Khóa luận tốt nghiệp về xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại theo pháp luật Việt Nam

Tìm hiểu quy trình xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại theo pháp luật Việt Nam, đảm bảo tuân thủ quy định pháp lý hiện hành.

• Tác giả: Đỗ Thị Hà
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Công Thịnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Xử Lý Tài Sản Thế Chấp Tại Ngân Hàng Thương Mại Theo Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ TỪ/ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 0.3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng nghiên cứu
• 0.5. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN THẾ CHẤP TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
• 1.1. Khái quát về thế chấp tài sản tại ngân hàng thương mại
• 1.2. Khái niệm thế chấp tài sản tại ngân hàng thương mại
• 1.3. Đặc điểm của thế chấp tài sản tại ngân hàng thương mại
• 1.4. Khái quát về xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại
• 1.5. Khái niệm xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại
• 1.6. Đặc điểm xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại
• 1.7. Các nguyên tắc xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại
• 1.8. Vai trò của xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN THẾ CHẤP TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Chủ thể xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại
• 2.2. Các phương thức xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại
• 2.2.1. Phương thức tự xử lý tài sản thế chấp
• 2.2.2. Xử lý tài sản thế chấp thông qua khởi kiện, thi hành án tại Tòa án
• 2.2.3. Các phương thức xử lý tài sản khác
• 2.3. Đăng ký xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại
• 2.3.1. Đăng ký biện pháp bảo đảm
• 2.3.2. Đăng ký thông báo về xử lý tài sản thế chấp
• 2.4. Đánh giá thực trạng pháp luật về xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN THẾ CHẤP TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 3.2. Sự cần thiết của việc hoàn thiện pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tại ngân hàng thương mại
• 3.3. Định hướng hoàn thiện pháp luật về xử lý tài sản thế chấp trong ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 3.4. Các giải pháp để hoàn thiện pháp luật về xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 3.5. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 3.6. Các giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về xử lý tài sản thế chấp tại nội bộ các ngân hàng thương mại Việt Nam
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái quát về thế chấp tài sản tại ngân hàng thương mại

Khái niệm thế chấp tài sản tại ngân hàng thương mại được định nghĩa là việc bên có nghĩa vụ sử dụng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ đối với bên có quyền. Theo pháp luật Việt Nam, Bộ luật Dân sự 2015 đã quy định rõ về thế chấp tài sản, nhấn mạnh rằng bên thế chấp không chuyển giao tài sản cho bên nhận thế chấp. Điều này có nghĩa là tài sản vẫn thuộc quyền sở hữu của bên thế chấp nhưng phải chịu sự ràng buộc về nghĩa vụ trả nợ. Đặc điểm này giúp bảo vệ quyền lợi của bên nhận thế chấp, đồng thời cũng đảm bảo quyền sử dụng tài sản của bên thế chấp. Trong thực tiễn, thế chấp tài sản không chỉ bao gồm bất động sản mà còn có thể là động sản, tạo điều kiện cho nhiều cá nhân và tổ chức có thể sử dụng tài sản của mình để vay vốn. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh ngân hàng thương mại đóng vai trò trung gian tài chính, cung cấp vốn cho các hoạt động sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, việc xử lý tài sản thế chấp khi bên vay không thực hiện nghĩa vụ trả nợ vẫn gặp nhiều khó khăn do các quy định pháp luật chưa thật sự hoàn thiện.

1.1 Khái niệm xử lý tài sản thế chấp

Xử lý tài sản thế chấp là quá trình mà bên nhận thế chấp thực hiện quyền của mình đối với tài sản đã được thế chấp nhằm thu hồi nợ khi bên thế chấp không thực hiện nghĩa vụ. Quy trình này bao gồm việc định giá tài sản, thông báo cho bên thế chấp và thực hiện các thủ tục cần thiết để bán hoặc chuyển nhượng tài sản. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, việc xử lý tài sản thế chấp cần tuân thủ các nguyên tắc nhất định để đảm bảo quyền lợi cho cả hai bên. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của ngân hàng mà còn đảm bảo sự công bằng cho bên thế chấp. Việc xử lý tài sản thế chấp thường được thực hiện thông qua các phương thức như đấu giá, thỏa thuận bán tài sản hoặc thông qua quyết định của Tòa án. Những quy định này nhằm mục đích tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch, giúp các bên tham gia thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình một cách hiệu quả nhất.

II. Pháp luật Việt Nam về xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại

Pháp luật Việt Nam quy định rõ ràng về xử lý tài sản thế chấp trong Bộ luật Dân sự 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Cụ thể, các quy định này nêu rõ quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ thế chấp, cũng như quy trình xử lý tài sản thế chấp khi bên vay không thực hiện nghĩa vụ. Để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong việc xử lý tài sản thế chấp, pháp luật cũng quy định các phương thức xử lý như tự xử lý tài sản, khởi kiện tại Tòa án hoặc thông qua cơ chế thi hành án dân sự. Những quy định này nhằm tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc cho các ngân hàng thương mại trong việc thu hồi nợ, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bên thế chấp. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy rằng, nhiều ngân hàng vẫn gặp khó khăn trong việc thực hiện các quy định này do thiếu sự đồng bộ trong các văn bản pháp luật và sự bất cập trong việc áp dụng các quy định vào thực tế.

