CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ VĂN HÓA ỨNG XỬ DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm giao tiếp, ứng xử Giao tiếp là hoạt động giao lưu, tiếp xúc giữa con người với con người (Nguyễn Hữu Nhân, 2012). Trong quá trình đó, các bên tham gia tạo ra hoặc chia sẻ thông tin, cảm xúc với nhau nhằm đạt được mục đích giao tiếp.
Ứng xử là cách thức con người lựa chọn để đối xử với nhau trong giao tiếp sao cho phù hợp và hiệu quả; Là phản ứng của con người khi nhận được cách đối xử của người khác, trong những tình huống cụ thể. Văn hóa giao tiếp, ứng xử là những hành vi ứng xử được con người lựa chọn khi giao tiếp với nhau, sao cho vừa đạt được mục đích giao tiếp ở một mức độ nhất định, vừa mang lại sự hài lòng cho các bên, phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện cụ thể. Ứng xử được thực hiện bởi các cá nhân cụ thể, được thực hiện trong các quan hệ xã hội nhất định. Ứng xử được điều tiết bởi những chuẩn mực xã hội quy định cho mỗi vị trí xã hội mà con người đảm nhận (Bộ y tế, 2012).
Phụ thuộc vào trình độ nhận thức chung, tri thức cần thiết phục vụ cho mục đích và nội dung giao tiếp, thái độ giữa chủ thể và đối tượng giao tiếp. Ứng xử là sự giao thoa có tính nghệ thuật giữa cái tôi tự nhiên và cái xã hội trong bản chất con người. Trong ứng xử, người ta chú ý đến nội dung tâm lý hơn là những nội dung công việc, cái ý thức và cái vô thức. Ứng xử thường mang tính chất tình huống.
Vậy, ứng xử là những phản ứng, hành vi của con người nảy sinh trong quá trình giao tiếp, do những rung cảm cá nhân kích thích nhằm lĩnh hội truyền đạt những tri thức, vốn sống kinh nghiệm của cá nhân, xã hội trong những tình huống nhất định. Vai trò của kỹ năng giao tiếp, ứng xử: Giao tiếp là hoạt động diễn ra hàng ngày, hàng giờ trong cuộc sống và trong cơ quan, công sở. Do vậy, kỹ năng giao tiếp 7 tốt hay chưa tốt, phù hợp hay chưa phù hợp, đều có tác động tích cực hoặc tiêu cực đến hiệu quả hoạt động của các cơ quan, tổ chức và mỗi cá nhân (Bộ y tế, 2018). Nếu mỗi thành viên có kỹ năng giao tiếp, ứng xử tốt sẽ góp phần tạo nên sự thống nhất, cố kết tập thể, tạo nên sức mạnh nội lực để hoàn thành các mục tiêu, kế hoạch đặt ra; Tạo ấn tượng tốt với khách, khẳng định thương hiệu và uy tín trong xã hội.
Ngược lại, nếu kỹ năng giao tiếp của một số hoặc nhiều thành viên không phù hợp sẽ đưa đến những tác động tiêu cực như: mất đoàn kết, các thành viên không gắn bó và hết lòng vì tập thể, hiệu quả hoạt động của toàn cơ quan bị giảm sút… 1. Văn hóa ứng xử và văn hóa ứng xử trong doanh nghiệp 1. Văn hóa ứng xử Văn hóa ứng xử là hành vi ứng xử, cách ứng xử của con người đạt giá trị chuẩn mực văn hóa chân - thiện - mỹ, tức là ứng xử có văn hóa; là một lĩnh vực đời sống văn hóa sinh động, phong phú của con người diễn ra hàng ngày. Đó cũng chính là sức mạnh mềm làm nên nét đẹp và là chìa khóa thành công của mỗi người, mỗi tổ chức (Phan Hiền, 2022).
