Luận án tiến sĩ về xử lý tội phạm đối với người dưới 18 tuổi trong luật hình sự Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong luật hình sự Việt Nam, đề xuất giải pháp cải cách.

• Tác giả: Mai Thị Thủy
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Phương Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Luật Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Xử Lý Chuyển Hướng Đối Với Người Dưới 18 Tuổi Phạm Tội Trong Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN
• 1.2. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XỬ LÝ CHUYỂN HƯỚNG ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI
• 1.2.1. Khái niệm, đặc điểm, điều kiện áp dụng và phân loại biện pháp xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 1.2.2. Khái niệm xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Đặc điểm của xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 1.2.3. Điều kiện áp dụng xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Phân loại biện pháp xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Cơ sở của việc quy định xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 1.2.4. Cơ sở lý luận, kinh tế và thực tiễn của việc quy định xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trên thế giới
• 1.2.5. Cơ sở của việc quy định xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong luật hình sự Việt Nam
• 1.2.6. Phân biệt xử lý chuyển hướng với một số khái niệm có liên quan
• 1.2.6.1. Phân biệt xử lý chuyển hướng với tư pháp phục hồi
• 1.2.6.2. Phân biệt xử lý chuyển hướng với các biện pháp không giam giữ
• 1.2.7. Lợi ích và hạn chế của xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 1.2.7.1. Lợi ích của xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 1.2.7.2. Hạn chế của xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 1.3. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA VỀ XỬ LÝ CHUYỂN HƯỚNG ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI
• 2.1. Quy định của pháp luật Canada
• 2.2. Quy định của pháp luật Bang Georgia (Hoa Kỳ)
• 2.3. Quy định của pháp luật Cộng hòa Liên bang Đức
• 2.4. Những điểm tương đồng và khác biệt trong quy định của pháp luật Canada, Bang Georgia (Hoa Kỳ) và Cộng hòa Liên bang Đức về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 2.4.1. Những điểm tương đồng
• 2.4.2. Những điểm khác biệt
• 2.5. Kết luận Chương 2
• 3. QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ XỬ LÝ CHUYỂN HƯỚNG ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 3.1. Lịch sử quy định của pháp luật hình sự Việt Nam giai đoạn trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 2015 về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 3.2. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam giai đoạn trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985
• 3.2.1. Quy định của Bộ Luật hình sự năm 1985
• 3.2.2. Quy định của Bộ Luật hình sự năm 1999
• 3.3. Quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 3.4. Các biện pháp xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 3.5. Điều kiện áp dụng xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 3.6. Thời điểm và thẩm quyền áp dụng xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 3.7. Nghĩa vụ, thời hạn thực hiện nghĩa vụ và hậu quả pháp lý của việc vi phạm nghĩa vụ của người dưới 18 tuổi phạm tội được xử lý chuyển hướng
• 3.8. Thủ tục áp dụng xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 3.9. Thực tiễn xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội và nguyên nhân của các hạn chế, bất cập
• 3.9.1. Thực tiễn xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 3.9.2. Nguyên nhân của các hạn chế, bất cập
• 3.10. Kết luận Chương 3
• 4. ĐỊNH HƯỚNG VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN VỀ XỬ LÝ CHUYỂN HƯỚNG ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI
• 4.1. Định hướng về hoàn thiện pháp luật và áp dụng xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 4.2. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 4.3. Kiến nghị xây dựng Chương “Biện pháp xử lý chuyển hướng” trong Luật Tư pháp người chưa thành niên
• 4.4. Kiến nghị hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng hình sự có liên quan
• 4.5. Kiến nghị nâng cao hiệu quả áp dụng xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
• 4.6. Kết luận Chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ PHỤ LỤC
• 1. DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1.1. Bảng 1: Số liệu người dưới 18 tuổi phạm tội được Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát miễn trách nhiệm hình sự trong giai đoạn điều tra và truy tố từ năm 2016 – 2021
• 1.2. Bảng 2: Hình thức xử lý của Tòa án đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trên cả nước từ năm 2018 – 2021
• 2. DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC
• 2.1. Phụ lục 1: Tình hình tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện thống kê theo loại tội phạm tại Việt Nam từ năm 2018 – 2021
• 2.2. Phụ lục 2: Tình hình người dưới 18 tuổi phạm tội bị Tòa án xét xử thống kê theo 4 tội danh phổ biến nhất tại Việt Nam từ năm 2016 – 2021
• 2.3. Phụ lục 3: Khảo sát chuyên gia và những người hoạt động thực tiễn về một số vấn đề liên quan đến xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội phạm vị thành niên

Tội phạm vị thành niên, hay tội phạm vị thành niên, là một vấn đề phức tạp trong xã hội hiện đại. Theo luật hình sự Việt Nam, người dưới 18 tuổi phạm tội được xem là đối tượng cần được xử lý một cách đặc biệt. Việc áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng là cần thiết nhằm bảo vệ quyền lợi của trẻ em và tạo điều kiện cho họ tái hòa nhập cộng đồng. Xử lý tội phạm không chỉ đơn thuần là hình phạt mà còn bao gồm các biện pháp giáo dục, giám sát và hỗ trợ. Điều này thể hiện rõ trong các quy định của Bộ luật Hình sự và các văn bản pháp luật liên quan. Theo đó, việc áp dụng các biện pháp như giáo dục tại xã, phường, hay hòa giải tại cộng đồng là những phương thức hiệu quả để giảm thiểu tình trạng tái phạm. Đặc biệt, việc hiểu rõ về trách nhiệm hình sự và các hình phạt cho vị thành niên là rất quan trọng trong việc xây dựng một hệ thống pháp luật công bằng và nhân đạo.

1.1. Đặc điểm của tội phạm vị thành niên

Tội phạm vị thành niên có những đặc điểm riêng biệt so với tội phạm của người lớn. Đầu tiên, tuổi vị thành niên thường từ 14 đến 17 tuổi, trong giai đoạn này, trẻ em đang trong quá trình phát triển tâm lý và xã hội. Họ dễ bị ảnh hưởng bởi môi trường xung quanh, bạn bè và các yếu tố xã hội khác. Thứ hai, hành vi phạm tội của vị thành niên thường mang tính bộc phát, thiếu suy nghĩ và không có kế hoạch rõ ràng. Điều này đòi hỏi hệ thống pháp luật phải có những biện pháp xử lý phù hợp, không chỉ nhằm trừng phạt mà còn để giáo dục và cải tạo. Cuối cùng, việc áp dụng các biện pháp giáo dục và pháp lý cho vị thành niên cần phải được thực hiện một cách linh hoạt, nhằm đảm bảo quyền lợi và sự phát triển của trẻ em trong xã hội.

II. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về xử lý tội phạm vị thành niên

Luật hình sự Việt Nam đã có những quy định cụ thể về xử lý tội phạm vị thành niên. Theo Bộ luật Hình sự năm 2015, người dưới 18 tuổi phạm tội có thể được miễn trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp nhất định. Điều này thể hiện sự nhân đạo trong chính sách pháp luật, nhằm bảo vệ quyền lợi của trẻ em. Các biện pháp xử lý chuyển hướng như giáo dục tại xã, phường, hay hòa giải tại cộng đồng được khuyến khích áp dụng. Điều này không chỉ giúp trẻ em nhận thức được hành vi sai trái mà còn tạo cơ hội cho họ tái hòa nhập xã hội. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp này còn gặp nhiều khó khăn. Nhiều trường hợp, các cơ quan chức năng chưa thực sự hiểu rõ về quy định và cách thức áp dụng, dẫn đến việc xử lý chưa đạt hiệu quả cao.

2.1. Các biện pháp xử lý tội phạm vị thành niên

Các biện pháp xử lý tội phạm vị thành niên bao gồm nhiều hình thức khác nhau, từ giáo dục, giám sát đến các biện pháp không giam giữ. Hình phạt cho vị thành niên thường nhẹ hơn so với người lớn, nhằm tạo điều kiện cho họ có cơ hội sửa chữa. Các biện pháp như giáo dục tại gia đình, giám sát tại cộng đồng, hay hòa giải là những phương thức được ưu tiên. Điều này không chỉ giúp trẻ em nhận thức được hành vi sai trái mà còn tạo cơ hội cho họ tái hòa nhập xã hội. Tuy nhiên, việc thực hiện các biện pháp này còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng và gia đình. Cần có sự đồng bộ trong việc áp dụng các biện pháp này để đảm bảo hiệu quả cao nhất.

III. Thực tiễn áp dụng pháp luật về xử lý tội phạm vị thành niên

Thực tiễn áp dụng pháp luật về xử lý tội phạm vị thành niên tại Việt Nam cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Mặc dù có những quy định rõ ràng trong luật hình sự, nhưng việc thực hiện còn nhiều bất cập. Nhiều trường hợp, các cơ quan chức năng chưa thực sự hiểu rõ về quy định và cách thức áp dụng, dẫn đến việc xử lý chưa đạt hiệu quả cao. Tình trạng tái phạm của vị thành niên vẫn còn cao, cho thấy rằng các biện pháp giáo dục và giám sát chưa thực sự hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, gia đình và xã hội để tạo ra một môi trường an toàn và hỗ trợ cho trẻ em. Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ trẻ em và pháp lý cho vị thành niên cũng là một yếu tố quan trọng trong việc giảm thiểu tội phạm vị thành niên.

3.1. Những khó khăn trong thực tiễn áp dụng

Trong thực tiễn, việc áp dụng các biện pháp xử lý tội phạm vị thành niên gặp nhiều khó khăn. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hiểu biết của các cơ quan chức năng về quy định pháp luật. Nhiều trường hợp, các biện pháp giáo dục và giám sát không được thực hiện đúng cách, dẫn đến hiệu quả thấp. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và gia đình cũng chưa chặt chẽ, gây khó khăn trong việc theo dõi và hỗ trợ trẻ em. Ngoài ra, tâm lý của trẻ em cũng là một yếu tố quan trọng. Nhiều trẻ em không nhận thức được hành vi sai trái của mình, dẫn đến việc tái phạm. Cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả hơn để giải quyết những vấn đề này.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ luật học "Xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong Luật hình sự Việt Nam" (Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự, Mã số: 9.04; Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Hoa và TS. Hoàng Thị Tuệ Phương, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, 2022) của tác giả Mai Thị Thủy là công trình khoa học tiên phong tiếp cận toàn diện, chuyên sâu và có hệ thống về chế định xử lý chuyển hướng (XLCH - Diversion) trong khoa học luật hình sự Việt Nam. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 49/NQ-TW, Nghị quyết số 48-NQ/TW của Bộ Chính trị và thực thi nghĩa vụ thành viên Công ước của Liên hợp quốc về Quyền Trẻ em năm 1989 (CRC), việc xây dựng cơ chế tư pháp thân thiện, lấy giáo dục và phục hồi làm trọng tâm thay thế cho trừng phạt hình sự truyền thống là một đòi hỏi tất yếu khách quan.

Khoảng trống nghiên cứu cốt lõi (research gap) được xác định là sự thiếu vắng một khung lý thuyết hoàn chỉnh về bản chất, nguyên tắc, điều kiện và ranh giới thời điểm áp dụng XLCH trong hệ thống khoa học pháp lý Việt Nam, dẫn đến các quy định tại Điều 91 Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) còn mang tính phân mảnh, thiếu cơ chế vận hành độc lập và chưa tương thích đầy đủ với chuẩn mực quốc tế như Bình luận chung số 24 (2019) của Ủy ban Quyền Trẻ em Liên hợp quốc (UBQTE) hay Quy tắc Bắc Kinh năm 1985. Để giải quyết khoảng trống này, luận án xác lập bốn câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và ba giả thuyết khoa học (Hypotheses - H):

• RQ1: Bản chất pháp lý, đặc điểm và ranh giới của XLCH đối với người dưới 18 tuổi phạm tội là gì theo chuẩn mực quốc tế và khoa học luật hình sự?
• RQ2: Pháp luật các quốc gia đại diện cho các hệ thống pháp luật lớn trên thế giới (Canada, Bang Georgia - Hoa Kỳ, CHLB Đức) quy định và vận hành cơ chế XLCH như thế nào?
• RQ3: Quy định của BLHS năm 2015 và pháp luật tố tụng hình sự liên quan bộc lộ những bất cập, xung đột nào trước yêu cầu thực tiễn áp dụng từ năm 2016 đến năm 2021?
• RQ4: Những giải pháp lập pháp và cơ chế thi hành nào là tối ưu nhằm hoàn thiện chế định XLCH tại Việt Nam, đặc biệt là định hướng xây dựng Luật Tư pháp người chưa thành niên?
• H1: XLCH về bản chất là biện pháp thay thế trách nhiệm hình sự (TNHS) nhằm chuyển người chưa thành niên (NCTN) ra khỏi thủ tục xét xử của Tòa án với thời điểm muộn nhất là trước khi mở phiên tòa sơ thẩm.
• H2: Sự thiếu hụt các quy định về điều kiện "tự nguyện thừa nhận hành vi" và "sự đồng ý dựa trên hiểu biết đầy đủ" (informed consent) là rào cản căn bản khiến tỷ lệ áp dụng XLCH tại Việt Nam giai đoạn 2016–2021 duy trì ở mức rất thấp.
• H3: Việc cấu trúc một Chương độc lập về XLCH trong đạo luật chuyên biệt về tư pháp NCTN kết hợp sửa đổi BLTTHS là điều kiện tiên quyết để giải quyết tận gốc các xung đột thẩm quyền tố tụng hiện hành.