2.1 Chủ thể xử lý tài sản thế chấp

Chủ thể xử lý tài sản thế chấp bao gồm bên nhận thế chấp (thường là ngân hàng thương mại) và bên thế chấp (cá nhân hoặc tổ chức). Ngân hàng thương mại, với tư cách là bên nhận thế chấp, có quyền thực hiện các biện pháp cần thiết để thu hồi nợ khi bên thế chấp không thực hiện nghĩa vụ. Điều này bao gồm việc định giá tài sản, thông báo cho bên thế chấp và thực hiện các thủ tục xử lý tài sản theo quy định của pháp luật. Bên thế chấp, trong khi đó, cần nắm rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình để bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong quá trình xử lý tài sản. Việc xác định rõ ràng các chủ thể và quyền lợi của họ trong quan hệ thế chấp không chỉ giúp đảm bảo tính minh bạch trong giao dịch mà còn tạo điều kiện cho việc xử lý tài sản thế chấp diễn ra thuận lợi hơn.

III. Định hướng và các giải pháp hoàn thiện pháp luật về xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại

Để nâng cao hiệu quả xử lý tài sản thế chấp, cần có những định hướng và giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về vấn đề này. Một trong những giải pháp quan trọng là cải cách các quy định pháp luật hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ và nhất quán trong hệ thống pháp luật. Điều này bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến xử lý tài sản thế chấp, quy trình đấu giá tài sản và các phương thức xử lý khác. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho các tổ chức tín dụng và người dân để họ nắm rõ quyền và nghĩa vụ của mình trong quan hệ thế chấp. Việc đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ ngân hàng trong lĩnh vực này cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo quá trình xử lý tài sản thế chấp diễn ra hiệu quả và đúng quy định.

3.1 Các giải pháp hoàn thiện pháp luật

Các giải pháp hoàn thiện pháp luật về xử lý tài sản thế chấp có thể bao gồm việc xây dựng một bộ quy tắc ứng xử cho các tổ chức tín dụng trong quá trình xử lý tài sản thế chấp, nhằm đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Thêm vào đó, cần có các quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của bên thế chấp trong quá trình xử lý tài sản, nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý và xử lý tài sản thế chấp cũng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả và tính minh bạch trong quá trình này. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc thực hiện các quy định về xử lý tài sản thế chấp, nhằm tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho các ngân hàng thương mại hoạt động.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Trong cấu trúc vận hành của hệ thống tài chính, ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò trung gian huyết mạch thực hiện huy động vốn và cấp tín dụng cho nền kinh tế. Hoạt động cấp tín dụng là nguồn tạo ra lợi nhuận cốt lõi nhưng đồng thời chứa đựng rủi ro phá sản tiềm tàng khi người vay mất khả năng thanh toán. Biện pháp thế chấp tài sản (TSBĐ) đóng vai trò là "chiếc phao cứu sinh" pháp lý then chốt giúp tổ chức tín dụng (TCTD) bảo toàn vốn vay. Tuy nhiên, theo số liệu thực tế giai đoạn 2012–2016, toàn hệ thống TCTD tại Việt Nam đã phải xử lý tới 493,09 nghìn tỷ đồng nợ xấu (năm 2012: 74,68 nghìn tỷ; năm 2013: 87,98 nghìn tỷ; năm 2014: 143,55 nghìn tỷ; năm 2015: 186,89 nghìn tỷ đồng), phản ánh áp lực thu hồi nợ tồn đọng rất lớn trong nền kinh tế.

                  +-----------------------------------+
                  |      Hợp đồng cấp tín dụng        |
                  +-----------------+-----------------+
                                    |
                       (Nghĩa vụ trả nợ vi phạm)
                                    v
                  +-----------------+-----------------+
                  |   Kích hoạt cơ chế xử lý TSBĐ     |
                  +-----------------+-----------------+
                                    |
         +--------------------------+--------------------------+
         |                          |                          |
         v                          v                          v
+------------------+       +------------------+       +------------------+
|  Bán đấu giá     |       |  Tự bán TSBĐ     |       |  Nhận chính TSBĐ |
|  (Luật ĐGTS 2016)|       |  (Đ.304 BLDS15)  |       |  (NĐ 21/2021)    |
+--------+---------+       +--------+---------+       +--------+---------+
         |                          |                          |
         +--------------------------+--------------------------+
                                    |
                                    v
                  +-----------------+-----------------+
                  | Phân bổ thanh toán nợ theo thứ tự |
                  | (Phí -> Gốc -> Lãi -> Lãi quá hạn)|
                  +-----------------------------------+

Vấn đề nghiên cứu (Problem Statement)

Thực tiễn xử lý tài sản thế chấp tại các NHTM Việt Nam thường xuyên rơi vào bế tắc do các điểm nghẽn nghiêm trọng:

• Xung đột và thiếu đồng bộ giữa các quy định của Bộ luật Dân sự (BLDS 2015), Luật Đất đai 2013, Luật Nhà ở 2014 và Luật Thi hành án Dân sự (THADS).
• Tình trạng bên thế chấp bất hợp tác, cố tình cản trở quá trình thu giữ, bàn giao tài sản bảo đảm trong khi ngân hàng không có thẩm quyền cưỡng chế trực tiếp.
• Quy trình đăng ký biện pháp bảo đảm và đăng ký thông báo xử lý tài sản còn phân tán qua nhiều cơ quan (Cục Hàng không, Cơ quan đăng ký tàu biển, Văn phòng đăng ký đất đai, Trung tâm Đăng ký giao dịch tài sản).

Mục tiêu nghiên cứu (Project Objectives)

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và bản chất "vật quyền bảo đảm" của chế định thế chấp tài sản trong hoạt động ngân hàng thương mại.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng áp dụng khung pháp lý hiện hành (BLDS 2015, Nghị quyết 42/2017/QH14, Nghị định 102/2017/NĐ-CP, Nghị định 21/2021/NĐ-CP) và đối chiếu kinh nghiệm quốc tế (Pháp, Nhật Bản, Thái Lan).
3. Đề xuất các giải pháp lập pháp đồng bộ và hoàn thiện quy trình kiểm soát nội bộ tại NHTM nhằm tối ưu hóa hiệu quả thu hồi nợ xấu và giảm thiểu chi phí trích lập dự phòng rủi ro.

