MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Trong những thập niên gần đây, vấn đề đổi mới toàn diện ngành Giáo dục - Đào tạo luôn đƣợc Đảng, Nhà nƣớc và toàn xã hội quan tâm. Theo đó, một trong những vấn đề nhận đƣợc sự quan tâm nhiều nhất là đổi mới nội dung, phƣơng pháp giáo dục và đào tạo ở các bậc học. Nghị quyết Đại hội Đảng lần VII nêu rõ: “Mục tiêu giáo dục và đào tạo nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài, hình thành đội ngũ lao động có tri thức và có tay nghề, có năng lực thực hành, tự chủ, năng động và sáng tạo,.
Tiếp theo, Đại hội X với chủ trƣơng: “Đổi mới toàn diện giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng cao”. Cụ thể: “đổi mới cơ cấu tổ chức, cơ chế quản lý, nội dung, phƣơng pháp dạy và học. Và nhấn mạnh, “Cần coi trọng cả ba mặt giáo dục: dạy làm ngƣời, dạy chữ, dạy nghề. Với các chủ trƣơng trên, ngày 30-12-2008, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã trình Chính phủ bản dự thảo “Chiến lƣợc phát triển giáo dục Việt Nam 2009-2020”, nội dung xác định: “Thực hiện đổi mới toàn diện hệ thống đào tạo cao đẳng, đại học, từ mô hình đào tạo tới nội dung và phƣơng pháp nhằm đào tạo đội ngũ cán bộ và công nhân vững vàng về kiến thức khoa học công nghệ cơ bản và kỹ năng nghề nghiệp.
Phát triển các khoa công nghệ, quản trị nghề tại các trƣờng cao đẳng công nghệ để đào tạo nghề nghiệp chuyên môn cho số sinh viên đã tốt nghiệp các trƣờng này nhằm cung cấp đủ nhân lực cho các khu công nghiệp”[33, tr. Cũng trong bản dự thảo này, vấn đề đổi mới phƣơng pháp dạy học đƣợc xem là một trong những giải pháp chiến lƣợc: “Thực hiện cuộc vận động toàn ngành đổi mới phƣơng pháp dạy học theo hƣớng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của ngƣời học, biến quá trình học tập thành quá trình tự học có hƣớng dẫn và quản lý của giáo viên”[33, tr. Tiếp theo, Bộ GD&ĐT cũng đã đặt ra mục tiêu, nhiệm vụ cho giáo dục trung học (GDTH) và giáo dục thƣờng xuyên (GDTX) trong năm học 2010-2011 là khắc phục triệt để dạy học theo kiểu “đọc - chép” nhằm hƣớng tới việc đổi mới toàn bộ hệ thống phƣơng pháp dạy học. Cụ thể, ngày 30-7-2010, tại hội nghị triển khai nhiệm vụ trên tổ chức tại Hà Nội, ông Nguyễn Vinh Hiển nhấn mạnh: GDTH và GDTX sẽ tiếp tục tập trung chỉ đạo, thực hiện đổi mới phƣơng pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá.
tiếp tục triển khai dạy học theo chuẩn kiến thức, kỹ năng phù hợp với từng đối tƣợng sinh viên [41]. Các chỉ đạo trên cho thấy, Bộ GD&ĐT luôn nhấn mạnh chú trọng đến các phƣơng pháp dạy học tạo cơ hội cho sinh viên phát huy tính tích cực, tự lực nhận thức trong học tập. Đối với bậc cao đẳng, đại học, vấn đề đổi mới phƣơng pháp dạy học càng trở nên cấp thiết hơn, bởi vì đây là bậc đào tạo ra những cử nhân, kỹ sƣ, những ngƣời 1 thầy sẽ có trách nhiệm và giữ vai trò chủ chốt trong các nhà trƣờng phổ thông, trƣờng nghề của quốc gia. Nghị quyết 14 của Chính phủ cũng đã xác định mục tiêu: “Đến năm 2020, giáo dục đại học Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực và tiếp cận trình độ tiên tiến trên thế giới; có năng lực cạnh tranh cao, thích ứng với cơ chế thị trƣờng.2], và một trong những giải pháp đƣợc đƣa ra nhằm thực hiện nhiệm vụ trên là: “Đổi mới nội dung, phƣơng pháp và quy trình đào tạo”, với các tiêu chí cụ thể: “trang bị cách học; phát huy tính chủ động của ngƣời học…”.
