PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài Với sự phát triển mạnh mẽ của tài nguyên Internet trong thời gian gần đây, những cuộc cách mạng trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội đã và đang diễn ra trên khắp thế giới. Đối với lĩnh vực xuất bản, sự xuất hiện của sách điện tử đã làm thay đổi cách thức sử dụng sách, văn hóa đọc của công chúng. Ngày càng có nhiều ấn bản sách xuất bản dưới cả hai hình thức sách in và sách điện tử, thậm chí có những sách chỉ ấn bản điện tử. Sự xuất hiện của sách điện tử tạo ra khả năng đọc sách, học tập cho mọi người ở mọi nơi, mọi lúc.
Trong khi nhu cầu học tập, nghiên cứu, đọc sách ngày càng gia tăng không ngừng, một lượng lớn độc giả đã tiếp cận và chấp nhận sách điện tử như một phương thức thay thế sách in truyền thống từ hàng chục năm qua. Theo PWC (2014), thời gian đầu xuất hiện sách điện tử, chi phí để có được sách điện tử là tương đương, thậm chí cao hơn so với sách in. Tuy nhiên, giá nhiều loại sách điện tử đã giảm đi so với sử dụng sách in trong thời gian gần đây. Tiếp cận sách điện tử dễ dàng, tiện lợi, với chi phí hợp lý đã và đang thúc đẩy sự phát triển lĩnh vực xuất bản sách điện tử.
Tại Việt Nam, sách điện tử đã ngày càng được nhiều độc giả biết đến và sử dụng trong nhiều công việc khác nhau. Một số nhà xuất bản, nhà phân phối sách và thư viện đại học đã cung cấp sách điện tử từ vài năm nay. Nhiều người Việt Nam cũng đã mua, đọc và sử dụng các loại sách điện tử. Tuy nhiên, riêng đối với sinh viên, một đối tượng đọc sách rất đông đảo trong xã hội, việc chấp nhận sách điện tử của họ như thế nào.
Những lợi ích gì và những khó khăn gì họ gặp phải khi sử dụng sách điện tử. Các đối tượng này tiếp nhận sách điện tử như thế nào, loại sách nào được sử dụng, nguồn sách, tính hữu ích đối với học tập và công việc của sinh viên ra sao? Đọc sách điện tử được xem như một hiện tượng thương mại đã và đang phát triển nhanh chóng trên nhiều thiết bị, phần mềm khác nhau. Trên thế giới, thị trường sách điện tử (ebook) hình thành từ năm 2006 nhưng chỉ đến năm 2010, khi máy tính bảng xuất hiện thì nhu cầu sử dụng ebook mới bắt đầu tăng (Bộ thông tin và truyền thông, 2014). Năm 2011, số lượng ebook bán ra của Amazon cao hơn sách in với tỉ lệ 180 ebook trên 100 sách in bán ra.
Tại Mỹ, có 6% người được hỏi cho biết họ chỉ đọc sách điện tử, 28% người đọc sử dụng cả sách điện tử và sách giấy. Từ năm 2011 đến 2016, tỉ lệ người đọc sách điện tử tại Mỹ tăng khoảng 11% (Perrin, 2016). Tại Việt Nam, đọc bằng sách điện tử là nhu cầu mới được hình thành từ năm 2010 do các trang web, diễn đàn tự thu thập và chia sẻ ebook miễn phí hoặc có thu phí với mức giá rẻ. Ebook được chia sẻ là dạng phát tán file điện tử, được định dạng để có thể đọc trên các thiết bị điện tử, chưa có bản quyền, không được sự đồng ý của nhà xuất bản hay tác giả nhưng vẫn được chia sẻ nhiều do nhu cầu đọc ebook của người dùng ngày càng tăng.
