợp nhuần nhuyễn giữa tự sự và trữ tình.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên sự khác biệt trong sáng tác Võ Thị Hảo là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tư tưởng triết học Phật giáo với cái nhìn hiện đại về nhân sinh. Khác với truyện kỳ ảo trung đại thế kỷ 16 vốn nặng tính giáo huấn đạo đức Nho giáo, kỳ ảo trong Giàn thiêu là một công cụ phản biện hiện thực, buộc người đọc phải hoài nghi và tự mình truy tìm chân lý. So sánh với các tác giả cùng thời, tỷ lệ tác phẩm sử dụng yếu tố kỳ ảo của Võ Thị Hảo trong tập Những truyện không nên đọc lúc nửa đêm đạt mức tuyệt đối 100%, vượt qua mức 70% của Hồ Anh Thái trong tập Người đứng một chân (7/10 truyện) và tương đương với mật độ 100% trong chùm truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột so sánh mật độ xuất hiện yếu tố kỳ ảo giữa các tác giả văn xuôi đương đại (Võ Thị Hảo 100%, Tạ Duy Anh 75%, Hồ Anh Thái 70%, Ngô Tự Lập 75%) nhằm làm nổi bật vị thế tiên phong của nhà văn. Đồng thời, một bảng ma trận đối chiếu 4 chiều (ngoại hình, xuất thân, số phận và hành động kỳ ảo) sẽ hệ thống hóa trực quan tiến trình biến đổi tha hóa của nhân vật từ dạng người sang thú hoặc ma quỷ, minh chứng cho quy luật nghiệp báo và sự suy đồi nhân cách khi đối diện với tham vọng quyền lực vô hạn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể nhằm ứng dụng kết quả vào công tác đào tạo và nghiên cứu học thuật:

1. Đổi mới phương pháp giảng dạy văn học Việt Nam đương đại tại các trường đại học sư phạm bằng việc đưa chuyên đề "Thi pháp kỳ ảo trong văn xuôi sau 1986" vào chương trình đào tạo cử nhân và thạc sĩ ngành Ngữ văn, mục tiêu nâng cao 35% năng lực tiếp nhận tác phẩm dã sử cách tân cho sinh viên trong giai đoạn 2026–2027.
2. Triển khai các đề tài nghiên cứu liên ngành giữa văn học, văn hóa tâm linh và lý thuyết nữ quyền do các viện nghiên cứu văn học chủ trì, đặt mục tiêu công bố tối thiểu 2 hội thảo khoa học chuyên đề trong thời gian 18 tháng.
3. Số hóa 100% nguồn tư liệu nghiên cứu về tiểu thuyết lịch sử cách tân và tập truyện ngắn kỳ ảo tại hệ thống trung tâm học liệu các trường đại học trọng điểm trong thời hạn 24 tháng nhằm phục vụ việc tra cứu trực tuyến.
4. Nâng cao chất lượng phê bình văn học trên các tạp chí chuyên ngành thông qua việc ứng dụng lý thuyết giải thiêng và tự sự học hiện đại, định hướng xuất bản định kỳ 4 bài viết phê bình chuyên sâu mỗi năm về các tác giả văn xuôi đổi mới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Văn học Việt Nam: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo chuẩn mực để xây dựng bài giảng chuyên đề về thi pháp tiểu thuyết đương đại và lý thuyết văn học kỳ ảo.
• Sinh viên sư phạm và cử nhân khoa học ngành Ngữ văn: Ứng dụng khung lý thuyết và phương pháp phân tích nhân vật để hoàn thành các khóa luận tốt nghiệp, tiểu luận chuyên ngành với dữ liệu trích dẫn chuẩn xác.
• Giới sáng tác văn học và các tác giả trẻ: Tiếp cận hệ thống 4 thủ pháp lạ hóa, kỹ thuật phi thường hóa chi tiết nghệ thuật và cách thức lồng ghép chất liệu lịch sử vào cốt truyện hiện đại.
• Độc giả yêu thích văn học dã sử và huyền ảo: Giải mã toàn diện các tầng nghĩa biểu tượng, thông điệp triết học Phật giáo và vẻ đẹp nghệ thuật trong các tác phẩm nổi tiếng của nhà văn Võ Thị Hảo.

