Công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở tại huyện đảo Lý Sơn, Quảng Ngãi

Tài liệu phân tích thực trạng công tác xây dựng đời sống văn hóa tại huyện đảo Lý Sơn, từ đó đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động.

• Tác giả: Ngô Thị Hương Trang
• Người hướng dẫn: Ths. Nguyễn Khánh Ngọc
• Trường học: Trường Đại học Văn Hóa Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý văn hóa - Nghệ thuật
• Đề tài: Công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở tại huyện đảo Lý Sơn – Quảng Ngãi
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khám phá văn hóa cơ sở Lý Sơn Nền tảng di sản và giá trị

Văn hóa cơ sở Lý Sơn là một bức tranh đa sắc màu, được dệt nên từ những sợi chỉ lịch sử và địa lý độc đáo. Nằm biệt lập ngoài khơi Quảng Ngãi, hòn đảo này là nơi hội tụ, giao thoa của ba dòng chảy văn hóa lớn: Sa Huỳnh, Chăm Pa và Đại Việt. Chính sự hòa quyện này đã tạo nên một bản sắc văn hóa đảo Lý Sơn riêng biệt, vừa mang đậm dấu ấn của cư dân nông nghiệp trồng hành tỏi, vừa thấm đẫm tinh thần của những người con biển đảo kiên cường. Nền tảng của văn hóa cơ sở Lý Sơn không chỉ nằm ở các di tích hữu hình mà còn ở chiều sâu của đời sống tinh thần. Đó là các lễ hội truyền thống ở Lý Sơn như Lễ khao lề thế lính Đội Hoàng Sa - một di sản văn hóa phi vật thể mang tầm quốc gia, khẳng định chủ quyền biển đảo thiêng liêng. Bên cạnh đó, các hoạt động tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, thờ Mẫu, thờ cá Ông (cá voi) đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần người dân Lý Sơn. Các giá trị này không chỉ là niềm tự hào mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng, định hình nên nhân cách và lối sống của con người nơi đây, tạo tiền đề cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

1.1. Di sản văn hóa Lý Sơn Sự giao thoa độc đáo ba nền văn hóa

Lý Sơn là một bảo tàng sống động về lịch sử và văn hóa. Kết quả khảo cổ học cho thấy sự hiện diện của cư dân văn hóa Sa Huỳnh từ khoảng 3000 năm trước. Tiếp nối là dấu ấn của văn hóa Chăm Pa và sau đó là cuộc khai phá của người Việt từ cuối thế kỷ XVI. Sự cộng cư và giao thoa này đã để lại một hệ thống di sản văn hóa Lý Sơn vô cùng phong phú. Tài liệu nghiên cứu cho thấy: "Lý Sơn là vùng đất đảo với những dấu ấn mang đậm nét cổ xưa hội tụ, tồn lưu, giao thoa nối tiếp giữa ba dòng chảy văn hóa: Sa Huỳnh, Chăm Pa và Đại Việt". Hiện nay, trên đảo còn lưu giữ hàng trăm di tích, trong đó có 3 di tích cấp quốc gia (Chùa Hang, Đình làng An Hải, Âm Linh Tự) và 6 di tích cấp tỉnh. Đây là những minh chứng vật thể quý giá, phản ánh quá trình hình thành và phát triển của vùng đất này, tạo nên một bản sắc độc nhất vô nhị.

1.2. Đời sống văn hóa tinh thần người dân Lý Sơn qua các lễ hội

Đời sống tinh thần của người dân Lý Sơn được thể hiện rõ nét qua hệ thống lễ hội đa dạng. Nổi bật nhất là Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa, một nghi lễ tri ân những người lính đã hy sinh để bảo vệ chủ quyền biển đảo. Bên cạnh đó là Lễ hội đua thuyền đầu năm, Lễ hội đình làng An Hải, Lễ tế thần Thiên Yana, Lễ tế cá Ông... Mỗi lễ hội là một không gian văn hóa cộng đồng, nơi người dân thể hiện lòng thành kính, cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa. Các hoạt động này không chỉ đáp ứng nhu cầu văn hóa tâm linh tín ngưỡng mà còn củng cố sự đoàn kết cộng đồng, góp phần quan trọng vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể đặc sắc của địa phương.

