Đổi mới phương pháp dạy học môn triết học Mác-Lênin tại Học viện Chính trị Khu vực II

Khám phá luận văn thạc sĩ HCMUTE về đổi mới phương pháp dạy học triết học Mác - Lênin, hướng tới tích cực hóa người học tại Học viện Chính trị Khu vực II.

• Tác giả: Tô Quang Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Y
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Đổi mới phương pháp dạy học triết học Mác - Lênin theo hướng tích cực hóa người học tại Học viện Chính trị khu vực II
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• ABSTRACT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC
• 1.1. Tổng quan về đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản về phương pháp dạy học tích cực
• 1.3. Phương pháp
• 1.4. Phương pháp dạy học
• 1.5. Phương pháp dạy học tích cực
• 1.6. Cách tiếp cận phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học
• 1.7. Các cấp độ của phương pháp dạy học
• 1.8. Bản chất của phương pháp dạy học
• 1.9. Cấu trúc của phương pháp dạy học
• 1.10. Triển khai phương pháp dạy học
• 1.11. Phương pháp dạy học tích cực hóa người học
• 1.12. Các yếu tố ảnh hưởng đến phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học
• 1.13. Đặc điểm các môn lý luận chính trị trong đó có môn học Triết học Mác - Lênin
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VIỆC ĐỔI MỚI CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC MÔN TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN Ở HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC II
• 2.1. Giới thiệu tổng quan về Học viện Chính trị khu vực II
• 2.2. Giới thiệu chương trình lý luận chính trị
• 2.3. Khảo sát và đánh giá thực trạng
• 2.4. Kinh nghiệm đổi mới phương pháp dạy học môn Triết học Mác - Lênin tại một số đơn vị trong hệ thống đào tạo chương trình Cao cấp lý luận chính trị
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC MÔN TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN Ở HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC II
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Đổi mới phương pháp dạy học triết học Mác Lênin tại HCMUTE

Đổi mới phương pháp dạy học triết học Mác-Lênin tại HCMUTE là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện đại. Phương pháp dạy học không chỉ đơn thuần là việc truyền đạt kiến thức mà còn là cách thức kích thích tư duy và phát triển năng lực của học sinh sinh viên. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực giúp sinh viên không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn hình thành khả năng tư duy phản biện và sáng tạo. Đặc biệt, trong môn học triết học Mác-Lênin, việc đổi mới phương pháp dạy học càng trở nên cần thiết để phù hợp với yêu cầu của thời đại và nhu cầu của người học.

1.1. Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học

Việc đổi mới phương pháp dạy học là một yêu cầu cấp thiết trong giáo dục hiện đại. Giáo dục đại học cần phải đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của xã hội và thị trường lao động. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa, sinh viên cần có khả năng tự học, tự nghiên cứu và làm việc nhóm. Đổi mới giáo dục không chỉ giúp nâng cao chất lượng dạy và học mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích sinh viên tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc giảng dạy môn triết học Mác-Lênin, nơi mà tư duy phản biện và khả năng phân tích là rất cần thiết.

II. Thực trạng phương pháp dạy học triết học Mác Lênin tại HCMUTE

Thực trạng phương pháp dạy học triết học Mác-Lênin tại HCMUTE cho thấy nhiều điểm cần cải thiện. Nhiều giảng viên vẫn sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống, chủ yếu là thuyết trình, dẫn đến việc sinh viên không mấy hứng thú và khó tiếp thu kiến thức. Giáo viên triết học cần phải thay đổi cách tiếp cận, áp dụng các phương pháp dạy học tích cực hơn như thảo luận nhóm, nghiên cứu tình huống và các hoạt động thực hành. Việc khảo sát thực trạng cho thấy rằng sinh viên mong muốn có nhiều cơ hội để tham gia vào các hoạt động học tập tương tác hơn, từ đó nâng cao chất lượng học tập và phát triển tư duy độc lập.

2.1. Đánh giá thực trạng

Đánh giá thực trạng cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong môn triết học Mác-Lênin còn hạn chế. Nhiều giảng viên chưa được đào tạo bài bản về các phương pháp này, dẫn đến việc họ gặp khó khăn trong việc áp dụng vào thực tế giảng dạy. Hơn nữa, cơ sở vật chất và tài liệu hỗ trợ cho việc dạy học tích cực cũng chưa được đầu tư đúng mức. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học, làm giảm động lực học tập của sinh viên.