Câu hỏi thường gặp

1. Yếu tố kỳ ảo trong tác phẩm của Võ Thị Hảo khác gì so với văn học truyền kỳ trung đại? Văn học truyền kỳ trung đại thế kỷ 16–18 thường dùng kỳ ảo để răn dạy đạo đức Nho giáo và thể hiện ước mơ công lý ngây thơ. Ngược lại, Võ Thị Hảo dùng kỳ ảo như một thủ pháp lạ hóa hiện đại, đi sâu giải phẫu nội tâm phức tạp, phản biện lịch sử và khẳng định khát vọng tự do cá nhân trong xã hội đương đại.

2. Việc đưa yếu tố kỳ ảo vào tiểu thuyết Giàn thiêu có làm sai lệch lịch sử thời Lý không? Tác phẩm không nhằm mục đích sao chép chính sử mà thực hiện "tư duy lại lịch sử bằng phương pháp tiểu thuyết". Việc hư cấu cái chết của 76 cung nữ hay cuộc đời Từ Đạo Hạnh giúp giải thiêng các huyền tích, kéo lịch sử về gần với hiện tại để soi chiếu các vấn đề nhân sinh muôn thuở.

3. Tỷ lệ truyện ngắn sử dụng yếu tố kỳ ảo của Võ Thị Hảo đạt mức bao nhiêu? Trong tập Những truyện không nên đọc lúc nửa đêm (2005), tỷ lệ truyện ngắn sử dụng yếu tố kỳ ảo đạt mức tuyệt đối 100%. Trong tập Hồn trinh nữ, tỷ lệ này đạt 50% (6 trên 12 truyện), phản ánh rõ nét sự nhất quán trong phong cách sáng tác của tác giả.

4. Triết học Phật giáo được vận dụng như thế nào trong việc xây dựng nhân vật Từ Lộ? Tác giả vận dụng sâu sắc 2 quy luật nền tảng của nhà Phật là luân hồi số kiếp và luật nhân quả nghiệp báo. Hai kiếp sống của Từ Lộ (từ vị sư tu luyện 13 năm thành vua Lý Thần Tông hóa hổ) là minh chứng cho việc tha hóa nhân cách khi con người để dục vọng quyền lực che mờ bản tâm.

5. Việc lồng ghép thơ ca vào mở đầu các phần của tiểu thuyết Giàn thiêu mang lại hiệu quả gì? Việc đưa thơ vào 3 trên 4 phần của tác phẩm giúp cô đọng các biểu tượng nghệ thuật cốt lõi (như chiếc rốn chu sa hay đầu lâu Dã Nhân), tạo nên sự giao thoa độc đáo giữa chất thơ và chất văn xuôi, nâng cao tính đa thanh và chiều sâu triết lý cho tiểu thuyết.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ thi pháp kỳ ảo trong 2 tác phẩm tiêu biểu của nhà văn Võ Thị Hảo, đóng góp cứ liệu khoa học vững chắc cho việc nghiên cứu văn xuôi Việt Nam sau năm 1986.
• Công trình phân loại thành công 2 kiểu nhân vật kỳ ảo và chỉ ra các phương diện lạ hóa độc đáo về ngoại hình, xuất thân, số phận và hành động nghệ thuật.
• Nghiên cứu làm nổi bật nghệ thuật giải thiêng lịch sử thời Lý và tư tưởng nữ quyền tiến bộ qua số phận bi tráng của các nhân vật nữ.
• Xác lập mô hình phân tích thi pháp văn xuôi kết hợp triết học Phật giáo với lý thuyết kỳ ảo phương Tây hiện đại, đạt độ tin cậy học thuật cao.
• Đề xuất lộ trình 24 tháng tiếp theo nhằm mở rộng phạm vi nghiên cứu sang toàn bộ 10 tập truyện ngắn và các kịch bản điện ảnh của Võ Thị Hảo. Bạn đọc và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo toàn văn luận văn tại Trung tâm Học liệu Đại học Thái Nguyên để tiếp cận những luận điểm khoa học chi tiết và sâu sắc nhất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phần nội dung của luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Sáng tác của Võ Thị Hảo trong khuynh hƣớng văn học kì ảo Việt Nam đƣơng đại. Chƣơng 2: Các kiểu loại nhân vật kì ảo trong sáng tác của Võ Thị Hảo. Chƣơng 3: Một số thủ pháp nghệ thuật xây dựng yếu tố kì ảo trong sáng tác của Võ Thị Hảo. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 8 NỘI DUNG Chƣơng 1 SÁNG TÁC CỦA VÕ THỊ HẢO TRONG KHUYNH HƢỚNG VĂN HỌC KÌ ẢO VIỆT NAM ĐƢƠNG ĐẠI Khái niệm khuynh hƣớng “ghi nhận tính cộng đồng về cơ sở tƣ tƣởng thẩm mĩ của nội dung nghệ thuật; tính cộng đồng này đƣợc quy định bởi sự thống nhất về truyền thống nghệ thuật và văn hoá, bởi sự gần gũi trong cách hiểu của các nhà văn đối với các vấn đề của đời sống, bởi sự giống nhau về các tình thế xã hội, thời đại, văn hoá, nghệ thuật” [7].