II. Thực trạng văn hóa cơ sở Lý Sơn Những thách thức cần đối mặt

Mặc dù sở hữu một kho tàng di sản đồ sộ, công tác xây dựng văn hóa cơ sở Lý Sơn đang đối diện với nhiều thách thức không nhỏ. Một trong những vấn đề nổi cộm là sự xuống cấp và thiếu thốn của hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở. Tài liệu gốc chỉ ra rằng, trung tâm văn hóa huyện được xây dựng nhưng chưa đi vào hoạt động, trong khi các thôn, xã hoàn toàn thiếu vắng nhà văn hóa. Thư viện huyện hoạt động kém hiệu quả, với đầu sách nghèo nàn và cơ sở vật chất không đảm bảo. Hoạt động văn nghệ quần chúng còn yếu, chủ yếu mang tính thời vụ, chưa có đội ngũ nòng cốt để duy trì phong trào. Công tác tuyên truyền tuy được duy trì qua đài truyền thanh nhưng nội dung chưa phong phú, hạ tầng loa phát thanh đã xuống cấp. Những hạn chế này xuất phát từ nhiều nguyên nhân như nguồn kinh phí hạn hẹp, cơ chế quản lý nhà nước về văn hóa còn bất cập và thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao. Việc giải quyết các thách thức này là yêu cầu cấp bách để văn hóa cơ sở Lý Sơn thực sự trở thành động lực phát triển.

2.1. Bất cập trong hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở hiện hữu

Hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở tại Lý Sơn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Nghiên cứu thực địa cho thấy "tại huyện đảo có một trung tâm văn hóa mới được xây dựng xong năm 2010 nhưng đến nay vẫn chưa đi vào hoạt động". Thêm vào đó, "tại các thôn, các xã và thậm chí là trên địa bàn huyện chưa thấy bóng dáng của một nhà văn hóa nào". Hoạt động thư viện cũng rất hạn chế, với "chưa đến 50 đầu sách", cơ sở vật chất thiếu thốn. Sự thiếu hụt các không gian sinh hoạt văn hóa chung này làm hạn chế các hoạt động văn hóa cộng đồng, khiến người dân, đặc biệt là giới trẻ, thiếu nơi để giao lưu, học hỏi và giải trí lành mạnh.

2.2. Hoạt động văn hóa cộng đồng Thiếu chiều sâu và tính bền vững

Các hoạt động văn hóa cộng đồng tại Lý Sơn hiện nay còn mang tính bề nổi và thiếu bền vững. Phong trào văn nghệ quần chúng được miêu tả là "còn khá yếu, có chăng chỉ là một vài buổi biểu diễn nhân dịp các ngày lễ lớn trong năm". Huyện đảo chưa xây dựng được đội văn nghệ nòng cốt, dẫn đến sự bị động trong tổ chức và thiếu vắng các hoạt động thường xuyên. Điều này không chỉ làm giảm mức hưởng thụ văn hóa của người dân mà còn bỏ lỡ cơ hội phát hiện, bồi dưỡng các tài năng nghệ thuật tại địa phương, làm cho đời sống văn hóa tinh thần người dân Lý Sơn chưa thực sự phong phú.