III. Đề xuất đổi mới phương pháp dạy học triết học Mác Lênin

Để nâng cao chất lượng dạy và học triết học Mác-Lênin tại HCMUTE, cần thiết phải có những đề xuất cụ thể về việc đổi mới phương pháp dạy học. Các giảng viên nên được đào tạo về các phương pháp giảng dạy hiện đại, từ đó có thể áp dụng linh hoạt trong quá trình giảng dạy. Việc tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm về phương pháp dạy học cũng là một cách hiệu quả để nâng cao nhận thức và kỹ năng cho giảng viên. Bên cạnh đó, cần có sự hỗ trợ từ phía nhà trường trong việc cung cấp tài liệu và cơ sở vật chất cho việc dạy học tích cực.

3.1. Đề xuất cụ thể

Đề xuất cụ thể bao gồm việc xây dựng chương trình đào tạo cho giảng viên về các phương pháp dạy học tích cực, tổ chức các buổi tập huấn và chia sẻ kinh nghiệm giữa các giảng viên. Ngoài ra, cần thiết lập một hệ thống đánh giá hiệu quả của các phương pháp dạy học mới được áp dụng, từ đó có thể điều chỉnh và cải tiến liên tục. Việc khuyến khích sinh viên tham gia vào các hoạt động ngoại khóa liên quan đến triết học cũng sẽ giúp nâng cao sự hứng thú và khả năng tư duy của họ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, việc đổi mới phương pháp dạy học trở thành một yêu cầu cấp thiết. Tại Học viện Chính trị khu vực II, môn Triết học Mác - Lênin giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành thế giới quan và phương pháp luận khoa học cho học viên. Tuy nhiên, thực trạng áp dụng phương pháp dạy học truyền thống còn nhiều hạn chế, chưa phát huy được tính tích cực, chủ động của người học. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm khảo sát thực trạng và đề xuất đổi mới phương pháp dạy học môn Triết học Mác - Lênin theo hướng tích cực hóa người học, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo tại Học viện.

Nghiên cứu tập trung vào giảng viên và học viên của Học viện Chính trị khu vực II trong giai đoạn 2015-2017, sử dụng các phương pháp lý luận, khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận về đổi mới phương pháp dạy học tích cực, đánh giá thực trạng vận dụng các phương pháp tích cực trong giảng dạy môn Triết học Mác - Lênin, từ đó đề xuất các giải pháp đổi mới phù hợp. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao hiệu quả giảng dạy, phát huy tính tích cực, sáng tạo của học viên, đồng thời góp phần đổi mới chương trình đào tạo lý luận chính trị trong bối cảnh hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình giáo dục hiện đại về phương pháp dạy học tích cực, trong đó nổi bật là:

• Lý thuyết ARCS của Keller: Tập trung vào bốn yếu tố tạo động lực học tập gồm Attention (Chú ý), Relevance (Phù hợp), Confidence (Tự tin) và Satisfaction (Thỏa mãn), nhằm tích cực hóa người học trong môi trường dạy học đa phương tiện.

• Lý thuyết học tập hợp tác của Johnson & Johnson: Nhấn mạnh vai trò của tương tác giữa học sinh với học sinh trong nhóm hợp tác, tạo sự phụ thuộc tích cực lẫn nhau để nâng cao hiệu quả học tập.

• Phương pháp dạy học tích cực: Định nghĩa là các phương pháp phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học, bao gồm các kỹ thuật như vấn đáp, thảo luận nhóm, nêu vấn đề, làm việc nhóm, đóng vai, động não và tự học.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: phương pháp dạy học, phương pháp dạy học tích cực, tích cực hóa người học, phương pháp vấn đáp, phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp nêu vấn đề, và phương pháp làm việc nhóm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp sau:

• Phân tích - tổng hợp và so sánh các lý thuyết, mô hình dạy học tích cực trong và ngoài nước.

• Khảo sát thực trạng bằng phiếu hỏi với cỡ mẫu khoảng 60-70 học viên và giảng viên môn Triết học Mác - Lênin tại Học viện Chính trị khu vực II, nhằm thu thập dữ liệu về phương pháp dạy học hiện hành, mức độ tích cực hóa người học, và các khó khăn gặp phải.

• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học tích cực trong một số lớp học thử nghiệm, đánh giá kết quả qua điểm số kiểm tra và phản hồi của học viên.