Mặt khác, Bộ GD&ĐT cũng chỉ rõ: “phải góp phần tạo nên một thế hệ ngƣời lao động có tri thức, có đạo đức, có bản lĩnh trung thực, có tƣ duy phê phán, sáng tạo, có kỹ năng sống, kỹ năng giải quyết vấn đề và kỹ năng nghề nghiệp để làm việc hiệu quả trong môi trƣờng toàn cầu hóa…” [33, tr. Do đó, Bộ GD &ĐT đã đề ra nhiệm vụ và giải pháp: “phải có những thay đổi căn bản về giáo dục từ nội dung, phƣơng pháp dạy học đến việc xây dựng những môi trƣờng giáo dục lành mạnh và thuận lợi, giúp ngƣời học có thể chủ động, tích cực, kiến tạo kiến thức, phát triển kỹ năng và vận dụng những điều đã học vào cuộc sống”[33, tr. Nhƣ vậy, vấn đề đổi mới phƣơng pháp dạy học luôn nhận đƣợc sự quan tâm của Nhà nƣớc và toàn xã hội, đồng thời đặt ra cho ngành Giáo dục nói chung, và các trƣờng Cao đẳng nghề nói riêng, những thách thức: Cần đổi mới nhƣ thế nào để vừa gia tăng tính chủ động của ngƣời học vừa tăng chất lƣợng đào tạo? Làm thế nào để có đội ngũ cán bộ, nhân sự vừa lành nghề, vừa nắm vững kiến thức chuyên môn, đồng thời có khả năng vận dụng kiến thức vào các lĩnh vực công nghệ hiện đại nhằm đạt đƣợc các mục tiêu cấp quốc gia đã đề ra? Cho thấy, nhiệm vụ chính yếu của đổi mới giáo dục là vừa nhấn mạnh đến đổi mới nội dung, chƣơng trình, phƣơng pháp giáo dục theo hƣớng chuẩn hóa, hiện đại hóa trong các bậc học, vừa nhấn mạnh đến vấn đề giáo dục - đào tạo kỹ năng nghề và kỹ năng sống cho các thế hệ, đặc biệt là những ngƣời tham gia lao động. Đề cập đến giáo dục Kỹ năng sống, Luật Giáo Dục, điều 38 đã nhấn mạnh ngay từ cấp phổ thông: đào tạo kỹ năng là thành phần quan trọng trong mục tiêu giáo dục hiện nay.
Trƣớc đó, điều 27 “mục tiêu giáo dục phổ thông là giúp sinh viên phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo…”; điều 23 nhấn mạnh: “phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của sinh viên… bồi dƣỡng phƣơng pháp tự học, khả năng làm việc nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn…”. [35] Mặt khác, thế kỷ 21 đƣợc Ngân Hàng Thế Giới (WB) gọi là kỷ nguyên của nền kinh tế dựa vào kỹ năng - Skill-Based Economy. Theo đó, năng lực của con ngƣời đƣợc đánh giá trên cả ba khía cạnh: kiến thức, kỹ năng và thái độ. Các nhà 2 khoa học trên thế giới cho rằng: để thành công trong cuộc sống thì kỹ năng cứng (trí tuệ logic- IQ) chỉ chiếm 15%, trong khi kỹ năng mềm (trí tuệ cảm xúc - EQ) chiếm 85%.
Do vậy, tầm quan trọng của “kỹ năng” nói chung và “kỹ năng mềm” nói riêng rất cần thiết với mọi ngƣời [50]. Trƣờng Cao đẳng Công nghệ và Quản trị Sonadezi (CĐ CN&QT Sonadezi) là một trong những trƣờng công nghệ trọng điểm của khu vực tỉnh Đồng Nai. Với mục tiêu chiến lƣợc “Đào tạo và rèn luyện cho ngƣời học những kỹ năng quản lý cần thiết trong xử lý công việc để có thể thực thi nhiệm vụ một cách độc lập, đáp ứng yêu cầu thiết yếu của doanh nghiệp”[51]. Để đạt đƣợc sứ mạng trên, nhà trƣờng rất quan tâm đến cải tiến nội dung chƣơng trình và phƣơng pháp dạy học.
