CHƯƠNG 1 NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN VE XÂY DUNG NEP SÓNG VAN HOA TREN BAO CHi 1. Hệ thong khái niệm liên quan đến đề tài 1. Báo chí và bao chi địa phương - Báo chí Trong xu thế toàn cầu hóa đang diễn ra một cách mạnh mẽ trên thế giới như hiện nay, hoạt động thông tin nói chung và báo chí nói riêng ngày cảng dong vai trò quan trong trong đời sống xã hội. Báo chí thực sự đang có những bước đi đột biến về cả chiều sâu, về cả lượng và chất.
Trong những năm quan thông tin trên báo chí nước ta đã góp phần quan trọng vào mọi mặt của đời sống xã hội, phan dau vi muc tiéu dan giau, nước mạnh, xã hội công bang, dan chu, van minh. Trong hon 20 năm thực hiện chính sách và đường lối đổi mới do Dang lãnh đạo, các phương tiện truyền thông đại chúng đóng vai trò hết sức quan trọng trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội. Báo chí đã thực sự trở thành một trong những kênh thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; phát hiện và phản ánh tâm tư nguyện vọng của quan chúng; những van dé bức xúc trong xã hội. Báo chí cũng đã góp phần giáo dục truyền thống tốt đẹp của dân tộc, truyền thống cách mạng, góp phần nâng cao dân trí, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao, phong phú và đa dạng về tinh than của nhân dân.
Bên cạnh những van dé trên, báo chí nước ta trong quá trình đổi mới và hội nhập đã góp phan nâng cao chất lượng thông tin đối ngoại, góp phần quan trọng giới thiệu đất nước, văn hóa, con người Việt Nam với bạn bè thế giới. Theo các nhà nghiên cứu nói chung, báo chí là một hiện tượng của đời song xã hội, từ khi ra đời đến nay đã tồn tại, song hành cùng quá trình phát triển của loài người. Trong quá trình đó, báo chí có những tác động to lớn đối với xã hội loài người được thê hiện trên nhiêu phương diện. Do vậy, việc nhận thức vai 11 trò của báo chí là một vấn đề bức thiết trong mọi thời đại, mọi hình thái của nhà nước.
Nó có ý nghĩa rất lớn góp phần vào việc điều hòa các mối quan hệ xã hội theo định hướng chung của Nhà nước, tạo ra một môi trường 6n định dé phát triển kinh tế, xã hội. Chính vì thế trong quá khứ cũng như hiện tại có nhiều học giả nghiên cứu và đưa ra những khái niệm khác nhau về báo chí dưới góc độ khác nhau. Tác giả Dương Xuân Sơn trong cuốn Cơ sở lý luận báo chí truyền thông giải thích khái niệm báo chí theo triết học cô Hy Lạp, đó: “Chữ báo chí xuất phát từ chữ “information” có nghĩa là thông tin, báo tin và được hiểu như việc tạo ra hình thái giúp cho sự hiểu biết của con người về thé giới xung quanh dang tôn tại bằng việc lấy hiện thực khách quan dé phan ánh một cách liên tục xuyên suốt trong quan hệ chặt chẽ giữa nhà báo - tác phẩm - công chúng” [51, tr. Cũng theo tác giả cuốn sách này: “Báo chí là bao gốm tất cả các tổ chức thông tin thuật lại những hình thái khác nhau (báo in, phát thanh, truyền hình, báo điện tử.) và ở những cấp độ khác nhau từ Trung ương đến địa phương, với ý nghĩa là tat cả các phương tiện thông tin đại chúng” [51.
Một số quan điểm tiếp cận khái niệm báo chí gắn liền với truyền thông. Ở cách hiểu này trong cuốn Tir điển Tiếng Việt của Trung tâm Từ điển học học định nghĩa báo chí truyền thông hiểu theo nghĩa chung nhất và trừu tượng nhất là “quá trình truyền dữ kiện giữa các don vị chức năng” [67, tr. 3] Theo tác giả Trần Hữu Quang trong cuốn Xã hội học truyền thông đại chúng định nghĩa: “Báo chí truyén thông là một quá trình truyén đạt, tiếp nhận và trao đổi thông tin nhằm thiết lập các mối quan hệ giữa con người với con người” [51, tr. Theo đó tác giả này định nghĩa “Truyền thông đại chúng là quá trình truyền đạt thông tin một cách rộng rãi đến mọi người trong xã hội thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng như phát thanh, truyền hình”.
Tóm lại, báo chí là hiện tượng xã hội đa nghĩa, phức tạp và có nhiều cách tiếp cận không giống nhau trong các xã hôi có thể chế chính trị khác nhau. 12 Nhìn chung các tác giả trên bằng cách này hay cách khác, đã cô gắng đưa ra những định nghĩa chung nhất về báo chí và tựu trung lại đều xem báo chí như một phương tiện diễn đạt, chia sẻ thông tin giữa các chủ thể khác nhau trong xã hội. Những định nghĩa được đưa ra như một sự cố gang dé khang định nội hàm cơ bản của báo chí. Tuy nhiên trong một phạm vi nhất định đây là những định nghĩa khá rộng và chưa biểu thị hết các loại hình báo chí đang hiện diện trong xã hội và các loại hình ay được hiểu như thé nào, diễn dat ra sao.
- Khái niệm bao chi địa phương Trong hệ thống báo chí cách mạng Việt Nam, bên cạnh các cơ quan báo, đài của TW còn có hệ thống báo chí của các địa phương. Báo chí địa phương là một bộ phận quan trọng cau thành nền báo chí cách mạng Việt Nam. Ở các địa phương, báo đảng do Tỉnh ủy trực tiếp lãnh đạo, quản lý, còn các Đài phát thanh, Đài Phát thanh và Truyền hình do UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quản lý. Ngoài ra, ở các địa phương còn có các văn phòng đại diện của các cơ quan báo chí Trung ương và một số nơi còn có báo cấp sở, ngành của tỉnh.
