phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động xây dựng môi trƣờng học tập thân thiện cho học sinh tiểu học. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động xây dựng môi trƣờng học tập thân thiện cho học sinh tiểu học trên địa bàn thị xã Bến Cát, tỉnh Bình Dƣơng. Chƣơng 3: Biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động xây dựng môi trƣờng học tập thân thiện cho học sinh tiểu học trên địa bàn thị xã Bến Cát, tỉnh Bình Dƣơng. 7 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG MÔI TRƢỜNG HỌC TẬP THÂN THIỆN CHO HỌC SINH TIỂU HỌC 1.
Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Công bố Sáng kiến giáo dục trong việc tạo môi trường học tập thân thiện cho trẻ em đã cho rằng việc tạo ra môi trƣờng học tập thân thiện cần đƣợc thực hiện trong mọi cấp học, nhƣng ngay từ những bậc học đầu tiên, trẻ em phải đƣợc ƣu tiên, với những hình thức giáo dục phong phú, đa dạng. Nghiên cứu kh ng định tạo cho trẻ môi trƣờng học tập qua trải nghiệm, qua thực tiễn cuộc sống vừa tạo giúp trẻ có hứng thú học tập, vừa củng cố ở trẻ hệ thống hành vi, năng lực thực tiễn, trẻ sẽ hứng thú học tập và học tập có chất lƣợng. Năm 2007, tác giả Pigozzi công bố nghiên cứu Ý nghĩa của Công ước về Quyền trẻ em đối với các hoạt động giáo dục dƣới sự tài trợ của UNICEF.
Nội dung của nghiên cứu chủ yếu đề cập đến quyền trẻ em phải đƣợc đến trƣờng, đƣợc học tập và học tập trong môi trƣờng nhà trƣờng thân thiện với cảnh quan trƣờng, lớp xanh, sạch, đẹp, an toàn. Hoạt động học tập của trẻ phù hợp với đặc điểm lứa tuổi giúp các em tự tin trong học tập. Ngoài ra, trẻ phải đƣợc rèn luyện các kỹ năng sống, đƣợc giáo dục các hoạt động tập thể vui tƣơi lành mạnh và phải đƣợc tìm hiểu, nghiên cứu thực tế. Đặc biệt, UNICEF đƣa ra những khuyến nghị cho giáo dục ở các nƣớc đang phát triển và các nƣớc chậm phát triển cần hƣớng đến môi trƣờng giáo dục an toàn, lành mạnh cho trẻ (Pigozzi, M, 1997) Nghiên cứu Giáo dục, một quyền cơ bản của trẻ em của tác giả Torres, trong nghiên cứu này mục tiêu hƣớng đến là việc xây dựng môi trƣờng học tập an toàn, thân thiện với trẻ, trong đó có trẻ mẫu giáo cũng nhƣ trẻ ở cấp tiểu học.
Trong nội dung dạy học, cần rèn luyện cho trẻ kỹ năng sống phù hợp với lứa tuổi. Thông qua các chƣơng trình giáo dục cho trẻ cách ứng xử với các tình huống của cuộc sống, biết cách vui chơi và làm việc theo nhóm, đồng thời rèn luyện và phát triển ở trẻ các năng khiếu nhƣ hát múa, kể chuyện. Song để đạt đƣợc các mục tiêu này nghiên cứu không đề cập đến yếu tố quản lý trong nhà trƣờng để phát triển các khả năng của trẻ. Vì vậy, môi trƣờng học tập thân thiện 8 là mục tiêu mà nghiên cứu hƣớng đến, nhƣng cần quan tâm và đƣa vấn đề quản lý môi trƣờng học tập thân thiện vào quyền đƣợc giáo dục của trẻ em (Torres, R).
Tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục của Liên Hợp quốc đã cho công bố nghiên cứu Nắm bắt sự đa dạng: bộ công cụ để tạo môi trường hòa nhập, thân thiện với học tập. Môi trƣờng hòa nhập, thân thiện góp phần nuôi dƣỡng và giáo dục tất cả trẻ em bất kể giới tính, thể chất, trí tuệ, xã hội, cảm xúc, ngôn ngữ hoặc các đặc điểm khác của chúng. Đặc biệt, với trẻ khuyết tật hoặc có năng khiếu, trẻ em lang thang cơ nhỡ, trẻ em là ngƣời dân tộc ít ngƣời, trẻ em bị ảnh hƣởng bởi HIV/AIDS hoặc trẻ em từ các khu vực hoặc nhóm bị thiệt thòi hoặc bị thiệt thòi là đối tƣợng của nghiên cứu. Giáo viên cần hiểu, cảm thông và hƣớng đến việc cải thiện môi trƣờng học cho trẻ em, nhất là những trẻ em không đƣợc đến trƣờng.
Nghiên cứu này rất có ý nghĩa với các giáo viên đang làm việc trong các trƣờng bắt đầu thay đổi sang môi trƣờng thân thiện với trẻ em, và bản thân giáo viên có thể làm cầu nối giữa các tổ chức, trong đó có các tổ chức phi chính phủ trong việc xã hội hóa giáo dục để xây dựng nhà trƣờng thân thiện (Educational Scientific and Cultural Organization, 2018). Nhƣng cũng nhƣ nhiều nghiên cứu khác, nghiên cứu này không chỉ ra cách thức để quản lý môi trƣờng nhà trƣờng học tập thân thiện, đó cũng là hạn chế cần đƣợc đặt ra trong những nghiên cứu khác để giải quyết những vấn đề mà nghiên cứu này không đề cập đến. Năm 2005, UNESCO phối hợp với Bộ Giáo dục của Thái Lan cho ấn bản cuốn sách Các bước để trở thành một môi trường học tập thân thiện. Thực chất trong nội dung các tác giả nhấn mạnh đến mối quan hệ tích cực giữa trẻ, gia đình, nhà trƣờng và cộng đồng, trong đó mối quan hệ giữa gia đình, nhà trƣờng với cộng đồng có ý nghĩa quan trọng thể hiện mối quan hệ tích cực, gắn bó, vừa tạo sự an toàn, vừa tạo tiền đề cho những kiến thức của trẻ sau khi tiếp thu đƣợc ở nhà trƣờng tiếp tục đƣợc gia đình củng cố và đƣợc vận dụng trong các mối tƣơng tác với xã hội (UNICEF, 1996).
Song vấn đề quản lý mối quan hệ nhà trƣờng, gia đình, xã hội trong việc xây dựng môi trƣờng học tập thân thiện tích cực chƣa đƣợc đặt ra một cách đầy đủ. 9 Nghiên cứu Tạo môi trường giảng dạy và học tập hiệu quả: Kết quả đầu tiên từ khảo sát quốc tế về giảng dạy và học tập (Teaching and Learning International Survey - TALIS) của OECD năm 2009 cung cấp quan điểm so sánh quốc tế đầu tiên về các điều kiện dạy và học, cung cấp những hiểu biết sâu sắc về một số yếu tố ẩn sau sự khác biệt trong kết quả học tập mà Chƣơng trình đánh giá học sinh quốc tế của OECD đã chỉ ra. Mục đích của nghiên cứu giúp các quốc gia xem xét và phát triển các chính sách để làm cho nghề dạy học hấp dẫn hơn và hiệu quả học tập tốt hơn. Với trọng tâm là giáo dục trung học cơ sở ở cả khu vực công và tƣ, khảo sát về giảng dạy và học tập, kiểm tra các khía cạnh quan trọng của phát triển nghề nghiệp; niềm tin, thái độ và thực hành của giáo viên; đánh giá giáo viên và phản hồi, hƣớng đến sự thỏa mãn trong dạy và học ở trƣờng trung học cơ sở, và làm thế nào để có thể tạo ra môi trƣờng thuận lợi cho ngƣời học.