Kể từ khi 3 lOMoARcPSD|20701584 hình thành đến nay, thị trường Việt Nam có khoảng hơn 10 đơn vị tham gia thị trường ebook như Sachweb của NXB Tổng hợp TPHCM, Ybook của NXB Trẻ, Greelane của NXB Kim Đồng, Komo của Phương Nam, Alezza của Vinapro, Anybook của Viettel, Waka của Công ty Bạch Minh, Tiki, Vinabook, tập trung chủ yếu tại khu vực TP.HCM và TP. Doanh thu sách điện tử tại Việt Nam chỉ bằng 1% so với doanh số của sách giấy (Thongtincongnghe, 2013). Do đó, khoảng trống của thị trường sách điện tử còn rất lớn để các doanh nghiệp tham gia và phát triển. Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, giáo dục lớn của cả nước.
Tính đến năm 2016, TPHCM có trên 8,4 triệu dân, 37 trường trung cấp, 75 trường cao đẳng và đại học. Ngoài ra, trên địa bàn thành phố hiện gần 200 trường phổ thông trung học (Cục thống kê TP. Chính vì thế, nhu cầu sử dụng giáo trình, tài liệu trong học tập và nghiên cứu cùng các ấn phẩm giải trí (bao gồm tài liệu in và ebook) của đông đảo học sinh, sinh viên và các giảng viên là rất lớn. Thành phố hiện có hơn 270 nhà sách, 125 nhà xuất bản và phát hành (Trang vàng, 2017).
Trong năm 2015, người đọc tại TP.HCM đã chi hơn 131 tỉ đồng để mua sách các loại (Lam Điền, 2015), thị trường sách nói chung và sách điện tử nói riêng tại TP.HCM đang hình thành theo xu thế chung của cả nước và không ngừng phát triển để đáp ứng nhu cầu đọc ngày một tăng của người đọc. Vẫn chưa có nhiều nghiên cứu tin cậy có liên quan trong lĩnh vực này, đặc biệt là nghiên cứu về ý định sử dụng sách điện tử có bản quyền được công bố. Do đó, việc nghiên cứu về ý định sử dụng sách điện tử có bản quyền của người tiêu dùng trong hoàn cảnh cụ thể tại TP.HCM là cần thiết. Chính vì vậy, chúng em muốn thực hiện đề tài “Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến ý định và hành vi sử dụng e-book có bản quyền của sinh viên trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh”.
Qua đó, đề xuất một số giải pháp cho các đơn vị sản xuất và kinh doanh sách điện tử có thể thu hút người đọc sử dụng nhiều hơn và giải quyết những vướng mắc kể trên.2 Mục tiêu nghiên cứu Xác định, phân tích các nhân tố ảnh hưởng và mức độ ảnh hưởng đến ý định sử dụng sách điện tử của sinh viên tại TP. Đề xuất các giải pháp giúp các doanh nghiệp, nhà xuất bản thu hút độc giả lựa chọn sử dụng sách điện tử. Đề xuất mô hình nghiên cứu, kiểm định thang đo các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng sách điện tử của sinh viên tại TP.3 Câu hỏi nghiên cứu Những yếu tố nào, mức độ ảnh hưởng ra sao đến ý định sử dụng sách điện tử có bản quyền của độc giả tại TP.HCM? 4 lOMoARcPSD|20701584 Nhân tố nào ảnh hưởng mạnh/ít nhất đến ý định sử dụng sách điện tử có bản quyền của sinh viên trên địa bàn TP.HCM? Để thu hút được độc giả sử dụng sách điện tử thì các doanh nghiệp, nhà xuất bản cần có những giải pháp gì? Các doanh nghiệp, nhà xuất bản cần xuất bản sách điện tử có giá thành so với sách in bao nhiêu là thu hút độc giả? 1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1.1 Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu: Sinh viên tại TP.HCM có ý định mua sách điện tử có bản quyền 1. Phạm vi nghiên cứu: Thời gian: Đề tài nghiên cứu được tiến hành thực hiện vào học kỳ cuối 2022 (14/10/2022 - 24/10/2022).
