Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIẾN VẺ DẠY HỌC DỰ ÁN TRONG MÔN LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ LỚP 5 1. Co sé li luận về dạy học theo dự án môn Lịch sử và Dia li.1 Tổng quan về dạy học theo dự án.1 Khái niệm dạy học theo dự án. Trong tiếng Anh, thuật ngữ “proJect” được hiểu là một đề án, một dự thảo hay kế hoạch.
Thuật ngữ này có nguồn gốc từ tiếng La tinh, được sử dụng rộng rãi trong các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học,. Khái niệm học tập thông qua các dự án băng cách giải quyết các vấn đề thực tế đã được đưa ra vào cuối thế kỷ XIX trong đào tạo thủ công, các trường trung học nghệ thuật công nghiệp và tiêu học. Đối với Kilpatrick (Kilpatrick. 1918), các dự án đã kết nối việc học của học sinh với các tương tác từ môi trường xã hội.
Từ đó khơi gợi sự quan tâm của học sinh đối với vẫn đề của dự án. Bằng cách đan xen các hoạt động của trường học và cộng đồng, với mục tiêu phát triển tư duy xã hội, học sinh được trang bị kiến thức, kĩ năng cần thiết dé thích ứng tốt với môi trường xã hội ngày càng phát triển. E (2019) đã mang DHDA tới 80.000 học sinh trên 90 trường trong khu vực đã nhận thấy rằng: một phần quan trọng của học tập dựa trên dự án là nó phát triển ý thức về hiệu quả ở học sinh. Các em nhận ra rằng, mình có thể là một tác nhân của sự thay đổi.
Điều đó khiến học sinh ý thức hơn về kết quả, về hoạt động học tập của bản thân. Theo Viện giáo dục Buck (Hoa Kì), DHDA là một phương pháp giảng dạy trong đó học sinh có được kiến thức và kỹ năng bằng cách làm việc trong một thời gian dài để điều tra và trả lời các câu hỏi, giải quyết vấn đề của dự án, đồng thời vận dụng kinh nghiệm thực tế để tạo nên các sản phẩm thuyết phục. Trong quá trình học tập, học sinh phát triển kiến thức mở rộng một cách tự nhiên, rèn luyện tư duy phê phán và các kĩ năng tư duy bậc cao. DHDA tạo nên mối liên hệ gắn kết giữa học sinh và tập thể lớp học, phát triển kĩ năng giao tiếp, năng lực tư duy ngôn ngữ (Hoàng Anh Đức, Tô Thuy Diễm Quyên, 2019).
10 Theo Nguyễn Thị Thu Thảo, Trần Việt Cường (2019), DHDA là phương pháp dạy học, trong đó học sinh được thực hiện các nhiệm vụ học tập phức hợp, nhiệm vụ này gắn liền với thực tiễn, được kết hợp giữa lí thuyết với thực hành, tự lực lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả. Hình thức làm việc chủ yếu của DHDA là theo nhóm, kết quả dự án là những sản phâm và hành động có thê giới thiệu. Như vậy, có nhiều quan niệm về DHDA, tùy theo góc đồ tiếp cận mà các nhà nghiền cứu có thể đưa ra quan niệm khác nhau. Theo tác giả, DHDA là một phương pháp dạy học, trong đó dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh có được kiến thức khi tự lực thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp phù hợp với chương trình học, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, với hình thức làm việc chủ yếu là theo nhóm, kết quả dự án là các sản phẩm cụ thê có thể giới thiệu, trình bày, có tính ứng dụng.
Đối với DHDA, có nhiều cách phân loại. Sau đây là một số hình thức phân loại phô biến: Một, phân loại theo thời gian thực hiện dự án: Dự án nhỏ (thực hiện trong 2 — 6 giờ); dự án trung bình (có thể thực hiện trong khoảng thời gian từ một đến vài ngày; giới hạn là một tuần hoặc 40 giờ học); dự án lớn ( thời gian thực hiện có thể kéo dài nhiều tuần, tối thiểu là một tuần hoặc 40 giờ học). Hai, phân loại theo nhiệm vụ: Dự án tìm hiểu (dự án khảo sát thực trạng đối tượng); dự án nghiên cứu (giải quyết các vấn đề, giải thích các hiện tượng, các quá trình); dự án thực hành ( tạo ra các sản phẩm vật chất hoặc thực hiện một kế hoạch hành động thực tiễn như trang trí, trưng bày, biểu diễn, sáng tác); dự án hỗn hợp (dự án có nội dung kết hợp các dạng trên). Ba, phấn loại theo lĩnh vực hoạt đợng của dự án: Dự án về giáo dục, dự án về mới trường, dự án về kinh tế, dự án về văn hóa,.
Bán, Phân loại theo môn học: Dự án trong môn học (nội dung dự án chỉ năm trong một môn học); dự án liên môn (nội dung nằm ở nhiều môn học khác nhau); dự án ngoài liên môn (dự án không liên quan trực tiếp đến nội dung các môn học của người học). il Nam, phan loại theo sự tham gia của nguời học: Dự án cho nhóm học sinh, dự án cho cá nhân, dự án cho mớt lớp học, dự án cho một khối lớp, dự án toàn trường thực hiện. Sáu, phan loại theo sự tham gia của giáo viến: Dự án do một giáo viên hướng dẫn hoặc dự án do nhiều giáo viên cùng tham gia hướng dẫn. Đặc điểm của dạy học theo dự án.