• Quan sát dự giờ để ghi nhận thực tế vận dụng các phương pháp dạy học tích cực trên lớp.

Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2015 đến 2017, đảm bảo thu thập dữ liệu đầy đủ và đánh giá hiệu quả đổi mới phương pháp một cách khách quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng vận dụng phương pháp dạy học tích cực còn hạn chế: Khoảng 40% giảng viên sử dụng phương pháp thảo luận nhóm và vấn đáp thường xuyên, trong khi 60% còn lại chủ yếu áp dụng phương pháp truyền thống, tập trung vào giảng giải và thuyết trình. Học viên phản ánh chỉ có khoảng 35% thời gian học tập được tham gia tích cực trong các hoạt động nhóm hoặc thảo luận.

2. Hiệu quả đổi mới phương pháp tích cực được chứng minh qua thực nghiệm: Sau khi áp dụng phương pháp thảo luận nhóm, vấn đáp và nêu vấn đề kết hợp, điểm trung bình kiểm tra cuối kỳ của lớp thực nghiệm tăng 15% so với lớp đối chứng, với tỷ lệ học viên đạt loại khá trở lên tăng từ 50% lên 70%.

3. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc đổi mới phương pháp: Hơn 70% giảng viên cho biết thiếu kỹ năng sư phạm và thời gian chuẩn bị bài giảng là rào cản lớn nhất. Hơn 60% học viên mong muốn được tham gia nhiều hơn vào các hoạt động học tập tích cực để phát huy khả năng tư duy và sáng tạo.

4. Vai trò của thiết bị dạy học và môi trường học tập: Khoảng 55% học viên đánh giá trang thiết bị hỗ trợ giảng dạy còn thiếu và chưa đáp ứng tốt cho các hoạt động nhóm và thảo luận, ảnh hưởng đến hiệu quả tích cực hóa người học.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học tại Học viện Chính trị khu vực II đã đạt được những bước tiến nhất định nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu là do thói quen giảng dạy truyền thống, thiếu kỹ năng vận dụng các phương pháp tích cực và hạn chế về cơ sở vật chất. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này tương đồng với thực trạng chung của nhiều cơ sở đào tạo lý luận chính trị, nơi mà việc chuyển đổi từ phương pháp thụ động sang tích cực còn chậm.

Việc áp dụng các phương pháp như thảo luận nhóm, vấn đáp, nêu vấn đề không chỉ giúp học viên phát triển tư duy phản biện, sáng tạo mà còn tăng cường kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm, phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục hiện đại. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân phối tần suất điểm số kiểm tra trước và sau thực nghiệm, cũng như bảng đánh giá mức độ sử dụng các phương pháp dạy học tích cực của giảng viên.

Những phát hiện này khẳng định giả thuyết nghiên cứu rằng đổi mới phương pháp dạy học tích cực sẽ nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo môn Triết học Mác - Lênin, đồng thời nhấn mạnh vai trò quan trọng của đào tạo bồi dưỡng kỹ năng sư phạm cho giảng viên và đầu tư trang thiết bị hỗ trợ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng sư phạm tích cực cho giảng viên: Tập trung vào phương pháp thảo luận nhóm, vấn đáp, nêu vấn đề và làm việc nhóm, nhằm nâng cao năng lực thiết kế và tổ chức các hoạt động học tập tích cực. Thời gian thực hiện trong vòng 6 tháng, do Ban Giám đốc Học viện phối hợp với các chuyên gia giáo dục tổ chức.

2. Xây dựng và áp dụng quy trình thiết kế giáo án tích hợp các phương pháp dạy học tích cực: Hướng dẫn giảng viên cách kết hợp linh hoạt các phương pháp phù hợp với nội dung môn Triết học Mác - Lênin, đảm bảo phát huy tối đa tính tích cực của học viên. Thời gian triển khai trong năm học tiếp theo.

3. Đầu tư nâng cấp trang thiết bị dạy học hiện đại: Cung cấp các thiết bị hỗ trợ nghe nhìn, phòng học nhóm, tài liệu tham khảo đa phương tiện để tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động học tập tích cực. Chủ thể thực hiện là Ban Quản lý cơ sở vật chất Học viện, với kế hoạch đầu tư trong 1-2 năm.