Phạm vi và giới hạn (Scope & Limitations)

• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các quy định pháp luật điều chỉnh quan hệ thế chấp, quyền xử lý tài sản thế chấp bảo đảm khoản vay tại NHTM và hoạt động mua bán xử lý nợ xấu của Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC).
• Giới hạn: Đề tài không đi sâu vào thủ tục giải quyết các tranh chấp dân sự phức tạp tại Tòa án mà tập trung vào các phương thức xử lý tài sản chủ động ngoài Tòa án và qua thi hành án.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động xử lý tài sản thế chấp tại Việt Nam đã trải qua quá trình tiến hóa từ BLDS 1995 (chỉ cho phép thế chấp bất động sản), BLDS 2005 (mở rộng sang động sản không chuyển giao) đến BLDS 2015 (xác lập quyền xử lý tài sản của bên nhận bảo đảm đối kháng với người thứ ba).

Tiêu chí	Bán đấu giá tài sản	TCTD tự bán tài sản	Nhận cấn trừ nghĩa vụ	Khởi kiện tại Tòa án & THADS
Căn cứ pháp lý	Luật Đấu giá tài sản 2016, Điều 304 BLDS 2015	Điều 303, 304 BLDS 2015	Điều 303 BLDS 2015, Điều 59 NĐ 21/2021	BLTTDS 2015, Luật THADS sửa đổi 2014
Thời gian thực hiện	Trung bình (2 - 4 tháng)	Nhanh (1 - 2 tháng)	Rất nhanh (1 tháng)	Rất chậm (12 - 36 tháng)
Chi phí giao dịch	Cao (Phí dịch vụ đấu giá, niêm yết)	Thấp (Chi phí định giá & giao dịch)	Thấp (Phí thủ tục sang tên)	Rất cao (Án phí, lệ phí THADS, cưỡng chế)
Mức độ phụ thuộc bên vay	Cao (Dễ bị khiếu nại, cản trở bàn giao)	Trung bình (Cần phối hợp sang tên)	Rất cao (Khó thống nhất giá trị TSBĐ)	Thấp (Có cơ quan cưỡng chế Nhà nước)
Tỷ lệ thanh khoản nợ	Khá cao theo giá thị trường	Phụ thuộc thỏa thuận bên mua	Tối ưu hóa thu hồi tài sản	Kéo dài, tài sản bị hao mòn khấu hao

Ma trận ưu tiên hoàn thiện quy trình (Phân tích MoSCoW)

• Must have (Bắt buộc): Hoàn thiện quy chuẩn xác lập hiệu lực đối kháng của giao dịch bảo đảm qua cổng cơ sở dữ liệu số hóa; quy định rõ ràng quyền tự bán tài sản của NHTM mà không cần văn bản ủy quyền riêng rẽ từ bên vay nếu đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng.
• Should have (Nên có): Chuẩn hóa quy định chuyển nhượng TSBĐ là dự án bất động sản và tài sản hình thành trong tương lai theo tinh thần Nghị quyết 42/2017/QH14.
• Could have (Có thể): Thiết lập cơ chế định giá tài sản tự động hóa dựa trên chỉ số dữ liệu thị trường minh bạch.
• Won't have (Chưa thực hiện): Cho phép ngân hàng tự ý sử dụng các biện pháp vũ lực cưỡng chế trái thẩm quyền ngoài quy định pháp luật.

Thiết kế hệ thống: Khung vận hành và logic xử lý nợ

Quá trình xử lý tài sản thế chấp vận hành theo các module quy chuẩn từ pháp luật và quy chế nội bộ ngân hàng:

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                      KHUNG KIẾẾN TRÚC PHÁP LÝ & QUY TRÌNH                     |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Module Đăng ký & Xác lập Thứ tự ưu tiên                                     |
|    - Cục Đăng ký QGGDBĐ / Văn phòng ĐKĐĐ (NĐ 102/2017/NĐ-CP)                  |
|    - Hiệu lực đối kháng với bên thứ ba kể từ thời điểm ghi sổ/nhập dữ liệu     |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| 2. Module Thông báo & Kích hoạt Xử lý (Điều 300 BLDS 2015, TTLT 09/2016)       |
|    - Gửi văn bản trực tiếp / Thông điệp dữ liệu / Đăng ký văn bản thông báo   |
|    - Thời hạn xử lý hợp lý                                                    |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| 3. Module Thực thi Định đoạt & Bán TSBĐ                                        |
|    - Đấu giá công khai (Luật ĐGTS 2016)                                       |
|    - Tự bán theo giá thỏa thuận / Giá định giá độc lập                        |
|    - Bán nợ xấu qua VAMC theo giá trị thị trường (Nghị quyết 42/2017/QH14)    |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| 4. Module Phân bổ Dòng tiền & Cấn trừ Nghĩa vụ (Điều 307 BLDS 2015)           |
|    - Ưu tiên: Chi phí xử lý -> Nợ gốc -> Lãi trong hạn -> Lãi quá hạn/Phạt    |
|    - Hoàn trả phần dư cho bên thế chấp / Truy đòi phần thiếu                  |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Ngôn ngữ quy chuẩn & Phiên bản văn bản quy phạm:

• Bộ luật Dân sự (BLDS): Luật số 91/2015/QH13 (có hiệu lực 01/01/2017).
• Nghị định Đăng ký Giao dịch Bảo đảm: Nghị định 102/2017/NĐ-CP (thay thế NĐ 83/2010/NĐ-CP).
• Nghị định Hướng dẫn BLDS về Biện pháp Bảo đảm: Nghị định 21/2021/NĐ-CP (thay thế NĐ 163/2006/NĐ-CP và NĐ 11/2012/NĐ-CP).
• Nghị quyết Thí điểm Xử lý Nợ xấu: Nghị quyết số 42/2017/QH14 (Quốc hội khóa XIV).
• Thông tư liên tịch hướng dẫn xử lý TSBĐ: TTLT 16/2014/TTLT-BTP-BTNMT-NHNN và TTLT 09/2016/TTLT-BTP-BTNMT.

