LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Xuất khẩu cà phê Việt Nam trong thời gian qua đã đạt đƣợc những thành tích đáng khích lệ. Trong đó, đáng kể nhất là kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam đã vƣợt ngƣỡng 1 tỷ đô la Mỹ (USD) và đang tiến đến mốc 2 tỷ USD. Cà phê Việt Nam cũng đã xuất khẩu đƣợc sang các thị trƣờng lớn nhƣ Hoa Kỳ, Đức với khối lƣợng xuất khẩu tăng đều qua các năm.
Đây cũng là các thị trƣờng truyền thống của xuất khẩu cà phê Việt Nam. Tuy nhiên, xuất khẩu cà phê sang các thị trƣờng này còn ẩn chứa nhiều rủi ro. Nguyên nhân là do sự cạnh tranh gay gắt của các thƣơng hiệu cà phê lớn cùng với những quy định và tiêu chuẩn khắt khe về nhập khẩu cà phê và chất lƣợng cà phê nhập khẩu. Vì vậy, cần thiết phải tìm kiếm thị trƣờng mới để mở rộng thị trƣờng xuất khẩu cho cà phê Việt Nam, giảm rủi ro xuất khẩu và quan trọng nhất là tiếp tục đẩy mạnh tăng trƣởng xuất khẩu cà phê Việt Nam.
Thị trƣờng Trung Đông với 15 quốc gia và vùng lãnh thổ là thị trƣờng tiêu thụ lớn với nền kinh tế đang phát triển mạnh mẽ, tính thanh khoản của thị trƣờng cao và đời sống ngƣời dân ngày càng nâng cao. Đây cũng là thị trƣờng nhập khẩu ròng cà phê với gần 90% tổng khối lƣợng cà phê tiêu thụ phải nhập khẩu do điều kiện tự nhiên không phù hợp để canh tác cây cà phê. Hơn nữa, đây là một thị trƣờng không quá khắt khe trong các quy định và tiêu chuẩn về nhập khẩu cũng nhƣ chất lƣợng cà phê nhập khẩu. Từ những đặc điểm nêu trên cùng với nhu cầu tiêu thụ cà phê đang tăng trƣởng mạnh mẽ tại các nƣớc trong khu vực, Trung Đông đƣợc xem là một thị trƣờng đầy tiềm năng để đẩy mạnh xuất khẩu cà phê Việt Nam.
Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của thị trƣờng Trung Đông trong chiến lƣợc đa dạng hóa thị trƣờng xuất khẩu, năm 2008 đƣợc Chính phủ xác định là năm trọng điểm trong thúc đẩy các quan hệ hợp tác thƣơng mại đầu tƣ với Trung Đông, thể hiện qua Đề án “Thúc đẩy quan hệ Việt Nam - Trung Đông giai đoạn 2008 - 2015”; trong đó cà phê đƣợc xác định là một trong những mặt hàng chủ lực xuất khẩu vào thị trƣờng này. Kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam vào Trung Đông thời gian qua đã tăng lên đáng kể tuy nhiên vẫn còn chiếm tỷ trọng nhỏ trong thƣơng mại cà phê của Việt Nam và Trung Đông. Vì vậy, nghiên cứu “Xuất khẩu cà phê 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của Việt Nam sang thị trƣờng Trung Đông” sẽ giúp cho cà phê Việt Nam đa dạng hóa đƣợc thị trƣờng xuất khẩu, hạn chế rủi ro tại các thị trƣờng xuất khẩu truyền thống, tạo điều kiện để cà phê Việt Nam tiếp tục gia tăng kim ngạch xuất khẩu và giữ vững vị trí nhà xuất khẩu cà phê hàng đầu thế giới. Mục đích nghiên cứu Đề ra giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trƣờng các nƣớc Trung Đông giai đoạn 2011 – 2015.
Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu về thị trƣờng nhập khẩu cà phê Trung Đông. - Phân tích thực trạng xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang thị trƣờng Trung Đông giai đoạn 2005 – 2010. - Đề xuất giải pháp nhằm đẩy mạnh xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trƣờng Trung Đông giai đoạn 2011 – 2015. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: hoạt động xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trƣờng Trung Đông.