4. Khuyến khích và tạo điều kiện cho học viên tham gia các hoạt động học tập chủ động: Tổ chức các buổi thảo luận, hội thảo, nghiên cứu nhóm, giúp học viên phát triển kỹ năng tự học, tư duy phản biện và sáng tạo. Giảng viên và Ban Giám đốc Học viện phối hợp thực hiện thường xuyên trong các kỳ học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên môn Triết học Mác - Lênin và các môn lý luận chính trị: Nhận biết các phương pháp dạy học tích cực, áp dụng đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo.

2. Nhà quản lý giáo dục và cán bộ đào tạo tại các học viện chính trị: Tham khảo các giải pháp đổi mới phương pháp dạy học, xây dựng chính sách đào tạo và bồi dưỡng giảng viên phù hợp.

3. Sinh viên, học viên cao học ngành Giáo dục học và Lý luận chính trị: Nắm bắt cơ sở lý luận và thực tiễn đổi mới phương pháp dạy học tích cực, phục vụ nghiên cứu và thực hành sư phạm.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục và phát triển nguồn nhân lực: Tìm hiểu mô hình đổi mới phương pháp dạy học tích cực trong lĩnh vực đào tạo chính trị, góp phần phát triển lý luận và ứng dụng trong giáo dục đại học.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp dạy học tích cực là gì?
   Phương pháp dạy học tích cực là các cách thức tổ chức hoạt động học tập nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học, như thảo luận nhóm, vấn đáp, nêu vấn đề, làm việc nhóm. Ví dụ, phương pháp thảo luận nhóm giúp học viên trao đổi, tranh luận và xây dựng kiến thức mới.

2. Tại sao cần đổi mới phương pháp dạy học môn Triết học Mác - Lênin?
   Do phương pháp truyền thống chủ yếu truyền đạt thụ động, chưa phát huy được tư duy phản biện và sáng tạo của học viên. Đổi mới phương pháp giúp tăng cường sự tham gia tích cực, nâng cao hiệu quả tiếp thu và vận dụng kiến thức.

3. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực?
   Bao gồm năng lực sư phạm của giảng viên, trang thiết bị dạy học, thái độ và kỹ năng học tập của học viên, cũng như môi trường học tập. Ví dụ, thiếu thiết bị hỗ trợ sẽ hạn chế hoạt động nhóm và thảo luận.

4. Làm thế nào để giảng viên thiết kế bài giảng theo phương pháp tích cực?
   Giảng viên cần xây dựng kế hoạch bài giảng có các hoạt động tương tác, đặt câu hỏi kích thích tư duy, tổ chức thảo luận nhóm, kết hợp các phương pháp phù hợp với nội dung và đối tượng học viên.

5. Hiệu quả của đổi mới phương pháp dạy học được đánh giá như thế nào?
   Thông qua kết quả kiểm tra, đánh giá năng lực học viên, phản hồi từ học viên và giảng viên, cũng như quan sát thực tế trên lớp. Ví dụ, điểm số kiểm tra tăng 15% sau khi áp dụng phương pháp tích cực chứng tỏ hiệu quả rõ rệt.

Kết luận

• Đổi mới phương pháp dạy học môn Triết học Mác - Lênin theo hướng tích cực hóa người học là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng đào tạo tại Học viện Chính trị khu vực II.
• Nghiên cứu đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng và thực nghiệm đổi mới phương pháp, chứng minh hiệu quả tích cực của các phương pháp như thảo luận nhóm, vấn đáp, nêu vấn đề.
• Các hạn chế hiện tại chủ yếu do năng lực giảng viên, trang thiết bị và thói quen giảng dạy truyền thống.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể gồm đào tạo bồi dưỡng giảng viên, xây dựng quy trình thiết kế giáo án tích cực, đầu tư trang thiết bị và khuyến khích học viên tham gia tích cực.
• Tiếp theo, cần triển khai đồng bộ các giải pháp trong năm học tới và đánh giá định kỳ để điều chỉnh phù hợp, góp phần phát triển giáo dục lý luận chính trị hiện đại.

Hành động ngay hôm nay: Giảng viên và nhà quản lý giáo dục tại Học viện Chính trị khu vực II nên áp dụng và lan tỏa các phương pháp dạy học tích cực nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu Phần nội dung Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về đổi mới phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học. Chƣơng 2: Thực trạng việc đổi mới các phƣơng pháp dạy học tích cực môn Triết học Mác - Lênin ở Học viện Chính trị khu vực II. Chƣơng 3: Đề xuất đổi mới phƣơng pháp dạy học tích cực môn Triết học Mác - Lênin ở Học viện Chính trị khu vực II. Kết luận và kiến nghị Tài liệu tham khảo Phụ lục 3 Luan van PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƢỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƢỜI HỌC 1.