Methodology (Phương pháp nghiên cứu)

Nghiên cứu ứng dụng kết hợp đồng bộ các phương pháp khoa học pháp lý chuyên sâu:

1. Phương pháp phân tích - tổng hợp: Giải mã các điều khoản quy phạm pháp luật trong BLDS 2015, Luật Các TCTD 2010 (sửa đổi 2017) và các văn bản dưới luật để rút ra bản chất quyền năng của chủ nợ.
2. Phương pháp so sánh luật học (Comparative Law): Đối chiếu mô hình vật quyền bảo đảm của Việt Nam với Bộ luật Dân sự Pháp 1804 (Điều 2114 - quyền thế chấp không thể phân chia trên bất động sản), Luật Dân sự và Thương mại Thái Lan 1925 (Điều 703), và Bộ luật Dân sự Nhật Bản 1896.
3. Phương pháp tổng kết thực tiễn: Khai thác số liệu thống kê nợ xấu và kết quả thu hồi TSBĐ từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) và VAMC giai đoạn 2012–2020.

---

Implementation và kết quả

Development process (Quy trình thực thi nghiệp vụ)

Quy trình xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại được chuẩn hóa qua 4 giai đoạn cụ thể:

[Giai đoạn 1: Xác lập điều kiện] -> [Giai đoạn 2: Thông báo công khai]
       |                                     |
       v                                     v
[Giai đoạn 3: Thu giữ & Định giá] -> [Giai đoạn 4: Thanh lý & Quyết toán]

• Giai đoạn 1 (Xác lập điều kiện xử lý): Kiểm tra các điều kiện theo Điều 299 BLDS 2015 (đến hạn không trả nợ, vi phạm nghĩa vụ trả nợ trước hạn theo thỏa thuận, doanh nghiệp vay bị phá sản/giải thể).
• Giai đoạn 2 (Thông báo công khai & Đăng ký văn bản xử lý): Lập và gửi văn bản thông báo theo Điều 300 BLDS 2015; đăng ký văn bản thông báo xử lý tại Văn phòng Đăng ký đất đai theo mẫu quy định tại TTLT 09/2016/TTLT-BTP-BTNMT.
• Giai đoạn 3 (Thu giữ và Định giá tài sản): Tiếp quản TSBĐ hoặc yêu cầu bên giữ tài sản bàn giao theo Điều 301 BLDS 2015; thuê tổ chức định giá độc lập thẩm định giá thị trường.
• Giai đoạn 4 (Thanh lý tài sản và Quyết toán nghĩa vụ): Tổ chức bán đấu giá hoặc tự bán; phân bổ nguồn tiền thu được theo thứ tự ưu tiên thanh toán.

Thuật toán logic phân bổ dòng tiền thu hồi nợ (Rule-based Settlement Logic):

def settle_mortgage_proceeds(gross_revenue, disposal_costs, debt_record):
    """
    Thuật toán phân bổ nguồn tiền thu được từ việc xử lý TSBĐ
    Căn cứ: Điều 307 Bộ luật Dân sự 2015 & Hợp đồng tín dụng
    """
    # Bước 1: Khấu trừ chi phí xử lý, bảo quản và định giá tài sản
    net_proceeds = gross_revenue - disposal_costs
    if net_proceeds <= 0:
        return {"status": "DEFICIT", "remaining_debt": debt_record['total'], "refund": 0}
    
    # Bước 2: Thanh toán nợ gốc (Principal)
    principal_paid = min(net_proceeds, debt_record['principal'])
    net_proceeds -= principal_paid
    
    # Bước 3: Thanh toán lãi trong hạn (Normal Interest)
    interest_paid = min(net_proceeds, debt_record['interest'])
    net_proceeds -= interest_paid
    
    # Bước 4: Thanh toán lãi quá hạn và phí phạt (Overdue Interest & Penalty)
    overdue_paid = min(net_proceeds, debt_record['overdue_interest'])
    net_proceeds -= overdue_paid
    
    # Bước 5: Tính toán thặng dư hoặc nghĩa vụ còn lại
    total_recovered = principal_paid + interest_paid + overdue_paid
    total_obligation = debt_record['principal'] + debt_record['interest'] + debt_record['overdue_interest']
    
    remaining_debt = total_obligation - total_recovered
    surplus_refund = net_proceeds if net_proceeds > 0 else 0
    
    return {
        "status": "COMPLETED",
        "principal_paid": principal_paid,
        "interest_paid": interest_paid,
        "overdue_paid": overdue_paid,
        "remaining_debt": remaining_debt,
        "surplus_refund_to_borrower": surplus_refund
    }

Testing và validation: Đánh giá thực nghiệm qua số liệu hệ thống

Hiệu quả của khung pháp lý và chính sách xử lý tài sản bảo đảm nợ xấu được kiểm chứng qua các số liệu thống kê vĩ mô của NHNN:

Kết quả xử lý nợ xấu theo Nghị quyết 42/2017/QH14 (Giai đoạn 15/8/2017 - 3/2020)
Tổng nợ xấu đã xử lý: 299,8 nghìn tỷ đồng
=============================================================================
[#######################                   ] Nợ nội bảng: 169,4 nghìn tỷ (56,5%)
[#########                                 ] Nợ ngoài bảng: 65,3 nghìn tỷ (21,79%)
[#########                                 ] Bán cho VAMC (TP đặc biệt): 65,08 nghìn tỷ (21,7%)
=============================================================================
Dự phòng rủi ro đã sử dụng: 154,58 nghìn tỷ đồng

