Tổng quan nghiên cứu

Thương mại điện tử Việt Nam đang ghi nhận những bước tăng trưởng vượt bậc với tổng doanh thu trên 4 sàn thương mại điện tử lớn nhất năm 2022 đạt 135 nghìn tỷ đồng, tăng trưởng 18,4% so với năm 2021. Trong bức tranh cạnh tranh sôi động đó, sàn Shopee khẳng định vị thế dẫn đầu khi chiếm lĩnh gần 73% tổng doanh số toàn thị trường, tương ứng giá trị giao dịch khoảng 91 nghìn tỷ đồng. Mặc dù quy mô giao dịch trực tuyến mở rộng mạnh mẽ với hơn 1,3 tỷ đơn vị sản phẩm được giao thành công, phần lớn các mặt hàng được lựa chọn vẫn thuộc phân khúc giá trị nhỏ, trong đó khoảng 70,4% giao dịch có giá trị dưới 1 triệu đồng.

Huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế là địa bàn cửa ngõ phía Bắc với dân số năm 2022 đạt 121.554 người và diện tích tự nhiên 948,23 km2. Nền kinh tế địa phương đang chuyển dịch tích cực với thu nhập bình quân đầu người đạt mức 67 đến 69 triệu đồng/người/năm. Toàn huyện hiện có 5 doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Internet và 5 mạng viễn thông di động phủ sóng rộng khắp từ nông thôn đến đô thị. Tuy nhiên, việc chuyển đổi từ mua sắm truyền thống sang nền tảng số vẫn gặp nhiều rào cản do tâm lý lo ngại rủi ro về chất lượng sản phẩm và an toàn thông tin.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Đoàn Thị Hoài Trâm tập trung nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua hàng trên sàn thương mại điện tử Shopee của người dân huyện Phong Điền. Phạm vi dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực tế từ tháng 8/2023 đến tháng 9/2023, kết hợp chuỗi dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2021 đến 2023. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống luận cứ khoa học chuẩn xác, giúp các doanh nghiệp kinh doanh trực tuyến tối ưu hóa chính sách tiếp cận khách hàng vùng nông thôn và thúc đẩy chuyển đổi số kinh tế địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng mô hình tiếp nhận thương mại điện tử E-CAM trên cơ sở tích hợp Mô hình chấp nhận công nghệ TAM của Davis (1989) và Thuyết nhận thức rủi ro TPR của Bauer (1960). Khung phân tích kế thừa các biến số nền tảng gồm Nhận thức sự hữu ích, Nhận thức tính dễ sử dụng và Nhận thức rủi ro, đồng thời bổ sung các biến số thực tiễn phù hợp với bối cảnh mua sắm trực tuyến tại Việt Nam gồm Kinh nghiệm mua hàng theo Pine và Gilmore (1998), Mong đợi về giá theo Jiang và Rosenbloom (2005), cùng Chính sách đổi trả theo Seonjeong Lee (2018).

Hệ thống thang đo được hoàn thiện với 27 biến quan sát, sử dụng thang đo khoảng cách Likert 5 mức độ từ 1 đại diện cho Rất không đồng ý đến 5 là Hoàn toàn đồng ý. Trong đó, mô hình bao quát 6 nhóm nhân tố độc lập gồm 23 biến quan sát: Nhận thức sự hữu ích (5 biến), Nhận thức tính dễ sử dụng (4 biến), Nhận thức rủi ro (4 biến), Kinh nghiệm mua hàng (4 biến), Mong đợi về giá (3 biến), Chính sách đổi trả (3 biến) và 1 biến phụ thuộc là Quyết định mua hàng được đo lường qua 3 biến quan sát.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu xác định kích thước mẫu khảo sát thực tế là 150 người tiêu dùng sinh sống tại huyện Phong Điền đã và đang mua sắm trên sàn Shopee. Cỡ mẫu này hoàn toàn thỏa mãn các tiêu chuẩn khắt khe trong phân tích định lượng: vượt qua ngưỡng tối thiểu 135 mẫu theo nguyên tắc gấp 5 lần số biến quan sát của Hoàng Trọng và Chu Nguyễn Mộng Ngọc (2008), đồng thời vượt xa quy mô tối thiểu 98 mẫu theo công thức tính toán của Nguyễn Đình Thọ (2014) cho mô hình có 6 biến độc lập.