Khung lý thuyết của nghiên cứu được tích hợp đa tầng từ Thuyết dán nhãn (Labeling Theory của Edwin M. Lemert và Howard S. Becker), Thuyết không can thiệp triệt để (Radical Non-Intervention của Edwin M. Schur), Thuyết kiểm soát xã hội (Social Control Theory của Travis Hirschi) và Lý thuyết tư pháp phục hồi (Restorative Justice Theory của Howard Zehr). Phạm vi nghiên cứu khảo sát dữ liệu thực tiễn trên toàn quốc giai đoạn 2016–2021 với mẫu khảo sát chuyên gia gồm N = 242 điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán, luật sư và nhà khoa học pháp lý, mang lại giá trị thực tiễn định lượng cao cho việc xây dựng chính sách hình sự quốc gia.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế cho thấy các học giả tiếp cận XLCH qua năm luồng quan điểm chính. Luồng thứ nhất xem XLCH là biện pháp thay thế thủ tục tư pháp của Tòa án (Kenneth Polk et al., 2003; Albert R. Roberts, 2004; Christopher J. Schreck, 2017). Luồng thứ hai nhấn mạnh hệ quả xóa bỏ vụ án (dismissal of the case) nhằm chấm dứt dứt điểm sự can thiệp tư pháp (Susan Wood-Westland, 2002; Frider Dunkel, 2009). Luồng thứ ba và thứ tư coi XLCH là cơ chế đưa người phạm tội ra khỏi hoặc giảm thiểu sự dấn sâu vào hệ thống tư pháp NCTN (Edwin M. Lemert, 1981; Marvin D. Krohn & Jodi Lane, 2015; Dyah Listyarini, 2017). Luồng thứ năm phân cấp XLCH thành các giai đoạn từ trước khi bắt giữ (pre-arrest), trước xét xử (pre-trial) đến sau kết án (post-sentence) (Jacqueline Joudo, 2008).

Trong y văn nảy sinh hai cuộc tranh luận lý thuyết quyết liệt:

1. Tranh luận về ranh giới thời điểm áp dụng: Một trường phái cho rằng XLCH chỉ tồn tại ở giai đoạn tiền xét xử nhằm tránh cho trẻ em bị đưa ra trước Tòa án nhân danh quyền lực nhà nước (theo đúng tinh thần đoạn 72 Bình luận chung số 24 của UBQTE: "before a trial commences and be available throughout the proceedings"). Ngược lại, trường phái thứ hai cho rằng XLCH bao gồm cả việc Tòa án áp dụng biện pháp thay thế hình phạt sau khi đã tiến hành xét xử (Katja Kristina Wiese, 2007; Enshen Li & Mingyue Su, 2020).
2. Tranh luận về hiệu ứng mở rộng mạng lưới can thiệp (Net-widening effect): Edwin M. Lemert (1981), Bruce Bullington et al. (1978) và Daniel P. Mears et al. (2016) cảnh báo nguy cơ các chương trình XLCH vô hình trung đưa những đối tượng vốn chỉ cần cảnh cáo không chính thức vào các quy trình kiểm soát xã hội nặng nề hơn, làm gia tăng chi phí công và vi phạm nguyên tắc can thiệp tối thiểu.

Tại Việt Nam, các công trình của Lê Huỳnh Tấn Duy (2018), Cao Thị Oanh (2019), Đỗ Thị Phượng (2020), Nguyễn Thị Phương Hoa (2019), Phan Anh Tuấn (2015) và Hoàng Minh Đức (2016) đã bước đầu luận giải nguyên tắc XLCH hoặc phân tích các biện pháp giám sát, giáo dục tại Điều 91 BLHS 2015. Tuy nhiên, các nghiên cứu này chủ yếu dừng lại ở bình luận điều luật thực định hoặc tiếp cận phân mảnh dưới góc độ tố tụng hình sự. Luận án của Mai Thị Thủy định vị sự đóng góp của mình bằng cách giải quyết triệt để sự xung đột khái niệm giữa luật thực định và chuẩn mực quốc tế, tiến hành so sánh đối chiếu pháp luật Việt Nam với ba mô hình lập pháp điển hình: Đạo luật Tư pháp Hình sự Người chưa thành niên năm 2002 (YCJA) của Canada, Bộ luật Tư pháp Vị thành niên Bang Georgia (Hoa Kỳ) và Đạo luật Tòa án Thanh thiếu niên (JGG) của CHLB Đức, qua đó thiết lập cơ sở khoa học độc lập cho chế định XLCH tại Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp trực tiếp vào khoa học luật hình sự bằng việc mở rộng và kiểm chứng Thuyết dán nhãn (Labeling Theory) trong bối cảnh tư pháp của một quốc gia đang phát triển. Công trình chứng minh rằng sự can thiệp của bộ máy tố tụng hình sự chính thức tạo ra sự kỳ thị đạo đức và tâm lý tiêu cực, đẩy người dưới 18 tuổi từ hành vi lệch lạc sơ cấp (primary deviance) sang hành vi lệch lạc thứ cấp (secondary deviance). Trên nền tảng phân tích Điều 40.3(b) CRC và đoạn 8, đoạn 72 Bình luận chung số 24 năm 2019 của UBQTE, luận án xác lập định nghĩa khoa học mang tính đột phá:

"Xử lý chuyển hướng là xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội bằng các biện pháp thay thế trách nhiệm hình sự chuyển người dưới 18 tuổi phạm tội ra khỏi thủ tục xét xử của Tòa án."

Định nghĩa này làm sáng tỏ hai thuộc tính lý thuyết bản chất:

• Về bản chất pháp lý: XLCH là biện pháp thay thế toàn bộ TNHS chứ không đơn thuần là biện pháp thay thế hình phạt hay biện pháp tư pháp.
• Về giới hạn thời điểm: Ranh giới muộn nhất để áp dụng XLCH là trước khi Tòa án mở phiên tòa xét xử sơ thẩm. Nếu Tòa án đã mở phiên tòa xét xử và tuyên áp dụng biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng hoặc hình phạt cảnh cáo, đó là biện pháp tư pháp hoặc chế tài hình sự thuộc hệ thống tư pháp chính thức, không còn bản chất của XLCH.

