CHƯƠNG 1 Ở chương này tác giả đã giới thiệu lý do để chọn đề tài, xác định mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu. Đồng thời tác giả đã giới thiệu qua về phương pháp nghiên cứu, những đóng góp của đề tài và kết cấu của khóa luận. 6 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở lý thuyết về khả năng trả nợ đúng hạn của khách hàng cá nhân 2.1 Hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại 2.1 Khái niệm Theo Nguyễn Minh Kiều (2011), Tín dụng là một phạm trù kinh tế, là sản phẩm của nền kinh tế hàng hóa và là động lực thúc đẩy nền kinh tế hàng hóa phát triển. Tín dụng phản ánh sự chuyển nhượng quyền sử dụng vốn từ người sở hữu sang cho người sử dụng trong một thời gian nhất định với một khoản chi phí nhất định.
Tín dụng cũng là loại tài sản chiếm tỷ trọng lớn nhất ở phần lớn các ngân hàng thương mại, nó được coi như hoạt động đặc trưng của ngân hàng thương mại nói riêng và ngân hàng nói chung. Theo Từ điển bách khoa toàn thư Việt Nam: “Tín dụng là sự chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị lớn dưới hình thức hiện vật hay tiền tệ từ người sở hữu sang người sử dụng, sau một thời gian nhất định sẽ trả lại với một lượng lớn hơn ban đầu”. Khái niệm trên thể hiện ở ba đặc điểm cơ bản, nếu thiếu một trong ba đặc điểm sau thì không còn là phạm trù tín dụng nữa: • Có sự chuyển giao quyền sở hữu một lượng giá trị từ người sở hữu cho người khác. • Sự chuyển giao chỉ có ý nghĩa nhất thời.
• Việc trả lại lượng giá trị chuyển giao cho người khác thì mang theo một phần lợi nhuận gọi là lãi. * Khái niệm hoạt động tín dụng của NHTM Theo từ điển mở Việt Nam: “Tín dụng ngân hàng là quan hệ tín dụng phát sinh giữa các ngân hàng, các tổ chức tín dụng với các đối tác kinh tế - tài chính của toàn xã hội, bao gồm doanh nghiệp, cá nhân, tổ chức xã hội, cơ quan nhà nước”. Dựa trên các điều luật, văn bản về tín dụng, đặc biệt là Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 (Luật số: 47/2010/QH12), có thể phân tích và đưa ra khái niệm: “Tín dụng ngân hàng là một quan hệ giao dịch về tài sản giữa bên cho vay và bên đi vay, trong đó bên cho vay ( Ngân hàng ) chuyển giao tài sản cho bên đi vay ( Khách hàng 1 là các tổ chức kinh tế, cá nhân trong nền kinh tế) sử dụng trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận , bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán”. Tín dụng ngân hàng vẫn là loại hình tín dụng chủ đạo, có vị trí hết sức trọng yếu đối với đời sống kinh tế.
Cùng với việc hình thành và tăng trưởng của ngành ngân hàng, tín dụng ngân hàng thể hiện tính chất chuyên nghiệp hoá với nhiều hình thức đa dạng và phong phú. Tóm lại, mặc dù có quá nhiều một cách nhìn, định nghĩa khác nhau, song nhìn chung thì tín dụng ngân hàng chính là hoạt động tín dụng nảy sinh giữa ngành ngân hàng, các chủ thể tín dụng với các đối tượng kinh tế - chính trị khác. Trong đó, ngân hàng là bên đi vay mượn, và các thành phần kinh tế, pháp nhân, cá thể là bên cho vay. Và nguồn tiền tệ là chủ thể của tín dụng ngân hàng.2 Vai trò và bản chất của hoạt động tín dụng * Vai trò Trong nền kinh tế, tín dụng ngân hàng đóng vai trò hết sức quan trọng.
Nền kinh tế đang thay đổi vô cùng nhanh chóng theo xu thế thị trường, cạnh tranh thông qua hoạt động cho vay vốn của ngân hàng, cũng như hoạt động vay vốn của khách hàng. + Đối với khách hàng: Khách hàng thuộc hệ thống tín dụng là khách hàng được vay vốn. Khách hàng rất thuận tiện tiếp cận nguồn vốn vay dành cho hoạt động sản xuất kinh doanh nhờ có tín dụng ngân hàng. Hay theo một cách riêng, tín dụng ngân hàng có vai trò quan trọng đối với việc cung ứng nguồn vốn vay cho khách hàng được linh hoạt, thuận tiện.
Từ đó không những làm lợi cho khách hàng mà lại làm lợi cho chính ngân hàng. Đặc biệt với nhóm khách hàng là doanh nghiệp. Các doanh nghiệp đang cạnh tranh rất gay gắt với ngân hàng về nhu cầu, năng lực vay vốn của họ khi ngân hàng cho vay vốn. Điều này sẽ kích thích cho doanh nghiệp làm ăn trở nên chủ động hơn, tích cực hơn, làm cho doanh nghiệp trở nên nhạy bén với thị trường, với biến động kinh tế trên thế giới.
Điều này cũng giống với các tổ chức kinh tế, doanh nghiệp cá thể đang 2 cạnh tranh, vay vốn ngân hàng. Qua đó giúp nâng cao khả năng cạnh tranh của nền kinh tế và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế. + Đối với ngân hàng: Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, mục đích cao nhất của doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế là tối ưu hoá lợi nhuận. Đặc biệt điều này còn đúng với các tổ chức kinh doanh tiền tệ, Ngân hàng là một thí dụ tiêu biểu.