Một, Dự án có mục tiếu gắn với chuẩn học tdp cua HS: Theo Thomas, John. (2000), mục tiêu của dự án phải bám sát nội dung chương trình học. Trong một số trường hợp, học sinh có được kiến thức cần học theo cách giảng dạy truyền thống, các dự án mang tính chất bố sung, làm ví dụ minh hoạ hay vận dụng các kiến thức đã được học ấy không phải là trường hợp của DHDA. Hai, DHDA có tính định hướng thực tiễn, làm cho nội dung môn học trở nên có ý nghĩa hơn: Đối với DHDA, các em HS không còn cảm thấy khó khăn trong việc đi tìm câu trả lời cho câu hỏi: Học nội dung này để làm gì? Chủ đề của mỗi dự án gắn liền với thực tiễn, tạo cho các em niềm tin vào khả năng có thể giải quyết vấn đề trong dự án.
Từ đó, vận dụng kiến thức tìm hiểu được áp dụng vào đời sống. Ba, DHDA tạo môi trường thuận lợi cho người học rèn luyện và phát triển tối ấa: Người học từ vị trí thụ động chuyền sang chủ động, là trung tâm của quá trình day học. Trong quá trình thực hiện dự án, giáo viên chỉ là người hỗ trợ, bản thân người học phải tự lên kế hoạch, tìm hiểu, thực hiện dự án, sửa chữa khi có sai sót, hình thành các kĩ năng cần thiết của thế ki XXI. Để hoàn thành một dự án, ngoài việc phải sử dụng các thiết bị công nghệ để liên lạc, tìm kiếm thông tin, học sinh phải tương tác trực tiếp với các bạn trong nhóm.
Qua đó, các em phát triển kĩ năng hợp tác, tôn trọng sự khác biệt của các bạn, tư duy phản biện, lắng nghe, chấp nhận ý kiến của người khác khi có tranh luận. Ngoài việc tự sắp xếp và quản lí việc học của bản thân, các em được học cách tự đánh giá và đánh giá, cho phản hồi khi làm dự án. Bốn, dự án dạy học mang tính phức hợp: Nội dung dự án có thê bao gồm kiến thức từ nhiều phần của một môn học hoặc kiến thức từ nhiều môn học khác nhau tạo ra nhiệm vụ mang tính phức hợp (Lê Khoa, 2015). 12 Năm, DHDA mang định hướng sản phẩm: Định hướng này thê hiện ở chỗ sau khi dự án kết thúc HS tạo ra các sản phẩm như báo cáo kết quả nghiền cứu, mồ hình, bản vẽ, bài thuyết trình, tờ rơi.
Những sản phẩm này có thê được giới thiệu, công bố và có thể chuyển giao. Chúng thể hiện sự diễn đạt, sự hiểu biết và sự làm chủ quá trình học tập của HS (Lê Khoa, 2015). Quy trình của dạy học dự án. Theo Drew Perkins, giám đốc của TeachThought Professional Development, tién trình DHDA gồm 8 bước: Một, Bắt đầu với học sinh: Bước này có thể hiểu là đề xuất đề tài cho dự án học tập.
Ở bước này, giáo viên cần đặt ra câu hỏi liệu rằng chúng ta muốn học sinh nghĩ về điều gì và học hỏi gì về kiến thức, về kĩ năng hoặc cả hai, từ đó định hướng, đề xuất chủ đề dự án. Hai, Làm rõ đối tượng và mục đích của dự án: Trong giai đoạn này, hoc sinh cần xác định các bước tiễn hành dự án, sản phẩm tạo ra. Đồng thời, các em cần trả lời được tại sao phải làm các bước đó mà không phải các bước khác, tạo ra sản phẩm đó mà không phải là sản phẩm khác và tạo ra sản phẩm đó cho đối tượng nào. Để trả lời được các câu hỏi trên, học sinh cần dựa vào bộ câu hỏi định hướng, tài liệu tham khảo,.
Ba, Tạo câu hỏi định hướng: Câu hỏi định hướng là câu hỏi mở thúc đây suy nghĩ học tập. Học sinh làm việc để trả lời cho các câu hỏi định hướng. Không có câu hỏi định hướng nào là hoàn hảo, tuỳ thuộc và tình hình thực tế khi thực hiện dự án mà có sự điều chỉnh phù hợp. Tuy nhiên, tối thiểu câu hỏi định hướng giúp học sinh xác định được sản phẩm, mục đích, đối tượng của dự án.
Bốn, Xác định những gì học sinh cần biết: Dù đã xác định học sinh cần phải biết gì trong bước tạo câu hỏi định hướng, tuy nhiên trong quá trình tiến hành dự án giáo viên cần thường xuyên kiểm tra lại xem dự án có đang đi đúng hướng hay không. Nếu học sinh hoàn thành dự án hay trả lời được câu hỏi định hướng mà không cần trải nghiệm qua những điều đề ra, giáo viên cần điều chỉnh lại câu hỏi định hướng vì như vậy học sinh chưa học được điêu gì mới. 13 Năm, Xác định nhiệm vụ của giáo viên: CHIáo viên sẽ cân nhắc về các kịch bản tạo ra, các câu hỏi định hướng tạo cho học sinh gợi ý đề hoàn thành được dự án. Sáu, Hỗ trợ học sinh tìm hiểu những gì các em cân đạt được: Giáo viên đã khởi động dự án bằng cách thu hút sự chú ý của học sinh, cung cấp câu hỏi định hướng.
Trong DHDA, quan niệm giáo viên không dạy gì là không chính xác. Thực tế, trong quá khứ, giáo viên đã dạy học sinh các kĩ năng, kiến thức cần thiết dé làm “giàn giáo” cho dự án. Trong quá trình làm dự án, giáo viên giúp học sinh nghĩ và học về những kiến thức, kĩ năng mong muốn. Bay, Đánh giá: Đánh giá không nhất thiết dựa trên các công thức, bài kiểm tra, có thể dựa vào quan sát, đối thoại, góp ý.