Bên cạnh các môn chuyên ngành, sinh viên trƣờng Sonadezi còn đƣợc tiếp cận với các môn kỹ năng sống. Mục tiêu của môn này không những cung cấp kiến thức tổng quát về các khoa học xã hội nhƣ: Triết học, Tâm lý học, Xã hội học…. mà còn chú trọng trang bị những kiến thức về lối sống, thái độ và kỹ năng nhằm nâng cao hiệu quả học tập đồng thời giúp sinh viên có thể thích nghi và phát triển trong các môi trƣờng tập thể, nơi làm việc khi sau khi tốt nghiệp. Thực tế cho thấy, nhu cầu của xã hội ngày nay đòi hỏi sinh viên ngành công nghệ, quản trị, cũng sẽ là các cán bộ tƣơng lai trong các tổ chức, doanh nghiệp.
Họ không chỉ hoàn thành chức năng của những nhà quản lý mà còn phải là những chuyên gia tƣ vấn, hƣớng dẫn các nhân viên, đồng nghiệp trong các vấn đề đạo đức, tác phong công nghiệp. Muốn vậy, ngay từ khi trong giai đoạn đào tạo tại trƣờng Sonadezi, các sinh viên phải tham gia tích cực, độc lập vào quá trình lĩnh hội tri thức, rèn luyện các kỹ năng và kỹ năng sống nhằm nâng cao năng lực thực hiện, áp dụng tri thức dƣới sự hƣớng dẫn của giảng viên cũng nhƣ bạn đồng học. Nhƣng hiện tại, hoạt động dạy học Kỹ năng sống trong trƣờng chƣa đáp ứng đƣợc mục tiêu, yêu cầu đề ra. Nội dung còn nhiều mới mẻ, phƣơng pháp và hình thức dạy học nặng về dạy trên lớp; lực lƣợng giảng viên còn mỏng; phƣơng tiện dạy học mang tính truyền thống nên chƣa phát huy cao độ tính độc lập, sáng tạo của sinh viên, cũng nhƣ sinh viên thực sự quan tâm đúng mức và có nhiều cơ hội học tập, rèn luyện với môn học này.
Từ các hiện trạng trên khiến ngƣời nghiên cứu băn khoăn: Làm thế nào để sinh viên có sự quan tâm hơn đến môn kỹ năng sống? Làm thế nào để khuyến khích sinh viên chủ động tự học và có thái độ hứng thú, tự giác tham gia rèn luyện với môn học này? Làm thế nào để những tri thức Kỹ năng sống đến với sinh viên cách nhẹ nhàng trên nền tảng những tri thức, vốn sống của sinh viên? Làm thế nào để sinh viên có dịp rèn luyện Kỹ năng sống không chỉ từ các bài giảng trên lớp mà còn từ kinh nghiệm của bạn bè thông qua các hoạt động tƣơng tác với nhau từ trong cho đến ngoài lớp?. 3 Chính từ những lý do trên, việc nghiên cứu đề tài “vận dụng dạy học theo nhóm nhỏ trong giảng dạy môn Kỹ năng sống tại trường Cao đẳng Công nghệ và Quản trị Sonadezi” là thiết thực. Nghiên cứu này khi hoàn thành sẽ góp phần phát huy các biện pháp vận dụng tính tích cực, chủ động của ngƣời học cũng nhƣ gia tăng tính sáng tạo, độc lập học tập môn Kỹ năng sống của sinh viên trong trƣờng. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Tổ chức dạy học theo nhóm nhỏ trong môn Kỹ năng sống tại trƣờng Cao đẳng Công nghệ và Quản trị Sonadezi, nhằm nâng cao chất lƣợng dạy học môn Kỹ năng sống.
NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU Để hoàn thành mục tiêu trên, đề tài tập trung vào các nhiệm vụ sau: - Tìm hiểu cơ sở lý luận về dạy học theo nhóm nhỏ trong giảng dạy nói chung và giảng dạy môn Kỹ năng sống nói riêng. - Nghiên cứu thực trạng dạy học môn Kỹ năng sống ở trƣờng CĐ CN&QT Sonadezi.