2.3. Hạn chế về nguồn lực và cơ chế quản lý nhà nước về văn hóa

Nguyên nhân sâu xa của những tồn tại trên nằm ở sự hạn chế về nguồn lực phát triển văn hóa và cơ chế quản lý. Ngân sách đầu tư cho văn hóa còn eo hẹp, chưa tương xứng với tiềm năng và yêu cầu. Đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa còn mỏng, năng lực chuyên môn chưa đồng đều. Công tác quản lý nhà nước về văn hóa đôi khi còn hành chính hóa, chưa thực sự khơi dậy được sức mạnh và sự tham gia của toàn xã hội. Cần có những chính sách văn hóa đặc thù, phù hợp với điều kiện của một huyện đảo tiền tiêu để tháo gỡ những "nút thắt" này.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả văn hóa cơ sở Lý Sơn toàn diện

Để phát triển văn hóa cơ sở Lý Sơn một cách bền vững, cần triển khai một hệ thống giải pháp đồng bộ, tác động từ chính sách vĩ mô đến các hoạt động cụ thể tại cộng đồng. Trước hết, cần ưu tiên hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở. Điều này bao gồm việc đưa trung tâm văn hóa huyện vào hoạt động hiệu quả và xây dựng các nhà văn hóa thôn, xã theo mô hình xã hội hóa. Song song đó, việc xây dựng và thực thi các chính sách văn hóa đặc thù cho huyện đảo là yếu tố then chốt. Chính sách này cần tập trung vào việc huy động nguồn lực phát triển văn hóa từ cả ngân sách nhà nước và các nguồn xã hội hóa, đồng thời có cơ chế đãi ngộ hợp lý để thu hút và giữ chân cán bộ văn hóa có năng lực. Cuối cùng, việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa thông qua việc đổi mới phương thức hoạt động, tăng cường sự phối hợp liên ngành và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi để các giá trị văn hóa được lan tỏa mạnh mẽ.

3.1. Xây dựng và hoàn thiện chính sách văn hóa đặc thù cho huyện đảo

Lý Sơn cần một hệ thống chính sách văn hóa riêng biệt, phản ánh đúng đặc thù về địa lý, kinh tế và xã hội của một huyện đảo. Các chính sách này nên tập trung vào việc ưu tiên ngân sách cho việc bảo tồn di tích lịch sử và các giá trị văn hóa phi vật thể độc đáo như lễ hội liên quan đến Đội Hoàng Sa. Cần có cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp, cá nhân đầu tư vào lĩnh vực văn hóa, đặc biệt là các dịch vụ gắn với phát triển du lịch bền vững Lý Sơn. Việc ban hành các quy chế rõ ràng về quản lý và khai thác di sản sẽ giúp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, tránh tình trạng thương mại hóa làm xói mòn bản sắc văn hóa đảo Lý Sơn.

3.2. Huy động hiệu quả các nguồn lực phát triển văn hóa tại Lý Sơn

Để khắc phục tình trạng thiếu hụt kinh phí, cần đa dạng hóa các nguồn lực phát triển văn hóa. Ngoài ngân sách nhà nước, cần đẩy mạnh xã hội hóa, kêu gọi sự đóng góp từ cộng đồng, các doanh nghiệp và con em Lý Sơn xa quê. Mô hình "Nhà nước và nhân dân cùng làm" cần được áp dụng triệt để trong việc xây dựng các công trình văn hóa nhỏ tại thôn, xóm. Hơn nữa, cần khai thác nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa, các dự án hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo tồn di sản. Việc sử dụng các nguồn lực này một cách minh bạch và hiệu quả sẽ là đòn bẩy quan trọng cho sự phát triển của văn hóa cơ sở Lý Sơn.

