Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài 1. Các công trình nghiên cứu công tác xây dựng đảng, xây dựng đội ngũ đảng viên của đảng cộng sản Hải Anh, Như Châu, Thúy Hằng, Thanh Hương (dịch, 2014), Cầm quyền khoa học, Hoàng Văn Hổ (Chủ biên) [1]. Cuốn sách đã bàn về vấn đề cán bộ trong việc thực hiện năng lực cầm quyền khoa học của Đảng Cộng sản Trung Quốc và cho rằng: đội ngũ cán bộ là bảo đảm quan trọng của cầm quyền khoa học.
Với những vấn đề cơ bản như: Cầm quyền khoa học được quyết định bởi tố chất của cán bộ lãnh đạo các cấp; muốn vậy phải xây dựng được cơ chế tuyển chọn cán bộ; cơ chế cạnh tranh; cơ chế khuyến khích; cơ chế thay thế, luân chuyển cán bộ và cơ chế bầu cử. Các tác giả cuốn sách đã luận giải làm rõ: Đảng muốn cầm quyền khoa học thì khâu then chốt xây dựng được một đội ngũ cán bộ tốt, đảm đương được nhiệm vụ nặng nề, vượt qua được thử thách, phải trẻ hóa, tri thức hóa và chuyên nghiệp hóa đội ngũ cán bộ. Phải luôn luôn tạo ra thành tích trong cầm quyền mới có thể thúc đẩy sự tiến bộ toàn diện của xã hội, của con người và sự nghiệp phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa [1, tr. Pheng Sỏn Khu Thoong Khăm (2014), Chất lượng đội ngũ đảng viên ở nông thôn các tỉnh miền Trung nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào trong giai đoạn hiện nay [81].
Tác giả đã làm rõ một số khái niệm và tiêu chí đánh giá chất lượng đội ngũ đảng viên nói chung và đội ngũ đảng viên ở nông thôn các tỉnh miền Trung nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào. Trên cơ sở tiêu chí đó, luận án đã đánh giá thực trạng ưu, khuyết điểm của đội ngũ đảng viên và công tác nâng cao chất lượng đảng viên của các tổ chức đảng, đề ra các giải 8 pháp khả thi để nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên, trong đó có giải pháp tăng cường công tác QLĐV ở nông thôn trong tình hình mới. Hồ Thành Quốc (2016), Đạo làm quan [97]. Tác giả chỉ ra những nội dung tu dưỡng đạo đức cán bộ, đảng viên theo quan điểm của Đảng Cộng sản Trung Quốc gồm: nâng cao phẩm chất nhân cách, tăng cường tu dưỡng đạo đức; tăng cường phẩm chất ý chí, nâng cao năng lực cầm quyền; kiên quyết phòng chống thoái hóa, biến chất, xây dựng vững chắc mặt trận tư tưởng; xây dựng đạo đức tác phong trong Đảng; sáng tạo môi trường hài hòa.
Tác giả cho rằng, việc tăng cường xây dựng đạo đức làm quan của đội ngũ cán bộ, đảng viên hiện nay phải dốc sức thực hiện được “mười điều thận trọng”: “Thận trọng ngay từ đầu, thận trọng từ việc nhỏ, thận trọng khi ăn nói, thận trọng với thị hiếu, thận trọng với ham muốn, thận trọng với quyền lực, thận trọng khi bình yên, thận trọng khi chỉ có một mình, thận trọng với bạn bè và thận trọng với giây phút cuối cùng” [97, tr. Vấn đề này luận án có thể vận dụng trong phát huy vai trò tự quản, tự rèn, tu tâm, dưỡng tính của đảng viên là HVĐTSQ đáp ứng mục tiêu đào tạo cán bộ quân đội. Tác giả làm rõ qua quá trình thực hiện cải cách, xã hội Trung Quốc đã có sự phân tầng rõ rệt, vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc vì thế cũng đứng trước những thử thách mới. Tuy nhiên, nội bộ Đảng Cộng sản Trung Quốc cũng đang tồn tại những vấn đề tích tụ từ nhiều năm trước, hoặc mới nảy sinh trong những năm gần đây.