Tổng quan về đổi mới phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học 1. Ở nước ngoài Phát huy tính tích cực không phải là vấn đề mới. Từ thời cổ đại các nhà sƣ phạm tiền bối nhƣ Khổng Tử, Aristot,… đã từng nói đến tầm quan trọng to lớn của việc phát huy tính tích cực, chủ động của HS và đã nói lên nhiều biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức. Trong thời Phục Hƣng từ thế kỷ 16 cho đến thế kỷ 19 có nhiều tác giả tiêu biểu đề cập đến quan điểm này, cụ thể: J.Komenxki (John Amos Comenius) là nhà Tiệp Khắc yêu nƣớc, nhà sƣ phạm lỗi lạc của thế kỷ 17 đã đƣa ra những biện pháp dạy học bắt HS phải tìm tòi, suy nghĩ để nắm đƣợc bản chất của sự vật và hiện tƣợng.

Theo Komenxki: “Giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán, phát triển nhân cách,… hãy tìm ra phƣơng pháp cho phép giáo viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn”. Theo Malone - Lapper các yếu tố tích cực bên trong (tích cực đến từ ngƣời học, ví dụ nhƣ sở thích cá nhân) mang lại nhiều lợi ích hơn là tích cực bên ngoài (do tác động của bên ngoài nhƣ động viên, khen thƣởng của thầy…. Malone và Lapper cho rằng có 4 yếu tố làm gia tăng tính tích cực bên trong: sự thử thách, sự tò mò, sự kiểm soát và khả năng tƣởng tƣợng. Chính vì thế ông đã đƣa ra những đề nghị để làm tăng tính tích cực nhận thức bên trong.

Tƣơng tự nhƣ vậy, Keller cũng đƣa ra 4 thành phần tạo ra sự tích cực: Sự chú ý (Attention), sự phù hợp (Relevance), sự tự tin (Confidence) và sự thỏa mãn (Sastisfaction). Mô hình Keller còn đƣợc gọi là mô hình ARCS. Quan điểm chung của Keller cho rằng một nhà thiết kế dạy học trong môi trƣờng multimedia phải biết các biện pháp tích cực hóa 4 Luan van ngƣời học, biết tổ chức chiến lƣợc dạy học và biết thiết kế nội dung dạy học. Oger Johnson và David Johnson cho rằng phần nhiều thời gian dạy học dành cho các tƣơng tác HS – GV và HS – tài liệu, còn tƣơng tác HS – HS thì hầu nhƣ bị lờ đi.

Trong một tình huống học hợp tác, sự tƣơng tác đƣợc đặc trƣng bởi việc khẳng định sự phụ thuộc lẫn nhau về mục đích với trách nhiệm cá nhân. Sự phụ thuộc về mục đích đòi hỏi sự chấp nhận của nhóm là họ sẽ cùng bơi hoặc cùng chìm. Theo Roger và David Johnson, thông thƣờng ngày nay giáo viên cố tách học sinh khỏi các học sinh khác và cho họ làm việc độc lập, khi liên tục dùng các câu nhƣ “đừng có nhìn vào bài ngƣời khác”, “tôi muốn thấy những gì em làm chứ không phải của ngƣời bên cạnh”, hay “tự làm bài đi”. Một nghịch lý là đại đa số các nghiên cứu so sánh sự tƣơng tác HS – HS chỉ ra rằng học sinh học hiệu quả hơn khi họ làm việc hợp tác.

Ngoài ra, Roger Johnson và David Johnson cho rằng, có một khác biệt giữa “chủ trƣơng HS làm việc trong một nhóm” và cấu trúc làm việc hợp tác với một nhóm HS ngồi cùng bàn và làm việc của họ, nhƣng tự do nói với những HS khác khi làm việc, không đƣợc cấu trúc để là một nhóm hợp tác khi không có sự phụ thuộc tích cực lẫn nhau. Tƣơng tự, một nhóm HS đƣợc phân công làm một báo cáo mà chỉ có một HS quan tâm và làm tất cả công việc trong khi những HS khác thì rong chơi cũng không phải là một nhóm hợp tác. Một nhóm hợp tác có một ý thức về trách nhiệm cá nhân có nghĩa là tất cả học sinh cần nắm vững kiến thức và cùng góp sức để nhóm thành công. Ở trong nước Việt Nam đang bƣớc vào giai đoạn quan trọng của tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc.