IV. Bí quyết bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa cơ sở Lý Sơn

Bảo tồn và phát huy giá trị di sản là nhiệm vụ cốt lõi để xây dựng văn hóa cơ sở Lý Sơn giàu bản sắc. Công tác bảo tồn di tích lịch sử cần được tiến hành một cách khoa học, kết hợp giữa tu bổ, tôn tạo và số hóa dữ liệu để lưu trữ lâu dài. Đối với giá trị văn hóa phi vật thể, đặc biệt là các lễ hội và nghi lễ liên quan đến Đội Hoàng Sa, cần có các chương trình nghiên cứu, sưu tầm và phục dựng bài bản. Quan trọng hơn cả là phải trao truyền các giá trị này cho thế hệ trẻ thông qua giáo dục trong nhà trường và các hoạt động văn hóa cộng đồng. Gắn kết bảo tồn di sản với phát triển du lịch bền vững Lý Sơn là một hướng đi chiến lược. Việc xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa độc đáo như tour tham quan di tích, trải nghiệm lễ hội, tìm hiểu về văn hóa biển đảo sẽ không chỉ tạo ra nguồn thu để tái đầu tư cho bảo tồn mà còn quảng bá hiệu quả hình ảnh và bản sắc văn hóa đảo Lý Sơn đến với du khách trong và ngoài nước.

4.1. Giải pháp bảo tồn di tích lịch sử và giá trị văn hóa phi vật thể

Công tác bảo tồn di tích lịch sử cần được ưu tiên hàng đầu. Huyện cần phối hợp với các cơ quan chuyên môn để lập quy hoạch tổng thể bảo tồn, tu bổ các di tích quốc gia và cấp tỉnh một cách khoa học. Đối với các giá trị văn hóa phi vật thể như Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa, cần có chính sách hỗ trợ các nghệ nhân, những người nắm giữ tri thức dân gian để họ tiếp tục thực hành và trao truyền cho thế hệ sau. Việc tổ chức các lớp học, câu lạc bộ hát bả trạo, hò lính... sẽ góp phần làm sống lại các loại hình nghệ thuật truyền thống đang có nguy cơ mai một, làm phong phú thêm văn hóa biển đảo.

4.2. Gắn kết bảo tồn di sản với phát triển du lịch bền vững Lý Sơn

Phát triển du lịch dựa trên nền tảng văn hóa là con đường bền vững nhất cho Lý Sơn. Cần xây dựng các sản phẩm du lịch có chiều sâu, tôn vinh di sản văn hóa Lý Sơn. Du khách không chỉ đến để ngắm cảnh mà còn để trải nghiệm, tìm hiểu về lịch sử hào hùng của Đội Hoàng Sa, tham gia vào các lễ hội truyền thống, hay học cách làm nông nghiệp trên đất đảo. Việc phát triển du lịch bền vững Lý Sơn theo hướng này đòi hỏi sự chung tay của chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng. Người dân địa phương phải được đào tạo để trở thành những "đại sứ văn hóa", vừa có lợi ích kinh tế vừa nâng cao ý thức trách nhiệm trong việc gìn giữ bản sắc quê hương.

V. Tương lai văn hóa cơ sở Lý Sơn Hướng tới sự phát triển bền vững

Tương lai của văn hóa cơ sở Lý Sơn phụ thuộc vào tầm nhìn chiến lược và hành động quyết liệt ngay từ hôm nay. Mục tiêu hướng tới là xây dựng một đời sống văn hóa phong phú, lành mạnh, nơi các giá trị truyền thống được trân trọng và các giá trị mới, tiến bộ được tiếp thu có chọn lọc. Để làm được điều đó, cần tiếp tục đầu tư hoàn thiện cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức hoạt động văn hóa. Phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" cần được triển khai theo chiều sâu, gắn với các tiêu chí xây dựng nông thôn mới và đô thị văn minh. Việc phát huy vai trò chủ thể của người dân, để họ thực sự là người sáng tạo, thực hành và hưởng thụ văn hóa là yếu tố quyết định sự thành công. Một văn hóa cơ sở Lý Sơn phát triển mạnh mẽ sẽ là nền tảng tinh thần vững chắc, góp phần xây dựng huyện đảo ngày càng giàu về kinh tế, vững về quốc phòng - an ninh và đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc.