Luận án xác lập ba mệnh đề lý thuyết cốt lõi (Numbered Propositions):

• Proposition 1 (P1): Hiệu quả phòng ngừa tái phạm của XLCH tỷ lệ nghịch với mức độ can thiệp của bộ máy quyền lực công quyền tại giai đoạn xét xử công khai.
• Proposition 2 (P2): Tính hợp pháp và nhân văn của XLCH phụ thuộc vào điều kiện tiên quyết: người dưới 18 tuổi phải tự nguyện thừa nhận hành vi và có sự ưng thuận nhận thức đầy đủ (informed consent) dựa trên sự trợ giúp pháp lý độc lập.
• Proposition 3 (P3): XLCH chỉ triệt tiêu được hiệu ứng mở rộng mạng lưới (Net-widening) khi pháp luật phân định rõ ràng giữa các biện pháp không can thiệp (cảnh cáo, nhắc nhở không chính thức) và các biện pháp can thiệp có điều kiện (hòa giải cộng đồng, bồi thường tổn thất, lao động công ích).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp của bốn mô hình lý thuyết: Thuyết dán nhãn, Thuyết không can thiệp triệt để của Schur (1973), Lý thuyết tư pháp phục hồi của Howard Zehr và Tiếp cận dựa trên quyền trẻ em (Child Rights-based Approach).

Cách tiếp cận phân tích mới nằm ở việc bóc tách và đối chiếu hai cấp độ: cấp độ chuẩn mực quốc tế (với các nguyên tắc bảo đảm quyền con người, tính tương xứng, bảo mật thông tin và tham gia của gia đình/cộng đồng) và cấp độ cấu trúc tố tụng quốc gia (với các giai đoạn tiếp nhận tố giác, khởi tố, điều tra, truy tố và chuẩn bị xét xử). Điều kiện biên (boundary conditions) của khung lý thuyết được xác định rõ: XLCH áp dụng chủ yếu đối với các tội phạm ít nghiêm trọng, nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng do lỗi vô ý; loại trừ các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng xâm phạm tính mạng, an ninh quốc gia hoặc có tổ chức phức tạp; đồng thời yêu cầu có sự thừa nhận hành vi tự do, không bị ép buộc từ phía người chưa thành niên.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận hành trên lập trường triết học hiện thực phản biện (Critical Realism) kết hợp giữa thực chứng pháp lý (Legal Positivism) và diễn giải học pháp luật (Interpretivism). Thiết kế nghiên cứu đa phương pháp hỗn hợp (Mixed-Methods Research Design) kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu định tính phân tích chuẩn mực pháp lý và nghiên cứu định lượng xã hội học pháp luật. Nghiên cứu sử dụng thiết kế đa tầng (Multi-level design) gồm bốn cấp độ:

1. Cấp độ chuẩn mực quốc tế: Phân tích nội dung và giá trị pháp lý của CRC 1989, Quy tắc Bắc Kinh 1985, Quy tắc Havana 1990, Quy tắc Tokyo 1990, Hướng dẫn Riyadh 1990 và Bình luận chung số 24 (2019) của UBQTE.
2. Cấp độ luật so sánh: Phân tích đối chiếu hệ thống pháp luật Thông luật (Đạo luật YCJA 2002 của Canada, Bộ luật Tư pháp vị thành niên Bang Georgia) và Dân luật (Đạo luật JGG của CHLB Đức).
3. Cấp độ luật thực định quốc gia: Rà soát lịch sử lập pháp từ BLHS 1985, BLHS 1999 đến BLHS 2015 và BLTTHS 2015.
4. Cấp độ thực thi tư pháp: Khảo sát thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử và thi hành biện pháp giám sát, giáo dục tại 63 tỉnh/thành phố trực thuộc trung ương.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược chọn mẫu khảo sát xã hội học pháp luật sử dụng phương pháp chọn mẫu chuyên gia và người làm công tác thực tiễn có chủ đích (Purposive Sampling). Mẫu khảo sát đạt quy mô N = 242 đối tượng, bao gồm: Điều tra viên Cơ quan CSĐT các cấp, Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân, Thẩm phán Tòa gia đình và người chưa thành niên / Tòa hình sự, Luật sư thuộc Liên đoàn Luật sư Việt Nam và các chuyên gia nghiên cứu tội phạm học, luật hình sự.

Quy trình thu thập dữ liệu kết hợp công cụ bảng hỏi bán cấu trúc (với thang đo Likert và câu hỏi mở) và phỏng vấn sâu chuyên gia. Dữ liệu thực tiễn được tam giác đạc (Triangulation) qua ba nguồn độc lập: báo cáo thống kê chính thức của Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC), Viện kiểm sát nhân dân tối cao (VKSNDTC), Bộ Công an; hồ sơ các bản án hình sự sơ thẩm điển hình; và dữ liệu khảo sát thực nghiệm. Độ tin cậy và tính giá trị nội tại được kiểm soát thông qua sự đồng thuận cao của các nhóm khách thể khảo sát (điển hình: 149/242 chuyên gia, chiếm 61,6%, đồng thuận hoàn toàn với luận điểm "thủ tục tố tụng tư pháp" tại Điều 40.3(b) CRC phải được hiểu là "thủ tục xét xử của Tòa án").

Data và phân tích

Dữ liệu thống kê giai đoạn 2016–2021 được xử lý bằng phương pháp phân tích mô tả, so sánh tỷ lệ và phân tích định tính nội dung bản án (Qualitative Content Analysis). Các biến số quan sát tập trung vào: số lượng người dưới 18 tuổi phạm tội được Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát miễn TNHS (Bảng 1 của Luận án); cơ cấu hình thức xử lý của Tòa án (hình phạt tù giam, án treo, cảnh cáo, cải tạo không giam giữ, phạt tiền, giáo dục tại trường giáo dưỡng - Bảng 2 của Luận án); và tỷ lệ phân bổ theo 4 nhóm tội danh chiếm đa số (Trộm cắp tài sản theo Điều 173, Cướp tài sản theo Điều 168, Cố ý gây thương tích theo Điều 134, Gây rối trật tự công cộng theo Điều 318 BLHS).