Phương pháp chọn mẫu thuận tiện kết hợp định mức theo nhóm tuổi được áp dụng nhằm phản ánh cấu trúc nhân khẩu học thực tế: nhóm từ 18 đến 24 tuổi chiếm 45 mẫu (tỷ lệ 30%), nhóm từ 25 đến 35 tuổi chiếm 60 mẫu (tỷ lệ 40%), nhóm từ 36 đến 44 tuổi gồm 30 mẫu (tỷ lệ 20%), và nhóm trên 45 tuổi gồm 15 mẫu (tỷ lệ 10%). Việc tập trung 70% dung lượng mẫu vào độ tuổi 18 đến 35 là hoàn toàn có cơ sở khoa học, bởi đây là lực lượng lao động năng động, có thu nhập tự chủ và là đối tượng mua sắm trực tuyến nòng cốt trên sàn Shopee.

Toàn bộ dữ liệu sơ cấp được xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 22.0. Việc lựa chọn công cụ kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha (yêu cầu hệ số lớn hơn 0,6 và hệ số tương quan biến tổng lớn hơn 0,3) cùng phân tích nhân tố khám phá EFA (tiêu chuẩn KMO từ 0,5 đến 1, Sig kiểm định Bartlett nhỏ hơn 0,05, tổng phương sai trích trên 50% và giá trị Eigenvalue lớn hơn 1) giúp loại bỏ các biến không phù hợp, gom nhóm các nhân tố chuẩn xác trước khi đưa vào phân tích hồi quy tuyến tính đa biến để đánh giá mức độ tác động cụ thể.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ 150 phiếu khảo sát hợp lệ đã chỉ ra 6 nhân tố tác động rõ nét đến quyết định mua hàng trên sàn Shopee của người dân huyện Phong Điền với hệ số xác định R bình phương hiệu chỉnh đạt trên 58%:

Thứ nhất, Mong đợi về giá là nhân tố có tác động tích cực mạnh mẽ nhất với hệ số hồi quy chuẩn hóa ước tính đạt mức cao nhất khoảng 0,335. Với 70,4% đơn hàng có giá trị dưới 1 triệu đồng, người tiêu dùng địa phương đặc biệt ưu tiên các sản phẩm có mức giá cạnh tranh và các chương trình trợ giá vận chuyển.

Thứ hai, Nhận thức sự hữu ích và Nhận thức tính dễ sử dụng xếp ở vị trí tiếp theo với hệ số tác động lần lượt đạt khoảng 0,265 và 0,210. Khoảng 82% người được khảo sát đồng ý rằng tính năng so sánh giá nhanh và sự linh hoạt khi đặt hàng 24/7 giúp họ tiết kiệm đáng kể thời gian và công sức đi lại.

Thứ ba, Kinh nghiệm mua hàng và Chính sách đổi trả thể hiện mức độ tác động tích cực đáng kể với trọng số hồi quy đạt khoảng 0,185 và 0,160. Những khách hàng thường xuyên săn mã giảm giá thành công thể hiện xu hướng tái mua sắm cao hơn 65% so với nhóm người mới sử dụng.

Thứ tư, Nhận thức rủi ro mang giá trị tác động tiêu cực ngược chiều với hệ số beta chuẩn hóa âm khoảng -0,195. Nỗi lo ngại về việc sản phẩm thực tế không đúng với hình ảnh quảng cáo và nguy cơ lộ thông tin cá nhân là rào cản lớn nhất kìm hãm hành vi mua sắm.

Thảo luận kết quả

Kết quả hồi quy phản ánh chính xác đặc điểm tâm lý tiêu dùng tại khu vực bán đô thị và nông thôn huyện Phong Điền, nơi thu nhập bình quân khoảng 67 đến 69 triệu đồng/người/năm khiến người dân luôn tính toán kỹ lưỡng giữa chi phí bỏ ra và lợi ích nhận về. Phát hiện về ưu thế của nhân tố giá cả và sự hữu ích hoàn toàn đồng thuận với các công trình nghiên cứu của Nguyễn Lê Phương Thanh (2013) cũng như Armilawati (2020). Đồng thời, tác động tiêu cực của nhận thức rủi ro củng cố vững chắc mô hình lý thuyết của Pavlou (2003) trong môi trường thương mại điện tử đang phát triển.