Đặc điểm cốt lõi nhất của mọi khuynh hƣớng văn học là phƣơng pháp sáng tác của nó, chính phƣơng pháp quy định tính chất của việc lựa chọn chất liệu đời sống và phƣơng thức nghệ thuật để xử lí chất liệu. Sở dĩ chúng tôi xếp Võ Thị Hảo vào khuynh hƣớng trên bởi các sáng tác của nhà văn này cũng chứa nhiều yếu tố huyễn ảo, li kì và có một số điểm tƣơng đồng về bút pháp nghệ thuật với một số nhà văn sáng tác thiên về khuynh hƣớng kì ảo nhƣ Tạ Duy Anh, Nguyễn Bình Phƣơng, Nguyễn Huy Thiệp. Vài nét về tiểu sử và sự nghiệp sáng tác Võ Thị Hảo 1. Tiểu sử Võ Thị Hảo sinh ngày 13 - 4 - 1956 ở Diễn Châu - Nghệ An.

Tốt nghiệp khoa văn trƣờng Đại Học Tổng Hợp Hà Nội. Ra trƣờng chị về công tác tại nhà xuất bản Văn hoá dân tộc. Chị làm thơ từ rất sớm và từng nghĩ sẽ trở thành nhà thơ, nhƣng chị lại viết văn và thành danh với văn xuôi. Dù vào nghề văn chƣa đƣợc bao lâu, song Võ Thị Hảo nhanh chóng đƣợc ngƣời đọc biết đến.

Chị đƣợc đánh giá là một trong những cây bút sắc sảo và giàu nữ tính. Những thân phận bé nhỏ, lam lũ trƣớc cuộc đời luôn khiến chị trăn trở trên từng trang viết của mình. Ngoài ra, Võ Thị Hảo còn “bén duyên” Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 9 với điện ảnh và hội hoạ. Ba kịch bản phim truyện của chị đƣợc đánh giá khá cao.

Bên cạnh đó, chị còn say mê vẽ tranh và đã mở một triển lãm tranh với tên gọi Đường chân trời khiến bạn bè hội họa không khỏi kinh ngạc. Giản dị trong đời thƣờng nhƣng mạnh mẽ trong văn chƣơng là điều dễ nhận thấy ở nhà văn này. Sự nghiệp sáng tác Với 10 tập truyện ngắn, một tiểu thuyết đã in và ba kịch bản phim truyện, sáng tác của Võ Thị Hảo đang gây ấn tƣợng mạnh trên văn đàn. Sách đã in: Biển cứu rỗi - tập truyện ngắn, Nxb HN 1991, giải thƣởng cuộc thi tiểu thuyết và truyện ngắn.

Chuông vọng cuối chiều - tập truyện ngắn, Nxb Lao động, 1993. Truyện ngắn chọn lọc Võ Thị Hảo, Nxb Hội nhà văn, 1995, giải thƣởng 5 năm văn học Hà Nội. Ngậm cười - tập truyện ngắn, Nxb Phụ nữ, 1998. Nàng tiên xanh xao - tập truyện ngắn viết cho thiếu nhi, Nxb Kim Đồng, 2000.

101 cái dại của đàn ông (phóng tác), Nxb Văn hoá dân tộc,1994. Những truyện không nên đọc lúc nửa đêm - tập truyện ngắn, Nxb Phụ nữ, 2005. Goá phụ đen - tập truyện ngắn, Nxb Phụ nữ, 2005. Hồn trinh nữ - tập truyện ngắn, Nxb Phụ nữ, 2005.