Kết quả phân tích định lượng chỉ ra một thực trạng: mặc dù BLHS năm 2015 đã có hiệu lực (với các quy định tại khoản 2 Điều 91 về miễn TNHS kèm biện pháp giám sát, giáo dục), số lượng vụ việc được chuyển hướng tại giai đoạn điều tra và truy tố chiếm tỷ lệ không đáng kể so với tổng số người chưa thành niên bị khởi tố, truy tố; hình phạt tù có thời hạn và các chế tài tước tự do vẫn chiếm tỷ trọng chi phối trong thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân các cấp.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

• Finding 1: Xung đột nhận thức và sự tắc nghẽn thẩm quyền tố tụng: 61,6% chuyên gia khảo sát (149/242 người) xác nhận quan niệm đồng nhất "thủ tục tố tụng tư pháp" với "thủ tục xét xử của Tòa án". Tuy nhiên, do BLHS 2015 quy định điều kiện miễn TNHS áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục phân tán và thiếu tính ràng buộc bắt buộc (mandatory diversion), các cơ quan tiến hành tố tụng (CQTHTT) có xu hướng lựa chọn giải pháp an toàn là chuyển vụ án sang giai đoạn tố tụng tiếp theo thay vì áp dụng XLCH ngay tại giai đoạn tiền khởi tố hoặc điều tra.
• Finding 2: Khoảng trống pháp lý về quyền tự quyết và bảo đảm tố tụng: BLHS 2015 chưa quy định điều kiện người dưới 18 tuổi phạm tội phải tự do và tự nguyện thừa nhận hành vi vi phạm; chưa quy định việc lấy sự đồng ý của người chưa thành niên dựa trên sự hiểu biết đầy đủ (informed consent) với sự hỗ trợ của người bào chữa/trợ giúp viên pháp lý độc lập. Việc pháp luật hiện hành đánh đồng sự đồng ý của người đại diện hợp pháp với sự đồng ý của chính người chưa thành niên làm triệt tiêu nguyên tắc "quyền được lắng nghe" quy định tại Điều 12 CRC và Bình luận chung số 12 (2009).
• Finding 3: Danh mục biện pháp XLCH nghèo nàn và thiếu cơ chế thi hành: Ba biện pháp giám sát, giáo dục tại Điều 91 BLHS 2015 (khiển trách, hòa giải tại cộng đồng, giáo dục tại xã/phường/thị trấn) bộc lộ sự cứng nhắc, thiếu vắng các mô hình phục hồi hiện đại như Hội nghị nhóm gia đình (Family Group Conferencing - FGC), lao động phục vụ cộng đồng có hướng dẫn, tham gia chương trình điều trị nghiện hoặc bồi thường thiệt hại trực tiếp.
• Finding 4: Bất cập về hậu quả pháp lý khi vi phạm nghĩa vụ: Pháp luật hình sự và tố tụng hình sự Việt Nam hiện hành hoàn toàn khuyết thiếu cơ chế xử lý khi người được XLCH cố tình vi phạm cam kết hoặc trốn tránh nghĩa vụ, dẫn đến việc CQTHTT lúng túng, không có căn cứ phục hồi điều tra, truy tố hoặc chuyển sang biện pháp can thiệp nghiêm khắc hơn.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Luận án hoàn thiện hệ thống khái niệm, nguyên tắc, điều kiện và cơ chế vận hành của XLCH, cung cấp cơ sở lý luận vững chắc cho sự phân định ranh giới giữa tư pháp phục hồi, biện pháp tư pháp và chế tài hình sự trong khoa học luật hình sự Việt Nam.
• Về mặt phương pháp luận: Thiết lập mô hình nghiên cứu kết hợp chuẩn mực pháp lý quốc tế, luật so sánh và điều tra thực chứng xã hội học pháp luật có thể nhân rộng cho các nghiên cứu về tư pháp người chưa thành niên và tội phạm học.
• Về mặt lập pháp và chính sách:
  • Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ban soạn thảo Đề án xây dựng Luật Tư pháp người chưa thành niên do Ban cán sự đảng TANDTC chủ trì nhằm thiết kế một Chương riêng biệt mang tên "Các biện pháp xử lý chuyển hướng".
  • Đề xuất sửa đổi, bổ sung Điều 91, 92, 93, 94, 95 BLHS 2015 theo hướng: mở rộng diện đối tượng được áp dụng XLCH; xác lập nguyên tắc ưu tiên áp dụng XLCH hàng đầu; bắt buộc phải có sự đồng ý tự nguyện của người chưa thành niên; bổ sung các biện pháp XLCH đa dạng.
  • Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự: Sửa đổi Điều 157 (Căn cứ không khởi tố vụ án hình sự) và Điều 282 (Đình chỉ vụ án) BLTTHS 2015 để quy định rõ thẩm quyền áp dụng XLCH của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án trước khi mở phiên tòa xét xử.
  • Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành giữa Công an, Viện kiểm sát, Tòa án, UBND cấp xã và mạng lưới nhân viên công tác xã hội chuyên trách tư pháp trẻ em.

Limitations và Future Research

• Giới hạn nghiên cứu:
  1. Dữ liệu thực tiễn và án điển hình tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2016–2021, giai đoạn chuyển tiếp thi hành BLHS 2015 và BLTTHS 2015 nên một số quy định mới chưa phát huy toàn diện tác động trên thực tế.
  2. Mẫu khảo sát N = 242 tuy đảm bảo tính đại diện chuyên môn nhưng chưa bao phủ đồng đều tất cả các vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện cơ sở hạ tầng công tác xã hội hỗ trợ XLCH còn hạn chế.
  3. Chưa thực hiện được nghiên cứu theo dõi dọc (Longitudinal Study) để đo lường định lượng tỷ lệ tái phạm sau 5–10 năm của nhóm đối tượng được áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục tại cộng đồng so với nhóm bị áp dụng hình phạt tù.
• Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):
  • Đánh giá tác động kinh tế - xã hội học pháp lý (Cost-Benefit Analysis) của việc thay thế giam giữ bằng các chương trình XLCH dựa vào cộng đồng tại Việt Nam.
  • Nghiên cứu xây dựng bộ công cụ chuẩn hóa đánh giá mức độ nguy cơ tái phạm và nhu cầu phục hồi (Risk-Need-Responsivity Model) dành riêng cho người dưới 18 tuổi phạm tội tại Việt Nam.
  • Nghiên cứu cơ chế XLCH đối với các hành vi phạm tội sử dụng công nghệ cao và tội phạm trên không gian mạng do người dưới 18 tuổi thực hiện.
  • Đánh giá hiệu quả của mô hình Tòa gia đình và người chưa thành niên trong việc giám sát thi hành các biện pháp XLCH tiền xét xử.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo chuẩn mực phục vụ đào tạo cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ luật học tại các cơ sở đào tạo luật lớn (Trường Đại học Luật TP.HCM, Trường Đại học Luật Hà Nội, Học viện Khoa học Xã hội); tạo lập hệ thống thuật ngữ và khung phân tích chuẩn mực cho các công trình nghiên cứu tiếp theo về tư pháp hình sự trẻ em.
• Tác động lập pháp và chính sách quốc gia: Trực tiếp đóng góp nội dung, luận cứ và các điều khoản dự thảo cho việc xây dựng dự án Luật Tư pháp người chưa thành niên của Quốc hội khóa XV; hỗ trợ các cơ quan tư pháp trung ương (TANDTC, VKSNDTC, Bộ Công an) ban hành Thông tư liên tịch hướng dẫn áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục đối với người dưới 18 tuổi phạm tội.
• Tác động xã hội và nhân đạo: Thúc đẩy chuyển đổi nhận thức xã hội từ kỳ thị, trừng phạt sang bao dung, phục hồi và hỗ trợ hòa nhập cộng đồng; bảo vệ tương lai của người dưới 18 tuổi phạm tội không bị mang án tích, giảm thiểu áp lực quá tải trại giam và tiết kiệm ngân sách nhà nước cho hoạt động tố tụng hình sự.
• Ảnh hưởng quốc tế: Khẳng định cam kết chính trị và pháp lý mạnh mẽ của Việt Nam trong việc nội luật hóa toàn diện Công ước CRC 1989 và các chuẩn mực nhân quyền quốc tế của Liên hợp quốc.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, Học viên cao học & Giảng viên luật: Tiếp cận nguồn tài liệu lý luận toàn diện, hệ thống trích dẫn quốc tế chuẩn mực và phương pháp tiếp cận luật so sánh sâu sắc về tư pháp phục hồi và XLCH.
• Cơ quan lập pháp & Ban soạn thảo chính sách: Sử dụng trực tiếp hệ thống kiến nghị, cơ cấu chương điều và các điều kiện pháp lý để hoàn thiện BLHS, BLTTHS và ban hành Luật Tư pháp người chưa thành niên.
• Cơ quan và Người tiến hành tố tụng (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán): Nắm vững bản chất, căn cứ và thẩm quyền áp dụng XLCH, nâng cao kỹ năng xử lý các vụ án có người dưới 18 tuổi tham gia tố tụng theo chuẩn mực nhân đạo và khoa học.
• Tổ chức bảo vệ quyền trẻ em & Mạng lưới nhân viên công tác xã hội: Có cơ sở pháp lý và định hướng chuyên môn để tham gia vào quy trình hòa giải, giám sát, hỗ trợ phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng cho thanh thiếu niên lầm lỡ.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã giải quyết căn bản tranh luận học thuật kéo dài về khái niệm XLCH khi chứng minh và khẳng định: XLCH là biện pháp thay thế TNHS nhằm chuyển người dưới 18 tuổi phạm tội ra khỏi thủ tục xét xử của Tòa án với thời điểm muộn nhất là trước khi mở phiên tòa sơ thẩm. Luận điểm này kéo dài Thuyết dán nhãn (Labeling Theory của Lemert) và chuẩn mực Điều 40.3(b) CRC, phân định tuyệt đối XLCH với các biện pháp tư pháp thay thế hình phạt do Tòa án áp dụng tại phiên tòa.