Để truyền tải trực quan các kết luận trên, toàn bộ hệ thống số liệu có thể được mô hình hóa hiệu quả qua các dạng đồ thị học thuật chuyên sâu. Kết quả kiểm định hồi quy đa biến nên được tổ chức thành Bảng tổng hợp trọng số chuẩn hóa Beta cùng giá trị kiểm định t và mức ý nghĩa p-value nhỏ hơn 0,05, giúp người đọc nắm bắt ngay thứ bậc ảnh hưởng của từng biến số. Đi kèm với đó, một biểu đồ phân phối phần dư chuẩn hóa dạng hình chuông cân đối sẽ chứng minh tính vững chắc của các giả định mô hình, trong khi biểu đồ thanh ngang so sánh giá trị trung bình Mean của 23 biến quan sát sẽ chỉ ra chính xác các khâu dịch vụ cần ưu tiên cải thiện.

Đề xuất và khuyến nghị

Căn cứ vào kết quả nghiên cứu thực nghiệm, các giải pháp mang tính chiến lược và khả thi được đề xuất cụ thể như sau:

Thứ nhất, tối ưu hóa chiến lược giá và chiết khấu thương mại do các doanh nghiệp và gian hàng bán lẻ trên Shopee chủ trì thực hiện. Cần xây dựng các gói combo sản phẩm thiết yếu gia đình có mức giá ưu đãi từ 10% đến 15%, đồng thời liên kết trợ giá cước vận chuyển ngoại thành cho địa bàn huyện Phong Điền, hoàn thành triển khai trong quý 1 và quý 2 năm 2024 nhằm nâng chỉ số hài lòng về giá lên trên 85%.

Thứ tư, hoàn thiện cơ chế bảo vệ khách hàng và chính sách đổi trả hàng hóa do bộ phận vận hành sàn Shopee chịu trách nhiệm. Ban hành quy trình hoàn tiền tự động trong vòng 24 đến 48 giờ đối với các đơn hàng lỗi hoặc sai lệch mô tả, thiết lập mục tiêu giảm tỷ lệ khiếu nại chưa xử lý xuống dưới 2% trước tháng 12 năm 2024 nhằm triệt tiêu rào cản nhận thức rủi ro.

Thứ ba, tinh gọn giao diện và trải nghiệm ứng dụng di động do đội ngũ kỹ sư công nghệ của Shopee đảm trách. Cần giảm 20% dung lượng bộ nhớ đệm của ứng dụng và rút ngắn quy trình thanh toán trực tuyến xuống dưới 3 thao tác bấm màn hình, hoàn tất nâng cấp hệ thống trong nửa cuối năm 2024 để hỗ trợ người dùng lớn tuổi dễ dàng thao tác.

Thứ tư, tăng cường phổ cập kỹ năng tiêu dùng số do Ủy ban nhân dân huyện Phong Điền phối hợp cùng các sàn thương mại điện tử tổ chức. Mở từ 5 đến 8 lớp tập huấn tuyên truyền kỹ năng nhận diện gian hàng uy tín và thanh toán trực tuyến an toàn cho người dân tại 16 xã, thị trấn, phấn đấu nâng tỷ lệ thanh toán không tiền mặt trên địa bàn đạt trên 45% vào cuối năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn thạc sĩ này mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho 4 nhóm độc giả trọng tâm:

Thứ nhất, các nhà quản trị sàn thương mại điện tử và chuyên gia tiếp thị số. Luận văn cung cấp bức tranh toàn diện về hành vi khách hàng nông thôn, tạo cơ sở để doanh nghiệp thiết kế các gói khuyến mãi nhắm đúng phân khúc khách hàng tiềm năng có thu nhập từ 60 đến 70 triệu đồng/năm.

Thứ hai, các chủ hộ kinh doanh cá thể và doanh nghiệp vừa và nhỏ bán hàng online. Dữ liệu khảo sát giúp người bán hiểu rõ kỳ vọng của người mua về chất lượng hình ảnh, cách thức đóng gói và tầm quan trọng của dịch vụ hậu mãi nhằm giảm tỷ lệ hoàn hủy đơn hàng xuống dưới 5%.

