CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Lý do chọn đề tài 1.1 Bối cảnh thực tế Trong thời đại công nghệ phát triển và xu hướng bảo vệ môi trường ngày càng được quan tâm, thì việc mua và sử dụng đồ đã qua sử dụng đang âm thầm thay đổi trong những năm gần đây (Ferraro & cộng sự, 2016). Một trong những lợi ích chính của việc mua sản phẩm quần áo secondhand là tiết kiệm chi phí vì quần áo cũ thường được bán ở mức 10% - 20% giá quần áo mới (Fields, 2004). Giới trẻ thường có nguồn thu nhập hạn chế hoặc muốn sử dụng tiền của mình vào những hoạt động khác. Mua hàng secondhand giúp họ tiết kiệm được số tiền lớn so với việc mua hàng mới, cho phép họ có thêm sự linh hoạt trong việc chi tiêu và khám phá các sản phẩm chất lượng với giá rẻ.
Ngoài ra, việc ủng hộ thị trường quần áo secondhand cũng mang ý nghĩa xã hội tích cực. Thay vì vứt đồ cũ vào bãi rác thì việc đề xuất các ý thức về môi trường như một yếu tố dự báo quan trọng để mua sắm và tiêu dùng đồ cũ (Guiot & Roux, 2010) sẽ giúp giảm thiểu lượng rác thải và tiêu thụ tài nguyên. Tác động môi trường của việc mua sản phẩm quần áo secondhand là không thể phủ nhận. Ngành công nghiệp thời trang gây ra nhiều vấn đề về ô nhiễm và lãng phí tài nguyên, ước tính ngành dệt may thải ra môi trường từ 2% đến 8% lượng khí thải nhà kính lên toàn cầu (Theo Chương trình Môi trường liên hợp quốc, 2023) và là ngành gây ô nhiễm lớn thứ hai trên thế giới.
Bằng việc tái sử dụng quần áo có thể góp phần đáng kể vào việc giảm gánh nặng môi trường (Farrant & cộng sự, 2010). Theo Báo VTV, ở châu Âu một người bình thường thải khoảng 11 kg quần áo không dùng tới ra bải rác. Ở Mỹ thì số lượng còn cao hơn gấp 3 lần, trung bình mỗi người thải ra bãi rác tới 37 kg quần áo không dùng tới. Vệ tinh cho thấy 39 triệu tấn đồ dệt may, thời trang ế ẩm, tồn kho từ khắp các quốc gia trên thế giới đã bị đổ về sa mạc Atacama của Chile.
Bãi rác này đã trở thành một điểm nhấn bất đắc dĩ có thể nhìn thấy được từ ngoài không gian, chứng tỏ kích thước của bãi rác này rất khủng khiếp. Theo Tạp chí môi trường (2023) và Tài nguyên môi trường (2023), ngành công nghiệp dệt may đã tăng trưởng 8% hàng năm. Và trong số 100 tỷ quần áo được sản xuất mỗi năm thì 1 có 20% trong số đó không bán được. Trung bình mỗi năm có khoảng 85% sản phẩm dệt may được đem đổ tại bải rác, tương đương mỗi giây sẽ có một xe tải quần áo bị đem đi đốt hoặc bỏ đi.
Và để có thể phân hủy sản phẩm quần áo thì phải cần tới hàng trăm năm nên hầu như quần áo đều sẽ ở lại trong các hố rác mãi mãi. Trong khi để tạo ra một chiếc áo phông trơn phải tốn tới 2.700 lít nước và gián tiếp tạo ra hơn 6.75 kg khí CO2 và khí CO2 này tương đương với số lượng CO2 của một chiêc ô tô thải ra sau khi di chuyển 56 Km/h. Ngành này chiếm 10% lượng khí thải Carbon trên toàn cầu. Theo Báo Pháp Luật (06/03/2022), ngành dệt may có hơn 20% tổng lượng nước thải trên toàn cầu.