Giữ tháng 10 hàng năm là khoảng thời gian mà tân sinh viên bắt đầu năm học mới. Đây cũng là lúc sinh viên bắt đầu mua tài liệu phục vụ cho năm học. Nhóm chúng tôi đã chọn khảo sát vào thời gian này để tìm hiểu, nghiên cứu một cách tốt nhất ý định mua sách điện tử có bản quyền của sinh viên. Không gian: Tiến hành khảo sát 200 sinh viên tại khu vực TP.HCM thông qua việc điền form khảo sát online.5 Phương pháp nghiên cứu Bài nghiên cứu của nhóm được tiến hành theo hai giai đoạn: nghiên cứu định tính sơ bộ và nghiên cứu chính thức bằng phương pháp định lượng.
Phương pháp nghiên cứu định tính: thảo luận, tổng hợp lại các ý kiến trao đổi của 4 thành viên của nhóm tác giả. Sau đó trao đổi với giảng viên hướng dẫn để điều chỉnh, hoàn thiện về các thang đo và mô hình nghiên cứu mà nhóm đề xuất. Phương pháp nghiên cứu định lượng: tạo Google form với bộ câu hỏi liên quan đến chủ đề nghiên cứu và gửi đến sinh viên các khóa của Đại học UEH và các sinh viên trường khác tại TP.HCM để mời họ tham gia khảo sát online bằng cách điền vào form. Phương pháp thống kê mô tả: tần suất phần trăm, trung bình cộng, độ lệch chuẩn, đồ thị.
Phương pháp thống kê suy diễn: ước lượng khoảng, kiểm định giả thuyết, suy diễn về 2 tổng thể. Đóng góp của đề tài Về mặt lý luận: 5 lOMoARcPSD|20701584 Tăng tính ứng dụng của lý thuyết vào bài nghiên cứu thực tế. Đồng thời khai thác và sử dụng các thông tin mang tính học thuật liên quan đến đề tài. Phân tích và chỉ ra mối liên hệ giữa các yếu tố được đề cập trong mô hình nghiên cứu và kiểm định sự tác động lẫn nhau giữa chúng.
Về mặt thực tiễn: Kết quả nghiên cứu giúp cho các nhà xuất bản có cái nhìn khách quan về xu hướng mua và sử dụng sách điện tử có bản quyền của sinh viên tại TPHCM và những yếu tố tác động đến nó. Từ đó, nhà xuất bản sẽ có những phương án phù hợp để quảng bá sách điện tử đến với sinh viên và có những chính sách hỗ trợ giá phù hợp với tài chính và nhu cầu của sinh viên. CHƯƠNG 3: DỮ LIỆU & PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Cách tiếp cận dữ liệu 3.1 Nguồn dữ liệu & Phạm vi nghiên cứu Nguồn cơ sở dữ liệu là nguồn dữ liệu sơ cấp thông qua quá trình điều tra khảo sát trực tuyến với nhóm đối tượng là sinh viên đang sinh sống và học tập tại TP.2 Cách thu thập dữ liệu Nhóm tác giả thu thập dữ liệu bằng cách đăng tải bảng câu hỏi khảo sát lên các trang mạng xã hội thường sử dụng bởi sinh viên. Tiếp đó thu nhận câu trả lời qua nền tảng biểu mẫu của Google.
Khảo sát này cung cấp một số thông tin cá nhân và các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng E-Book của các bạn sinh viên TP. Cuộc khảo sát được tiến hành với 200 bạn trẻ trên địa bàn. Dữ liệu được lọc để loại bỏ lỗi và sự không nhất quán của các yếu tố ảnh hưởng. Sau khi kiểm tra việc hoàn thành thông tin cho từng biến quan tâm, bộ dữ liệu hợp lệ bao gồm 190 quan sát.4 Mô hình nghiên cứu đề xuất Dựa vào các mô hình lý thuyết đã trình bày, cùng với một số bài nghiên cứu khác cùng lĩnh vực mà nhóm đã tìm hiểu, nhóm đề xuất mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến ý định mua sách điện tử có bản quyền như sau: 6 lOMoARcPSD|20701584 Hình 2.