Chương 1: MỘT SỐ VAN BE LÝ LUẬN VE HỢP DONG VI PHAM QUY ĐỊNH BẮT BUỘC VẺ HÌNH THỨC 1. Khái quát chung về hợp đồng và hình thức của hợp đẳng 1. Khái niệm, đặc diém hợp đồng và hành thức của hợp đông 1.111 Khải niệm đặc điểm hợp đồng Đề tôn tại và phát triển, mỗi cá nhân cũng như tô chức phải tham gia vào nhiều mdi quan hệ xã hôi khác nhau. Trong đó, việc các bên thiết lập với nhau những quan hệ để qua đó chuyển giao cho nhau những lợi ích vật chất nhằm đáp ứng nhu câu sinh hoạt, tiêu ding, đóng một vai trò quan trong, là một yếu tó đối với mọi đời sông xã hôi.
Trong quan hệ trao đổi, nêu các bên bay tö ý chí của minh và cùng thông nhất ý chi dé đạt được môt mục đích nhất định thì đó goi lả hợp đông Khi các bên phải chuyển giao tiên, tai sản. cho nhau hay phải lam hoặc không lam một công việc nào đó nhằm đáp ứng nhu câu của nhau trong đời sông thì giữa ho hình thành quan hệ hợp đồng dân sự. Hop đồng là một trong những loại GDDS! có nguôn gốc từ xa xưa và có mức độ tôn tại phô biến gắn liên bới sự phát triển kinh tế, xã hôi. Có thể nhận thây, sự tôn tại của hợp đông đã được pháp luật ghi nhận và gọi tên khác nhau qua các thời ky.
Bô Dân luật Bac Ky năm 1931, Điêu 644(2) gọi hợp đồng la khé ước “Khê ước là một hiệp ước của một hay nhiều người cam đoan với một hay nhiều người khác đề tặng cho, đề làm hay Rhông làm cái gi”. Tại Điều 608(2) Bộ Dân luật Trung Ky năm 1936 quy định: “Kế ước la một hiệp ước của một người hay nhiều người cam đoan với một hay nhiều người khác dé chuyển giao, dé làm hay không làm cái gỉ”. Mặc dù nôi hàm của hai khái niệm nay không bao quát được yêu tô tạo lập hau qua pháp lý, song theo ý kiến của một tác gia là vì khái niệm hợp đông của hai bộ luật nay chiu ảnh hưởng sâu sắc bởi BLDS Pháp năm 1804, do những chuyên gia pháp lý thời đó là người Pháp hoặc tiếp thu nên khoa học ' Điều 116 BLDS năm 2015 pháp lý Pháp”, tuy nhiên hai khái niệm này đã nêu rõ được ban chat quan trọng của hợp đồng là sự thoả thuân, thông nhất ý chí của các bên. Đến Pháp lệnh Hợp đồng năm 1991 vả các BLDS sau nảy đã không còn goi hợp đồng là khé ước mà sử dung thuật ngữ pháp ly “hop đồng dan sự" Cách gọi nay đang thể hiện su phân biệt giữa hợp đồng dân sự va hợp đồng kinh té khi xác định cu thể về mục đích của sự thoả thuận là “nhdon đáp ting niu cẩm sinh hoạt, tiêu đìng”.
Theo một nghiên cứu, lý do BLDS năm 1995 sử dung thuật ngữ nay xuất phát từ hoàn cảnh ra đời của bộ luật khi đất nước vừa mới bắt đầu quá trình đôi mới sang nên kinh tế thi trường, vẫn còn sự phân biệt giữa hợp đông kinh tê va hợp dong dân sự. Ngày nay, với nhận thức hop đồng là sự thoả thuận dé xác lập các quan hệ tư giữa các chủ thể nên pháp luật về hợp đông không phân biệt giữa hop đông dân sự với các hợp đông khác, mặc dù vẫn có các luật riêng để điêu chỉnh các hợp đồng thuộc các lĩnh vực chuyên ngành. Chính vi vây, định nghĩa vé hợp đông trở nên khải quát và rộng hơn: “Hop đồng ia sự thoả thuận giita các bên về việc xác lập, thay đối hoặc chấm đứt quyền, ngiữa vụ dân sự”. Xét về ban chất, hợp dong được tao ra bởi sự thoả thuận của các bên, là kết quả của quá trinh thương thao và thông nhất ý chí giữa các bên dé làm phat sinh, thay đôi, cham đứt các quyền và nghĩa vụ đối với nhau, trừ những quyền và nghĩa vụ mà pháp luật có quy định la không thé thay đôi hoặc cham đút bằng thoa thuận của các bên Xét về vi trí, vai trò của hop đông theo nghĩa hẹp thì hợp đồng là môt loại GDDS, là một căn cứ pháp lý làm phát sinh, thay đôi, châm đứt quan hệ pháp luật dân sự.