Và hầu như số nước thải này chỉ được các doanh nghiệp xử lý thô sơ và vẫn còn chứa phần lớn các chất độc gây ô nhiễm môi trường.2 Bối cảnh lý thuyết Giới trẻ ngày nay đang dần nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường và ứng phó với các vấn đề liên quan đến sự tiêu thụ không bền vững. Trong lĩnh vực thời trang, một xu hướng mới đã nổi lên trong nhóm này là việc mua sắm sản phẩm secondhand (hay còn gọi là hàng đã qua sử dụng). Chủng loại của sản phẩm đã qua sử dụng là rất đa dạng và một số sản phẩm được mua để sử dụng lại nhiều nhất là quần áo, đồ chơi, sách, đồ nội thất, xe đạp và ô tô (Elkins, 2015). Trước đây đã có nhiều nghiên cứu điều tra về việc mua sắm sản phẩm secondhand bằng lý thuyết hành vi có kế hoạch (TPB) của Ajzen (1991).
Borusiak và cộng sự (2020) đã dùng thuyết TPB để kiểm tra ý định của người tiêu dùng trong việc mua các sản phẩm đã qua sử dụng. Rodrigues và cộng sự (2023) áp dụng lý thuyết TPB để nghiên cứu các yếu tố quyết định việc mua sản phẩm cũ. Cùng năm đó, Taylor và cộng sự (2023) cũng dùng lý thuyết TPB để xác định các động lực chính ảnh hưởng đến ý định mua quần áo cũ của phụ nữ trẻ. Ngoài ra còn có nghiên cứu sử dụng cách mở rộng lý thuyết TPB để điều tra người tiêu dùng Thái Lan trên 18 tuổi và có trình độ học vấn cơ sở là trung học, về ý định mua sản phẩm xanh của Maichum và cộng sự (2016).
Ngoài lý thuyết TPB thì các nhà nghiên cứu cũng dùng lý thuyết về hành động hợp lý (TRA) của Fisbein và Ajzen (1975) để dự đoán và giải thích mối quan hệ giữa thái độ và hành vi trong hành động của con người. Và cụ thể là lý thuyết này giúp giải thích mối quan hệ giữa thái độ và hành vi ra ý định mua sản phẩm secondhand. Rausch và Kopplin (2021) đã dùng lý thuyết này để làm sáng tỏ khoảng cách giữa ý định mua và hành vi mua quần 2 áo bền vững. Kết quả nghiên cứu cho thấy thái độ đối với quần áo bền vững có tác động cao nhất đến hành vi mua hàng, nhưng lại bị ảnh hưởng tiêu cực bởi mối lo ngại về sản phẩm có thực sự là bền vững hay không của người tiêu dùng.
Tương tự vậy, Leclercq và cộng sự (2022) cũng dùng lý thuyết TRA để nghiên cứu nhằm phác thảo ảnh hưởng của thái độ môi trường đến ý định mua hàng và hành vi mua hàng. Mỗi mô hình nghiên cứu khác nhau đều có các ưu và nhược điểm khác nhau. Vì vậy mà có nhiều nhà nghiên cứu kết hợp các mô hình lý thuyết với nhau để xây dựng nên các mô hình nghiên cứu khác nhau. Nên việc kêt hợp lý thuyết hành vi có kế hoạch (TPB) và thuyết về hành động hợp lý (TRA) sẽ góp phần làm rõ hơn ý định mua sản phẩm secondhand của khách hàng.
