CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN HỆ VỪA LÀM VỪA HỌC 1. Tổng quan lịch sử vấn đề nghiên cứu 1. Ở nước ngoài Để có được kết quả học tập theo mong đợi, người học là sinh viên phải chịu sự tác động từ nhiều yếu tố khác nhau. Theo nghiên cứu của tác giả Evans (1999) cho thấy, các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả học tập của sinh viên được chia thành 6 nhóm khác nhau như: (1) đặc trưng nhân khẩu sinh viên; (2) đặc trưng tâm lý sinh viên; (3) kết quả học tập trước đây; (4) các yếu tố xã hội; (5) các yếu tố tổ chức; (6) các yếu tố thành quả.
Trong nhóm các yếu tố tổ chức, tác giả Evans (1999) đã đề cập đến các yếu tố như: sự hứng thú học tập của sinh viên; nội dung môn học; cơ sở vật chất; không gian phòng học; phương pháp giảng dạy của giảng viên; phẩm chất giảng viên; phong cách giảng dạy; sự quan tâm của giảng viên đến sinh viên; hình thức kiểm tra đánh giá kết quả môn học và nhiều yếu tố khác [19]. Một nghiên cứu của Peart, N. Ngoài ra, theo John Dewey (1859 - 1952) cho rằng, để người học có kết quả tốt cần phải có sự kết hợp giữa học lý thuyết và thực hành “người học chỉ tìm thấy ý 5 Luan van nghĩa của kiến thức một khi chúng được kiểm nghiệm qua thực tế” (dẫn từ Jon Wiles Joseph Bondi, 2002). Từ đó, ngoài việc vận dụng hợp lý các phương pháp và phong cách giảng dạy của giảng viên trong từng nội dung môn học trong nhà trường cần phải trang bị đầy đủ các trang thiết bị học tập và thực hành giúp sinh viên hứng thú trong học tập và lĩnh hội hiệu quả khối lượng kiến thức đã được học [21].
Mặt khác, một nghiên cứu của Agyeman (1993) cho rằng, kết quả học tập còn ảnh hưởng bởi sự đồng nhất giữa trình độ chuyên môn của giảng viên và trang bị cơ sở vật chất, bởi điều kiện thuận lợi về cơ sở vất chất, môi trường học tập sẽ giúp giảng viên có hứng thú hơn và sẽ có thể phát huy hết khả năng vốn có để truyền đạt hết kiến thức của mình “một giáo viên có trình độ chuyên môn nhưng làm việc trong điều kiện không thuận lợi sẽ giảm nhiệt huyết trong công việc, dẫn đến làm giảm năng suất hơn một giáo viên chưa đủ tiêu chuẩn nhưng làm việc trong điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất” [26]. Bên cạnh đó, nghiên cứu của Markley (2006) đã chỉ ra rằng, vai trò của giảng viên là quan trọng làm ảnh hưởng đến kết quả học tập của sinh viên, giảng viên không chỉ đứng trước lớp để trình bày nội dung môn học mà còn thể hiện khả năng hỗ trợ đối người học, gần gũi và kết nối người học từ đó giúp người học tiếp nhận được một nền giáo dục có chất lượng [22]. Ngoài sự quan tâm đến các yếu tố như cơ sở vật chất, không gian phòng học, nội dung môn học, phương pháp giảng dạy, phẩm chất giảng viên và phương pháp kiểm tra đánh giá môn học của nhiều tác giả trên, cần phải quan tâm đến sự tương tác giữa giảng viên và sinh viên thông qua hoạt động đánh giá của sinh viên về hoạt động dạy và học. Trong bài viết “Cải thiện kết quả học tập của sinh viên thông qua đánh giá” của Ciara O’Farrell (2004), tác giả cho rằng khi học ở cấp càng cao thì giữa giảng viên và sinh viên càng thiếu đi sự tương tác, chính vì vậy mà vai trò của hoạt động đánh giá sẽ giúp thầy và trò có sự tương tác tốt hơn [20, tr.
Theo một nghiên cứu khác của nhóm tác giả (Edward et al.,2002; Aspin & Chapman 2007; Barnett 2006; Rizvi 2007; Walker 2012) cho rằng người học cần phải có các phẩm chất tự chủ, trung thực, can đảm và thích nghi để có thể con người 6 Luan van phát triển và học tập suốt đời, cụ thể: (1) Tự chủ: độc lập trong tư duy, và hành động, có tư duy phê phán, có khả năng phán xét, kiểm soát và tự điều chỉnh tư duy và hành động của mình; biết mình là ai, biết thể hiện mình trong các hoàn cảnh khác nhau; (2) Trung thực và can đảm: hành xử một cách chính trực, trung thực trong học tập và cuộc sống, là người dám làm dám chịu; (3) Thích nghi: có khả năng thích ứng, thay đổi bản thân theo chiều hướng tích cực và đương đầu với những thay đổi và thử thách trong cuộc sống, linh hoạt trong các tình huống, có khả năng giao tiếp, hợp tác tốt với người khác [12]. Ở Việt Nam Tại Việt Nam, kết quả học tập của sinh viên được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu, các công trình nghiên cứu đã chỉ ra được các nguyên nhân và biện pháp giúp cải thiện tích cực kết quả hoạc tập của sinh viên, cụ thể như: Kết quả học tập của sinh viên trong giai đoạn chuyên ngành chịu ảnh ảnh hưởng bởi mức độ tham khảo tài liệu, thời gian tham gia học tập tại lớp, thời gian tự học [11]. Để nâng cao kết quả học tập, sinh viên cần thay đổi phương thức học tập, theo đó học tập theo nhóm sẽ mang lại hiệu quả học tập cao hơn. Học tập theo nhóm đã trở thành một phương thức có tính nguyên tắc của sư phạm tương tác, trong đó giảng viên là người hướng dẫn, sinh viên là người hành động, là chủ thể của quá trình học tập.