2. Phương pháp luận có điểm gì đổi mới so với các nghiên cứu trước đây? Luận án vượt qua lối mòn phân tích diễn giải câu chữ điều luật đơn thuần bằng cách kết hợp phương pháp luận Hiện thực phản biện (Critical Realism) với mô hình nghiên cứu định lượng xã hội học pháp luật trên mẫu N = 242 chuyên gia thực tiễn, đồng thời thực hiện phân tích luật so sánh chuyên sâu với ba mô hình pháp luật tiến bộ đại diện cho Thông luật (Canada, Bang Georgia) và Dân luật (CHLB Đức).

3. Phát hiện nào gây bất ngờ nhất từ dữ liệu thực tiễn? Phát hiện bất ngờ nhất là mặc dù BLHS năm 2015 đã đưa ra cơ chế miễn TNHS kèm biện pháp giám sát, giáo dục, tỷ lệ áp dụng XLCH trên thực tế giai đoạn 2016–2021 vẫn cực kỳ thấp (chiếm tỷ lệ không đáng kể so với tổng số vụ án NCTN). Nguyên nhân chính không phải do thiếu chế tài, mà do thiếu quy định bắt buộc về việc "tự nguyện nhận tội" và "sự đồng thuận dựa trên nhận thức đầy đủ", khiến NTHTT e ngại rủi ro trách nhiệm công vụ và lựa chọn chuyển vụ án sang Tòa án xét xử chính thức.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng / giao thức thi hành (Replication Protocol) không? Luận án thiết kế một quy trình 4 giai đoạn chuẩn hóa cho việc áp dụng XLCH: (1) Sàng lọc, đánh giá mức độ vi phạm và tính tự nguyện; (2) Tham vấn pháp lý độc lập và xác lập văn bản đồng thuận (Informed Consent Protocol); (3) Lựa chọn và ban hành quyết định áp dụng biện pháp XLCH phù hợp (cảnh cáo, hòa giải, FGC, phục hồi cộng đồng); (4) Giám sát, hỗ trợ xã hội và đánh giá hoàn thành / khôi phục tố tụng khi vi phạm nghĩa vụ.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được phác thảo như thế nào? Chương trình 10 năm tập trung vào ba trụ cột: (1) Đánh giá hiệu quả thực tế và tỷ lệ tái phạm sau khi Luật Tư pháp người chưa thành niên được ban hành; (2) Phát triển các mô hình đánh giá rủi ro tội phạm vị thành niên dựa trên trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn; (3) Hoàn thiện khung pháp lý về chuyển hướng phục hồi đối với các hành vi sai phạm trên không gian mạng và môi trường số.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và xác lập hoàn chỉnh khung lý luận khoa học về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong khoa học luật hình sự Việt Nam, định vị XLCH là biện pháp thay thế TNHS nhằm chuyển người chưa thành niên ra khỏi thủ tục xét xử của Tòa án trước khi mở phiên tòa.
2. Công trình làm rõ nền tảng lý thuyết vững chắc của XLCH dựa trên Thuyết dán nhãn, Thuyết không can thiệp triệt để, Thuyết kiểm soát xã hội và Tư pháp phục hồi, chứng minh tính ưu việt của mô hình giáo dục phục hồi so với trừng phạt tư pháp truyền thống.
3. Luận án đúc kết sâu sắc kinh nghiệm lập pháp quốc tế từ Đạo luật YCJA 2002 của Canada, Bộ luật Tư pháp vị thành niên Bang Georgia (Hoa Kỳ) và Đạo luật JGG của CHLB Đức, rút ra các giá trị phổ quát có thể tiếp thu có chọn lọc vào điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam.
4. Nghiên cứu chỉ ra một cách toàn diện những khoảng trống, mâu thuẫn và bất cập của BLHS 2015, BLTTHS 2015 thông qua dữ liệu thống kê thực chứng và khảo sát N = 242 chuyên gia thực tiễn giai đoạn 2016–2021.
5. Luận án đề xuất một hệ thống giải pháp lập pháp đồng bộ, có tính khả thi cao, trọng tâm là kiến nghị xây dựng Chương riêng biệt về "Biện pháp xử lý chuyển hướng" trong Luật Tư pháp người chưa thành niên, sửa đổi các quy định tố tụng hình sự tương ứng và thiết lập cơ chế thi hành dựa vào cộng đồng.
6. Công trình tạo tiền đề học thuật mở ra ba nhánh nghiên cứu mới: tội phạm học người chưa thành niên thực chứng, kinh tế học tư pháp hình sự phục hồi và tâm lý học tư pháp trẻ em tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Những vấn đề lý luận về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Pháp luật của một số quốc gia về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội và thực tiễn áp dụng.