Thông qua các hoạt động nghiệp vụ kinh doanh tín dụng, ngân hàng thu về lợi nhuận, cung ứng, cho vay, hỗ trợ KH về tài chính, tư vấn…. nhưng chủ yếu nhất chính là hoạt động tín dụng. Bên cạnh đó, hoạt động tín dụng với Ngân hàng nói chung và NHTM nói riêng cũng là hoạt động giúp điều tiết nguồn vốn ở khu vực dư thừa sang phần thiếu hụt vốn một cách linh động. Từ đó không còn xảy ra hiện tượng dư thừa nguồn vốn, cũng đồng thời làm gia tăng vòng xoay vốn, thu được lợi nhuận cho ngân hàng.
Tóm lại, để ngân hàng có thể từng bước đi lên bền vững, đảm bảo nguồn thu cũng như nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường thì tín dụng ngân hàng đóng vai trò là nền tảng. + Đối với nền kinh tế: Tín dụng ngân hàng trong nền kinh tế là phương tiện thúc đẩy việc phát triển kinh tế xã hội và tham gia điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Thúc đẩy việc tích luỹ và tập trung vốn, giảm chi phí lưu thông xã hội và góp phần thúc đẩy thực hiện chính sách. Không chỉ thế, tín dụng ngân hàng cũng giúp phát triển tốt các ngành kinh tế then chốt, mũi nhọn của quốc gia.
Ưu tiên cho vay vốn để cấp cho những công trình trọng điểm được Nhà nước chỉ đạo hay các công trình có tầm cỡ quốc gia tác động mạnh đối với nền kinh tế. Đồng thời, tín dụng ngân hàng cũng giúp các ngành đang phát triển có thể có cơ hội để thu hút dòng vốn, vững bước tiến lên cùng với các ngành phát triển tiếp theo. Và đặc biệt nhất là tín dụng ngân hàng giúp điều tiết, bình ổn nền kinh tế, bằng việc thông qua hoạt động tín dụng Ngân hàng nhà nước có thể kiểm soát được tình trạng sản xuất, kinh doanh hiện tại. Từ đó giúp Chính phủ nhanh chóng có những giải 3 pháp nhằm phát triển, hay là hạ nhiệt độ nền kinh tế, không để dẫn đến sự mất cân bằng.
Qua đấy có thể hiểu rằng hoạt động tín dụng ngân hàng có ý nghĩa rất lớn đối với nền kinh tế. Chúng ta không những giúp bình ổn được cung và cầu là thị trường vốn mà chúng ta cũng có thể biết về tình hình nền kinh tế đang hoạt động hiệu quả hay là không thông qua hoạt động tín dụng ngân hàng. Vì vậy, nhằm góp phần cho việc phát triển bền vững của nền kinh tế, mỗi NHTM nên thực sự chú ý vào hoạt động tín dụng và quản trị hoạt động tín dụng ngân hàng có hiệu quả. * Bản chất Tín dụng là quan hệ chuyển nhượng quyền sử dụng vốn giữa người chủ sở hữu và người sử dụng.
Bản chất của việc chuyển nhượng tín dụng là quan hệ dân sự giữa người cho vay và người đi vay. Do đó, quan hệ giữa người cho vay và người đi vay thể nào thì quan hệ tín dụng như thế nấy. Chẳng hạn, quan hệ giữa người đi vay và người cho vay cũng là quan hệ điều hoà nhu cầu sử dụng vốn theo một chương trình được chính phủ định trước, tuy nhiên quan hệ tín dụng tại Việt Nam chủ yếu là bề ngoài mà không thực sự thể hiên quan hệ so sánh giữa chi phí và hiệu quả. Ngược lại, quan hệ giữa người đi vay và người cho vay trong nền kinh tế thị trường là quan hệ mua bán và chuyển nhượng quyền sử dụng vốn trên cơ sở cân nhắc giữa lợi ích và chi phí nên quan hệ ở đây phát sinh trên nguyên tắc có tính toán và so sánh cẩn thân giữa lợi nhuận thu về và chi phí sử dụng vốn.3 Phân loại tín dụng ngân hàng Thông tư Số: 39/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016.
* Dựa vào chủ thể của quan hệ tín dụng Trong nền kinh tế - xã hội tồn tại các hình thức tín dụng sau đây: tín dụng thương mại, tín dụng ngân hàng, tín dụng nhà nước, tín dụng quốc tế. Theo Đường Thị Thanh Hải (2014), Tín dụng thương mại: “Tín dụng thương mại là quan hệ tín dụng giữa các thương nhân dưới hình thức mua bán chịu hàng hoá”. Đây là quan hệ tín dụng giữa các sản xuất - thương mại được tiến hành dưới hình thức mua bán, bán chịu hàng hoá. Hình thức tín dụng - người bán trao cho người 4 mua toàn quyền quản lý vốn ngắn hạn theo một thời gian xác định, nghĩa là nếu đến kỳ hạn đã được ấn định, người mua phải trả toàn bộ vốn cho người bán dưới hình thức tiền mặt và trả lại lãi suất do người bán chịu.
Tín dụng thương mại gồm: Tín dụng cho người mua (Người mua nhận hàng trước, đến một thời hạn nhất định mới trả tiền) và Tín dụng cho người bán (Người bán nhận tiền ứng trước rồi sau đó mới giao hàng cho người mua). Tín dụng ngân hàng: Là quan hệ tín dụng gắn với hoạt động của ngân hàng. Đây là quan hệ tín dụng giữa các ngân hàng, các tổ chức tín dụng, với các doanh nghiệp, các tổ chức và dân cư được thưc hiện dưới hình thức ngân hàng đứng ra huy động vốn bằng tiền và cho vay đối với các đối tượng nói trên.