Từ đó đề xuất các hàm ý quản trị dựa trên kết quả nghiên cứu để giúp các doanh nghiệp nắm bắt được mục tiêu và xây dựng các chiến lược kinh doanh phù hợp để tham gia vào ngành thời trang secondhand. Vì vậy mà tác giả chọn đề tài là “Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định mua sản phẩm secondhand của giới trẻ tại thành phố Hồ Chí Minh” để làm đề tài khóa luận tốt nghiệp.2 Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu nghiên cứu chung Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến ý định mua sản phẩm secondhand của giới trẻ tại thành phố Hồ Chí Minh, giúp các doanh nghiệp nắm bắt được mục tiêu và xây dựng các chiến lược kinh doanh phù hợp để tham gia vào ngành thời trang secondhand.2 Mục tiêu nghiên cứu cụ thể Mục tiêu 1: Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến ý định mua sản phẩm secondhand của giới trẻ tại thành phố Hồ Chí Minh. Mục tiêu 2: Phân tích mức độ ảnh hưởng của các yếu tố ảnh hưởng đến ý định mua sản phẩm secondhand của giới trẻ tại thành phố Hồ Chí Minh. Mục tiêu 3: Đề xuất các hàm ý quản trị để giúp các doanh nghiệp nắm bắt được mục tiêu và xây dựng các chiến lược kinh doanh phù hợp để tham gia vào ngành thời trang secondhand.
Mục tiêu 4: Phân tích và kiểm định vài trò trung gian của yếu tố thái độ.3 Câu hỏi nghiên cứu Câu hỏi 1: Những yếu tố nào ảnh hưởng đến ý định mua sản phẩm secondhand của giới trẻ tại thành phố Hồ Chí Minh? Câu hỏi 2: Các yếu tố ảnh hưởng như thế nào đến ý định mua sản phẩm secondhand của giới trẻ tại thành phố Hồ Chí Minh? Câu hỏi 3: Đề xuất các hàm ý quản trị nào để giúp các doanh nghiệp nắm bắt được mục tiêu và xây dựng các chiến lược kinh doanh phù hợp để tham gia vào ngành thời trang secondhand? Câu hỏi 4: Yếu tố thái độ có vai trò gì trong mối quan hệ giữa nhận thức môi trường và ý định mua, nhận thức rủi ro và ý định mua.4 Đối tượng nghiên cứu 1.1 Đối tượng nghiên cứu Là những yếu tố ảnh hưởng đến giới trẻ đang có ý định mua sản phẩm quần áo secondhand tại thành phố Hồ Chí Minh.2 Đối tượng khảo sát Là những người có độ tuổi từ 16 đến 30 tuổi đã từng mua sản phẩm thời trang secondhand tại thành phố Hồ Chí Minh.5 Phạm vi nghiên cứu 1.1 Không gian nghiên cứu Thành phố Hồ Chí Minh 1.2 Thời gian nghiên cứu Từ ngày 01/01/2024 đến 01/04/2024 1.6 Phương pháp nghiên cứu Đề tài nghiên cứu sử dụng chủ yếu hai phương pháp nghiên cứu: phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp nghiên cứu định lượng: Phương pháp nghiên cứu định tính: Tìm hiểu, nghiên cứu và tập hợp các lý thuyết từ tạp chí khoa học, báo chí uy tính. để lọc ra và kế thừa các mô hình phù hợp với đề tài nghiên cứu. Sau đó tác giả xây dựng bản thảo bản câu hỏi, từ đó tiến hành thực hiện phỏng vấn từ 4 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 Quần áo secondhand Theo ThredUp (2019) thời trang secondhand là việc mua sản phẩm thời trang do người khác đã từng sở hữu thông qua các phương thức như bán lại hay tặng. Theo Machado và cộng sự (2019) thì những sản phẩm đã qua sử dụng, và cụ thể là sản phẩm thời trang đã qua sử dụng (secondhand) là những mặt hàng được tái sử dụng với người tiêu dùng.
Theo Cervellon và cộng sự (2012) thì quần áo cũ là trang phục thời trang hoặc phụ kiện đã từng thuộc về người khác. Nó có thể đã được sử dụng vài năm hoặc có thể mới được sản xuất gần đây. Tóm lại quần áo secondhand là việc mua lại, sử dụng sản phẩm quần áo đã từng được người khác sỡ hữu.2 Ý định mua (Purchase intention) Theo Ajzen (1991), ý định mua là hành động bao gồm các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi mua của con người và được xem xét bởi 3 yếu tố: Niềm tin hành vi, chuẩn mực và sự kiểm soát.