MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Thanh niên là lớp người quyết định tương lai của mỗi quốc gia, dân tộc. Muốn biết tương lai của một đất nước ra sao hãy nhìn vào lớp trẻ của họ, trong đó có tầng lớp thanh niên. Thanh niên là một lực lượng xã hội to lớn, với vai trò lả chủ nhân tương lai họ phải thực hiện sứ mệnh quan trọng của mình, đó là kế nhiệm và tiếp tục sự nghiệp của những người đi trước để lại, giao phó.
Chủ tịch Hồ Chí Minh coi thanh niên là động lực chủ yếu của cách mạng, “là người chủ tương lai của nước nhà” (Hồ Chí Minh, Về giáo dục thanh niên, Nxb. Thanh niên, tr.84), “Một năm bắt đầu từ mùa xuân, cuộc đời khởi đầu từ tuổi trẻ. Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội” (Hồ Chí Minh, Về giáo dục thanh niên, Nxb. Thanh niên, Tr.
Hồ Chí Minh cho rằng thanh niên là một bộ phận quan trọng trong cộng đồng dân tộc. Họ là chủ tương lai của đất nước, không chỉ vì thanh niên là bộ phận trẻ, khoẻ, dám nghĩ, dám làm, năng động, sáng tạo, giàu ý chí, nghị lực và ước mơ hoài bão vì: “Thanh niên là những đội quân xung kích trên các mặt trận”, Người còn coi: “Thanh niên là lớp người tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niên già, đồng thời là phụ trách dìu dắt thế hệ thanh niên trong tương lai”, “Thanh niên là người xung phong trong công cuộc phát triển kinh tế văn hoá”, “Thanh niên là lực lượng cơ bản trong bộ đội, công an và dân quân tự vệ”. Thanh niên là đạo quân xung phong tất thắng trong sự nghiệp xây dựng một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh” (Hồ Chí Minh – Bàn về thanh niên, Nxb. Thanh niên, 1970, tr.83) Đảng ta chỉ rõ: “Thanh niên là lực lượng xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc.
Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nước bước vào thế kỉ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hay không phần lớn tuỳ thuộc vào lực lượng thanh niên” (Nghị quyết Ban chấp hành trung ương Đảng lần thứ IV(khoá VII)). Như vậy, Bác Hồ, Đảng và Nhà nước ta đã nhận thức rất rõ về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Tuy vậy, do điều kiện kinh tế nước nhà còn nhiều khó khăn nên việc đầu tư, chăm lo đời sống cho tầng lớp thanh niên còn nhiều hạn chế. Đặc biệt là các bạn thanh niên ở nông thôn, vùng núi, vùng sâu vùng xa và lực lượng thanh niên “yếu thế” ở thành thị.
Thanh niên đang rất cần có sự quan tâm, giúp đỡ từ phía nhà nước, xã hội. Mà vấn đề có ý nghĩa sống còn với thanh niên hiện nay đó là việc làm. Thủ đô Hà Nội là thành phố lớn nhất phía bắc nước ta, là một trong hai trung tâm kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội lớn nhất cả nước. Những năm trở lại đây, dòng di cư từ nông thôn ra Hà Nội ngày càng mạnh mẽ.
Trong dòng di cư ấy có một lực lượng lớn đó là thanh niên từ khắp các vùng nông thôn về đây lao động kiếm sống. Tuy còn trẻ tuổi nhưng do hoàn cảnh gia đình nên các bạn phải xa quê hương, xa những người thân yêu đến chốn thị thành với mong mỏi tìm kiếm việc làm, tìm kiếm những cơ hội cho riêng mình. Mặc dù vậy, dưới những tác động của yếu tố chủ quan: trình độ, nhận thức, cũng như khách quan: thị trường lao động việc làm, những cám dỗ của cuộc sống, sức hút của đồng tiền nên không phải lúc nào thanh niên cũng tìm được những công việc phù hợp, như mong muốn. Thậm chí, có những bạn phải làm những việc rất nặng nhọc, bị ngược đãi, có khi cả vi phạm pháp luật.
Những điều kiện như trên không những ảnh hưởng xấu đến sự hình thành và phát triển nhân cách của các bạn trẻ mà nó còn là nguyên nhân sâu xa của các tệ nạn cùng hàng loạt các vấn đề xã hội bức xúc ở đô thị. Do đó, cần phải có sự quan tâm hơn nữa của cơ quan chức năng, chính quyền địa phương các cấp từ trung ương đến 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cơ sở nhằm giải quyết các vấn đề: việc làm, nhà ở, đào tạo nguồn nhân lực, tạo điều kiện để họ phát triển, góp phần vào thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội đất nước, đồng thời khắc phục tình trạng di cư ồ ạt của dân cư từ nông thôn ra thành thị nói chung và của thanh niên nói riêng. Xuất phát từ những lý do trên tôi quyết định lựa chọn đề tài: “Việc làm của thanh niên lao động tự do từ nông thôn ra Hà Nội” làm đề tài luận văn của mình. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Thời kỳ trước những năm 1986, để phục vụ cho mục tiêu phân bố lại dân cư và lao động trong cả nước, nhiều công trình nghiên cứu về di cư có tổ chức được thực hiện ở Việt Nam.
