Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CĂN CỨ ĐỊA VÀ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CĂN CỨ ĐỊA Căn cứ địa có vai trò quan trọng, yếu tố bảo đảm khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh cách mạng thắng lợi. Vì vậy, vấn đề này nhận được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học, nhà tư tưởng trên thế giới và trong nước. Tiêu biểu là các công trình nghiên cứu sau đây: Trong Tuyển tập Luận văn quân sự [2], Ăngghen không trực tiếp đề cập vấn đề căn cứ địa.
Tuy nhiên, nội dung căn cứ địa được chỉ ra trong mối liên hệ biện chứng với khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh cách mạng; trong đó, căn cứ địa là yếu tố bảo đảm cho khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh cách mạng của một dân tộc nhỏ, yếu có thể đánh thắng những đội quân hùng mạnh của kẻ thù. Bởi vì, căn cứ địa là nơi “chuẩn bị đầy đủ” lực lượng, tiềm lực và sức mạnh cách mạng; nơi tổ chức, đoàn kết nhân dân và phát huy sức mạnh toàn dân tộc trong hoạt động quân sự. Nếu không làm được điều đó, những người khởi nghĩa không thể giành thắng lợi mà còn bị kẻ thù tiêu diệt. Quan điểm của Ăngghen mang tính chất phương pháp luận, định hướng việc nghiên cứu và vận dụng xây dựng căn cứ địa trong điều kiện hoàn cảnh của mỗi dân tộc.
Trong cuốn sách Bàn về chiến tranh nhân dân và quân đội nhân dân [62], tác giả Mao Trạch Đông đề cập vấn đề xây dựng căn cứ địa của cách mạng Trung Quốc là một trong những nội dung cốt lõi của cuốn sách. Tác giả khẳng định tính tất yếu và tầm quan trọng của việc xây dựng căn cứ địa là “do tính chất lâu dài và tàn khốc của chiến tranh” [62, tr. Căn cứ địa là nơi xây dựng lực lượng cách mạng, chuẩn bị mọi nguồn lực cho cuộc chiến tranh nhân dân giành chính quyền. Căn cứ địa được xây dựng vững mạnh về quân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa ở nông thôn rộng lớn là cơ sở, xuất phát điểm cho thắng lợi toàn quốc của cách mạng Trung Quốc.
Thành công của cách mạng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Trung Quốc gắn với xây dựng căn cứ địa để lại bài học kinh nghiệm về xây dựng căn cứ địa trong sự nghiệp giải phóng dân tộc bằng con đường bạo lực. Ca-bê-lép cho rằng trong thế kỷ XX, thắng lợi của cách mạng Việt Nam bằng khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh cách mạng đã góp phần làm sụp đổ hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc. Lý giải nguyên nhân của hiện thực lịch sử đó, tác giả nêu bật vai trò, cống hiến lớn lao của Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam trong tác phẩm Đồng chí Hồ Chí Minh [67]; trong đó, việc đưa ra quyết định trở về nước trên hướng Cao Bằng, trực tiếp lãnh đạo cách mạng giải phóng dân tộc; chỉ đạo toàn bộ hoạt động xây dựng căn cứ địa Cao Bằng là bước chuyển căn bản của con đường cứu nước, giải phóng dân tộc Việt Nam tại thời điểm đó. Đặc biệt, tác giả cho rằng tư tưởng Hồ Chí Minh về căn cứ địa - nơi đứng chân để xây dựng đội ngũ cán bộ của Đảng vững vàng về chính trị, tuyệt đối trung thành với sự nghiệp cách mạng là nội dung cốt lõi trong tư tưởng của Người về cách mạng Việt Nam.
Đây là nét độc đáo trong tư tưởng Hồ Chí Minh về căn cứ địa và có giá trị to lớn đối với phong trào cách mạng Việt Nam. Bởi lẽ, đội ngũ cán bộ của Đảng là lực lượng nòng cốt để đoàn kết toàn dân, gây dựng phong trào cách mạng và là “điểm tựa” giữ vững tinh thần cách mạng của quần chúng nhân dân khi phong trào cách mạng bị khủng bố. Trên cơ sở đó, tác giả khẳng định tư tưởng Hồ Chí Minh về căn cứ địa là một trong những nhân tố quyết định cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam giành thắng lợi bằng con đường khởi nghĩa vũ trang. Trong cuốn sách Vietnam - Dernières réflexions sur une guerre (Việt Nam - Những suy nghĩ cuối cùng về một cuộc chiến tranh) [158], tác giả Bernad Fall nhấn mạnh “Hồ Chí Minh: Nhân vật đứng đằng sau cuộc chiến tranh” [158, tr.79] - Nghĩa là, Hồ Chí Minh có vai trò to lớn trong việc hoạch định đường lối chiến lược và sách lược của cách mạng Việt Nam; trong đó, xây dựng căn cứ địa là một trọng tâm.