- Thời gian: thực trạng trong giai đoạn 2005 – 2010 và giải pháp cho giai đoạn 2011 – 2015. Phƣơng pháp nghiên cứu - Nghiên cứu tại bàn sử dụng số liệu thứ cấp từ các sách báo, tạp chí, Internet. - Khảo sát thực tế và xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS thực trạng kinh doanh của 82 doanh nghiệp xuất khẩu cà phê bằng email và bản khảo sát trên giấy. Doanh nghiệp đƣợc khảo sát đƣợc lựa chọn ngẫu nhiên từ danh sách thành viên Hiệp hội cà phê ca cao Việt Nam (VICOFA), danh sách các doanh nghiệp tham gia giao dịch tại Trung tâm giao dịch cà phê Buôn Mê Thuột (BCEC) và các doanh nghiệp có tham gia Lễ hội cà phê Buôn Mê Thuột năm 2011.
Bố cục của khóa luận Khóa luận đƣợc thực hiện bao gồm 3 chƣơng: - Chƣơng 1: Tổng quan về xuất khẩu cà phê vào thị trƣờng Trung Đông và sự cần thiết phải đẩy mạnh xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trƣờng Trung Đông. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chƣơng 2: Thực trạng xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trƣờng Trung Đông giai đoạn 2005 – 2010. - Chƣơng 3: Đẩy mạnh xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trƣờng Trung Đông giai đoạn 2011 – 2015. Trong quá trình học tập và tìm hiểu để thực hiện đề tài khóa luận này, tác giả đã nhận đƣợc rất nhiều sự giúp đỡ vô cùng quý báu.
Tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành tới quý thầy giáo, cô giáo trƣờng Đại học Ngoại Thƣơng đã tận tình giảng dạy trong suốt thời gian học tập tại trƣờng. Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Tiến sĩ Nguyễn Xuân Minh, ngƣời đã tận tình hƣớng dẫn và giúp đỡ tác giả trong suốt thời gian viết khóa luận này. Do sự hạn chế về thời gian chuẩn bị và năng lực chuyên môn nên khóa luận không thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót; tác giả rất mong nhận đƣợc những ý kiến của quý thầy cô giáo và ngƣời đọc để khóa luận đƣợc hoàn chỉnh hơn. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
TỔNG QUAN VỀ XUẤT KHẨU CÀ PHÊ VÀO THỊ TRƢỜNG TRUNG ĐÔNG VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU CÀ PHÊ VIỆT NAM SANG THỊ TRƢỜNG TRUNG ĐÔNG I. Giới thiệu về thị trƣờng nhập khẩu cà phê Trung Đông 1. Thị trƣờng cà phê Trung Đông 1. Tập quán, thị hiếu tiêu dùng Cà phê bắt đầu đƣợc sử dụng nhƣ một loại thức uống kể từ đầu thế kỷ XVI tại một số nƣớc châu Phi và Ả rập.
Sau 6 thế kỷ tồn tại và phát triển, cà phê giờ đây đƣợc xem nhƣ một loại thức uống thịnh hành nhất trên toàn thế giới với lƣợng tiêu thụ đã đạt mức 6,9 triệu tấn trong năm 2010 [28]. Nằm trong xu hƣớng chung đó, tiêu thụ cà phê tại thị trƣờng Trung Đông đã chứng kiến sự tăng trƣởng vƣợt bậc kể từ năm 2004, đánh dấu một giai đoạn mới cho ngành công nghiệp cà phê của các nƣớc trong khu vực này. Theo khảo sát trực tuyến của tập đoàn Nestlé trên 740 ngƣời tiêu dùng cà phê vào cuối năm 2010 tại Trung Đông, có đến hơn 43% ngƣời đƣợc khảo sát trả lời rằng họ uống 3-4 tách cà phê mỗi ngày, con số này cụ thể tại Li-băng là 55%. Trong khi đó, tại Ả-rập Xê-út, 99% ngƣời đƣợc khảo sát trả lời rằng họ tiêu thụ trên 2 tách cà phê mỗi ngày [46].
