Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Những công trình nghiên cứu dưới góc độ lý luận về nhân cách, nhân cách sinh viên. Có thể khẳng định rằng, Đảng và Nhà nước ta từ khi cách mạng thành công cho đến nay luôn coi trọng việc xây dựng con người mới. Mỗi thời kỳ với nhiệm vụ lịch sử khác nhau thì việc bồi dưỡng, xây dựng con người mới mang những nội dung khác nhau.
Đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986, Đảng khẳng định “Nhân tố con người và nhân tố xã hội chủ nghĩa” đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội. Kể từ Đại hội VI, các kỳ Đại hội tiếp theo của Đảng là VII, XIII, IX, X, XI luôn khẳng định quyết tâm của Đảng về việc coi trọng công tác chăm lo cho con người, xây dựng nhân cách con người. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng cộng sản Việt Nam khẳng định “Chú trọng xây dựng nhân cách con người Việt Nam về lý tưởng, trí tuệ, đạo đức, lối sống, thể chất, lòng tự tôn dân tộc, trách nhiệm xã hội, ý thức chấp hành pháp luật, nhất là trong thế hệ trẻ” [26, tr. Đây chính là định hướng, là động lực thúc đẩy các nhà khoa học, các nhà giáo dục…nghiên cứu cụ thể hơn nữa, thực tế hơn nữa về vấn đề con người, nhân cách người Việt Nam nhằm xây dựng cho được con người Việt Nam hiện đại vừa phục vụ sự nghiệp xây dựng đất nước vừa khẳng định được bản sắc con người Việt Nam.
Trên tinh thần đó, chương trình khoa học công nghệ cấp nhà nước KX- 07 với đề tài “Giá trị - định hướng giá trị nhân cách và giáo dục giá trị”[17] đã xác định mục tiêu là nghiên cứu lý luận và khảo sát thực tiễn nhằm phát hiện những đặc trưng cơ bản trong nhân cách con người Việt Nam hiện nay. Phân tích những mặt mạnh, chủ yếu, xu thế phát triển và suy thoái của nhân cách trong sự chuyển đổi kinh tế - xã hội trên 3 mặt cơ bản: Định hướng giá 6 trị của nhân cách; Tiềm năng, khả năng của nhân cách; Phẩm chất, hành vi, nếp sống thói quen của nhân cách phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của nước ta. Trên cơ sở của sự khảo sát, đề tài đã nêu lên những giá trị cơ bản về định hướng giá trị nhân cách của con người Việt Nam hiện nay là: 1. Có trình độ học vấn rộng 2.
Sống có nghĩa tình 3. Có khả năng tổ chức quản lý 4. Làm việc tận tâm, có trách nhiệm 5. Sáng tạo trong học tập, lao động 6.
Biết nhiều nghề, thạo một nghề Đây là những giá trị hết sức cơ bản của con người Việt Nam trong thời kỳ mới phản ánh sự vận động, phát triển của xã hội. Bởi lẽ, trong 6 giá trị trên thì chỉ có giá trị thứ 2 là mang tính truyền thống của dân tộc còn những giá trị còn lại là những giá trị mới gắn với sự phát triển xã hội. “Nghiên cứu giá trị nhân cách theo phương pháp NEO PI-R cải biên” của Vũ Thị Minh Chi, Phạm Minh Hạc, Nguyễn Văn Huy – Nxb Khoa học xã hội [10]. Cuốn sách thực hiện việc điều tra đo đạc những đặc điểm giá trị nhân cách của một số tầng lớp người Việt Nam hiện nay theo phương pháp NEO PI-R cải biên qua trắc nghiệm, qua phỏng vấn sâu và những kiến nghị, giải pháp đối với việc xây dựng con người Việt Nam theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong điều kiện kinh tế thị trường, mở cửa, hội nhập quốc tế.
“Giáo dục nhân cách đào tạo nhân lực: Góp phần triển khai nghị quyết hội nghị lần thứ hai. Ban chấp hành trung ương Đảng, khoá VIII” của Phạm Minh Hạc - NXB Chính trị quốc gia [44]. Cuốn sách đề cập đến hiện trạng và xu thế phát triển nguồn lực con người; nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của nền giáo dục Việt Nam. 7 Năm 1994, Viện Triết học cùng với Trung tâm giao lưu văn hoá Việt - Đức đã tổ chức Hội thảo khoa học “Sự chuyển đổi giá trị trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường” [112].
Hội thảo đã tập trung vào những vấn đề chính sau: Về sự hình thành hệ thống giá trị trong cơ chế thị trường hiện nay; sự chuyển đổi giá trị trong xã hội cũng như trong nền kinh tế thị trường; sự chuyển đổi giá trị trong văn hoá đạo đức; về giáo dục giá trị con người Việt Nam nói chung và thanh niên Việt Nam nói riêng. Trong Hội thảo, những vấn đề về sự chuyển đổi giá trị nói chung và giá trị nhân cách nói riêng đã được làm sáng tỏ về mặt lý luận và thực tiễn. Trong cuốn Kỷ yếu hội thảo “Bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay” của Đảng ủy khối cơ quan Trung ương về công tác tư tưởng [27]. Bài viết của TS Lê Minh Nghĩa về “Một số vấn đề về nâng cao giác ngộ lý tưởng cách mạng cho thanh niên hiện nay” đã chỉ ra những cơ sở cần thiết để xây dựng lý tưởng cách mạng cho thanh niên đó là cơ sở kinh tế, cơ sở chính trị, cơ sở văn hóa – xã hội.