Văn hóa ứng xử không chỉ ảnh hưởng đến cuộc sống đời thường mà còn quyết định đến hiệu quả làm việc của cơ quan, tổ chức cũng như mức độ thành công trong sự nghiệp mỗi cá nhân. Kỹ năng giao tiếp - văn hóa ứng xử thể hiện rõ rệt về năng lực trí tuệ, khả năng tư duy và ứng xử văn hóa của con người, bộc lộ khả năng của người đó trong thực tiễn cuộc sống công tác ở cơ quan, công sở cũng như trong gia đình, ngoài xã hội. Ngày nay, con người Việt Nam giao tiếp trong môi trường giao lưu hội nhập quốc tế, cần phải phát triển văn hóa ngoại giao, văn hóa đối ngoại, ứng xử văn hóa trong các quan hệ quốc tế, phát triển sức mạnh mềm của văn hóa dân tộc. Trên thực tế, không phải ai cũng nhận thức được tầm quan trọng của văn hóa ứng xử và không phải ai cũng biết ứng xử có văn hóa.
Đặc biệt, trong khi giao tiếp chính là quá trình xác lập và phát triển mối quan hệ, tiếp xúc giữa con người ứng xử với nhau, nhằm thỏa mãn những nhu cầu nhất định của cả hai bên, từ đó hợp tác để cùng phát huy sở trường của các bên, cùng phát triển. Văn hóa ứng xử doanh nghiệp Văn hóa ứng xử trong doanh nghiệp được định nghĩa là những mối quan hệ ứng xử giữa các cấp trong cùng một tổ chức kinh doanh. Cụ thể, đây là cách thức giao tiếp và đối xử giữa lãnh đạo và nhân viên, giữa nhân viên đồng cấp với nhau và giữa con người với công việc. Văn hóa ứng xử được xây dựng dựa trên văn hóa nội bộ doanh nghiệp và văn hóa ứng xử của cộng đồng.
Văn hóa ứng xử sẽ quyết định đến việc tạo dựng hình ảnh, bản sắc và thậm chí là vòng đời của doanh nghiệp. Bởi mỗi cá nhân trong tổ chức đều có tính cách riêng biệt, việc hòa hợp, gắn kết giữa họ không phải là điều dễ dàng. Thêm vào đó, hiệu suất công việc cũng chịu tác động rất lớn của văn hóa ứng xử trong doanh nghiệp. Văn hoá ứng xử trong doanh nghiệp là một phần văn hoá doanh nghiệp.
Các mối quan hệ trong nội bộ doanh nghiệp được xây dựng, duy trì và phát triển bền vững sẽ tạo ra mối liên kết chặt chẽ trong toàn doanh nghiệp cũng là nguồn nội lực to lớn của mỗi doanh nghiệp. Bên cạnh đó, môi trường làm việc ngày càng trở nên đa dạng đòi hỏi văn hoá ứng xử phải được thiết lập bền vững. Để xây dựng doanh nghiệp và văn hoá doanh nghiệp bền vững, mỗi doanh nghiệp cần phải xây dựng được những nguyên tắc ứng xử trong nội bộ phù hợp với văn hoá của từng doanh nghiệp Giao tiếp ứng xử trong doanh nghiệp bao gồm các mối quan hệ ứng xử giữa cấp trên với cấp dưới, giữa các đồng nghiệp với nhau, giữa con người với công việc. Các mối quan hệ này có sự tác động qua lại lẫn nhau.
Nếu mối quan hệ này được kết hợp hài hòa với mục tiêu vì lợi ích chung của doanh nghiệp sẽ tạo nên sức mạnh thúc đẩy doanh nghiệp phát triển. Một doanh nghiệp chỉ có thể hoạt động ổn định và phát triển bền vững khi có được sự liên kết chặt chẽ trong nội bộ của mình. Chính vì thế, việc xây dựng và duy trì văn hóa ứng xử trong doanh nghiệp sẽ góp phần tạo nên một môi trường làm việc chuyên nghiệp, hiện đại để hướng tới các mục tiêu phát triển lâu dài. Để xây dựng hình ảnh doanh nghiệp chính là các cư xử giữa cấp trên và cấp dưới, giữa các đồng nghiệp với nhau tạo hiệu quả lớn trong công việc.