Cũng như một số nước đang phát triển ở Châu Á, nghiên cứu về di dân tự do từ nông thôn ra đô thị ở Việt Nam chỉ thực sự phát triển trong những năm gần đây khi mà các dòng người di cư tự do từ các vùng nông thôn ồ ạt đổ về các vùng đô thị gây nên những xáo trộn về mặt xã hội cũng như chính trị cả nơi đến và nơi đi, đặt ra hàng loạt vấn đề phải giải quyết. Xu hướng này tăng mạnh từ những năm 90 đến nay và sẽ tiếp tục tăng cao trong những năm tới khi mà nền kinh tế thị trường, công cuộc CNH, HĐH đang được đẩy mạnh hơn lúc nào hết và những điều kiện về việc làm, đời sống của lao động nông thôn còn chưa bắt kịp được với cuộc sống đô thị. Do tính chất bùng phát như vậy, dòng người di cư từ nông thôn vào đô thị đã thu hút sự quan tâm đặc biệc của các nhà kinh tế học, dân số học, chính trị học và cả những nhà xã hội học. Trong thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu về di dân thuộc các cấp, các ngành khác nhau, được thực hiện dưới sự hỗ trợ của các tổ chức trong và ngoài nước, như các dự án: VIE/89/03 – 1992, VIE/88/P02 – 1994, VIE/93/P02 -1996 về di dân ở Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM).
Bên 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cạnh đó còn có các dự án VIE/95/004 của Cục Định canh Định cư và vùng kinh tế mới về di dân nông thôn ra đô thị ở Việt Nam do UNDP tài trợ, và Đề tài Di dân và phát triển ở Việt Nam: Những vấn đề nổi bật cần xem xét về chính sách. Tài liệu hội thảo về Di dân, phát triển và giảm nghèo của PGS.Đặng Nguyên Anh (2009). Những dự án này nghiên cứu ở tầm vĩ mô với các tiếp cận kinh tế học và dân số học đã cho chúng ta thấy bức tranh về thực trạng của sự di dân nông thôn - đô thị ở nước ta giai đoạn hiện nay. Năm 1997, Viện Xã hội học (XHH) tiến hành khảo sát: “Di dân và sức khoẻ” trong khuôn khổ dự án quốc tế do quỹ dân số Liên hợp quốc (UNFDA) tài trợ.
Cuộc khảo sát nhằm đánh giá bản chất, nguyên nhân, hậu quả của di dân tự do nông thôn - đô thị trong bối cảnh chuyển đổi nền kinh tế thị trường ở nước ta. Đề tài: “ Các yếu tố thúc đẩy làn sóng di dân tự do nông thôn ra đô thị trong quá trình chuyển đổi kinh tế hiện nay ở Việt Nam và những ảnh hưởng của nó tới sự phát triển kinh tế xã hội ở nông thôn và đô thị” của Thân Văn Liêm (Chương trình nghiên cứu VN – HN(VNRT) – Nxb. Nông nghiệp TPHCM, 1997), với nội dung chủ yếu tập trung đánh giá thực trạng di cư tự do (theo mùa vụ) tới Thành phố HN, đề xuất các kiến nghị để giải quyết vấn đề di cư tự do. Đề tài: “Di dân, nguồn nhân lực, việc làm và đô thị hoá ở Thành phố Hồ Chí Minh”, Dự án VIE/93/P02, Hà Nội, 1996.
Do viện nghiên cứu TPHCM thực hiện. Tất cả đều nói về vấn đề di dân, tình hình di dân, tác động của di dân đến các vấn đề kinh tế xã hội ở một số thành phố Đề tài: “Thực trạng đời sống của nhóm thanh thiếu niên từ nông thôn ra Hà Nội lao động kiếm sống tại địa bàn Quận Cầu Giấy – Hà Nội”, 2002, của Lê Thanh Mai. Với nội dung mô tả thực trạng đời sống của thanh thiếu 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com niên nông thôn ra HN lao động kiếm sống tại Quận Cầu Giấy, đề xuất một số giải pháp, khuyến nghị nhằm ổn định và nâng cao đời sống cho thanh thiếu niên lao động ngoại tỉnh. Đề tài: Tìm hiểu việc làm và đời sống của lao động nữ nông thôn di cư tự do trên địa bàn Hà Nội hiện nay, 2001, của Nguyễn Thị Thanh Thảo.
Đề tài đã đi vào phân tích thực trạng việc làm và đời sống của nữ lao động nông thôn di cư tự do ở Hà Nội. Qua đó, đưa ra kiến nghị và giải pháp để giải quyết việc làm và ổn định đời sống cho lao động nữ di cư tự do ở Hà Nội. Ngoài ra, còn có nhiều đề tài khác nghiên cứu khá sâu về di dân tự do. Trong vấn đề nóng bỏng này các tác giả đã có nhiều cố gắng góp phần giải đáp các khía cạnh khác nhau của vấn đề, đồng thời phân tích các tác nhân thúc đẩy, những ảnh hưởng tích cực, tiêu cực của quá trình di dân nông thôn - đô thị đối với sự phát triển kinh tế xã hội của đô thị cũng như sự ổn định đời sống gia đình xây dựng nông thôn mới.
Đặc biệt, những năm gần đây Viện XHH đã có một số nghiên cứu xoay quanh vấn đề di dân nông thôn - đô thị. Qua đó, các tác giả đã phần nào mô tả thực trạng, vai trò và tác động của quá trình di dân đến xã hội ở tầm vĩ mô và vi mô. Những nghiên cứu đó lần lượt được đăng trên các tạp chí XHH như: Di dân nông thôn - đô thị với nhà ở, một số vấn đề xã hội, Tạp chí XHH số 2 năm 1997, Vai trò di dân nông thôn - đô thị trong sự nghiệp phát triển nông thôn hiện nay, Tạp chí XHH số 4 năm 1997, Di dân và quản lý di dân trong giai đoạn phát triển mới, Tạp chí XHH 3, 4 năm 1999.