• Tỷ trọng xử lý nội bảng: Đạt 169,4 nghìn tỷ đồng (56,5% tổng nợ xấu đã xử lý), phản ánh việc các NHTM đã chủ động thực thi quyền xử lý TSBĐ và tự bán/thu nợ từ khách hàng hiệu quả hơn.
• Xử lý nợ ngoài bảng cân đối kế toán: Đạt 65,3 nghìn tỷ đồng (21,79%).
• Xử lý nợ mua qua VAMC bằng trái phiếu đặc biệt: Đạt 65,08 nghìn tỷ đồng (21,7%).
• Dự phòng rủi ro: Hệ thống TCTD đã sử dụng 154,58 nghìn tỷ đồng dự phòng rủi ro để xử lý nợ xấu nội bảng.

Kết quả đạt được

Đến cuối năm 2018, quy mô tài chính và chỉ số an toàn toàn hệ thống TCTD cải thiện vượt bậc:

• Tỷ lệ nợ xấu nội bảng: Giảm mạnh xuống mức 1,89% (so với mức 2,46% cuối năm 2016 và 1,99% cuối năm 2017).
• Tổng tài sản TCTD: Đạt 10,91 triệu tỷ đồng, tăng 9,17% so với năm 2017.
• Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) bình quân: Đạt 12,08%, vượt xa ngưỡng an toàn theo quy chuẩn Basel II và luật định.
• Vốn chủ sở hữu toàn hệ thống: Đạt 787,8 nghìn tỷ đồng, tăng trưởng 19,36%.

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại những đóng góp khoa học và giải pháp thực tiễn quan trọng:

1. Khẳng định tính chất vật quyền bảo đảm đối kháng: Làm sáng tỏ bản chất đối vật của quan hệ thế chấp tại Điều 317 BLDS 2015. NHTM có quyền truy đòi và quyền ưu tiên thanh toán tuyệt đối đối với TSBĐ đã được đăng ký giao dịch bảo đảm hợp pháp, không phụ thuộc vào ý chí chủ quan hay việc chuyển dịch quyền sở hữu sang bên thứ ba.
2. So sánh đổi mới giữa các thế hệ văn bản pháp luật:

Tiêu chuẩn cơ chế	BLDS 2005 / Nghị định 163/2006	BLDS 2015 / Nghị định 21/2021	Đột phá từ Nghị quyết 42/2017/QH14
Quyền tự bán TSBĐ	Phải có văn bản ủy quyền bán riêng từ bên vay	TCTD được tự bán nếu hợp đồng đã có thỏa thuận (Đ.304)	Được bán nợ/TSBĐ thấp hơn giá trị sổ sách nợ gốc
Chuyển nhượng dự án BĐS thế chấp	Thủ tục phức tạp, vướng tư cách pháp nhân bên nhận bảo đảm	Cho phép nhận tài sản thay thế theo Điều 59 NĐ 21	Cho phép chuyển nhượng trực tiếp dự án BĐS nếu đủ điều kiện
Xử lý nợ xấu của VAMC	Chỉ mua nợ nội bảng bằng trái phiếu đặc biệt	Mua bán nợ theo thỏa thuận	Mua bán nợ theo giá trị thị trường, bán nợ cho cá nhân/pháp nhân ngoài ngành

3. Gia tăng hiệu suất xử lý tài sản: Việc hợp thức hóa cơ chế TCTD và VAMC được quyền bán nợ xấu dưới mệnh giá sổ sách đã nâng cao tính thanh khoản của thị trường mua bán nợ, thúc đẩy tốc độ giải phóng nợ xấu tăng hơn 35% so với giai đoạn trước năm 2017.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản áp dụng thực tế (Real-World Use Cases)

1. Xử lý tài sản là quyền sử dụng đất bị Nhà nước thu hồi: Vận dụng Thông tư liên tịch 16/2014/TTLT-BTP-BTNMT-NHNN, tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường chi trả trực tiếp tiền đền bù cho ngân hàng nhận thế chấp để khấu trừ dư nợ mà không cần qua thủ tục kiện tụng.
2. Xử lý tài sản là hàng hóa luân chuyển trong kho: Ngân hàng thực hiện quyền kiểm tra thực tế, ngăn chặn tẩu tán tài sản và thu hồi theo Điều 52 Nghị định 21/2021/NĐ-CP khi bên vay tự ý xuất bán không thông báo.
3. Xử lý nhà ở hình thành trong tương lai: Phối hợp trực tiếp với chủ đầu tư dự án để thanh lý căn hộ hoặc chuyển quyền sở hữu cho người mua mới theo cơ chế bảo lãnh và thế chấp dự án đầu tư.

Lộ trình triển khai hoàn thiện (Implementation Roadmap)

Q1 - Q2: Rà soát & Chuẩn hóa Hợp đồng tín dụng mẫu
         (Bổ sung điều khoản tự bán, cấn trừ nợ, ủy quyền xử lý không hủy ngang)
   |
   v
Q3: Số hóa Quy trình Tra cứu & Đăng ký Giao dịch bảo đảm
    (Tích hợp API kết nối cơ sở dữ liệu Trung tâm Đăng ký QGGDBĐ & VAMC)
   |
   v
Q4: Đào tạo Nghiệp vụ Tố tụng & Thi hành án Nhanh
    (Thiết lập tổ công tác chuyên trách xử lý tài sản theo Nghị quyết 42)

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế còn tồn đọng

• Xung đột thẩm quyền: Luật Đất đai 2013 và Luật Nhà ở 2014 quy định quyền chuyển nhượng bất động sản thuộc về chủ sở hữu hoặc người được ủy quyền hợp pháp. Khi bên vay cố tình không ký văn bản chuyển nhượng, cơ quan đăng ký quyền sở hữu tại một số địa phương từ chối cấp sổ cho người mua tài sản do ngân hàng tự bán.
• Thiếu chế tài cưỡng chế bàn giao: Khi bên thế chấp cố tình chống đối, không bàn giao tài sản, ngân hàng buộc phải khởi kiện ra Tòa án, làm mất đi tính nhanh gọn của các phương thức tự xử lý ngoài Tòa.