Như vậy, hop đông là phương tiện pháp lý dé các bên tạo lập quan hệ nghĩa vụ. Có thé nói, định nghĩa trên đã hàm chứa tat cä dâu hiệu mang tính bản 3 Xem Trân Kần, Nguyễn Khắc Thm (2019), ““42uát niém hp đồng và những nguyên tắc cơ bẩn cha hệ thống pháp luật hop đồng Việt Nam’, <Atip-lNyvnr ]apphap vavPageshinnac Ainchitiet aspx Rinmacid=2 10246, truy cập ngày 19/01/2024> Š Xem Trần Kiên, Nguyễn Khắc Thu (2019), tldd chú thích 2,truy cập ngày 19/01/2024 3 Trường Daihoc Luật Hi Nội (2022), Giáo minh Luật din su Việt Nam (tập I), Nxb Tư pháp , Hà Nội, tri163 ` Điều 385 Bộ Mật din sự năm 2015 § chất của hợp đông và thé hiện rố chức năng, vai trò của hợp đông trong việc lam phát sinh, thay đổi, châm dứt quan hệ pháp luật. Các đặc điểm đặc trưng của hợp đồng bao gém (i) Về cơ sở hinh thành hợp đồng: Hop đông được hình thanh trên cơ sở thoa thuận giữa các bên chủ thể, yêu tố thoä thuận của các chủ thé la tiên dé của hợp đông va được xem la tuyệt đối”. Đây là đặc điểm dé phân biệt giữa hợp đông và hành vi pháp lý đơn phương.
(ii) Hậu quả pháp I} khi giao kết hop đồng: Hợp đông được giao kết sẽ là cơ sở dé làm phát sinh, thay đổi hoặc châm đứt các quyên vả nghĩa vụ của các chủ thể trong hợp đồng Thông qua hợp đông ma các chủ thể tạo ra sự rang budc về quyền và nghia vu với nhau. 1112 Khải niệm đặc điểm hình thức của hop đồng Theo nghĩa chung thì hình thức là “todm thé nói chung nhiing gi làm thành mặt bề ngodt của sự vật, cái chứa dung hoặc biểu hiện nội dung”"8 hoặc là “cách thé hiện, cách tiền hành một hoạt động "®. Theo chủ nghĩa Mác ~ Lénin, hình thức là phạm tra chỉ phương thức tôn tai và phát trién của su vật, hiên tượng đó. Không có một hình thức nao không chứa đưng nội dung, đông thời không có một nội dung nao không tôn tại trong một hình thức nhất định? Ở góc đô triết học, nội dung và hình thức của các sự vật, hiện tượng là cặp phạm trù cơ bản, thể hiện “những yêu tổ, những quá trình tạo nên sự vật" và là “phương thức tôn tại và phát triển của sự vật".
Tuy nhiên tiếp cận dưới góc độ khoa học pháp lý, nghiên cứu xuyên suốt quá trình sửa đổi của các BLDS, không có bộ luật nao quy định khái niệm của hình thức hợp đông. Có nhiêu tác giả đưa ra các quan điểm khác nhau về hình thức hợp đông. Một số tác giả xem hình thức của hợp dong chi là phương tiện, cách thức thể hiện “Lê Minh Hing (2010), Eiểu lực của hop ding theo quo din cña pháp luật Việt Neon Luin in Tiên sĩ Luật học, Trường Đại họcLuit Thánh phố Hồ Chí Mmh,tr. 12 ` Dinh Vin Thánh, “Đắc mung pháp tý của hop ding dé su”, Tap chi Luật hoc ,số 04/1999 tr.
