chương 1. 76 CHƯƠNG 2: VĂN HÓA NHẬN THỨC VỀ GIÁO DỤC TRONG GIA ĐÌNH CỦA NGƯỜI VIỆT TÂY NAM BỘ. Nhận thức về mục tiêu giáo dục của gia đình người Việt Tây Nam Bộ. Nhận thức về nội dung giáo dục của gia đình người Việt Tây Nam Bộ.
Nhận thức về giáo dục các giá trị liên quan đến cá nhân. Giáo dục đạo đức. Giáo dục tri thức. Giáo dục kỹ năng.
Nhận thức về giáo dục các giá trị liên quan đến gia đình, cộng đồng. Nhận thức về vai trò của giáo dục trong gia đình trong tương quan với giáo dục ở nhà trường và giáo dục ngoài xã hội. Nhận thức về vai trò của giáo dục trong gia đình. Nhận thức về mối quan hệ giữa giáo dục trong gia đình với giáo dục ở nhà trường………………………………………………………………………….
Nhận thức về mối quan hệ giữa giáo dục trong gia đình với giáo dục ngoài xã hội……………………………………………………………………………123 Tiểu kết chương 2. 129 CHƯƠNG 3: VĂN HÓA TỔ CHỨC VÀ ỨNG XỬ TRONG GIÁO DỤC TRONG GIA ĐÌNH CỦA NGƯỜI VIỆT TÂY NAM BỘ. Văn hóa tổ chức giáo dục trong gia đình của người Việt Tây Nam Bộ. Tổ chức giáo dục nhìn từ thành viên.
Tổ chức giáo dục nhìn từ hình thức và phương pháp. Tổ chức các hình thức giáo dục. Tổ chức các phương pháp giáo dục. Tổ chức giáo dục nhìn từ không gian và thời gian.
Tổ chức không gian giáo dục. Tổ chức thời gian giáo dục. Văn hóa ứng xử trong giáo dục trong gia đình của người Việt Tây Nam Bộ…………………………………………………………………………………. Văn hóa ứng xử trong giáo dục giữa các thành viên gia đình.
Văn hóa ứng xử trong giáo dục theo trục dọc (cha mẹ và con cái, ông bà và cháu). Văn hóa ứng xử trong giáo dục theo trục ngang (anh chị và em). Văn hóa ứng xử trong giáo dục giữa gia đình với các mối quan hệ bên ngoài…………………………………………………………………………….182 Tiểu kết chương 3. 188 TÀI LIỆU THAM KHẢO.
211 iii Phụ lục 1: MỘT SỐ HÌNH ẢNH. 211 Phụ lục 2: PHIẾU THU THẬP THÔNG TIN ĐỊNH LƯỢNG. 215 Phụ lục 3: TRÍCH NHẬT KÝ ĐIỀN DÃ TẠI ĐỊA BÀN KHẢO SÁT. 226 Phụ lục 4: TRÍCH BIÊN BẢN PHỎNG VẤN SÂU.
242 Phụ lục 5: SỐ LIỆU KHẢO SÁT. 354 Phụ lục 6: DANH MỤC TƯ LIỆU VĂN HỌC DÂN GIAN KHẢO SÁT. 374 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT STT Ký hiệu Nguyên nghĩa 1 CĐ Cao đẳng 2 ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long 3 ĐBSH Đồng bằng sông Hồng 4 ĐH Đại học 5 TC Trung cấp 6 THCS Trung học cơ sở 7 THPT Trung học phổ thông 8 Tp. Thành phố 9 Tp.
HCM Thành phố Hồ Chí Minh v DANH MỤC BẢNG Bảng 1: Các điểm khảo sát nghiên cứu định tính và số lượng phỏng vấn sâu đối tượng ông bà cha mẹ và con cái. 25 Bảng 2: Các điểm khảo sát nghiên cứu định lượng và số lượng khảo sát. 26 Bảng 3: Tương quan giữa trình độ học vấn cha mẹ và mức độ quan tâm các nội dung giáo dục. 89 Bảng 4: Giá trị học vấn trong tương quan với trình độ học vấn của cha mẹ.