Trong môi trường học nhóm sinh viên được tạo điều kiện phát triển tích cực, chủ động tự giác, tự tin, sáng tạo trong học tập [7]. Đồng quan điểm trên, trong cuốn Lý luận dạy học của Đặng Vũ Hoạt (2015) đã nhấn mạnh, trong nhà trường hiện đại trò phải là trung tâm, là chủ thể tích cực các hoạt động, không ngừng phát huy tính độc lập, sáng tạo trong học tập, rèn luyện, tu dưỡng nhằm biến những yêu cầu khách quan thành nhu cầu phát triển chủ quan. Để thực hiện được điều này, giảng viên phải là người tổ chức, định hướng, điều khiển, là người cố vấn, sinh viên phải là người tích cực trong các hoạt động [6]. 7 Luan van Một nghiên cứu khác của Nguyễn Thị Mai Trang (2008) cho thấy, kiến thức thu thập được của sinh viên còn ảnh hưởng bởi động cơ học tập của sinh viên và năng lực giảng viên [17].
Cũng nghiên cứu của Nguyễn Hạ Vũ (2016) về yếu tố chủ quan của sinh viên, một số điểm được cho là nguyên nhân dẫn đến kết quả học tập yếu kém và thôi học của sinh viên, được xếp theo thứ tự ưu tiên như sau: (1) Chưa biết sắp xếp, quản lý thời gian học tập; (2) Chưa tìm ra phương pháp học tập phù hợp; (3) Thụ động, nhút nhát, không tự tin vào bản thân; (4) Kiến thức bị hạn chế so với yêu cầu của môn học; (5) Làm việc thêm nhiều quá ; (6) Kinh phí không đủ cho học tập, sinh hoạt; (7) Thiếu điều kiện học tập tại nhà/nơi trọ; (8) Sức khỏe không tốt (không tập trung học được) [18]. Ngược lại, theo tác giả Nguyễn Thị Huyền (2016) cho rằng, các yếu tố ảnh hưởng đến tính tích cực tự học của sinh viên Năng lực tự học; Động cơ học tập; Hứng thú học tập và hứng thú nghề nghiệp; Thái độ học tập; Vốn kiến thức nền tảng; Kinh nghiệm tự học; Cơ sở vật chất phục vụ hoạt động tự học của SV; Điều kiện kinh tế gia đình; Phong trào tự học của lớp; Môi trường học thuật (các hội nghị, hội thảo, cuộc thi chuyên môn); Các hoạt động tập thể của lớp và của trường [9]. Nhìn chung, các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả học tập được sự quan tâm từ nhiều tác giả trong và ngoài nước tham gia nghiên cứu. Các kết quả nghiên cứu cho thấy kết quả học tập của sinh viên chịu ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố khác nhau và mức độ ảnh hưởng cũng khác nhau.
Các yếu tố đó có thể được phân loại thành hai nhóm yếu tố chính. (1) Nhóm yếu tố chủ quan thuộc về sinh viên (Tâm lý độ tuổi, gia đình, mục tiêu học tập, động cơ học tập, thái độ học tập tích cực của sinh viên. (2) Nhóm yếu tố khách quan từ giảng viên (Phẩm chất của giảng viên, Phương pháp giảng dạy.), nhà trường. Tuy nhiên, chưa nhiều những nghiên cứu đối với đối tượng là sinh viên thuộc hệ Vừa làm vừa học (hệ tại chức cũ).
Sinh viên hệ đào tạo này là những người trưởng thành, đang phải tham gia lao động, phí để tham gia học tập có được bằng cách tích lũy thu nhập từ thu nhập chứ không từ phụ cấp của cha mẹ và một số đã 8 Luan van lập gia đình. Do đó ngoài những yếu tố kể trên, kết quả học tập của sinh viên Vừa làm vừa học có thể chịu ảnh hưởng từ những yếu tố khách quan khác.2 Tổng quan về hệ đào tạo đại học theo hình thức Vừa làm vừa học 1. Đặc điểm đào tạo theo hình thức Vừa làm vừa học Đào tạo Vừa làm vừa học là một bộ phận thực hiện các chương trình đào tạo trình độ đại học có cấp văn bằng của hệ thống giáo dục quốc dân. Đối với xã hội, đây là hình thức đào tạo nhằm đáp ứng nhu cầu học tập thường xuyên, nhu cầu muốn nâng cao trình độ của người dân, là giải pháp đại học dành cho người lao động.
Đặc trưng cơ bản của các lớp Vừa làm vừa học là được tổ chức dạy và học theo đợt; việc triển khai đào tạo được thực hiện tại trường chính và ngoài trường thông qua việc liên kết đào tạo với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại địa phương. Đặc điểm nổi bật của sinh viên hình thức đào tạo Vừa làm vừa học (đặc biệt là loại hình liên thông Vừa làm vừa học) là người học đã có vốn kiến thức nghề nghiệp nhất định, phù hợp với ngành đang được đào tạo, hai quá trình học tập và lao động được diễn ra song song với nhau. Cũng vì vậy mà người học có thể kết hợp được cả hai nhu cầu: học để tích lũy thêm, làm giàu kiến thức, có thể vận dụng ngay vào công việc, vừa có thể lấy văn bằng để có thể phát triển sự nghiệp trong tương lai .