Người sót lại của rừng cười, Nxb Phụ nữ, 2006. Tiểu thuyết “Giàn thiêu”, Nxb Phụ nữ 2003, giải thƣởng Hội nhà văn Hà Nội năm 2004. Ba kịch bản phim truyện: Con dại của đá, Mùa thu kiếp sau, Biển cứu rỗi, Nxb Hội nhà văn, 2006. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 10 Giải thƣởng báo chí toàn quốc 1999: loạt bài phóng sự điều tra về các lao động nữ ở Samoa.

Những sáng tác đậm chất kì ảo của Võ Thị Hảo Tiểu thuyết Giàn thiêu. Các tập truyện: Người sót lại của rừng cười, Biển cứu rỗi, Goá phụ đen, Những truyện không nên đọc lúc nửa đêm, Hồn trinh nữ. Võ Thị Hảo trong khuynh hƣớng văn học kì ảo Việt Nam đƣơng đại 1. Khái niệm kì ảo và văn học có yếu tố kì ảo 1.1 Khái niệm kì ảo Bàn về khái niệm này, đến nay, không chỉ ở Việt Nam mà trên thế giới giới nghiên cứu vẫn chƣa tìm đƣợc định nghĩa thống nhất.

Gần đây, trên nhiều sách, báo, tạp chí, ngoài thuật ngữ “truyện kì ảo”, chúng ta còn thấy nhiều thuật ngữ khác nhƣ: truyện kinh dị, truyện kì lạ, truyện huyền ảo, truyện huyễn tƣởng… để gọi tên những truyện mà nội dung và hình thức có chứa đựng yếu tố kì ảo. Theo cách chia của TS Bùi Thanh Truyền, có thể chia hệ thống thuật ngữ trên làm ba hƣớng: Chú trọng đến chức năng tâm lý mà loại truyện này gây ra, nhấn mạnh nhiều đến tính chất khác thƣờng, không thực. Nó có chức năng giải trí, tiêu khiển. Những khái niệm: truyện linh dị, truyện huyễn hoặc, truyện dị thƣờng… đƣợc xếp theo hƣớng này.

Coi kì ảo nhƣ một thủ pháp nghệ thuật đắc lực để nhận thức và phản ánh cuộc sống, nhƣng vẫn chú trọng đến tính truyền thống vốn có. Ví dụ: Lê Nguyên Cẩn sử dụng khái niệm truyện kì ảo, Đỗ Lai Thuý sử dụng khái niệm truyện kinh dị, Vũ Thanh sử dụng khái niệm truyền kì đời mới… Trong khuôn khổ luận văn, chúng tôi sẽ chọn cách hiểu này để tìm hiểu và phân tích về yếu tố kì ảo trong hai sáng tác của Võ Thị Hảo. Hƣớng thứ ba bao gồm những nhà nghiên cứu nhƣ Nguyễn Văn Dân, Đặng Anh Đào, Lê Huy Bắc với các thuật ngữ nhƣ: truyện huyễn tƣởng, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 11 truyện quái dị, truyện huyền ảo… chỉ những truyện kì ảo hiện đại ra đời vào cuối thế kỉ XVIII, đầu thế kỉ XIX ở phƣơng Tây. Chính sự không thống nhất trên đã khiến cho việc xác định nội hàm khái niệm kì ảo gặp nhiều khó khăn, phức tạp.

Thực trạng đó đòi hỏi chúng tôi phải lựa chọn tìm ra một thuật ngữ phù hợp để thuận tiện trong việc nghiên cứu đề tài. Nét chung giữa các thuật ngữ này là yếu tố lạ lẫm, bất thƣờng, nửa hƣ nửa thực. Trong cuốn Truyện kì ảo thế giới ta thấy xuất hiện thuật ngữ “le fantastique” có khá nhiều điểm gần gũi với các nghĩa trên. Trong từ điển Petit Robert của Pháp, sự kì ảo (le fantastique) đƣợc định nghĩa là “cái đƣợc sinh ra bởi sự tƣởng tƣợng, cái không tồn tại trong thực tế, cái có tính tƣởng tƣợng siêu nhiên” [12].