5.1. Nâng cao vai trò chủ thể của người dân trong hoạt động văn hóa

Thành công của công tác xây dựng đời sống văn hóa phụ thuộc lớn vào sự tham gia tự nguyện, tích cực của người dân. Thay vì áp đặt từ trên xuống, các cơ quan quản lý cần đóng vai trò định hướng, hỗ trợ và tạo điều kiện để cộng đồng tự tổ chức các hoạt động văn hóa cộng đồng. Cần khơi dậy niềm tự hào về di sản văn hóa Lý Sơn trong mỗi người dân, để họ trở thành những người bảo vệ và quảng bá tích cực nhất cho văn hóa quê hương. Các mô hình câu lạc bộ, đội nhóm sở thích cần được khuyến khích thành lập, tạo ra nhiều sân chơi văn hóa đa dạng, thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia.

5.2. Định hướng chiến lược cho văn hóa Lý Sơn trong bối cảnh mới

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, văn hóa cơ sở Lý Sơn cần một định hướng chiến lược dài hạn. Chiến lược này phải xác định rõ văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Cần tập trung xây dựng Lý Sơn trở thành một điểm đến du lịch văn hóa - lịch sử - sinh thái biển đảo đặc sắc của quốc gia. Điều này không chỉ giúp bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa đảo Lý Sơn mà còn tạo ra sinh kế bền vững cho người dân, góp phần khẳng định vị thế và chủ quyền thiêng liêng của Việt Nam trên Biển Đông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Công tác xây dựng đời sống văn hóa ở nước ta 11 Chương 2: Thực trạng công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở tại huyện đảo Lý Sơn – Tỉnh Quảng Ngãi Chương 3: Một số đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở tại huyện đảoLý Sơn – Quảng Ngãi 12 CHƢƠNG 1 CÔNG TÁC XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA CƠ SỞ Ở NƢỚC TA 1. Văn hóa là một thuật ngữ đa nghĩa thường được xem xét từ nhiều khía cạnh khác nhau. Có hàng trăm định nghĩa và quan điểm khác nhau về văn hóa: Trong lịch sử tư tưởng nhân loại phương tây thì người Hy Lạp cổ đại đã đưa ra lý giải đầu tiên về khái niệm văn hóa: từ “văn hóa” đầu tiên được sử dụng là “Cultura” với ý nghĩa là cấy cày, vun trồng. Như vậy trên thực tế văn hóa lúc đầu chỉ mang ý nghĩa là lao động chân tay.

Đến năm 43 trước công nguyên được gọi là “Culturaanimi” chỉ ý nghĩa vun trồng trí tuệ, điều đó cho thấy sự phát triển của con người và nó tương đồng với “văn hóa”. Từ “văn hóa” xuất hiện khá muộn ở Việt Nam do văn tự nước ta ra đời muộn. Người đầu tiên sử dụng từ văn hóa bằng chữ quốc ngữ là linh mục Huỳnh Tịnh Của, ông viết trong cuốn sách “ Việt Nam Quốc Ân Tự Vị” với phương pháp triết tự, ông cho rằng “Văn” là đẹp, có chữ nghĩa. “Hóa” là trở nên, trở thành.

Vì vậy văn hóa là quá trình làm cho tốt hơn, đẹp hơn. 13 Đầu thế kỷ XX trên tờ tạp chí “ Nam Phong” đã công bố từ “Văn hóa” trong bài giới thiệu của Lương Khải Siêu trong cuốn “ Khế ước xã hội” xem văn hóa là một lĩnh vực trong đời sống tinh thần thuần túy. Đến năm 1943 trong bản “ Đề cương về cách mạng văn hóa Việt Nam” do Trường Chinh soạn thảo thì ông quan niệm: “văn hóa là toàn bộ đời sống tinh thần” Theo UNESCO cho rằng “ Văn hóa hôm nay có thể coi là tổng thể những nét riêng biệt tinh thần và vật chất, trí tuệ và cảm xúc quyết định tính cách của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội. Văn hóa bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, hệ thống các giá trị, những tập tục và những tín ngưỡng.

