Tổng quan luận án

Công trình khoa học mang tiêu đề "Xây dựng Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh" do nghiên cứu sinh Nguyễn Đức Nhuận thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Thị Kim Dung và PGS.TS. Nguyễn Xuân Trung. Luận án được bảo vệ năm 2022 tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, thuộc chuyên ngành Hồ Chí Minh học, mã số 931 02 04.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Theo lập luận của tác giả trong phần Mở đầu, tính cấp thiết của đề tài được xác lập dựa trên bốn phương diện lý luận và thực tiễn cốt lõi:

  1. Vị trí của tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng: Đây là bộ phận trọng yếu trong hệ thống di sản của Người, mang giá trị lý luận và chỉ đạo thực tiễn đối với sự nghiệp xây dựng, chỉnh đốn Đảng Cộng sản Việt Nam trong bối cảnh Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (2021) nhấn mạnh yêu cầu xây dựng Đảng toàn diện về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ.
  2. Vai trò hạt nhân của Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội: Là bộ phận cấu thành Đảng bộ Quân đội, các tổ chức đảng này giữ vai trò quyết định đối với chất lượng giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học và xây dựng chính quy của các cơ sở đào tạo cán bộ, sĩ quan cấp phân đội cho toàn quân.
  3. Thực trạng và yêu cầu từ tình hình mới: Bên cạnh những chuyển biến tích cực, thực tiễn xây dựng tổ chức đảng tại các cơ sở đào tạo này giai đoạn 2011 - 2021 còn bộc lộ một số tồn tại như: nội dung giáo dục chính trị tư tưởng chưa đồng đều; năng lực lãnh đạo ở một số cấp ủy chưa toàn diện; vẫn còn cán bộ, đảng viên vi phạm kỷ luật, có biểu hiện làm việc cầm chừng; công tác kiểm tra, tự phê bình và phê bình có nơi chưa quyết liệt. Cùng với đó là tác động từ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và các âm mưu "phi chính trị hóa Quân đội" của các thế lực chống phá.
  4. Khoảng trống nghiên cứu học thuật: Tác giả xác định cho đến thời điểm thực hiện đề tài, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách hệ thống, chuyên sâu dưới góc độ chuyên ngành Hồ Chí Minh học về vấn đề xây dựng Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Văn bản luận án xác định mục đích nghiên cứu là trên cơ sở làm rõ nội dung, giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng, vận dụng vào đánh giá khách quan thực trạng xây dựng Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội từ năm 2011 đến năm 2021, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới.

Để đạt được mục đích trên, tác giả xác định bốn nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  • Nhiệm vụ 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án, từ đó xác định những vấn đề luận án cần tiếp tục đi sâu nghiên cứu.
  • Nhiệm vụ 2: Luận giải các khái niệm liên quan đến đề tài luận án, làm rõ nội dung và giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng.
  • Nhiệm vụ 3: Đánh giá thực trạng xây dựng Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh giai đoạn 2011 - 2021 và xác định những vấn đề đặt ra trong xây dựng Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
  • Nhiệm vụ 4: Làm rõ các yếu tố tác động, xác định phương hướng và đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội trong tình hình mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động xây dựng Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
  • Phạm vi nội dung: Tập trung làm rõ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng trên các mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức, đạo đức và giá trị tư tưởng của Người; nghiên cứu công tác xây dựng Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh trên 4 mặt cấu thành này.
  • Phạm vi không gian: Tập trung nghiên cứu tại các trường đào tạo sĩ quan cấp phân đội, bậc đại học trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Địa bàn khảo sát thực tế gồm 07 trường: Trường Sĩ quan Chính trị (Đại học Chính trị), Trường Sĩ quan Lục quân 1 (Đại học Trần Quốc Tuấn), Trường Sĩ quan Pháo binh, Trường Sĩ quan Lục quân 2 (Đại học Nguyễn Huệ), Trường Sĩ quan Kỹ thuật Quân sự (Đại học Trần Đại Nghĩa), Trường Sĩ quan Công binh (Đại học Ngô Quyền), Trường Sĩ quan Thông tin (Đại học Thông tin liên lạc).
  • Phạm vi thời gian: Khảo sát, đánh giá thực trạng trong giai đoạn 2011 - 2021 (từ mốc thực hiện Chỉ thị 03-CT/TW của Bộ Chính trị khóa XI đến năm diễn ra Đại hội lần thứ XIII của Đảng); thời gian dự báo, xác định phương hướng và giải pháp là giai đoạn 2021 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tại Chương 1, tác giả đã tiến hành điểm luận có hệ thống các công trình nghiên cứu trong nước, phân chia thành 4 nhóm nội dung nghiên cứu chính:

Nhóm 1: Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng
Nhóm 2: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng Đảng hiện nay
Nhóm 3: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng Đảng trong Quân đội
Nhóm 4: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng Đảng trong các học viện, trường sĩ quan

Các hướng nghiên cứu đã được tác giả điểm lại

Nhóm 1: Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng:

  • Nguyễn Quốc Bảo (2001) trong cuốn sách Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng phân tích nguồn gốc hình thành tư tưởng từ quan điểm Mác - Lênin về chính đảng kiểu mới của giai cấp công nhân.
  • Triệu Quang Tiến (2004) với tác phẩm Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng tập trung vào đạo đức cách mạng, phòng chống tham ô, lãng phí và tự phê bình, phê bình.
  • Bùi Đình Phong và Phạm Ngọc Anh (2005) trong Một số vấn đề trong tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng Cộng sản Việt Nam luận giải quy luật ra đời, vai trò lãnh đạo và tính tất yếu phải xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh.
  • Bùi Kim Hồng (2006) trong Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh làm rõ chuẩn mực của người đảng viên.
  • Nguyễn Duy Hùng và cộng sự (2008) trong Tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng Cộng sản Việt Nam phân tích toàn diện công tác xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, tổ chức và phương thức lãnh đạo.
  • Nguyễn Vũ và Nguyễn Thái Anh (2010) với Hồ Chí Minh về xây dựng củng cố tổ chức Đảng nhấn mạnh việc rèn luyện đội ngũ cán bộ "vừa hồng, vừa chuyên".
  • Trần Đình Huỳnh và Nguyễn Thị Tố Uyên (2018) nghiên cứu năng lực trí tuệ và hoạch định đường lối trong điều kiện Đảng duy nhất cầm quyền.
  • Các bài báo khoa học của Đoàn Đức Hiếu (2004), Lê Mậu Hãn (2006), Trần Thị Minh Ngọc (2016), Trần Thị Minh Tuyết (2018), Nguyễn Minh Tuấn (2020), Nguyễn Vĩnh Thanh (2020), Lý Việt Quang (2020) nghiên cứu sâu về các phương diện cụ thể như tính nhân văn trong xây dựng Đảng về đạo đức, quan điểm "Đảng là đạo đức, là văn minh", cũng như các phương pháp phòng, chống suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống.

Nhóm 2: Nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng Đảng hiện nay:

  • Các chuyên khảo của Bùi Đình Phong, Phạm Ngọc Anh (2006), Bùi Đình Phong (2017), Lê Khả Phiêu (2019), Mạch Quang Thắng (2020) phân tích các vấn đề cấp bách, nguyên tắc tổ chức sinh hoạt đảng, kết hợp giữa đức trị và pháp trị.
  • Các bài viết của Nguyễn Đình Hòa (2005), Trần Minh Trưởng (2010), Nguyễn Xuân Trung và Trần Thị Thanh Giang (2018), Phạm Hồng Chương (2019), Lê Thế Phong (2019), Đỗ Xuân Tuất (2019), Nguyễn Trọng Thành (2019), Vũ Văn Hiền (2019).
  • Các luận án tiến sĩ liên quan: La Đình Mão (2009) vận dụng vào Đảng bộ tỉnh Thừa Thiên Huế; Nguyễn Chí Thiện (2018) nghiên cứu trách nhiệm của Đảng đối với dân tộc; Nguyễn Thị Bích Thủy (2019) nghiên cứu thực hành dân chủ trong Đảng; Trần Thị Hợi (2019) nghiên cứu xây dựng Đảng về đạo đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Nhóm 3: Nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng Đảng trong Quân đội:

  • Bùi Quang Cường (2019) với Lý luận và thực tiễn xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị; Phan Thị Ánh Tuyết (2020) với Di chúc Bác Hồ - Bài học vô giá về xây dựng Đảng.
  • Các bài viết của Lê Văn Dũng (2005), Nguyễn Văn Thủy (2016), Lương Cường (2017, 2019), Phạm Văn Vững (2019), Nguyễn Sỹ Họa (2020) bàn về xây dựng đội ngũ cán bộ, tăng cường bản chất giai cấp công nhân, phòng chống lãng phí trong Quân đội.
  • Hệ thống luận án tiến sĩ chuyên ngành: Nguyễn Quang Phát (2001), Nguyễn Văn Thắng (2001), Đặng Sĩ Lộc (2009), Trần Thu Truyền (2011), Hà Đức Long (2015), Trần Minh Đức (2017) khảo sát các nhóm đối tượng cụ thể như chính trị viên, cán bộ chính trị phân đội, cán bộ doanh nghiệp quân đội.

Nhóm 4: Nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng Đảng trong các học viện, trường sĩ quan Quân đội:

  • Các nghiên cứu của Nguyễn Tùng Lâm (2018) về xây dựng chi bộ quản lý học viên; Lê Văn Thuyết (2020) tại Trường Sĩ quan Công binh; Lê Văn Duy (2020) tại Trường Sĩ quan Lục quân 1; Trần Sinh Huy (2020) tại Học viện Lục quân; Hoàng Xuân Dũng (2020) tại Binh chủng Hóa học.
  • Luận án tiến sĩ của Vũ Văn Tuấn (2019) về đổi mới giáo dục lý luận chính trị trong các nhà trường kỹ thuật quân sự; Lê Văn Tách (2020) về văn hóa chính trị trong nhà trường quân đội.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Từ kết quả tổng quan, tác giả rút ra hai khoảng trống lý luận và thực tiễn:

  1. Về lý luận: Nội hàm cụ thể của từng nội dung xây dựng Đảng trên các mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh chưa được nhiều công trình phân định rành mạch; giá trị thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng đối với khối trường sĩ quan Quân đội chưa được luận giải đầy đủ.
  2. Về thực tiễn: Chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu trực tiếp, toàn diện và có hệ thống việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội (cấp phân đội, bậc đại học) dưới góc độ chuyên ngành Hồ Chí Minh học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích khái niệm

Luận án được triển khai trên nền tảng cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, quan điểm đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng, xây dựng Đảng bộ Quân đội và xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị.

Văn bản luận án xây dựng và chuẩn hóa hệ thống khái niệm nòng cốt:

  • Xây dựng Đảng: Kế thừa quan điểm của nhóm tác giả Lê Hữu Nghĩa, Trương Thị Thông, Mạch Quang Thắng, Nguyễn Văn Giang (2005), tác giả xác định xây dựng Đảng là tổng thể các hoạt động có mục đích, có tổ chức của các chủ thể, tiến hành thường xuyên, đồng bộ, toàn diện trên các mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức, đạo đức nhằm bảo đảm cho Đảng luôn trong sạch, vững mạnh, có năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu cao.
  • Chỉnh đốn Đảng: Là việc uốn nắn, chấn chỉnh, sắp đặt lại cho đúng quy định, Điều lệ Đảng; xử lý và đấu tranh ngăn chặn suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống. Xây dựng và chỉnh đốn là hai mặt của một thể thống nhất.
  • Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng: Là hệ thống quan điểm về tầm quan trọng, nội dung, biện pháp xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam, kết tinh trí tuệ Hồ Chí Minh trên cơ sở vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào hoàn cảnh nước thuộc địa nửa phong kiến.
  • Xây dựng Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh: Là tổng thể các hoạt động nhận thức, quán triệt, vận dụng sáng tạo quan điểm của Hồ Chí Minh vào xây dựng các tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ, đảng viên ở các trường sĩ quan Quân đội nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu, làm cho đảng bộ các trường trong sạch, vững mạnh về mọi mặt. Khung nội dung gồm 4 trụ cột: chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu liên ngành và chuyên ngành:

Phương pháp Mục đích và cách thức triển khai cụ thể trong luận án
Phương pháp lôgíc Sử dụng để khái quát nội dung, giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng; luận giải bản chất, đánh giá ưu điểm, hạn chế trong thực tế xây dựng Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội.
Phương pháp lịch sử Sử dụng để phân tích tiến trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh, điểm luận các công trình khoa học đã công bố và khảo sát các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Quân ủy Trung ương qua các mốc thời gian.
Phương pháp điều tra xã hội học Xây dựng hệ thống bảng hỏi (phiếu khảo sát) để thu thập thông tin định lượng và định tính khách quan từ cán bộ, đảng viên, giảng viên và học viên tại 07 trường sĩ quan khảo sát.
Phương pháp phỏng vấn chuyên gia Lấy ý kiến trực tiếp của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, cán bộ lãnh đạo, quản lý tại các cơ sở nghiên cứu và đào tạo trong và ngoài Quân đội nhằm thẩm định, chuẩn hóa các nhận định.
Phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh Xử lý số liệu khảo sát, phân tích các báo cáo tổng kết của Đảng ủy các nhà trường giai đoạn 2011 - 2021; so sánh các chỉ số thực tế để rút ra các kết luận khoa học.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Dữ liệu nghiên cứu của luận án bao gồm:

  • Toàn tập các tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh (đặc biệt là Đường cách mệnh 1927, Sửa đổi lối làm việc 1947, Thường thức chính trị 1953, Di chúc 1969, các thư từ, bài nói chuyện).
  • Hệ thống văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng (đặc biệt là Đại hội XII, XIII), các nghị quyết Trung ương về xây dựng, chỉnh đốn Đảng (Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI, XII), Chỉ thị 03-CT/TW và Chỉ thị 05-CT/TW của Bộ Chính trị.
  • Các nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị về công tác xây dựng Đảng bộ Quân đội và công tác giáo dục - đào tạo.
  • Báo cáo chính trị, báo cáo tổng kết công tác Đảng hằng năm và từng nhiệm kỳ của 07 trường đào tạo sĩ quan khảo sát giai đoạn 2011 - 2021.
  • Dữ liệu sơ cấp thu nhận từ phiếu điều tra xã hội học và biên bản phỏng vấn chuyên gia được thực hiện trong quá trình làm luận án.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 (từ trang 7 đến trang 31) tập trung thực hiện nhiệm vụ tổng hợp, phân loại và đánh giá thực trạng nghiên cứu học thuật liên quan đến đề tài.

  • Phân nhóm nghiên cứu: Tác giả hệ thống hóa các tài liệu theo 4 cụm vấn đề: (1) Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng; (2) Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng Đảng trong thời kỳ đổi mới; (3) Vận dụng tư tưởng của Người vào xây dựng Đảng trong Quân đội; (4) Vận dụng vào xây dựng tổ chức đảng tại các học viện, nhà trường quân đội.
  • Đánh giá kết quả đạt được: Các công trình đi trước đã làm rõ tính tất yếu, các nguyên tắc nền tảng của Đảng kiểu mới, vai trò của công tác tư tưởng, tổ chức và đạo đức, cũng như cung cấp nhiều bài học thực tiễn trong công tác xây dựng Đảng bộ Quân đội.
  • Xác định điểm kế thừa và tiếp tục nghiên cứu: Tác giả kế thừa hệ thống tư liệu lịch sử, quan điểm tiếp cận về các mặt xây dựng Đảng; đồng thời chỉ rõ luận án tập trung giải quyết khoảng trống: làm rõ nội hàm xây dựng Đảng bộ trường sĩ quan Quân đội trên 4 mặt (chính trị, tư tưởng, tổ chức, đạo đức) theo chuyên ngành Hồ Chí Minh học và đánh giá chuyên biệt trên địa bàn 07 trường đào tạo sĩ quan phân đội.