Hướng phát triển và hoàn thiện

• Luật hóa Nghị quyết 42/2017/QH14: Nâng cấp các chính sách thí điểm về quyền thu giữ TSBĐ và chuyển nhượng dự án thành một đạo luật chính thức về Xử lý nợ xấu và Tài sản bảo đảm.
• Liên thông dữ liệu số quốc gia: Xây dựng hệ thống đăng ký tài sản bảo đảm điện tử tập trung, cho phép NHTM tra cứu tức thời tình trạng thế chấp của động sản, bất động sản trên toàn quốc, ngăn ngừa tình trạng thế chấp trùng lặp.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên chuyên ngành Luật / Ngân hàng: Nắm vững cấu trúc pháp lý toàn diện, phương pháp phân tích vật quyền bảo đảm và số liệu thực chứng ngành tài chính.
• Chuyên viên Pháp chế & Cán bộ Tín dụng NHTM: Có được cẩm nang quy trình nghiệp vụ chuẩn hóa để soạn thảo hợp đồng thế chấp chặt chẽ, tối ưu hóa các bước xử lý tài sản thu hồi nợ.
• Doanh nghiệp & Khách hàng vay vốn: Hiểu rõ quyền và nghĩa vụ pháp lý đối với tài sản thế chấp, tránh rủi ro vi phạm hợp đồng và chủ động bảo vệ quyền lợi thặng dư khi thanh lý tài sản.
• Nhà nghiên cứu & Cơ quan hoạch định chính sách: Nguồn tư liệu tham khảo thực tiễn có số liệu định lượng phục vụ công tác sửa đổi Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Các TCTD.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện tiên quyết để ngân hàng thương mại được quyền tự bán tài sản thế chấp là gì?

Căn cứ Điều 303 và Điều 304 BLDS 2015, ngân hàng được quyền tự bán TSBĐ khi có sự thỏa thuận trong hợp đồng bảo đảm ban đầu hoặc văn bản thỏa thuận bổ sung khi đến hạn xử lý nghĩa vụ. Hợp đồng phải quy định rõ phương thức tự bán để ngân hàng chủ động thực hiện mà không cần sự đồng ý bổ sung tại thời điểm phát sinh nợ xấu.

2. Thứ tự ưu tiên thanh toán khi một tài sản được thế chấp bảo đảm cho nhiều nghĩa vụ được xác định ra sao?

Căn cứ Điều 308 BLDS 2015 và Nghị định 102/2017/NĐ-CP, thứ tự ưu tiên thanh toán giữa các chủ nợ cùng nhận bảo đảm được xác định theo thứ tự đăng ký biện pháp bảo đảm tại cơ quan có thẩm quyền. Giao dịch nào được đăng ký trước (ghi vào sổ đăng ký hoặc cập nhật cơ sở dữ liệu) sẽ phát sinh hiệu lực đối kháng trước và được ưu tiên thanh toán toàn bộ trước khi chia phần cho các giao dịch đăng ký sau.

3. Ngân hàng có được bán tài sản thế chấp với giá thấp hơn dư nợ gốc của khoản vay không?

Theo quy định tại Nghị quyết 42/2017/QH14 đối với nợ xấu, TCTD và VAMC được quyền bán nợ xấu và TSBĐ theo giá trị thị trường, có thể cao hơn hoặc thấp hơn dư nợ gốc của khoản nợ. Nếu số tiền thu được không đủ bù đắp nghĩa vụ nợ, khách hàng vay vẫn có trách nhiệm tiếp tục thực hiện phần nghĩa vụ còn thiếu.

4. Nếu bên thế chấp cố tình không bàn giao tài sản, ngân hàng có được tự ý phá khóa thu giữ không?

Pháp luật nghiêm cấm hành vi tự ý dùng vũ lực hoặc phá khóa trái phép xâm phạm quyền tự do thân thể và chỗ ở của công dân. Ngân hàng phải gửi văn bản thông báo thu giữ hợp lệ. Nếu bên vay chống đối, ngân hàng có quyền yêu cầu chính quyền địa phương hỗ trợ giữ gìn an ninh trật tự hoặc khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu cơ quan Thi hành án dân sự tiến hành cưỡng chế theo luật định.

5. Tiền thu được từ việc bán đấu giá TSBĐ được phân bổ theo thứ tự nào?

Căn cứ quy định tại Điều 307 BLDS 2015 và quy định của ngành ngân hàng, số tiền thu được sau khi trừ các chi phí bảo quản, định giá và tổ chức bán tài sản sẽ được ưu tiên thu nợ theo thứ tự: (1) Nợ gốc, (2) Tiền lãi trong hạn, (3) Tiền lãi quá hạn và các khoản phí phạt vi phạm. Số tiền dư thừa (nếu có) phải hoàn trả ngay cho bên thế chấp.

---

Kết luận

Khóa luận "Xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại theo pháp luật Việt Nam" của tác giả Đỗ Thị Hà đã phân tích sâu sắc mối quan hệ biện chứng giữa quy định pháp luật và thực tiễn vận hành thị trường tín dụng. Công trình đã làm rõ bản chất vật quyền bảo đảm của chế định thế chấp, giải mã các nguyên nhân dẫn đến 493,09 nghìn tỷ đồng nợ xấu giai đoạn 2012–2016 và đánh giá toàn diện hiệu quả xử lý 299,8 nghìn tỷ đồng nợ xấu dưới tác động của Nghị quyết 42/2017/QH14.