Định hướng và kiến nghị hoàn thiện về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. luan an 8 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Trên thế giới có khá nhiều công trình khoa học nghiên cứu về XLCH đối với NCTN phạm tội.

Có thể chia các công trình nghiên cứu này thành các nhóm vấn đề: Thứ nhất, các công trình nghiên cứu về khái niệm XLCH đối với NCTN phạm tội. Vì văn bản pháp luật quốc tế có giá trị pháp lý ràng buộc không đưa ra khái niệm chính thức về XLCH đối với NCTN phạm tội nên trong khoa học pháp lý của các nước còn tồn tại nhiều cách hiểu khác nhau. Quá trình nghiên cứu tài liệu, tác giả nhận thấy có các định nghĩa phổ biến sau đây về XLCH: - XLCH là biện pháp thay thế cho quy trình xử phạt chính thức của Tòa án đối với người phạm tội nhằm mục đích tránh không để NCTN bị tòa án xét xử chính thức. Một số tài liệu tiêu biểu bàn về vấn đề này như các sách chuyên khảo: Kenneth Polk, Christine Adler, Damon Muller, Katherine rechtman (2003), Early Intervention: Diversion and Youth conferencing – A national profile and review of current approach to diverting juveniles from criminal justice system”, Australian Government Attorney-General’s Department; Albert R.

Roberts (Editor) (2004), Juvenile Justice Sourcebook: Past, Present, and Future, Oxford University Press; Marvin D. Krohn and Jodi Lane (2015), The Handbook of Juvenile Delinquency and Juvenile Justice, First Edition, WiLey Blackwell; Christopher J. Schreck (2017), The Encyclopedia of Juvenile Delinquency and Justice, Wiley Blackwell; hoặc các bài tạp chí: S'Lee Arthur Hinshaw II (1993), “Juvenile Diversion: An Alternative to Juvenile Court”, Journal of Dispute Resolution, Vol. Minor, and James B.

Wells (1997), “An outcome study of the Diversion Plus Program for juvenile offenders”, Federal Probation, Vol. - XLCH là một biện pháp để xóa bỏ vụ án (dismissal of the case). Quan điểm này được đề cập đến trong sách chuyên khảo: Susan Wood-Westland (2002), Nebraska juvenile pretrial diversion guidelines and resources, Lincoln, NE: Nebraska Commission on Law Enforcement and Criminal Justice; Josine Junger- Tas, Frider Dunkel (Editors) (2009), Reforming Juvenile Justice, Springer. - XLCH là biện pháp đưa NCTN phạm tội ra khỏi hệ thống tư pháp NCTN (the juvenile justice system).

Một số tài liệu tiêu biểu bàn về vấn đề này như các luan an 9 sách chuyên khảo: Bynum, J. (1996), Juvenile delinquency: A sociological approach (3rd ed.), Needham Heights, MA: Allyn & Bacon; Wood- Westland, S. (2002), Nebraska juvenile pretrial diversion guidelines and resources, Lincoln, NE: Nebraska Commission on Law Enforcement and Criminal Justice; KirK HeiLbRun, Naomi E. SeVin GoldStein and Richard E.

Redding (2005), Juvenile delinquency prevention, assessment and intervention, OXFORD University Press; Jacqueline Joudo (2008), Responding to substance abuse and offending in Indigenous communities: Review of diversion programs, Australian Institute of Criminology; Report: Juvenile Diversion Guide, Holding Youth Accountable While Reducing Juvenile Justice System Involvement In California (2018), Fight Crime: Invest in Kids, Council for a strong America; bài tạp chí: Dyah Listyarini (2017), “Juvenile Justice System Through Diversion And Restorative Justice Policy”, Diponegoro Law Review, April 2017, Volume 02, Number 01. - XLCH là biện pháp để giảm thiểu tội phạm vị thành niên bị xử lý theo hệ thống tư pháp NCTN (the juvenile justice system). Có một số tài liệu đề cập đến vấn đề này như: Marvin D. Krohn and Jodi Lane (2015), The Handbook of Juvenile Delinquency and Juvenile Justice, and Jodi Lane, WiLey Blackwell; Edwin M.

Lemert, (1981), “Diversion in Juvenile Justice: What hath been wrought”, Journal of Research in Crime and Delinquency, Vol. - XLCH là biện pháp nhằm đưa NCTN phạm tội ra khỏi hệ thống tư pháp chính thức hoặc cũng có thể là biện pháp để giảm thiểu NCTN bị xử lý theo hệ thống tư pháp NCTN (the juvenile justice system). Quan điểm này được thể hiện trong các tài liệu như: Kate TokeLey (1987), Diversion: Recent Proposals in The Juvenile Justice System, submitted for the LLB (Honours) Degree at Victoria University of Wellington; Michael Klein (2018), Juvenile Diversion Guide Holding Youth Accountable while Reducing Juvenile Justice System Involvement in California, Fight Crime: Invest in Kids, Council for a Strong America. Ngoài ra, một số tài liệu còn đặt ra vấn đề cần xem xét lại khái niệm XLCH và cho rằng XLCH có thể có nhiều cách hiểu khác nhau như bài viết Blurred lines: Reconsidering the concept of ‘diversion’ in youth justice systems in Australia đặt ra vấn đề xem xét lại khái niệm XLCH trong bối cảnh tư pháp NCTN ở Úc2 hoặc trong bài viết Diverse Diversions: Youth Justice Reform, Localized Practices, and a New Interventionist Diversion thì cho rằng có ít nhất 2 Kelly Richards (2014), “Blurred lines: Reconsidering the concept of ‘diversion’ in youth justice systems in Australia”, Youth Justice, Vol.

luan an 10 năm cách hiểu về XLCH, gồm: XLCH khỏi truy tố/tòa án; XLCH khỏi giam giữ; XLCH khỏi hệ thống tư pháp NCTN; XLCH sang các dịch vụ thay thế và XLCH khỏi tội phạm.3 Như vậy, các quan niệm về XLCH đối với NCTN phạm tội hiện nay vẫn chưa có sự thống nhất. Thông qua các khái niệm hiện có về XLCH thì vấn đề quan trọng được đặt ra là: (1) XLCH là biện pháp được áp dụng để chuyển NCTN phạm tội ra khỏi thủ tục tố tụng nào; (2) Thời điểm muộn nhất để được XLCH là khi nào. Thứ hai, các công trình nghiên cứu về các loại biện pháp XLCH. Một là, phân loại các biện pháp XLCH.

