Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CHUYÊN VIÊN TỔ CHỨC CÁN BỘ TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1. Các nghiên cứu về phát triển đội ngũ viên chức trường đại học Khi thế giới chuyển dần sang nền kinh tế chủ yếu dựa trên tri thức và xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế thì NNL, đặc biệt là NNL chất lượng cao càng thể hiện vai trò quyết định đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia. Vì vậy, phát triển đội ngũ viên chức trường ĐH đã giành được sự quan tâm của nhiều quốc gia, nhiều tổ chức quốc tế và nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước.
Các nghiên cứu về vị trí, vai trò của đội ngũ viên chức trường đại học Tuyên ngôn của “Hội nghị thế giới về GDĐH thế kỷ 21 - Tầm nhìn và Hành động” (Paris, 10/1998) [91] nhấn mạnh: “Vì xã hội ngày càng dựa vào tri thức, GDĐH và nghiên cứu hiện nay hoạt động như là các thành phần quan trọng của sự phát triển bền vững văn hóa, kinh tế - xã hội và môi trường đối với mọi người, mọi cộng đồng và mọi dân tộc” [82]. Hơn lúc nào hết, vai trò của giáo dục nói chung và GDĐH nói riêng chính là tạo ra một nguồn lực tốt “nhằm đảm bảo tính độc lập về trí tuệ, sáng tạo và nâng cao tri thức, nhằm giáo dục và tạo ra những công dân có trách nhiệm và sáng suốt và những chuyên gia có chất lượng mà nếu không có họ thì không một dân tộc nào đạt được những tiến bộ về kinh tế, xã hội, văn hóa hoặc chính trị” [82]. Theo các tác giả Maria Hendriks, Hans Luyten, Jaap Scheerens, Peter Sleegers và Rien SteenJaap Scheerens [115], con đường quan trọng bậc nhất để nâng cao chất lượng GDĐH là phát triển NNL. Cũng trên quan điểm đó, tác giả Linda Darling- Hammond [98] khẳng định, không thể có một trường ĐH danh tiếng nếu thiếu một NNL xuất sắc.
Tác giả Nguyễn Trọng Đặng [31] cho rằng “giáo dục đại học với tư cách là kênh chủ yếu, được xác định là một công cụ quan trọng hàng đầu tác động đến nguồn nhân lực, quyết định khả năng phát triển nguồn nhân lực” và xem GDĐH là “cái máy cái sinh ra các máy móc khác”. Để GDĐH “hoàn thành sứ mạng nâng cao dân trí và phát triển nguồn nhân lực cao cho đất nước” [31] với cách tiếp cận khác nhau, cũng như mức độ phát triển và triết 9 lí vận hành GDĐH không giống nhau; mỗi quốc gia đều có những triết lý khác nhau nhằm phát triển GDĐH. Tuy nhiên, điểm chung nhất là các quốc gia trên thế giới đã rất coi trọng việc xây dựng một nền giáo dục tiên tiến, hiện đại và chất lượng; trong đó, việc phát triển đội ngũ nhà giáo và CBQL là yếu tố tiên quyết quyết định đến chất lượng giáo dục. Tương tự, tác giả Đoàn Thị Thu Hương [44] cho rằng: trong quá trình phát triển các trường ĐH thì vấn đề phát triển NNL của nhà trường rất được coi trọng, “nó là một yếu tố quan trọng tạo nên sự thành công”.
Tác giả Nguyễn Minh Đường [32] kết luận: NNL trong trường ĐH có đảm bảo chất lượng thì mới tạo ra các NNL khác, đáp ứng yêu cầu phát triển cho mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội của đất nước. Bởi vì, các trường ĐH chính là nơi đào tạo NNL có phẩm chất và trình độ cao cho đất nước. Ngoài ra, có nhiều bài viết đăng trên báo, tạp chí, kỷ yếu hội nghị, hội thảo khoa học,. của các tác giả là những người đang trực tiếp làm công tác quản lý ở các trường ĐH [48], [61].