Tuy nhiên, nghiên cứu này không chủ ý đi vào khai thác khía cạnh quản lý môi trƣờng dạy học cũng nhƣ môi trƣờng học tập của học sinh (OECD, 2009). Hai tác giả Sanchia Janita Prameswari và Cucuk Budiyanto thuộc đại học Sebelas Maret, Inđônesia đã công bố bài báo Sự phát triển của môi trường học tập hiệu quả bằng cách tạo ra một bài giảng hiệu quả trong lớp học (Siddiqui Fakeha Salahuddin, 2017). Những thay đổi trong quản lý học tập thƣờng liên quan đến việc giới thiệu các phƣơng pháp học thay thế khác nhau. Sự phát triển của một trải nghiệm học tập hiệu quả đòi hỏi phải sửa đổi cách học thông thƣờng.
Dạy và học xây dựng đồng bộ hóa các hƣớng dẫn và đánh giá hƣớng tới kết quả học tập mong muốn. Mặc dù có nhiều tài liệu về việc tạo ra học tập hiệu quả, việc thiếu giải thích về mối quan hệ giữa giảng dạy hiệu quả và lớp học hiệu quả nên ít có hƣớng dẫn rõ ràng về cách vận hành việc tạo ra việc học hiệu quả trong cuộc sống thực. Nghiên cứu này đóng góp cho việc tích lũy kiến thức về thực hành sƣ phạm trong sáng tạo học tập hiệu quả, hƣớng đến môi trƣờng học tập gần gũi, thân thiện và một khung để vận hành việc học hiệu quả đƣợc đề xuất. Cũng nhƣ các nghiên cứu khác, cách quản lý môi trƣờng học tập hiệu quả, cách vận hành môi trƣờng học tập chƣa đƣợc chú trọng.
10 Siddiqui Fakeha Salahuddin trƣờng đại học Marathwada Ấn Độ, qua công trình Xây dựng các lớp học thân thiện. Trƣờng học thân thiện với trẻ em là trƣờng học mà trẻ em có quyền học hỏi hết khả năng của mình trong một môi trƣờng an toàn và chào đón mọi trẻ em. Một môi trƣờng học tập thân thiện với ngƣời học tiếng nhấn mạnh tầm quan trọng của học sinh và giáo viên học tập cùng nhau nhƣ một cộng đồng học tập. Trƣờng học thân thiện đặt trẻ em vào trung tâm học tập và khuyến khích sự tham gia tích cực của trẻ vào việc học.
Giáo dục trong môi trƣờng học tập thân thiện đề cập đến một hệ thống giáo dục có thể giúp đỡ, hỗ trợ cho tất cả trẻ em bất kể các điều kiện về thể chất, trí tuệ, xã hội, cảm xúc, ngôn ngữ hoặc các điều kiện khác. Trẻ em với khả năng đa dạng, từ các nền tảng khác nhau cần đƣợc đáp ứng, nhà trƣờng tạo ra phƣơng pháp sƣ phạm lấy trẻ làm trung tâm, có khả năng giáo dục thành công cho tất cả trẻ em. Nghiên cứu hiện tại tập trung vào quyền giáo dục và mục tiêu là bao gồm mọi trẻ em trong giáo dục quốc dân, cách thức làm thế nào để xây dựng lớp học thân thiện, cách giải quyết các khía cạnh trong việc tạo ra lớp học thân thiện (Siddiqui Fakeha Salahuddin, 2017). Tổ chức Khoa học và Giáo dục trong của Liên Hợp quốc cho xuất bản Quyển 1: Trở thành môi trường hòa nhập, thân thiện với học tập (LIFE) đã đi đến kh ng định, nhiều trƣờng học đang làm việc để trở nên thân thiện với trẻ em, nơi trẻ em có quyền học hỏi hết khả năng của mình và đƣợc chào đón trong một môi trƣờng an toàn.
Mục đích là để cải thiện sự tham gia và học tập của mỗi trẻ trong trƣờng học, thay vì tập trung vào các kỳ thi. Quan niệm trƣờng học thân thiện với trẻ em là rất quan trọng, nhƣng điều đó là không đủ, trẻ em đến trƣờng để học, nhƣng là giáo viên cũng cần luôn học hỏi những điều mới về thế giới để dạy học. Học cách dạy hiệu quả hơn nữa và học những điều mới từ học sinh của mình.