Văn hóa đem lại cho con người những suy xét về bản thân. Chính văn hóa làm cho chúng ta trở thành những sinh vật đặc biệt, có lý tính, có óc phê phán và dấn thân một cách có đạo lý. Chính nhờ văn hóa mà con người tự thể hiện, tự ý thức bản thân, tự biết mình là một phương án chưa hoàn thành đặt ra để xem xét những thành tựu của bản thân, tìm tòi không biết mệt những ý nghĩa mới mẻ và sáng tạo nên công trình vượt trội lên bản thân” [ 10;tr.23] Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh thì cho rằng: “ Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa.

Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng nhu cầu của đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”[5;tr.184] 14 Tầm quan trọng của văn hóa là vô cùng to lớn, Liên Hiệp Quốc đã từng cho rằng: Văn hóa có vai trò quan trọng trong sự phát triển của các quốc gia dân tộc “ văn hóa đứng ở vị trí trung tâm và đóng vai trò điều tiết xã hội”, “văn hóa là nguồn cổ súy trực tiếp thúc đẩy quá trình phát triển”. Xác định được tầm quan trọng đó, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm và chỉ đạo sát sao các hoạt động văn hóa trong cả nước và qua từng thời kỳ: Tại Nghị quyết Trung ương IV khóa VII đã khẳng định “ văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, một động lực phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội”. + Nghị quyết Trung ương V khóa VIII khẳng định: “văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội”[6. Đời sống văn hóa là sự hiện diện, tồn tại và phát triển của đời sống tinh thần trong toàn bộ hoạt động thực tiễn xã hội.

Văn hóa vốn là một hiện tượng xã hội gắn liền với sự hình thành và phát triển của xã hội loài người. Văn hóa mang bản chất là những giá trị chân – thiện – mỹ gắn với mọi sản phẩm vật chất, sản phẩm tinh thần, mọi hoạt động của con người thuộc lĩnh vực xã hội. Đời sống văn hóa bao gồm một tổng thể những hoạt động văn hóa tác động qua lại trong đời sống cá nhân trong cộng đồng để thúc đẩy sự phát triển của đời sống xã hội. Đời sống văn hóa cũng có khi được hiểu là cầu nối giữa văn hóa xã hội và văn hóa cá nhân.

Nó là một tổng thể những yếu tố văn hóa vật thể và phi vật thể. Nó biểu hiện nhân cách văn hóa, cảnh quan văn hóa bao quanh con người gây ra sự tác động lẫn nhau giữa các 15 cá nhân trước phạm vi không gian, thời gian nào đó trực tiếp hình thành nếp sống và lối sống của con người. Các yếu tố của đời sống văn hóa: Thứ nhất, là những yếu tố văn hóa vật thể và phi vật thể tồn tại ở một cộng đồng như: Các thiết chế văn hóa, tác phẩm, sản phẩm văn hóa, các phương tiện thông tin đại chúng và truyền bá văn hóa, lễ hội, tín ngưỡng, tôn giáo, văn hóa văn nghệ dân gian, các nhóm văn hóa. Thứ hai, là những yếu tố cảnh quan văn hóa tự nhiên hoặc do con người sáng tạo ra hiện diện ở mỗi cộng đồng như: Di tích lịch sử, phong cảnh, công viên văn hóa, tượng đài….