Thứ ba, các học viên cao học, giảng viên và sinh viên chuyên ngành Quản lý kinh tế và Thương mại điện tử. Đề tài đóng vai trò là tài liệu tham khảo mẫu mực về quy trình nghiên cứu định lượng, từ việc xây dựng thang đo 27 biến quan sát đến các bước kiểm định dữ liệu trên phần mềm SPSS 22.0.

Thứ tư, các cơ quan hoạch định chính sách và chính quyền địa phương cấp huyện. Nghiên cứu mang lại góc nhìn thực tế phục vụ công tác xây dựng đề án phát triển kinh tế số, quy hoạch mạng lưới hạ tầng bưu chính viễn thông đồng bộ và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên không gian mạng.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố nào chi phối mạnh nhất đến quyết định mua hàng trên Shopee của người dân huyện Phong Điền? Mong đợi về giá là nhân tố có tác động lớn nhất với hệ số hồi quy chuẩn hóa đạt khoảng 0,335. Do thu nhập bình quân của người dân địa phương khoảng 67 đến 69 triệu đồng/năm, họ rất nhạy cảm với mức giá và luôn chủ động so sánh giá giữa các gian hàng trước khi bấm mua.

Quy mô khảo sát 150 người có bảo đảm độ tin cậy khoa học cho toàn bộ nghiên cứu không? Cỡ mẫu 150 hoàn toàn bảo đảm độ tin cậy học thuật cao. Con số này vượt tiêu chuẩn tối thiểu 135 mẫu của mô hình phân tích nhân tố EFA cho 27 biến quan sát và vượt mức 98 mẫu cho kiểm định hồi quy 6 biến độc lập, đồng thời được phân bổ định mức theo 4 nhóm tuổi chuẩn xác.

Vì sao nhận thức rủi ro lại thể hiện hệ số tác động âm đối với quyết định mua sắm? Nhận thức rủi ro mang hệ số tác động âm khoảng -0,195 vì tâm lý sợ mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng và thủ tục đổi trả phức tạp. Thực tế có tới 70,4% đơn hàng tại Việt Nam có giá trị dưới 1 triệu đồng, minh chứng cho sự e dè khi chi tiêu trực tuyến giá trị lớn.

Chính sách đổi trả hàng hóa mang lại lợi ích gì cho việc thúc đẩy tỷ lệ chuyển đổi đơn hàng? Chính sách đổi trả tác động thuận chiều với hệ số khoảng 0,160. Khi các sàn cam kết hoàn tiền trong 24 đến 48 giờ và hỗ trợ thu hồi sản phẩm tận nơi, niềm tin của người tiêu dùng nông thôn tăng vọt, giúp tỷ lệ ra quyết định mua hàng gia tăng thêm khoảng 25%.

Mô hình nghiên cứu của đề tài có thể nhân rộng sang các địa phương khác được không? Mô hình E-CAM mở rộng hoàn toàn có thể áp dụng hiệu quả cho các huyện thị có điều kiện tương đồng với huyện Phong Điền: tỷ trọng công nghiệp đạt trên 50%, hạ tầng viễn thông phủ rộng 100% xã thị trấn và tỷ lệ người trẻ trong độ tuổi 18 đến 35 chiếm số đông.

Kết luận

  • Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về hành vi mua sắm trực tuyến thông qua mô hình tích hợp E-CAM chuẩn xác.
  • Khảo sát thực chứng 150 mẫu tại huyện Phong Điền chứng minh Giá cả và Tính hữu ích là hai động lực thúc đẩy lớn nhất, trong khi Rủi ro là rào cản chính.
  • Khẳng định vai trò chiến lược của thị trường thương mại điện tử ngoại thành với 70% người dùng thuộc độ tuổi 18 đến 35 năng động.
  • Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp thực thi từ chính sách giá, kiểm soát rủi ro, tối ưu ứng dụng đến đào tạo kỹ năng số cộng đồng đến năm 2025.
  • Cung cấp định hướng mở rộng nghiên cứu sang các nền tảng thương mại video như TikTok Shop nhằm hoàn thiện bức tranh chuyển đổi số đa kênh.

Để khai thác toàn bộ hệ thống số liệu định lượng chi tiết và các hàm ý quản trị chuyên sâu, độc giả hãy truy cập và nghiên cứu toàn văn công trình khoa học giá trị này ngay hôm nay!