Nếu các quy 9 định về văn hóa ứng xử trong doanh nghiệp được ra được mọi nhân viên trong doanh nghiệp hưởng ứng thì có thể thúc đẩy tinh thần làm việc, phát triển khả năng của mọi thành viên, phát huy tính dân chủ của mỗi ngươi. Mọi người trong doanh nghiệp sẽ cùng gắn kết với nhau trên tinh thần hợp tác cùng phát triển và đóng góp vào mục tiêu chung tạo nên sức mạnh đưa doanh nghiệp tiến lên phía trước. Ngoài ra để văn hóa ứng xử doanh nghiệp có bản sắc riêng thì doanh nghiệp phải xây dựng, củng cố các mối quan hệ, chính sách xây dựng trong văn hóa doanh nghiệp. Dù là lãnh đạo hay nhân viên đều phải giữ thái độ chuyên nghiệp, tôn trong công việc mình đang làm.
Có tinh thần trách nhiệm cao, không đổ lỗi cho người khác, thực hiện tốt kế hoạch đề ra và nỗ lực phấn đấu đạt kết quả cao nhất. Các quy tắc ứng xử văn hóa trong doanh nghiệp 1. Chuẩn mực, giao tiếp ứng xử nội bộ Ứng xử với cấp trên: Tuân thủ quyết định lãnh đạo đưa ra và nỗ lực để hoàn thành nhiệm vụ được cấp trên giao; Tôn trọng ý kiến của lãnh đạo, khi có góp ý cần trình bày thẳng thắn, trực tiếp mang tình thần xây dựng; Thể hiện đúng vai trò, vị trí công tác của mình. Trường hợp xảy ra bất đồng trong quan điểm, hay phát hiện lỗi sai của nhà quản lý, thay vì cố gắng tranh cãi hoặc chỉ trích thì góp ý nhẹ nhàng, tế nhị với cấp trên.
Ứng xử với cấp dưới: Ứng xử theo nguyên tắc nghiêm túc trong công việc – bình đẳng thân thiện trong quan hệ xã hội; Thấu hiểu và luôn quan tâm giúp đỡ cấp dưới trong công việc cũng như cuộc sống; tạo điều kiện cho cấp dưới nâng cao năng lực làm việc; Đối xử công bằng và quan tâm kịp thời động viên nhân viên để hoàn thành tốt công việc. Trong vai trò là một nhà lãnh đạo, việc tạo dựng mối quan hệ bền chặt với nhân sự dưới quyền quản lý của mình là vô cùng cần thiết. Chính vì thế, hãy tìm cách xây dựng niềm tin và tình cảm đối với nhân viên, họ sẽ tận lực làm việc cho doanh nghiệp để tập thể có thể hoàn thành tốt mọi mục tiêu đã đề ra Ứng xử với đồng nghiệp: Luôn thể hiện sự tôn trọng, thân thiện, gần gũi; chủ động hợp tác, hỗ trợ, chia sẻ với đồng nghiệp để cùng hoàn thành nhiệm vụ. Các 10 thành viên trong doanh nghiệp có mối quan hệ, ứng xử tốt với nhau sẽ tạo sự đồng thuận, hứng khởi trong công việc; Tăng cường hợp tác, sức mạnh của doanh nghiệp sẽ tăng gấp nhiều lần; Giúp nhân viên có thái độ yên tâm công tác, đạt sự cân bằng công việc và cuộc sống; Làm đẹp thêm hình tượng của doanh nghiệp.
Khi toàn thể doanh nghiệp đã đạt được sự đồng thuận về cách giao tiếp ứng xử, sức mạnh mềm của doanh nghiệp tăng lên mạnh mẽ. Đây chính là yếu tố quan trọng để doanh nghiệp phát triển 1. Ứng xử với đối tác Xây dựng mối quan hệ với đối tác trên nguyên tắc hợp tác bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau, hướng đến sự hợp tác lâu dài và cùng phát triển; Giải quyết thỏa đáng mọi vấn đề của khách hàng, đối tác dựa trên tinh thần tôn trọng quyền lợi lẫn nhau và theo quy định pháp luật. Xây dựng mối quan hệ với khách hàng, đối tác dựa trên tinh thần bình đẳng, hợp tác cùng phát triển.