Hiện nay còn có nhiều quan điểm khác nhau về các loại biện pháp XLCH (Types of Diversion/Forms of Diversion). Tùy vào các tiêu chí khác nhau và nhằm vào các mục đích khác nhau mà có các cách phân loại khác nhau. Jacqueline Joudo cho rằng XLCH có hai hình thức chính là XLCH tiền tố tụng và XLCH trong quá trình tố tụng.4 Trong sách chuyên khảo The Encyclopedia of Corrections5 và bài viết Diversion in Juvenile Justice: What hath been wrought,6 các tác giả đã chỉ ra hai hình thức XLCH, gồm: XLCH không chính thức và XLCH chính thức. Tương tự, trong bài viết Diversion Under Malaysian Juvenile Justice System: a Case of Too Little Too Late? cũng chia XLCH thành hai hình thức là biện pháp không can thiệp và biện pháp can thiệp chính thức;7 hoặc trong bài viết Juvenile Justice System Through Diversion And Restorative Justice Policy, Dyah Listyarini lại cho rằng XLCH thường bao gồm ba hình thức là: Cảnh cáo, xử lý không chính thức và xử lý chính thức.8 Nghiên cứu về việc phân loại biện pháp XLCH sẽ làm rõ được thời điểm áp dụng XLCH cũng như xác định được mức độ can thiệp của biện pháp XLCH đối với NCTN phạm tội thông qua các nghĩa vụ mà NCTN được XLCH phải thực hiện.

Hai là, các chương trình XLCH cụ thể. Tùy theo pháp luật mỗi quốc gia mà có quy định về các chương trình XLCH khác nhau đối với NCTN phạm tội để đạt được 3 Laura Kelly and ViciArmitage (2015), “Diverse Diversions: Youth Justice Reform, Localized Practices, and a “New Interventionist Diversion”?”, Youth Justice, Vol. 4 Jacqueline Joudo (2008), Responding to substance abuse and offending in Indigenous communities: Review of diversion programs, Australian Institute of Criminology. Ray (2017), Juvenile Diversion, In: The Encyclopedia of Corrections.

Edited by Kent R. © 2017 John Wiley & Sons, Inc. Published 2017 by John Wiley & Sons, Inc. Lemert (1981), “Diversion in Juvenile Justice: What hath been wrought”, Journal of Research in Crime and Delinquency, Vol.

7 Aminuddin Mustaffa (2016), “Diversion Under Malaysian Juvenile Justice System: A Case of Too Little Too Late?”, Asian Criminology, No. 8 Dyah Listyarini (2017), “Juvenile Justice System Through Diversion and Restorative Justice Policy”, Diponegoro Law Review, April 2017, Volume 02, Number 01. luan an 11 các mục đích đặt ra. Chẳng hạn như các chương trình XLCH: Nhà tập thể (Group Homes), Ký cam kết hành vi (Behavioral Contracts), chương trình trải nghiệm nhà tù (Scared Straight Programs), lao động công ích, giáo dục, bồi thường;9 Tòa án NCTN, chương trình xử lý dân sự, các chương trình tòa án ma túy, ban quản lý khu phố (Neighborhood accountability boards), các chương trình hòa giải giữa nạn nhân và người phạm tội, các chương trình tư vấn;10 Tòa án do NCTN chủ trì; dịch vụ tư vấn gia đình; Ban hỗ trợ thanh thiếu niên; biện pháp hòa giải, ký cam kết hành vi hoặc tạm hoãn xét xử; và các chương trình TPPH.11 Ngoài ra, trong Bộ công cụ về XLCH và các biện pháp thay thế giam giữ của Unicef đã tổng hợp và đưa ra các biện pháp XLCH thường được áp dụng ở các quốc gia, gồm: (1) Không can thiệp; (2) Nhắc nhở hoặc cảnh cáo chính thức hoặc không chính thức; (3) Xin lỗi bằng văn bản hoặc trực tiếp bằng lời nói với nạn nhân; (4) Bài viết về hậu quả của hành vi phạm tội mà NCTN đã gây ra; (5) Ký cam kết hành vi; (6) Lệnh giới nghiêm; (7) Tham dự khóa học và/hoặc đào tạo kỹ năng nghề nghiệp; (8) Các công việc lao động phục vụ cộng đồng; (9) Bồi thường cho nạn nhân; (10) Chương trình giáo dục hoặc tư vấn; (11) Các chương trình tư vấn hoặc điều trị y tế; (12) Các chương trình phát triển kỹ năng sống hoặc phát triển các năng lực khác.12 Thứ ba, các công trình nghiên cứu về cơ sở của việc quy định XLCH.

- Cơ sở của việc quy định XLCH (Justifications for Diversion) đối với NCTN phạm tội là một vấn đề còn có nhiều quan điểm khác nhau. Tuy nhiên, tất cả các công trình nghiên cứu đều thừa nhận thuyết dán nhãn (The Labeling theory) được coi là cơ sở lý thuyết nền tảng của XLCH đối với NCTN phạm tội. Ngoài ra, tùy vào các tác giả khác nhau mà có quan điểm khác nhau. Cụ thể, Albert R.

Roberts13 và Jonathan M. Kremser14 cho rằng cơ sở lý thuyết của XLCH chỉ có thuyết dán nhãn; Deborah A. Chapin và Patricia A. Griffin cho rằng gồm thuyết dán nhãn và tính răn đe (Deterrence);15 Jacqueline Joudo cho rằng gồm lý thuyết về dán nhãn và TPPH;16 9 Robert L.

Marsh and Steven B. Patrick (2006), Chapter 25, Juvenile Diversion Programs trong sách chuyên khảo: Barbara Sims, Pamela Preston (2006), Handbook of Juvenile Justice, Theory and Practice, Taylor & Francis Group, tr. Krohn and Jodi Lane (2015), The Handbook of Juvenile Delinquency and Juvenile Justice, First Edition, WiLey Blackwell, tr. Schreck (2017), The Encyclopedia of Juvenile Delinquency and Justice, Wiley Blackwell.

12 Unicef, Toolkit on Diversion and Alternatives to Detention, https://sites.org/tdad/index_56368. Roberts (Editor) (2004), Section II.8, The Emergence and Proliferation of Juvenile Diversion Programs trong sách chuyên khảo: Albert R. Roberts (Editor) (2004), Juvenile Justice Sourcebook: Past, Present, and Future, Oxford University Press. Chapin and Patricia A.

Griffin (2005), Juvenile Diversion trong sách chuyên khảo: KirK HeiLbRun, Naomi E. SeVin GoldStein and Richard E. Redding (2005), Juvenile delinquency prevention, assessment and intervention, OXFORD University press, tr.