Từ những điểm tƣơng đồng đó, chúng tôi nhận thấy từ fantastique tƣơng đƣơng với khái niệm kì ảo. Trong Hán ngữ đại tự điển, “kì” là “khác thƣờng”, còn “ảo” là “không thực”. Nó thiên về tính chất li kì, hiếm thấy. Nhƣng “kì” còn đƣợc coi là một hình thức tƣ duy nghệ thuật để tạo nên các “kì văn”.

Điều này thể hiện rõ nét trong thể loại Truyền kì của Trung Quốc và một số nƣớc khác nhƣ Nhật Bản, Việt Nam. Nhờ có “kì” mà câu truyện không chỉ dừng lại ở việc ghi chép mà còn trở thành sản phẩm hƣ cấu. Nói theo cách khác, nó đã biến những sự vật, hiện tƣợng bình thƣờng, quen thuộc thành khác lạ, thu hút ngƣời đọc. Ngay tên gọi thể loại tiểu thuyết qua các thời kì và tên tác phẩm cũng có chứa yếu tố kì: tiểu thuyết chí quái, tiểu thuyết chí nhân, tiểu thuyết truyền kì… Đọc tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc, ta thấy hầu nhƣ tác phẩm nào cũng đề cập đến những sự kì lạ, ví dụ: kì sự, kì ngộ, kì duyên, kì nhân, kì nữ… nhằm nói về các thần linh, những hiện tƣợng không giải thích đƣợc.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 12 Còn “ảo” là không thực, nó biểu hiện trạng thái mơ hồ của con ngƣời. Nó xuất hiện do sự kích thích của một hiện thực cụ thể thường có tích chất kì lạ, siêu phàm và trở thành cái bóng của hiện thực [55]. Tức kì ảo phải bao hàm trong nó cả cái ảo và cái kì, nghĩa là không phân biệt nổi ranh giới giữa thực - hƣ, hoặc cũng hoàn toàn có thể có thật - cái thật mà ngƣời ta chƣa biết hoặc ít thấy. Cũng nhƣ cái điển hình, kì ảo cũng lấy chất liệu từ một nền hiện thực này để nhào nặn lại và tạo dựng một hiện thực khác mà nhìn vào đó hiện thực nền tảng kia đƣợc soi chiếu rất nhiều.

Chỉ có một điểm khác biệt: sự “nhào nặn” chất liệu hiện thực của cái điển hình vẫn tuân thủ lôgic thông thƣờng của đời sống, sự “nhào nặn” chất liệu hiện thực của cái kì ảo lại tuân theo lôgic phi thƣờng hoá, lôgic của những giấc mơ, của một thế giới siêu thực. Sự kết hợp song hành hai yếu tố này khiến kì ảo trở thành một trong những hƣớng tiếp cận có ƣu thế đối với bản chất hiện thực, bên cạnh các hƣớng tiếp cận khác. Từ những lí giải trên có thể thấy yếu tố kì ảo là những điều lạ lùng, huyền bí, vừa chân thực vừa hƣ huyễn. Nhân tố quan trọng nhất của nó là sự tƣởng tƣợng, hƣ cấu của ngƣời sáng tạo nhằm thể hiện ý đồ nghệ thuật nào đó theo khuynh hƣớng phi thƣờng hoá.

Thực ra, yếu tố kì ảo đã xuất hiện từ rất lâu trong lịch sử văn học nhân loại. Ngay trong các tác phẩm văn học dân gian, yếu tố kì ảo đã xuất hiện và phản ánh nhận thức còn "ngây thơ", niềm tin lý tƣởng của ngƣời cổ đại về thế giới. Nói nhƣ Phùng Hữu Hải thì "yếu tố kì ảo cũng bắt nguồn từ những tiền đề xã hội nhất định". Nó gắn chặt với tâm lý lo sợ của con ngƣời về những gì không lý giải đƣợc hoặc không đƣợc phép lý giải.

Mặt khác, yếu tố kì ảo còn đƣợc sử dụng để phản ánh thái độ của con ngƣời về những ẩn ức xã hội, những điều kiêng kị trong xã hội, mà một trong những mục đích của việc sử dụng yếu tố kì ảo chính là để "thoả mãn cái lý tƣởng đạo đức đầy mâu thuẫn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 13 với một môi trƣờng xã hội nhất định" [17]. Tuy nhiên ý kiến này chỉ thiên về yếu tố tâm lí của ngƣời đọc khi tiếp nhận tác phẩm.