đều khẳng định: Đào tạo NNL chất lượng cao là sứ mệnh của trường ĐH, của các cơ sở giáo dục. Trong đó, xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo và CBQL là đặc biệt quan trọng nhằm nâng cao NL đào tạo của nhà trường đáp ứng nhu cầu nhân lực phục vụ sự phát triển kinh tế - xã hội của khu vực và cả nước. Trên cơ sở phân tích vai trò, sứ mệnh của các trường ĐH, rất nhiều nhà nghiên cứu đã đưa ra những giải pháp cụ thể nhằm phát triển đội ngũ viên chức trường ĐH. Các nghiên cứu về giải pháp phát triển đội ngũ viên chức trường đại học Các tác giả như: Catherine Armstrong [86], Speck và Knipe [127], Chapel Hill [109] đều xem NNL (đội ngũ CBQL, giảng viên, chuyên viên) quyết định chất lượng của một trường ĐH và cho rằng các trường ĐH cần hình thành và phát triển các kỹ năng phù hợp với chuyên môn nghiệp vụ, phù hợp với môi trường đang thay đổi, đồng thời với việc tích lũy kinh nghiệm trên lĩnh vực công việc của mình.
Các tác giả cũng đã đưa ra nhiều giải pháp cụ thể nhằm phát triển chuyên môn nghiệp vụ cho CBQL, giảng viên, chuyên viên ở trường ĐH. Đặc biệt, nhấn mạnh sự cần thiết phát triển các kỹ năng nghề nghiệp, đồng thời cần quan tâm tới các yếu tố khác như: niềm tin và NL, chất lượng công việc, sự phát triển tri thức khoa học, tình cảm nghề nghiệp v. của đội ngũ CBVC. Nghiên cứu của J.
Chakpitak [128] đã đề xuất một số giải pháp tập trung vào việc bổ sung và phát triển NL, cũng như việc sử dụng công nghệ và phương pháp đào tạo mới để nâng cao kỹ năng và chất lượng của đội ngũ CBQL, giảng viên và chuyên viên tại các trường ĐH. Các tác giả Đỗ Minh Cương, Nguyễn Thị Doan [14] khi đề cập đến “Phát triển nguồn nhân lực giáo dục đại học Việt Nam" đã xem phát triển NNL là nhiệm vụ trung tâm của tất cả các cơ sở GDĐH. Đồng thời đã đưa ra những giải pháp chủ yếu phát triển NNL GDĐH ở Việt Nam: Hoàn thiện cơ chế và NL quản lý GDĐH; Cải thiện môi trường giáo dục, nâng cao mức sống cho NNL và đầu tư cơ sở vật chất; khai thác các nguồn lực, áp dụng và phát triển quản trị nhân sự tại các cơ sở GDĐH. Theo tác giả Trần Xuân Bách [3], tác giả Cao Tuấn Anh [1] và tác giả Phan Văn Kha [47]: Phát triển đội ngũ viên chức trường ĐH phải dựa trên cơ sở phân tích và đánh giá thực trạng NNL một cách chính xác và các trường ĐH phải xây dựng chiến lược phát triển NNL của mình, đặc biệt là đội ngũ giảng viên.
Cũng trên cơ sở phân tích và đánh giá thực trạng NNL GDĐH, tác giả Phan Văn Kha [47], đã đề xuất một số định hướng phát triển đội ngũ viên chức trường ĐH như: xây dựng chuẩn nghề nghiệp của CBQL, giảng viên, chuyên viên; xác định mục tiêu và giải pháp chiến lược phát triển NNL của nhà trường; điều chỉnh chính sách lương và các chính sách đãi ngộ,. Nghiên cứu khoa học của Nguyễn Văn Hòa [38] đã khảo sát toàn diện thực trạng đội ngũ cán bộ, công chức của 7 trường ĐH thành viên của Đại học Huế từ đó đề xuất 6 nhóm giải pháp nhằm phát triển đội ngũ. Các tác giả Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo [37] đã đề ra việc quản lý và phát triển đội ngũ viên chức trong một nhà trường theo ba vấn đề chủ yếu: đủ về số lượng; mạnh về chất lượng; đồng bộ về cơ cấu. Tóm lại, vấn đề phát triển đội ngũ viên chức trường ĐH đã được nhiều tác giả trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu và đề xuất nhiều nội dung và giải pháp.