Chương 2: Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng - Một số vấn đề lý luận

Chương 2 (từ trang 32 đến trang 71) xây dựng khung lý thuyết cơ bản thông qua 3 tiểu mục lớn:

  • Xác lập hệ khái niệm: Phân tích định nghĩa xây dựng Đảng, chỉnh đốn Đảng, phân biệt tính thường xuyên của "xây dựng" và tính cấp bách của "chỉnh đốn". Khẳng định tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng là kết tinh trí tuệ của Người qua khảo nghiệm thực tiễn cách mạng Việt Nam và tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin. Đưa ra định nghĩa khoa học về "Xây dựng Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh".
  • Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng:
    • Luận giải tính tất yếu: Xuất phát từ vai trò lãnh đạo cách mạng ("Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy"), từ đòi hỏi khi Đảng trở thành đảng cầm quyền (nguy cơ tha hóa quyền lực, sa vào chủ nghĩa cá nhân), từ yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng và quy luật sinh tồn, phát triển của tổ chức đảng trong lòng xã hội.
    • Bốn trụ cột nội dung: (1) Xây dựng Đảng về chính trị: Hoạch định đường lối chính trị đúng đắn, xây dựng bản lĩnh kiên định cho cán bộ, đảng viên, phòng chống nguy cơ sai lầm đường lối và bệnh quan liêu, mệnh lệnh, xa dân; (2) Xây dựng Đảng về tư tưởng: Xác lập chủ nghĩa Mác - Lênin làm cốt, làm bàn chỉ nam; tăng cường đoàn kết tư tưởng, chống chủ nghĩa giáo điều, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; (3) Xây dựng Đảng về tổ chức: Thực hiện nghiêm các nguyên tắc tổ chức (tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo cá nhân phụ trách, tự phê bình và phê bình, kỷ luật nghiêm minh và tự giác, đoàn kết thống nhất), xây dựng tổ chức cơ sở đảng vững mạnh và coi công tác cán bộ là cái gốc của mọi công việc; (4) Xây dựng Đảng về đạo đức: Coi đạo đức cách mạng là cái gốc của người cách mạng, tu dưỡng cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, đấu tranh quét sạch chủ nghĩa cá nhân.
  • Giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng: Khẳng định giá trị lý luận đối với kho tàng chủ nghĩa Mác - Lênin về chính đảng vô sản ở nước thuộc địa và giá trị thực tiễn định hướng công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng Cộng sản Việt Nam qua các thời kỳ.

Chương 3: Xây dựng Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh - Thực trạng và những vấn đề đặt ra

Chương 3 (từ trang 72 đến trang 116) phản ánh toàn diện thực trạng công tác xây dựng đảng tại các đơn vị khảo sát giai đoạn 2011 - 2021:

  • Đặc điểm và chức năng, nhiệm vụ: Phân tích môi trường sư phạm quân sự đặc thù của các trường đào tạo sĩ quan cấp phân đội bậc đại học (đơn vị vừa là nhà trường, vừa là đơn vị sẵn sàng chiến đấu; học viên vừa là người học vừa là quân nhân). Đảng bộ các trường sĩ quan có chức năng lãnh đạo toàn diện mọi hoạt động của nhà trường, trọng tâm là nhiệm vụ giáo dục - đào tạo và nghiên cứu khoa học quân sự.
  • Đánh giá thực trạng giai đoạn 2011 - 2021:
    • Ưu điểm: Cấp ủy các cấp chấp hành nghiêm các nghị quyết, cụ thể hóa đường lối quân sự của Đảng; đa số cán bộ, đảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng; nguyên tắc tập trung dân chủ được duy trì có nền nếp; việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh gắn với thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI, XII đạt kết quả tích cực; chất lượng đội ngũ cán bộ, giảng viên có bước phát triển về trình độ học vấn và năng lực sư phạm quân sự.
    • Hạn chế: Công tác giáo dục chính trị tư tưởng có mặt còn hình thức, chưa theo kịp biến động nhận thức của học viên trẻ; năng lực lãnh đạo toàn diện của một số cấp ủy, chi bộ chưa đồng đều; tinh thần tự phê bình và phê bình ở một số nơi còn nể nang, né tránh; vẫn còn cán bộ, đảng viên vi phạm kỷ luật quân đội và quy định của Đảng; công tác kiểm tra, giám sát có thời điểm chưa phát hiện sớm vi phạm từ cơ sở.
  • Những vấn đề đặt ra:
    • Mâu thuẫn giữa yêu cầu nâng cao năng lực lãnh đạo toàn diện với trình độ, kỹ năng cụ thể hóa nghị quyết của một bộ phận cấp ủy viên còn hạn chế.
    • Yêu cầu giữ vững trận địa tư tưởng, phòng chống âm mưu "phi chính trị hóa Quân đội" trước sự phát triển của không gian mạng và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
    • Giải quyết mối quan hệ giữa rèn luyện đạo đức cách mạng với việc loại bỏ tư tưởng trung bình chủ nghĩa, làm việc cầm chừng trong đội ngũ cán bộ, giảng viên.

Chương 4: Yếu tố tác động, phương hướng và giải pháp xây dựng Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới

Chương 4 (từ trang 117 đến trang 157) trình bày định hướng tương lai và các giải pháp can thiệp cụ thể:

  • Dự báo yếu tố tác động và phương hướng giai đoạn 2021 - 2025, tầm nhìn 2030: Phân tích bối cảnh biến đổi địa chính trị quốc tế; sự phát triển của nghệ thuật quân sự và vũ khí trang bị hiện đại; tác động của kinh tế thị trường tới tâm lý cán bộ, học viên. Xác định phương hướng bao trùm: kiên định nguyên tắc Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với Quân đội; xây dựng các đảng bộ trường sĩ quan trong sạch, vững mạnh tiêu biểu, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu ngang tầm nhiệm vụ.
  • Hệ thống giải pháp đồng bộ:
    1. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể: Đẩy mạnh học tập, quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng; biến nhận thức lý luận thành hành động tự giác trong sinh hoạt và công tác của cấp ủy, cán bộ, đảng viên.
    2. Tăng cường xây dựng Đảng bộ về chính trị và tư tưởng: Tiếp tục bồi dưỡng bản lĩnh chính trị kiên định; đổi mới mạnh mẽ nội dung, hình thức giáo dục lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, bảo vệ trận địa tư tưởng của Đảng trong môi trường giáo dục quân sự.
    3. Tập trung xây dựng Đảng bộ về tổ chức: Nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ; giữ vững và thực hiện nghiêm nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo cá nhân phụ trách; đẩy mạnh tự phê bình và phê bình; quy hoạch, bồi dưỡng, nâng cao năng lực sư phạm và năng lực lãnh đạo cho đội ngũ cấp ủy viên, cán bộ chủ trì.
    4. Đẩy mạnh xây dựng Đảng bộ về đạo đức: Gắn chặt xây dựng đạo đức với phòng chống chủ nghĩa cá nhân theo tư tưởng Hồ Chí Minh; duy trì nề nếp kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật nghiêm minh; phát huy tính tiền phong gương mẫu, kết hợp giữa giáo dục đạo đức với quản lý bằng điều lệnh, kỷ luật quân đội.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

  1. Hệ thống hóa và làm sâu sắc hơn các quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng, phân tích rành mạch nội hàm bốn mặt nội dung cấu thành gồm: chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức dưới góc độ tiếp cận của chuyên ngành Hồ Chí Minh học.
  2. Xây dựng và xác lập khung khái niệm khoa học về "Xây dựng Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh", chỉ rõ các đặc trưng về chủ thể, đối tượng, nội dung và phương thức vận dụng vào môi trường đào tạo sĩ quan phân đội bậc đại học trong Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