19,20,23 * Viện Ngôn ngữ học (2000), Từ điển riếng Viet, Nx. Da Ning, Da Ning,tr443 ” Viên Ngôn ngữ học, Sdd,tr 442 '° Nguyễn Viết Thông (tang chủ biện), Giáo trinh Những nguyễn ii cơ bein cũa chủ ngiĩa Mác- Livan, Nob Chính trị quốc gia - Sythật, Hi Noi, tr 93-84. '! Nguyen Kim Moin (2012), Hink duức hop đồng đâm sic- Lý luận và duc tiễn, Khoá tận totnghiip,Khoa Luật, Daihoc Cin Tho, tr.14 9 nội dung của hợp đông, chang hạn như: “ Hinh fhức của hợp đồng là phương tiên ghi nhận nội dung, lưu trữ truyền tải nội dung của hợp đồng” hay là “cách thức thé hiện sự thoả thuận giữa các bên" Ê, cụ thé là những biểu hiện bên ngoài của nội dung đã được cam kết, thoa thuận giữa các bên chủ thể. Có tác giả còn dé cập đến hình thức hợp đồng như là một phương thức ký kết thoả thuận giữa các bên°.
Trên tinh than đó, một tác giã đã đưa ra quan điểm vé hình thức hop đông mang tinh chất tông hop như sau: “Hinh thức hợp đồng là sự biểu hiên ra bên ngoài của nội dung hợp đồng gồm tông hop các hình thức, thủ tục, phương tiên đề thé hiện và công bỗ ý chi của các bên, ghi nhận nội dung hop đồng và la sự biểu hiện cho sự tôn tại của hop đồng"'5_ Nghiên cứu pháp luật nước ngoài, có quan điểm cho rằng “ Hữnh thức hop đồng được hiễu là cách thức mà hợp đồng được tạo r4", cũng có quan điểm cho rang hình thức hợp đông “Ja cách thức ma việc giao két hợp đồng phải được đánh dẫu hoặc giủ lại"”® Tuy nhiên, đó cũng chỉ lả quan điểm của một số học giả dua ra về khái niệm hình thức hợp đồng chứ nhìn chung luật nước ngoải cũng không có quy định về khái niệm này. Theo người viết, dé đưa ra một khái niệm hoản chỉnh vả biểu hiện đây đủ vai trò của hình thức hợp đông, can phải xem xét hình thức của hợp đồng một cách toàn điện từ nhiều khía cạnh: la phương tiện thé hiệný chí của các bên đông thời cũng la cách thức, thủ tục công bồ ÿ chí đó. Như vay, có thé đưa ra khái niêm hình thức của hợp đồng như sau: “Hinh ức hợp đồng là cách thức, thi tục, phương tiên đề thé hiện và công bố ÿ chí của các bên hay còn goi là nội dung của hợp đồng sau kit thoä thậm “ Hình thức của hợp đông có một số đặc điểm sau !‡ Lê Thị Bich Tho (2002), “Hop đồng kinh tế vỗ Inéu và hậu quả pháp lý của hop đồng kinh tế vô liệt", Thông tứ khoa học pháp I, chuyên đề số *,tr 48. : 13 Viên Khoa học pháp by - Bộ Tư phúp (2006), Từ điển Luật hoc, Nx Từ điển Bich Khoa - Tư pháp, Hà Nội, tr363.
!* Trường Đai học Luật Hi Nội (2022), tld chú thích 4 ,.191 !* Phạm Hoàng Giang (2007), ‘Anh Tướng của dé kiện lònh thức đến liệu lực hop dong”, Tap chí Nhà xước và pháp hút, @),tr.$7 : "Le Minh Hùng (2015), Hinh tute của hop đẳng, Neb. Hong Đức, Hà Nội, tr 16. !? Ceis Tenmer (2014), Contract kem, Key facts key cases, London, tr 55. !* Ravin Peel (2015), The law of contract, 14* edition, Landon, tr 583 10 Một là, về nguyên tắc, hình thức của hợp đồng được tự do lựa chọn Co thé nói rằng “tự đo ý chí là nền tang hình thành hop đồng Không có te do ý chí không thé hình thành quan hệ hop đồng và ngược lai".