Bài viết cũng đã yêu cầu tập trung giải quyết một số vấn đề cơ bản nhằm nâng cao trình độ giác ngộ lý tưởng cách mạng cho thanh niên là: 1. Nâng cao chất lượng giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh 2. Nâng cao nhận thức về đường lối, quan điểm chính sách, của Đảng 3. Nâng cao đạo đức cách mạng, lối sống có văn hóa cho thanh niên 4.
Tích cực giáo dục chủ nghĩa yêu nước, truyền thống dân tộc, truyền thống quê hương, gia đình cho thanh niên 5. Bồi dưỡng cho thanh niên tri thức khoa học- kỹ thuật và các khoa học xã hội nhân văn khác 6. Kết hợp giáo dục với tự giáo dục, rèn luyện của thanh niên 8 7. Kết hợp chặt chẽ giữa xây dựng hệ thống giá trị với giáo dục định hướng giá trị cho thanh niên, đồng thời tích cực đưa thanh nhiên vào hành động thực tiễn và các phong trào cách mạng của tuổi trẻ 8.
Đưa thanh niên vào hoạt động thực tiễn vào các phong trào của tuổi trẻ. Luận án“Giáo dục lý luận Mác – Lênin với việc hình thành và phát triển nhân cách ở sinh viên Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay” của Hoàng Anh [2]. Về phương diện lý luận, luận án đã tập trung phân tích các mặt của nhân cách: về mặt Đức (phẩm chất), luận án đã chỉ ra những phẩm chất xã hội; phẩm chất đạo đức cá nhân; phẩm chất ý chí, tính kỷ luật, tính phê phán, cung cách ứng xử, tác phong; ý thức thẫm mỹ. Về mặt Tài (năng lực), luận án đã chỉ ra năng lực xã hội hóa; năng lực chủ thể hóa; năng lực hành động.
Đây là những cơ sở lý thuyết quan trọng mà tác giả kế thừa và tiếp tục nghiên cứu, làm rõ hơn nữa lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin về nhân cách. Đề tài cũng đã làm rõ những yếu tố tác động đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách ở sinh viên; vai trò của giáo dục lý luận Mác – Lênin trong việc hình thành và phát triển nhân cách ở sinh viên; Đây là đề tài tập trung vào công tác giáo dục lý luận Mác – Lênin gắn liền với nhân cách sinh viên. Vì vậy, luận án chủ yếu khai thác nhân cách thông qua việc hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng gắn liền với sự hình thành, phát triển phẩm chất đạo đức, lối sống, thẫm mĩ của sinh viên. Luận án đã khẳng định vai trò quan trọng của việc giáo dục lý luận Mác – Lênin đối với nhân cách sinh viên thông qua việc gắn liền với xây dựng môi trường văn hóa xã hội lành mạnh, tạo lập và xây dựng môi trường đại học lành mạnh, văn minh lịch sự, tiến bộ.
Luận án cũng đã nêu lên nhận thức về tầm quan trọng cũng như yêu cầu của công tác giáo dục lý luận Mác – Lênin trong mục tiêu giáo dục đại học hướng đến đào tạo con người toàn diện. 9 Luận án “Xây dựng nhân cách sinh viên sư phạm phục vụ việc đào tạo nguồn nhân lực tỉnh Khánh Hòa” của Lê Thu Hương [52].Về phương diện lý luận, luận án đã cố gắng khái quát một số quan điểm của những nhà triết học trong lịch sử về vấn đề nhân cách. Trên cơ sở đó, tác giả đã phân tích làm rõ những nội dung về bản chất con người, về các mặt năng lực, phẩm chất của con người trong việc hình thành nhân cách. Đặc biệt, tác giả đã đứng trên quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin để đánh giá những quan điểm trước đó về nhân cách và đã nêu lên một định nghĩa nhân cách làm cơ sở nghiên cứu của đề tài.
Bên cạnh đó tác giả cũng đã phân tích để làm rõ cấu trúc của nhân cách bằng cách nêu lên các quan điểm của phương Đông, phương Tây, Phật Giáo, Hồ Chí Minh… Tuy nhiên, tác giả không đề cập đến quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin. Đề tài hướng đến xây dựng nhân cách sinh viên sư phạm tỉnh Khánh Hoà cho nên tác giả đã rất cố gắng nêu lên những tiêu chí về nhân cách sinh viên sư phạm Khánh Hoà. Theo tôi, tác giả đã rất thành công trong việc so sánh, nghiên cứu để đưa ra được những tiêu chí phục vụ cho việc xây dựng nhân cách sinh viên sư phạm. Tuy nhiên, khi triển khai các nội dung cụ thể cho các tiêu chí thì tác giả chưa thật sự làm rõ và không đề cập đến nội dung kiến thức chuyên môn.
Bởi vì, khi nói đến nghề sư phạm thì bên cạnh đạo đức nghề nghiệp thì kiến thức chuyên môn là yếu tố cực kỳ quan trọng, thậm chí nó quyết định nhân cách của người thầy giáo. “Bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay”, Kỷ yếu hội thảo của Nguyễn Văn Sáu, Trần Quang Nhiếp, Lê Minh Nghĩa - NXB Chính trị Quốc gia [84]. Cuốn sách gồm những bài phát biểu, những bài viết đề cập tới vấn đề giáo dục và bồi dưỡng lí tưởng, đạo đức cách mạng cũng như thực trạng, giải pháp tăng trưởng giáo dục lí tưởng cách mạng cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay. 10 “Sinh viên thời đại thế giới phẳng”, Nhóm SEGVN dịch - NXB Phụ nữ [75 ].