  1. Cung cấp bức tranh thực trạng toàn diện, khách quan về công tác xây dựng tổ chức đảng tại 07 trường sĩ quan Quân đội giai đoạn 2011 - 2021 thông qua việc kết hợp số liệu báo cáo của các đảng bộ với kết quả điều tra xã hội học và phỏng vấn chuyên gia.
  2. Nhận diện chính xác những mâu thuẫn, vấn đề cấp thiết đang đặt ra đối với công tác xây dựng Đảng tại các trường sĩ quan hiện nay trước sự tác động của không gian mạng, cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và thủ đoạn "phi chính trị hóa Quân đội".
  3. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, có tính khả thi trực tiếp cho giai đoạn 2021 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030, giúp Thường vụ, Đảng ủy các trường sĩ quan Quân đội áp dụng vào thực tế lãnh đạo công tác xây dựng Đảng bộ vững mạnh toàn diện.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế được xác định từ phạm vi nghiên cứu

  • Giới hạn đối tượng khảo sát: Luận án chỉ giới hạn phạm vi khảo sát ở khối các trường đào tạo sĩ quan cấp phân đội bậc đại học (cụ thể hóa qua 07 trường sĩ quan đại diện), chưa khảo sát hệ thống các học viện nghiên cứu chiến dịch, chiến lược (như Học viện Quốc phòng, Học viện Chính trị, Học viện Lục quân) hoặc các trường cao đẳng, trung cấp quân sự.
  • Giới hạn mốc thời gian: Cơ sở thực tiễn được đo lường và khảo sát thực tế khép lại ở mốc năm 2021 (gắn với sự kiện Đại hội XIII của Đảng), các diễn biến thực tế phát sinh sau năm 2021 chủ yếu nằm ở phần dự báo và định hướng giải pháp.

Hướng nghiên cứu tiếp

  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu ứng dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng sang khối các học viện nghiên cứu chuyên sâu, các viện chiến lược hoặc các trung tâm đào tạo hạ sĩ quan, nhân viên chuyên môn kỹ thuật trong toàn quân.
  • Đánh giá thực nghiệm hiệu quả vận dụng các giải pháp của luận án tại một số trường sĩ quan trọng điểm sau khi kết thúc nhiệm kỳ Đại hội XIII (sau năm 2025).

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo dành cho các nhóm đối tượng cụ thể:

  1. Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên: Chuyên ngành Hồ Chí Minh học, Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước, Triết học, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam có thể khai thác khung lý thuyết về 4 mặt xây dựng Đảng và phương pháp tổng quan tài liệu trong công trình.
  2. Đội ngũ giảng viên lý luận chính trị: Sử dụng trực tiếp làm tư liệu bài giảng môn Tư tưởng Hồ Chí Minh, môn Công tác đảng - công tác chính trị tại hệ thống các học viện, trường sĩ quan toàn quân.
  3. Cơ quan tham mưu chiến lược và cấp ủy các nhà trường: Cung cấp luận cứ thực tiễn cho Tổng cục Chính trị, Cục Nhà trường (Bộ Tổng Tham mưu), Thường vụ Đảng ủy các trường sĩ quan Quân đội trong việc xây dựng nghị quyết chuyên đề, kế hoạch công tác nhằm xây dựng đảng bộ nhà trường trong sạch, vững mạnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án lựa chọn khảo sát thực tế tại những cơ sở đào tạo sĩ quan nào?