Tác giả còn cho rằng Hồ Chí Minh vận dụng sáng tạo phương thức xây dựng căn cứ địa của người Việt tại “những khu rừng rậm hầu như không thể thâm nhập” [158, tr.44] để bảo vệ đất nước trước sự LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 xâm lược từ bên ngoài trong điều kiện mới. Điều này đã phát huy được lòng yêu nước, trung thành với Tổ quốc của nhân dân. Đây là “cái thật sự huyết mạch có tính chất sống còn” [158, tr.120] bảo đảm cuộc chiến tranh giải phóng của người Việt Nam giành chiến thắng, chứ không phải là những thành phố lớn, hải cảng, cầu cống hay một vài xí nghiệp nghèo nàn mới được xây dựng rải rác ở nhiều nơi. Do đó, tác giả khẳng định, năm 1946 - 1947, Hồ Chí Minh chỉ thị cho lực lượng kháng chiến của Việt Nam rời bỏ tất cả các thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Sài Gòn.
về các căn cứ địa để tiếp tục cuộc kháng chiến là hoàn toàn phù hợp với quy luật của cách mạng Việt Nam. Đây là phát hiện độc đáo về tư duy và hành động của Hồ Chí Minh. Cùng quan điểm với tác giả Bernad Fall, P. Honey - tác giả cuốn sách Gensis of a tragedy: The history background to the Vietnam war (Nguồn gốc của bi kịch: thông tin căn bản về lịch sử chiến tranh Việt Nam) [162] nhấn mạnh vai trò của Hồ Chí Minh và Võ Nguyên Giáp trong việc đoàn kết; động viên sức người, sức của và phát huy nguồn lực toàn dân (trước hết là ở các căn cứ địa - hậu phương trong cả nước) cho trận quyết chiến ở Điện Biên Phủ.
Honey, các căn cứ địa cung cấp hậu cần tại chỗ, đáp ứng nhanh nhất nhu cầu của quân và dân Việt Nam trong chiến tranh; trong khi đó, quân đội Pháp ở Điện Biên Phủ không có được điều này. Đây là căn nguyên đảm bảo cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược của quân và dân Việt Nam giành thắng lợi. Có thể thấy, tác giả nhấn mạnh vai trò đặc biệt của căn cứ địa là nơi quy tụ, phát huy tiềm lực, lực lượng và sức mạnh của toàn dân trong cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc ở một nước nhỏ như Việt Nam. Căn cứ địa trong phong trào Cần Vương chống Pháp (1885 - 1896) [96] là cuốn sách chuyên khảo về vấn đề căn cứ địa trong phong trào Cần Vương chống Pháp của tác giả Dương Đình Lập.
Trong cuốn sách này, tác giả đề cập bối cảnh lịch sử; quá trình hình thành, phát triển; đặc điểm, vai trò và nguyên nhân tan vỡ của căn cứ địa. Trên cơ sở đó, tác giả chỉ ra bài học lịch sử và việc vận dụng xây dựng căn cứ địa trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Đây là quá trình chuẩn bị nguồn lực và sức mạnh của đất nước đáp ứng yêu cầu nhiệm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 vụ bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Tác giả nhấn mạnh “Vấn đề xây dựng căn cứ địa.
được Đảng ta vận dụng thành công trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ vừa qua và được phát triển trong công cuộc xây dựng khu vực phòng thủ tỉnh, huyện; xây dựng làng xã vững mạnh toàn diện trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay” [96, tr. Có thể thấy, tác giả đã phát hiện vấn đề có tính quy luật của hoạt động xây dựng căn cứ địa trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc. Làng xã chiến đấu [95] của nhà xuất bản Quân đội nhân dân là cuốn sách đề cập một cách cụ thể, rõ ràng những vấn đề cơ bản (vai trò, hình thức và nội dung) làng xã chiến đấu - căn cứ địa cơ sở. Trong chiến tranh nhân dân, “Làng xã chiến đấu có tầm quan trọng chiến lược vì đó còn là đơn vị cơ sở của căn cứ địa”, “là nền tảng vững chắc nhất của căn cứ địa nói chung” [95, tr.
Nguyên tắc xây dựng làng xã chiến đấu - căn cứ địa cơ sở là “không được thoát khỏi nhân dân, không được buông lỏng việc tổ chức phát động quần chúng anh dũng, kiên cường đấu tranh chống địch” [95, tr. Cùng với đó, cuốn sách còn đề cập nội dung xây dựng toàn diện làng xã chiến đấu - căn cứ địa cơ sở về tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể, lực lượng dân quân, xây dựng công sự, trận địa và đẩy mạnh sản xuất; trong đó, xây dựng đảng bộ cơ sở trong sạch, vững mạnh là trọng tâm, then chốt. Đây là một cách tiếp cận trong nghiên cứu về hình thức biểu hiện cụ thể của căn cứ địa. Trong sách Lịch sử quân sự Việt Nam [24], xây dựng căn cứ địa là một trong những yếu tố quyết định thắng lợi trong khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh dân tộc.
Xây dựng căn cứ địa là phương pháp, cách thức nhằm khai thác nguồn lực của toàn dân, sức mạnh toàn diện của đất nước và thế thiên hiểm của núi sông. Do đó, thắng lợi của các cuộc khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh dân tộc đều gắn với xây dựng căn cứ địa. Đây vừa là truyền thống quân sự tốt đẹp, vừa là kinh nghiệm, tri thức quân sự quý báu của dân tộc ta. Bên cạnh đó, nội dung cuốn sách còn nhấn mạnh: Ở thế kỷ XX, việc xây dựng căn cứ địa đã trở thành nghệ thuật quân sự Việt Nam, nghệ thuật giành thắng lợi cuối cùng trong LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 khởi nghĩa vũ trang, chiến tranh cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và Hồ Chí Minh.
Đồng thời, nghệ thuật đó vẫn còn nguyên giá trị to lớn trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Xuất phát từ yêu cầu của khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh cách mạng ở Việt Nam, nhiều công trình nghiên cứu của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và quân đội đã đề cập đến vấn đề căn cứ địa và tư tưởng Hồ Chí Minh về căn cứ địa.