Thứ ba, là những yếu tố văn hóa cá nhân ở mỗi cộng đồng – những con người biểu hiện văn hóa: Trình độ học vấn, sở thích và thị hiếu văn hóa, các sinh hoạt và xử lý thời gian lao động tự do, văn hóa ứng xử, nếp sống văn hóa… Thứ tư, là những yếu tố trong văn hóa trong mỗi cộng đồng như: gia đình, tập thể, nhóm học tập, nhóm lao động,… Ở bất cứ cộng đồng nào đều có hai môi trường văn hóa: môi trường văn hóa nhỏ và môi trường văn hóa lớn. Môi trường văn hóa nhỏ là môi trường văn hóa trong gia đình, trong lao động sản xuất, trong học tập đó là môi trường quen thuộc và gần gũi nhất với các cá nhân. Nó không phải là môi trường văn hóa biệt lập mà là một bộ phận cấu thành nên môi trường văn hóa lớn. Môi trường văn hóa có thể được chia thành nhiều cấp độ: môi trường văn hóa của một xã hội, một tộc người, một thành phố, một làng, một xã, một phường, thôn, ấp… 16 Có thể nói rằng, việc chuyển tải văn hóa về cơ sở để tạo nền móng văn hóa của cơ sở là khâu quan trọng và chủ yếu trong toàn bộ hoạt động văn hóa của đất nước.

Cơ sở là nơi trực tiếp động viên, khai trí, giáo dục xã hội và phát triển nhân cách. Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở chính là thực hiện nhiệm vụ “đưa văn hóa thâm nhập sâu vào cuộc sống, làm cho văn hóa ngày càng trở thành yếu tố khăng khít của đời sống xã hội và mọi hoạt động của nhân dân, thành một lực lượng sản xuất quan trọng” Công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở được thể hiện ở những nội dung cơ bản như sau: Thứ nhất, là xây dựng con người văn hóa theo tinh thần Nghị quyết Trung ương V khóa VIII Ban chỉ đạo trung ương Đảng khóa VII đã nêu những đức tính cơ bản của con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới: [6;tr59] + Có tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc, phấn đấu vì độc lập dân tộc và xã hội chủ nghĩa. + Có ý thức tập thể đoàn kết, phấn đấu vì lợi ích chung. + Có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh, cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỷ cương phép nước, quy ước của cộng đồng, có ý thức bảo vệ và cải thiện mội trường sinh thái.

+ Lao động chăm chỉ với lương tâm nghề nghiệp, có kỹ thuật, sáng tạo, năng suất cao vì lợi ích của bản thân, gia đình và xã hội. 17 + Thường xuyên học tập, nâng cao hiểu biết, trình độ chuyên môn, trình độ thẩm mỹ và thể lực. Thứ hai, là xây dựng gia đình văn hóa. Đó là việc xây dựng gia đình có đời sống ấm no, hạnh phúc, bình đẳng, hòa thuận, có các thành viên thực hiện tốt nghĩa vụ công dân.

Đồng thời gia đình đó là gia đình thực hiện tốt kế hoạch hóa gia đình. Thứ ba, là xây dựng nếp sống văn hóa công cộng góp phần tạo ra lối sống lành mạnh, tốt đẹp cho mỗi cá nhân, mỗi gia đình, tập thể và cộng đồng. Đó chính là việc xây dựng nếp sống văn minh. Thứ tư, là xây dựng mới các thiết chế văn hóa và nâng cao chất lượng các hoạt động văn hóa.

Công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở là một chủ trương lớn của Đảng mang ý nghĩa chiến lược đồng thời có tính chất thời sự và cấp bách. Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở là nhằm giáo dục xã hội chủ nghĩa đối với người lao động, từng bước nâng cao trình độ dân trí cho người lao động, là bước đi ban đầu không thể thiếu trong việc “xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc”, và đồng thời là bước đầu xây dựng một cuộc sống ấm no, hạnh phúc ở khắp nơi mà ở đó con người quan hệ với nhau theo một đạo lý cao đẹp “một người vì mọi người, mọi người vì một người”. trong mọi mặt của cuộc sống, trong lao động, học tập, giao tiếp, sinh hoạt cá nhân, sinh hoạt cộng đồng đều có những ứng xử cao đẹp và thể hiện sự tiến bộ của xã hội để từ đó xây dựng một nền văn hóa XHCN theo đúng nghĩa của nó.Cơ sở pháp lý của nhà nước về quản lý và xây dựng đời sống văn hóa.