Luận án tập trung điều tra, khảo sát thực tế tại 07 trường đào tạo sĩ quan cấp phân đội bậc đại học, bao gồm:

  • Trường Sĩ quan Chính trị (Đại học Chính trị)
  • Trường Sĩ quan Lục quân 1 (Đại học Trần Quốc Tuấn)
  • Trường Sĩ quan Pháo binh
  • Trường Sĩ quan Lục quân 2 (Đại học Nguyễn Huệ)
  • Trường Sĩ quan Kỹ thuật Quân sự (Đại học Trần Đại Nghĩa)
  • Trường Sĩ quan Công binh (Đại học Ngô Quyền)
  • Trường Sĩ quan Thông tin (Đại học Thông tin liên lạc)

2. Tác giả định nghĩa nội dung "Xây dựng Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh" gồm những mặt nào?

Theo định nghĩa của tác giả tại Chương 2, nội dung này bao gồm 4 mặt cấu thành:

  • Xây dựng về chính trị: Nâng cao năng lực quán triệt nghị quyết, cụ thể hóa đường lối của Đảng; xây dựng bản lĩnh chính trị kiên định, chống sai lầm trong nhận thức và hành động.
  • Xây dựng về tư tưởng: Xác lập chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, xây dựng đoàn kết tư tưởng và chủ động đấu tranh ngăn chặn suy thoái, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa".
  • Xây dựng về tổ chức: Thực hiện nghiêm các nguyên tắc tổ chức, sinh hoạt đảng; xây dựng tổ chức cơ sở đảng trong sạch, vững mạnh; xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên đáp ứng yêu cầu giảng dạy, quản lý, chỉ huy.
  • Xây dựng về đạo đức: Giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân, thực hiện lối sống lành mạnh, giản dị, khiêm tốn và tự trọng.

3. Phương pháp nghiên cứu định tính và thực tế nào được triển khai trong luận án?

Luận án áp dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp với các phương pháp chuyên biệt: phương pháp lôgíc; phương pháp lịch sử; phương pháp điều tra xã hội học (bằng bảng hỏi tại 07 trường); phương pháp phỏng vấn chuyên gia (các nhà khoa học, nhà quản lý trong và ngoài Quân đội); phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê và so sánh dữ liệu thực tế.

4. Những hạn chế chính trong công tác xây dựng Đảng tại các trường sĩ quan giai đoạn 2011 - 2021 được luận án nêu ra là gì?

Văn bản luận án nêu rõ các hạn chế gồm: công tác giáo dục chính trị tư tưởng có nội dung còn hạn chế; năng lực lãnh đạo ở một số cấp ủy, tổ chức đảng chưa toàn diện; vẫn còn hiện tượng cán bộ, đảng viên vi phạm kỷ luật quân đội; một số cá nhân có biểu hiện trung bình chủ nghĩa, làm việc cầm chừng; công tác quản lý cán bộ ở một số đơn vị thiếu chặt chẽ; công tác kiểm tra, giám sát, tự phê bình và phê bình có nơi còn thiếu quyết liệt.

5. Yếu tố đặc thù nào của môi trường trường sĩ quan tác động trực tiếp đến công tác xây dựng Đảng?

Các trường sĩ quan Quân đội vừa là cơ sở giáo dục - đào tạo bậc đại học, vừa là đơn vị quân đội thực hiện chế độ sẵn sàng chiến đấu. Cán bộ, giảng viên và học viên đều là quân nhân chịu sự quản lý của điều lệnh, kỷ luật quân đội; Đảng bộ nhà trường giữ vai trò lãnh đạo tuyệt đối, toàn diện đối với việc rèn luyện nhân cách, bản lĩnh của đội ngũ sĩ quan tương lai cho toàn quân.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Đức Nhuận là công trình nghiên cứu chuyên ngành Hồ Chí Minh học, tiếp cận có hệ thống vấn đề xây dựng Đảng bộ các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam trên cả 4 mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức. Trên cơ sở tổng quan dày dặn các tài liệu học thuật và phân tích dữ liệu thực tế thu thập từ 07 trường đào tạo sĩ quan giai đoạn 2011 - 2021, luận án đã chỉ rõ các thành tựu, hạn chế và những mâu thuẫn thực tiễn đang đặt ra. Các phương hướng và hệ thống giải pháp đồng bộ được đề xuất cho giai đoạn 2021 - 2025, tầm nhìn 2030 cung cấp luận cứ khoa học tin cậy cho công tác nghiên cứu, giảng dạy lý luận chính trị và hoạch định chính sách xây dựng Đảng trong quân đội.