Là bộ phận quan trọng của báo chí cách mạng Việt Nam, báo chí địa phương không chỉ là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, là cơ quan tuyên truyền, giải thích vận động nhân dân thực hiện đường lối, chính sách mà còn định hướng chính trị, tư tưởng cho nhân dân trước các sự kiện, vấn đề trong tỉnh, thành, khu vực, trong nước cũng như quốc tế. Trong công cuộc xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng, những năm qua, hệ thống báo chí địa phương nước ta đã không ngừng đổi mới, cải tiến các chuyên trang, chuyên mục, chương trình. phù hợp với nhu cầu của công chúng; góp phan to lớn trong việc động viên tinh than thi đua lao động, làm việc, học tập trong các tầng lớp nhân dân; cổ vũ những nhân tố mới, những điển hình tiên tiễn, góp phần tích cực trong việc thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính tri ở địa phương; đem đến cho công chúng địa phương những thông tin bổ ích, thiết thực, gan với cuộc sông hàng ngày của họ. Báo, dai cũng đã phát hiện, vạch tran 13 nhiều vụ việc, góp phần ngăn chặn thiệt hại cho Nhà nước và nhân dân, gióng lên những tiếng chuông cảnh tỉnh, giáo dục cần thiết trước những tiêu cực cản trở sự tiến bộ xã hội.
So với các đài, báo Trung ương và của ngành, báo đài địa phương có lợi thé là năm chắc hoàn cảnh cụ thé, phong tục tập quan địa phương, đi sâu vào từng đối tượng riêng biệt, từ đó thông tin gần gũi, góp phần tác động vào tư tưởng, tình cảm của người dân địa phương một cách trực tiếp. Mỗi địa phương đều có những truyền thống va đặc diém riêng về đời sống kinh tế - xã hội, có sắc thái riêng trong tâm lý của công chúng báo chí. Công chúng địa phương thích đọc báo, nghe đài địa phương trước hết vì họ luôn luôn muốn biết được những thông tin của địa phương mình, những thông tin đã và đang diễn ra xung quanh mình. Đó chính là lợi thế của hệ thống báo chí này.
Là cơ quan ngôn luận của Đảng bộ, chính quyền và là diễn đàn của nhân dân, báo chí địa phương giữ vai trò quan trọng trong việc giữ vững sự ôn định chính trị, thúc đây công cuộc đổi mới về mọi phương diện, nhất là phát triển kinh tế, góp phần nâng cao dân trí và dân chủ hóa mọi mặt đời sống xã hội ở địa phương. Thuật ngữ “báo chí địa phương” được sử dụng ở đây là để chỉ các cơ quan báo chí cấp tỉnh của địa phương, bao gồm báo tỉnh, đài PT-TH tỉnh và website của hai cơ quan báo chí này. Văn hóa Văn hóa là một lĩnh vực rộng lớn, vô cùng phong phú và đa dạng, nó có mặt khắp mọi nơi trong cuộc sống của con người. Về một phương diện nào đó có thể nói rằng, lịch sử phát triển loài người chính là lịch sử phát triển văn hóa.
Vì vậy, từ xưa tới nay đã có rất nhiều học giả nghiên cứu và định nghĩa về văn hóa. Ở các nước phương Tây, khái niệm văn hóa được bắt nguồn từ tiếng La Tinh: “cultura” có nghĩa là trồng trọt, canh tác, từ đó hiểu rộng ra là chăm sóc, vun trồng, chăm sóc cây cối, chăm sóc con người, trồng cây — trồng người, đào tạo khả năng con người về mọi mặt. Tuy nhiên, đến nửa sau thế ky XVIII, thuật ngữ “cultura” mới thực sự trở thành quan niệm, một thuật ngữ với tư cách khoa học. 14 Phương Đông, theo nguyên nghĩa của chữ Hán: “Văn” là đẹp, “Hóa” là giáo hóa.
Văn hóa có thể hiểu nôm na là giáo hóa cái đẹp. Quan niệm về cái đẹp của mỗi dân tộc có những sự khác biệt. Chính những khác biệt trong văn hóa của mỗi dân tộc tạo nên sự đa dạng, phong phú, tạo nên bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc tạo nên bản sắc văn hóa của mỗi cộng đồng. Cái riêng về văn hóa mỗi dân tộc là cơ sở dé phân chia văn hóa Đông — Tây, văn hóa dân tộc, văn hóa vùng miễn, văn hóa từng dân tộc và văn hóa của mỗi gia đình, cộng đồng.
Các nhà khoa học trên thế giới và Việt Nam tiếp cận nghiên cứu theo nhiều khía cạnh và cấp độ khác nhau về văn hóa và đã đưa ra hàng trăm định nghĩa khác nhau về văn hóa trở thành đầu mối của các cuộc tranh luận lâu dài. Vì vậy, khái niệm văn hóa cũng được hiểu theo nhiều cấp độ, thậm chí có những định nghĩa rất khác nhau, vẫn còn là một khái niệm “để ngỏ” hay còn gọi là “khái niệm mở”. Dưới góc độ triết học, văn hóa được định nghĩa “là triết lý VỀ cuộc sống, về các giá trị, các tiêu chuẩn và quy chế, cách hành xử thực tế cũng như các sản phẩm vật thé và phi vật thé được tạo ra từ những nhân to này.