100 Bảng 5: Cách giáo dục khi con xưng hô không đúng tương quan trình độ học vấn. 181 vi DANH MỤC BẢN ĐỒ Bản đồ 1: Bản đồ 13 tỉnh, thành Tây Nam Bộ. 67 Bản đồ 2: Bản đồ Tp. 68 Bản đồ 3: Bản đồ tỉnh Cà Mau.
71 Bản đồ 4: Bản đồ tỉnh Long An. 74 vii DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 1: Sơ đồ khung lý thuyết. 52 viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1: Mục tiêu cao nhất khi con trưởng thành. 81 Biểu đồ 2: Mức độ quan tâm các nội dung giáo dục.
86 Biểu đồ 3: Cấp học cao nhất cha mẹ mong muốn con đạt được theo khả năng gia đình. 97 Biểu đồ 4: Nhận thức về giá trị học vấn mang lại. 98 Biểu đồ 5: Tương quan giữa nghề nghiệp cha mẹ và mức độ con cái hỗ trợ cha mẹ việc nhà. 107 Biểu đồ 6: Tương quan giữa trình độ học vấn cha mẹ và tổng thời gian dành cho con.
122 Biểu đồ 7: Các yếu tố tác đến việc giáo dục con cái trong gia đình. 127 Biểu đồ 8: Tương quan giữa loại hình gia đình và các yếu tố tác động làm thay đổi quan niệm giáo dục. 128 Biểu đồ 9: Mức độ thường xuyên thực hiện nội dung giáo dục của cha mẹ. 137 Biểu đồ 10: Mức độ thực hiện nội dung giáo dục của các thành viên trong gia đình mở rộng.
141 Biểu đồ 11: Phương pháp giáo dục được các gia đình lựa chọn. 148 Biểu đồ 12: Hình thức khen thưởng. 157 Biểu đồ 13: Hình thức phạt. 159 Biểu đồ 14: Cho con tham quan du lịch khám phá trải nghiệm.
164 Biểu đồ 15: Cách giải quyết mâu thuẫn anh chị em trong gia đình. Lý do chọn đề tài Giáo dục là vấn đề luôn được quan tâm nghiên cứu ở nhiều lĩnh vực cả trong nước lẫn quốc tế, bởi theo các nhà nghiên cứu, giáo dục đóng vai trò quyết định trong sự thúc đẩy hội nhập xã hội, đảm bảo sự tồn tại xã hội (Parsons, 1952; Durkheim, 1956; Dewey, 1997. Vai trò của giáo dục nói chung và giáo dục trong gia đình nói riêng về đào tạo con người là vai trò cốt lõi. Trong các môi trường giáo dục, gia đình đóng vai trò quan trọng bởi vì đây là nơi bắt đầu quá trình xã hội hóa (socialization) của con người, nơi trao truyền các giá trị cá nhân và giá trị xã hội.
Tính hệ thống của văn hóa giáo dục và hệ quả của giáo dục được thể hiện rõ khi đặt giáo dục trong gia đình trong mối quan hệ hữu cơ với giáo dục nhà trường và giáo dục xã hội. Cùng với giáo dục nhà trường và giáo dục xã hội, giáo dục trong gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo con người, hình thành văn hóa giáo dục của gia đình, dòng họ. Trong xã hội ngày nay, vai trò giáo dục ngày càng được quan tâm khi có rất nhiều hiện tượng tiêu cực trong xã hội ngày càng xuất hiện thường xuyên và phổ biến, mà theo nhiều nhà nghiên cứu, vấn đề loạn chức năng trong gia đình là nguồn gốc của các loạn chức năng của xã hội (Gayet, 2004, tr. Trước thực trạng trên, “hy vọng lớn nhất và cũng là giải pháp chắc chắn nhất cho việc dạy con và cứu con mình khỏi những lệch lạc của cuộc sống chính là gia đình” (Giản Tư Trung, 2015, tr.