Việc hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật từ BLDS 2015, Nghị định 21/2021/NĐ-CP đến việc luật hóa các cơ chế xử lý nợ xấu là đòi hỏi cấp bách nhằm bảo vệ quyền chủ nợ hợp pháp, lành mạnh hóa bảng cân đối tài chính của các NHTM và đảm bảo an toàn an ninh tiền tệ quốc gia. Các TCTD cần chủ động chuẩn hóa quy trình thẩm định, hoàn thiện hợp đồng tín dụng mẫu và áp dụng công nghệ số hóa trong quản lý tài sản bảo đảm để tối ưu hóa năng lực quản trị rủi ro trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận về xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại. Chương 2: Pháp luật về xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại ở Việt Nam. Chương 3: Định hướng và các giải pháp hoàn thiện pháp luật về xử lý tài sản thế chấp tại ngân hàng thương mại ở Việt Nam. 4 Chƣơng 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN THẾ CHẤP TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.

Khái quát về thế chấp tài sản tại ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm thế chấp tài sản tại ngân hàng thương mại Ở Việt Nam, khái niệm thế chấp tài sảnđược định nghĩa trong Từ điển Tiếng Việt như sau: “Thế chấp [tài sản] dùng làm vật bảo đảm thay thế cho số tiền vay nếu không có khả năng trả đúng kỳ hạn”1. Khái niệm thế chấp vốn có nguồn gốc Hán Việt. Trong đó, “thế là bỏ đi, thay cho; còn chấp là cầm, giữ, bắt” 2.

Từ đó, ta có thể hiểu đơn giản thế chấp tài sản chính là cách thức dùng tài sản để bảo đảm, làm tin thay thế cho việc thực hiện nghĩa vụ nào đó. Pháp luật Việt Nam lần đầu tiên ghi nhận khái niệm thế chấp tài sản trong Bộ luật Dân sự 1995 (BLDS), được kế thừa, tiếp tục phát triển và có những sự thay đổi trong quá trình xây dựng pháp luật dân sự là BLDS 2005 và BLDS 2015. BLDS 1995 quy định tại Điều 346 như sau: “Thế chấp tài sản là việc bên có nghĩa vụ dùng tài sản là bất động sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ đối với bên có quyền.” BLDS 2005 quy định tại Điều 342 như sau: “Thế chấp tài sản là việc một bên (sau đây gọi là bên thế chấp) dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự đối với bên kia (sau đây gọi là bên nhận thế chấp) và không chuyển giao tài sản cho bên nhận thế chấp.” BLDS 2015 quy định tại Điều 317 như sau: “Thế chấp tài sản là việc một bên (sau đây gọi là bên thế chấp) dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và không giao tài sản cho bên kia (sau đây gọi là bên nhận thế chấp). Tài sản thế chấp do bên thế chấp giữ.

Các bên có thể thỏa thuận giao cho người thứ ba giữ tài sản thế chấp.” Như vậy, BLDS 1995 nhấn mạnh đối tượng duy nhất của thế chấp tài sản bảo đảm tiền vay là bất động sản. Đến BLDS 2005, đối tượng của thế chấp tài sản đã mở rộng hơn, bao gồm những tài sản là bất động sản hoặc động sản thuộc quyền sở hữu của bên thế chấp; và quyền chuyển giao tài sản đã trở thành tiêu chí để phân biệt các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản. Cho đến BLDS 2015, nhà làm luật 1 Trung tâm Từ điển học (2008), Từ điển Tiếng Việt, Nxb. 2 Đào Duy Anh (2000), Từ điển Hán Việt, Nxb.

Khoa học xã hội, tr. 5 đã làm rõ việc bên thế chấp có thể dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm cho nghĩa vụ của chính mình hoặc nghĩa vụ của người khác3. Trong khoa học pháp lý, các học giả có nhiều cách tiếp cận khác nhau khi tìm hiểu về bản chất của thế chấp. Dưới góc độ là một giao dịch dân sự: “Bản chất của quan hệ thế chấp tài sản để bảo đảm thực hiện hợp đồng tín dụng ngân hàng là quan hệ hợp đồng.

Mối quan hệ giữa bên thế chấp và bên nhận thế chấp được thể hiện: bên thế chấp dùng tài sản để bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ đối với bên nhận thế chấp, tuy nhiên bên nhận thế chấp không trực tiếp tác động vào tài sản đó. Theo hợp đồng tín dụng, bên nhận thế chấp có quyền kiểm tra việc khai thác, sử dụng tài sản thế chấp của bên đi vay, tuy nhiên quyền kiểm tra này nhiều khi chưa thật sự đem lại hiệu quả trong trường hợp khách hàng vay không thực hiện nghĩa vụ. Như vậy, với cách tiếp cận này biện pháp thế chấp sẽ không bảo đảm được tuyệt đối rủi ro cho bên nhận thế chấp là các TCTD và ngân hàng thương mại. Ngoài ra còn một số học giả khác tiếp cận thế chấp dưới góc độ là một loại vật quyền bảo đảm: “Thế chấp là một biện pháp bảo đảm mang tính chất đối vật, được pháp luật ghi nhận và bảo đảm thực hiện đối với tất cả các bên trong quan hệ thế chấp”.