Để giải quyết mọi vấn đề ở Trung Quốc hiện nay chỉ có thể là thông qua cải cách theo chiều sâu một cách toàn diện, khâu then chốt là công tác xây dựng Đảng. Đại hội XVIII Đảng Cộng sản Trung Quốc (năm 2012) đã quyết định tập trung nỗ lực vào công tác xây dựng Đảng với phương châm nâng cao một cách toàn diện trình độ khoa học của công tác xây dựng Đảng. Công tác xây dựng Đảng phải 9 được triển khai toàn diện trên các lĩnh vực, trong đó nhấn mạnh “phải đổi mới công tác xây dựng Đảng ở cơ sở, tăng cường và cải tiến việc giáo dục quản lý đội ngũ đảng viên, trọng điểm là tăng cường tính đảng, nâng cao chất lượng, nhằm thúc đẩy đông đảo đảng viên phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu. Tác giả khẳng định: Đường lối cán bộ là bộ phận cấu thành quan trọng của đường lối tổ chức.
Đường lối cán bộ của Đảng Cộng sản Liên Xô là tư tưởng và nguyên tắc chỉ đạo trong việc tuyển chọn, bồi dưỡng và phân bổ cán bộ của Đảng Cộng sản Liên Xô. Vì vậy, vấn đề cán bộ là vấn đề hạt nhân trong việc điều hành và xây dựng đất nước của Đảng Cộng sản Liên Xô [77, tr. Một trong những nguyên nhân dẫn đến sự suy yếu trong lãnh đạo, cầm quyền của Đảng Cộng sản Liên Xô là vấn đề “Chủ nghĩa hình thức trong công tác giáo dục và bồi dưỡng cán bộ; tư tưởng chủ quan trong công tác tuyển chọn và bổ nhiệm cán bộ cũng như chủ nghĩa thực dụng trong công tác sát hạch và đánh giá cán bộ” [77, tr. Từ đó, “công bộc của xã hội” trở thành “chủ nhân của xã hội”, “con cái” của nhân dân trở thành “cha mẹ” của nhân dân.
Ngoài ra, cuốn sách còn đi sâu phân tích vai trò, địa vị và vấn đề tổ chức cơ sở Đảng Cộng sản Liên Xô cũng là nguyên nhân dẫn đến sự suy yếu trong lãnh đạo, cầm quyền của Đảng Cộng sản Liên Xô. Vấn đề này gợi mở cho luận án xác định phương hướng nâng cao chất lượng QLĐV là HVĐTSQ phải kết hợp chặt chẽ với công tác đào tạo, bồi dưỡng sĩ quan quân đội. Tác giả nhận định, công tác xây dựng Đảng về tổ chức không ngừng được nâng cao, làm cho hệ thống tổ chức của Đảng và đảng viên trưởng thành, phát triển, trở thành nòng cốt trong hệ thống chính trị 10 các cấp. Nhằm tăng cường hơn nữa công tác xây dựng Đảng TSVM trong thời gian tới, tác giả đề xuất một số giải pháp trọng tâm, trong đó có giải pháp “củng cố, kiện toàn hệ thống tổ chức, nâng cao chất lượng quản lý đảng viên và tiến hành sinh hoạt đảng của tổ chức cơ sở” [105, tr.
Tác giả cho rằng, chi bộ là một bộ phận cấu thành của tổ chức đảng và tiến hành sinh hoạt đảng có ý nghĩa quan trọng đặc biệt; nếu coi Đảng là một cơ thể thì sinh hoạt đảng là “quá trình trao đổi chất trong cơ thể” [105, tr. Sinh hoạt đảng là một hình thức đấu tranh trong nội bộ đảng, cũng như trong đội ngũ đảng viên nhằm phát huy mặt tích cực, đồng thời giúp ngăn chặn tiêu cực, và vì vậy, sinh hoạt đảng là phương thức đánh giá chất lượng đảng viên hữu hiệu. Nguyễn Anh Chương (2019), Công tác xây dựng Đảng của Trung Quốc trong giai đoạn hiện nay [35]. Tác giả cho biết, công tác xây dựng Đảng đã có những chủ trương, chính sách và hoạt động rất quyết liệt, nhằm tạo bước chuyển biến mạnh mẽ về “quản lý Đảng”, khắc phục những nguy cơ từ trong nội bộ Đảng đó là tinh thần rệu rã, năng lực yếu kém, xa rời quần chúng, tham nhũng tiêu cực.