Các nghiên cứu về phát triển đội ngũ chuyên viên trường đại học 1. Các nghiên cứu về vị trí, vai trò chuyên viên trường đại học NNL ở các trường ĐH thường được chia thành làm 2 khối: khối viên chức giảng dạy và khối viên chức hành chính. Các tác giả: Miao Lei, Gazi Mahabubul Alam và Aminuddin bin Hassan [116], Xu Yu [133], Sara Karlsso [112] cho rằng: Đội ngũ chuyên viên được coi là một thành 11 phần quan trọng trong lực lượng lao động của các trường ĐH, đóng một vai trò quan trọng, được ví như các chuyên gia hành chính có ảnh hưởng đáng kể đến công tác quản lý của nhà trường. Mặc dù họ không có quyền quyết định chính thức nhưng họ thực hiện các chức năng như cung cấp dịch vụ tích hợp, giải quyết vấn đề, hỗ trợ quyết định, phối hợp quan hệ, giám sát công việc, hỗ trợ quản lý, phối hợp với các khoa phục vụ giảng viên, sinh viên và các bên liên quan để thực hiện mục tiêu của tổ chức.
Giá trị của họ dựa vào năng suất lao động và có ảnh hưởng lớn đến khả năng tồn tại của các trường ĐH. Nghiên cứu của Kumar, K. [113] nhấn mạnh: Sự hài lòng trong công việc của chuyên viên có ảnh hưởng quan trọng đến sự xuất sắc của trường ĐH. Tương tự, Zhang Chunzhu [97] cho rằng: Vai trò của đội ngũ chuyên viên trường ĐH phát triển theo sự tiến bộ của GDĐH.
Tác giả Nguyễn Trọng Đặng [31], Nguyễn Thị Thanh Hương [45], Phạm Thế Kiên [46], Đặng Bá Lãm [49], Mỵ Giang Sơn [72] đều cho rằng: Bên cạnh đội ngũ giảng viên là người trực tiếp giảng dạy, nghiên cứu khoa học, được xem là “cỗ máy cái” đặc biệt quan trọng trong việc tạo nên chất lượng của một trường ĐH thì đội ngũ chuyên viên được xem lực lượng trợ giúp, tham mưu cho công tác quản lý, là “những người tư vấn”; những người thu thập hệ thống hóa và phân tích dữ liệu giúp cho việc ra quyết định và những người thực hiện các công việc sự vụ, hành chính, rất cần thiết cho hoạt động quản lý. Đây lực lượng trợ giúp cho công tác QLGD nói chung, quản lý GDĐH nói riêng, họ góp phần quyết định chất lượng đào tạo của một trường ĐH, quyết định sự phát triển và tồn tại bền vững trong một trường ĐH. Chính vì vậy, để phát triển NNL của mình, các trường ĐH cần phải quan tâm phát triển đội ngũ chuyên viên. Ngoài ra, có rất nhiều nghiên cứu đề cập đến vị trí, vai trò, chức năng của đội ngũ chuyên viên trường ĐH và đều cho rằng: Đội ngũ chuyên viên trong các trường ĐH có chức năng tham mưu, giúp lãnh đạo thi hành những chính sách, các hoạt động trong lĩnh vực công tác, là cầu nối giữa lãnh đạo nhà trường với các đơn vị chuyên môn và với người học.