Tính chất vật quyền cho phép các ngân hàng thương mại có quyền tác động trực tiếp đến tài sản thế chấp mà không phụ thuộc vào ý chí của bất kỳ chủ thể nào. Cụ thể, bên nhận thế chấp có quyền truy đòi tài sản thế chấp từ sự chiếm hữu của bất kỳ ai, và bên nhận thế chấp cũng có quyền ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản thế chấp đó4. Pháp luật một số quốc gia trên thế giới ghi nhận khái niệm thế chấp tài sản như sau: Theo pháp luật Pháp, Bộ luật Dân sự Cộng hòa Pháp năm 1804 dành một chương quy định về quyền thế chấp (Chương III, thiên XVIII), Điều 2114 quy định cụ thể: “Thế chấp là một quyền tài sản trên bất động sản được sử dụng bảo đảm việc thực hiện nghĩa vụ.Về bản chất, quyền thế chấp không thể phân chia và tồn tại trên tất cả các bất động sản thế chấp, trên từng bất động sản thế chấp và trên mỗi phần của bất động sản ấy. Dù bất động sản ấy được chuyển dịch sang cho người 3 Lê Văn Lợi (2019), Thế chấp và xử lý tài sản thế chấp, luận văn thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, tr.

4 Đào Ngọc Sơn (2018), Thế chấp tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, luận văn thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, tr. 6 khác, việc thế chấp đã xác định trên bất động sản đó vẫn tồn tại”. Như vậy, theo pháp luật Pháp thì thế chấp là một quyền tài sản trên bất động sản và động sản thì không thể đem ra thế chấp. Song quyền thế chấp vẫn tồn tại và không thể phân chia, dù bất động sản đó có được chuyển dịch cho một người khác.

Theo Luật dân sự và thương mại Thái Lan (có hiệu lực từ năm 1925) quy định thế chấp tài sản là một hợp đồng để bảo đảm thưc hiện nghĩa vụ. Quy định cụ thể tại Điều 703: “Bất cứ loại bất động sản nào cũng có thể được thế chấp.” Theo pháp luật Dân sự Nhật Bản năm 1896, thế chấp cũng được coi là một chế định bảo đảm nghĩa vụ nhưng không có việc chuyển giao tài sản thế chấp, quy định: “Đối tượng của thế chấp được xác định theo ý chí của các bên và quy định của pháp luật về quyền tài sản.” Như vậy, theo pháp luật một số nước thế chấp tài sản có hai loại đối tượng. Một số quốc gia công nhận đối tượng duy nhất của thế chấp phải là bất động sản. Còn một số quốc gia khác lại cho rằng đối tượng của thế chấp có thể là động sản hoặc bất động sản nhưng quy định đặc điểm không chuyển giao tài sản để phân biệt thế chấp và các biện pháp bảo đảm khác5.

Các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản có nguồn gốc từ bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong pháp luật dân sự. Hai biện pháp bảo đảm được áp dụng phổ biến trong giao dịch dân sự là cầm cố tài sản và thế chấp tài sản. Đối với của cầm cố tài sản bắt buộc có sự chuyển giao tài sản cho bên nhận cầm cố. Đối với thế chấp tài sản không phải là sự chuyển giao tài sản mà chỉ chuyển giao các giấy tờ chứng minh tình trạng pháp lý của tài sản được đem ra thế chấp.

Có thể thấy rằng, thế chấp tài sản bảo đảm tiền vay là một dạng bảo đảm đối vật, nhằm hạn chế rủi ro tín dụng cho ngân hàng trong hoạt động cấp tín dụng. Bên nhận thế chấp có quyền chi phối đối với tài sản thế chấp kể từ khi hợp đồng thế chấp phát sinh hiệu lực và có quyền định đoạt đối với tài sản đó khi có sự vi phạm nghĩa vụ, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Như vậy thế chấp tài sản đã sớm được ghi nhận là một biện pháp bảo đảm nhằm thực hiện nghĩa vụ trong các quan hệ dân sự. Còn trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại, thế chấp tài sản được lựa chọn làm biện pháp bảo đảm 5 Nông Thị Bích Diệp, (2006), Thế chấp tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ theo pháp luật dân sự Việt Nam, luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, tr.

7 rất phổ biến, bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ trả nợ của khách hàng vay. Nếu như trong pháp luật dân sự, việc thế chấp tài sản thông thường có thể áp dụng để bảo đảm cả nghĩa vụ hợp đồng và nghĩa vụ ngoài hợp đồng thì thế chấp tài sản trong lĩnh vực ngân hàng chỉ có thể được phát sinh, áp dụng đối với nghĩa vụ trả nợ của người đi vay và phát sinh theo hợp đồng tín dụng. Đặc điểm của thế chấp tài sản tại ngân hàng thương mại Từ khái niệm trên có thể thấy biện pháp bảo đảm thế chấp tài sản mang những đặc điểm sau: Thứ nhất chủ thể thế chấp tài sản gồm: bên thế chấp và bên nhận thế chấp. Với tư cách là một giao dịch dân sự, hợp đồng thế chấp tài sản để bảo đảm nghĩa vụ trả nợ tiền vay của ngân hàng thương mại được xác lập và thực hiện bởi các chủ thể là bên thế chấp và bên nhận thế chấp.

Các chủ thể tham gia quan hệ thế chấp tài sản bảo đảm cho khoản vay với tư cách và mục đích khác nhau. Bên thế chấp tham gia quan hệ thế chấp với tư cách là bên đi vay hoặc bên thứ ba, dùng tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trả tiền vay của khách hàng đi vay đối với bên nhận thế chấp là các ngân hàng thương mại. Ngân hàng thương mại tham gia với tư cách là chủ nợ (bên nhận thế chấp), nhằm mục đích thực thi quyền chủ nợ với bên có nghĩa vụ Bên thế chấp là khách hàng hay còn gọi là bên đi vay hoặc bên thứ ba, bao gồm: cá nhân, tổ chức.