Những nỗ lực trong công tác xây dựng Đảng thời gian qua, nhất là việc triển khai quán triệt “Một số chuẩn mực về sinh hoạt chính trị nội bộ Đảng trong tình hình mới” và “Điều lệ giám sát nội bộ Đảng của Đảng Cộng sản Trung Quốc” đã có tác dụng tăng cường quản lý đảng nghiêm minh hơn. Tác giả cuốn sách đã khái quát đặc điểm của cán bộ, công chức ở Trung Quốc như sau: Phạm vi của cán bộ, công chức của Trung Quốc không chỉ bao gồm cán bộ, nhân viên của cơ quan nhà nước, hơn nữa bao gồm cả cán bộ làm công tác Đảng của đảng cầm quyền; cán bộ, nhân viên của các đơn vị sự nghiệp công, nhân viên quản lý giám sát và 11 kinh doanh tài sản nhà nước và tập thể, cũng như cán bộ, nhân viên trong các đoàn thể nhân dân và một số đoàn thể xã hội [54, tr. Đặc điểm này đặt ra những thách thức gay gắt đối với việc củng cố địa vị cầm quyền của Đảng; biểu hiện như lòng nhiệt tình cách mạng và ý thức trách nhiệm của một số cán bộ, đảng viên không cao, tư tưởng, tác phong không đúng đắn; xa rời quần chúng, tham nhũng, thoái hóa, biến chất làm suy giảm quyền uy của Đảng và niềm tin của quần chúng nhân dân. Nguyễn Xuân Cường (2022), Tổng quan tiến trình 100 năm Trung Quốc hóa chủ nghĩa Mác [36].
Tác giả khẳng định, “Trung Quốc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc là vấn đề vô cùng quan trọng đối với sự thành công của đất nước Trung Quốc, đồng thời cũng đặt ra các vấn đề đối với các chính đảng trên thế giới” [36, tr. Có nhiều bài học được rút ra, trong đó có bài học về không ngừng nâng cao năng lực lãnh đạo, đổi mới phương thức cầm quyền, xây dựng Đảng nghiêm minh toàn diện. Tác giả nhấn mạnh, nhân tố có ý nghĩa then chốt là tư tưởng và đường lối đúng đắn của đảng, là tổ chức đảng TSVM, là vai trò tiên phong gương mẫu của cán bộ, đảng viên. trong đó, “vai trò tiên phong gương mẫu của cán bộ, đảng viên là vấn đề cốt lõi, chi phối nhiều vấn đề khác” [36, tr.
Các công trình nghiên cứu công tác xây dựng đảng, xây dựng đội ngũ đảng viên trong quân đội Chương Tư Nghị (2006), công tác đảng, công tác chính trị trong học viện, nhà trường Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc trong thời kỳ đổi mới [78]. Các tác giả đã đề cao vai trò, tầm quan trọng của chi bộ trong lãnh đạo, giáo dục, rèn luyện đội ngũ đảng viên và khẳng định: “Giáo dục cho đảng viên là một mắt xích trọng tâm về xây dựng Đảng, tăng cường đội ngũ của Đảng, nâng cao chất lượng đảng viên, là một công tác quan trọng mang tính thường xuyên của chi bộ đảng” [78, tr. Hình thức và phương pháp tiến hành giáo dục, rèn luyện đảng viên cũng phải rất đa dạng, phong phú, vừa phải tổ chức 12 tốt giáo dục tập thể lại phải chú ý giáo dục đặc biệt, vừa phải kiên trì giáo dục tri thức lý luận vừa phải coi trọng chỉnh đốn tư tưởng tác phong cho đảng viên. Đồng thời với giáo dục phải quản lý chặt chẽ và rèn luyện đội ngũ đảng viên một cách thường xuyên cả trong lúc làm việc và lúc xã giao.