Đặc biệt, trong bối cảnh xã hội Việt Nam đang chuyển đổi từ xã hội truyền thống sang xã hội hiện đại, vấn đề định hình văn hóa giáo dục trong gia đình nhằm phát huy bản sắc văn hóa gia đình rất cần được quan tâm nghiên cứu. Riêng đối với Tây Nam Bộ, vùng đất được xem là nơi chậm phát triển về giáo dục của cả nước, thể hiện qua các số liệu thống kê về tỷ lệ số phòng học/lớp học; tỷ lệ nhập học ở các cấp; tỷ lệ học lên cao đẳng, đại học; tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo hay tổng chi ngân sách giáo dục địa phương. thấp hơn so với các địa phương khác trong khi tỷ lệ dân số mù chữ/ tái mù chữ, tỷ lệ bỏ học ở các cấp lại cao hơn (Tổng cục Thống kê, 2020). Những con số thống kê trên thể hiện chất lượng giáo dục nhà trường chứ không 2 phải là giáo dục trong gia đình.
Tuy nhiên, sự chậm phát triển về giáo dục đó có nguyên nhân từ giáo dục trong gia đình, nơi giáo dục cơ bản đầu tiên của mỗi cá nhân hay không? Bởi theo kết quả phân tích số liệu từ cuộc điều tra vị thành niên Việt Nam lần thứ 2 (SAVY 2) được tiến hành vào năm 2009, đặc trưng gia đình có vai trò quan trọng trong việc duy trì học vấn cho thanh thiếu niên. Điều này có nghĩa, gia đình đóng vai trò quan trọng trên tất cả các phương diện đào tạo con người. Gia đình không chỉ có nhiệm vụ giáo dục nhân cách, truyền thụ các giá trị văn hóa mà còn đóng vai trò quan trọng tác động đến nhận thức về học vấn và nghề nghiệp tương lai của con cái, phát triển nguồn nhân lực cho xã hội. Trong bối cảnh chậm phát triển về đào tạo nguồn nhân lực ở Tây Nam Bộ, vai trò của gia đình lại càng cần được quan tâm nghiên cứu.
Bối cảnh kinh tế, văn hóa, xã hội của vùng Tây Nam Bộ đã hình thành nên đặc điểm riêng của văn hóa giáo dục trong gia đình. Những đặc điểm đó có những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực đến việc đào tạo nguồn nhân lực cho Tây Nam Bộ. Thực tế cho thấy, Tây Nam Bộ là vùng đất có nguồn nhân lực dồi dào nhưng lại hạn chế về chất lượng so với các vùng khác. Từ những lý do nêu trên, chúng tôi chọn đề tài “Văn hóa giáo dục trong gia đình người Việt Tây Nam Bộ” để làm rõ đặc điểm văn hóa giáo dục trong gia đình người Việt Tây Nam Bộ và hệ quả của văn hóa giáo dục trong gia đình đến việc đào tạo nguồn nhân lực, phát triển con người trong bối cảnh hiện nay.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề Vì đề tài của chúng tôi liên quan đến các vấn đề văn hóa gia đình, văn hóa giáo dục, văn hóa giáo dục trong gia đình người Việt ở Tây Nam Bộ, nên trong phạm vi tài liệu mà chúng tôi có thể tiếp cận và bao quát, chúng tôi phân thành hai khu vực tài liệu nước ngoài và trong nước. Đối với những công trình nghiên cứu trong nước, chúng tôi chia ra làm 3 mảng: (1) Những công trình nghiên cứu về văn hóa gia đình ở Việt Nam nói chung và Tây Nam Bộ nói riêng; (2) Những công trình nghiên cứu về văn hóa giáo dục ở Việt Nam nói chung và Tây Nam Bộ nói riêng; (3) Những công trình nghiên cứu về văn hóa giáo dục trong gia đình ở Việt Nam nói chung và Tây Nam Bộ nói riêng. Những công trình nghiên cứu ở nước ngoài Nghiên cứu về văn hóa giáo dục trên thế giới đã bắt đầu khoảng thế kỷ XX qua các nghiên cứu trong lĩnh vực giáo dục học, xã hội học, tâm lý học… của J.