Cùng với lƣợng tiêu thụ cà phê cá nhân cao nhƣ vậy, lƣợng tiêu thụ cà phê của khu vực này cũng chứng kiến sự tăng trƣởng vƣợt bậc trong giai đoạn 2004 – 2010. Điển hình nhƣ ở Các Tiểu vƣơng quốc Ả rập Thống nhất (UAE), tiêu thụ cà phê tăng trƣởng 85% trong giai đoạn 2004 – 2010, còn Ả-rập Xê-út thì chứng kiến sự tăng trƣởng về tiêu thụ cà phê đạt trên 30% trong cùng giai đoạn. Theo nhận định của ông Michael Schaefer, chuyên gia phân tích ngành Thực phẩm tiêu dùng của Euromonitor International, ngành cà phê tại thị trƣờng Trung Đông đã trở thành ngành công nghiệp tỷ USD với sự tăng trƣởng đều đặn hàng năm cùng nhu cầu to lớn về tiêu thụ cà phê tại nhà cũng nhƣ ở bên ngoài của ngƣời dân khu vực này. Ông cũng cho biết thêm, riêng ngành công nghiệp cà phê ở Ả-rập Xê-út đã có giá trị hơn 60 triệu USD, còn các nƣớc Li-băng, Cô-oét và UAE thì đang chứng kiến sự tăng trƣởng thần tốc của ngành công nghiệp cà phê tại đất nƣớc mình [35].
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lƣợng tiêu thụ cà phê tăng cao tại khu vực Trung Đông nhƣ phân tích ở trên là do sự hình thành của xu hƣớng tiêu thụ mới tại khu vực này, đó là xu hƣớng tiêu thụ công nghiệp, bên cạnh xu hƣớng tiêu thụ truyền thống vốn đã tồn tại hàng trăm năm tại Trung Đông. Trong tiêu thụ cà phê truyền thống, ngƣời dân tại khu vực này uống cà phê theo kiểu Ả rập hay còn gọi là kiểu Thổ Nhĩ Kỳ. Trong khi đó, sự phát triển của nền kinh tế cùng với sự du nhập của văn hóa châu Âu và Hoa Kỳ đã hình thành nên phong cách uống cà phê nhƣ một loại thức uống nhanh đã tạo nên xu hƣớng công nghiệp. Phong cách thƣởng thức cà phê theo kiểu Ả rập thƣờng đƣợc thực hiện tại nhà hay tại các nhà hàng cao cấp.
Cách thƣởng thức cà phê này chứa đựng nhiều yếu tố độc đáo trong phong cách ẩm thực của ngƣời Trung Đông đồng thời là một nét văn hóa rất riêng của khu vực này. Cà phê Ả rập đƣợc chuẩn bị rất công phu và trải qua nhiều giai đoạn. Cà phê có độ mạnh tƣơng tự nhƣ cà phê Espresso của I-ta-li-a nhƣng với hƣơng vị rất đặc trƣng do cà phê đƣợc rang và xay thủ công cùng với hƣơng thơm của cây bạch đậu khấu và gừng dùng kèm khi uống. Khi mời cà phê, ngƣời Trung Đông thƣờng tự mình kiểm tra độ mạnh và mùi vị trƣớc, sau đó, nếu ngƣời khách đã đồng ý với độ mạnh và mùi vị đó rồi, ngƣời pha mới rót mời khách để đảm bảo vị khách có đƣợc tách cà phê thơm ngon và đúng khẩu vị [38].
Do đó, việc đƣợc mời một tách cà phê Ả rập ở các nƣớc Trung Đông là rất vinh dự vì thế ngƣời khách thƣờng phải uống ít nhất 3 tách để tỏ lòng biết ơn [10]. Hiện nay, phong cách thƣởng thức cà phê kiểu Ả rập này vẫn còn giữ một vị trí quan trọng trong đời sống thƣờng nhật của ngƣời dân Trung Đông. Đối với phong cách này, loại cà phê mà ngƣời tiêu dùng trực tiếp tiêu thụ là hạt cà phê chƣa rang. Trong khi đó, xu hƣớng tiêu thụ cà phê kiểu công nghiệp có đối tƣợng khách hàng chủ yếu là giới trẻ đặc biệt là tầng lớp lao động trí thức nhƣ doanh nhân, dân công sở… [35] Phong cách này xem cà phê nhƣ một loại thức uống nhanh, vì vậy, việc thƣởng thức cà phê không mất nhiều thời gian nhƣng vẫn đảm bảo một lƣợng caffein nhất định đƣợc dung nạp vào cơ thể.