Để đáp ứng cho đƣợc công cuộc xây dựng và phát triển đất nƣớc thì nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng bậc nhất. Một trong số đó đáng kể nhất là đội ngũ lao động có trình độ và tay nghề cao. Luật GD (2005) tại khoản 2 điều 5: “Yêu cầu nội dung, phƣơng pháp giáo dục: phải phát huy tính tích cực, tự giác, làm chủ, có tính tƣ duy, sáng tạo, bồi dƣỡng cho ngƣời học năng lực tự học, khả năng thực hành và ý chí vƣơn lên…”[4] Và vấn đề đổi mới PPDH theo hƣớng vận dụng các PPDH tích cực vào quá trình dạy học lấy ngƣời học làm trung tâm nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của ngƣời học cũng đã và đang đƣợc các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý giáo dục trên thế giới và Việt Nam bàn đến, đặc biệt là trong những năm gần đây. 5 Luan van - Liên quan đến vấn đề đổi mới phƣơng pháp dạy học, vận dụng các phƣơng pháp dạy học tích cực đã có một số công trình tiêu biểu nhƣ: Luận văn thạc sĩ của Trần Thị Hồng “Vận dụng phƣơng pháp dạy học tích cực trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10 ở trƣờng Trung học phổ thông Đông Sơn I, tỉnh Thanh Hoá” (2006); Luận văn Thạc sĩ của Trần Thị Minh: “Kết hợp phƣơng pháp dạy học truyền thống với phƣơng pháp dạy học tích cực để nâng cao hiệu quả dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10 - phần thứ nhất (Qua thực tế các trƣờng Trung học phổ thông Hải Phòng) (2007); Luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Thị Kim Ngân: “Vận dụng các phƣơng pháp dạy học tích cực trong phần “Công dân với việc hình thành thế giới quan, phƣơng pháp luận khoa học” ở trƣờng Trung học phổ thông hiện nay” (Qua thực tế một số trƣờng Trung học phổ thông tỉnh Nghệ An) (2008); Luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Thị Thảo: “Vận dụng các phƣơng pháp dạy học tích cực trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” chƣơng trình Giáo dục công dân lớp 10 nhằm nâng cao nhận thức của học sinh Trung học phổ thông về các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc” (Qua khảo sát một số trƣờng Trung học phổ thông thuộc huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa).

Tham khảo một số luận văn thạc sĩ – trƣờng Đại học Sƣ phạm kỹ thuật TP. HCM đã tìm hiểu phƣơng pháp dạy học tích cực về các môn học khác nhƣ: - Trƣơng Phƣớc Tân (2009), Tổ chức dạy học môn toán lớp 12 theo hƣớng tích cực hóa học sinh tại trƣờng THPT Vĩnh Cửu tỉnh Đồng Nai. - Nguyễn Thị Uyên (2009), Cải tiến phƣơng pháp dạy học môn khí cụ điện tại trƣờng Cao đẳng kỹ thuật Cao Thắng theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học. - Nguyễn Minh Sang (2009), Ứng dụng phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học trong giảng dạy môn lý thuyết kỹ thuật tiện hệ công nhân kỹ thuật trƣờng Cao Đẳng Sƣ phạm kỹ thuật Vĩnh Long.

- Nguyễn Thị Ngọc Điệp (2010), Dạy học môn cơ kỹ thuật 2 theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học tại trƣờng Cao Đẳng sƣ phạm Đồng Nai. Nhóm công trình này đã chỉ ra đƣợc quan niệm về PPDH tích cực, các PPDH tích cực cụ thể, những đặc trƣng của các PPDH tích cực và đƣa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu vận dụng các PPDH tích cực. Các công trình đã đƣa ra đƣợc một số quy trình và điều kiện vận dụng các PPDH tích cực vào một số bài cụ thể trong chƣơng trình GDCD lớp 10. Tuy nhiên, đây là những đề tài nghiên cứu và áp dụng trong chƣơng trình GDCD bậc 6 Luan van THPT.

Chƣa đƣa ra đƣợc những quy trình và giải pháp vận dụng các PPDH tích cực trong QTDH môn Triết học Mác - Lênin trình độ Cao cấp chính trị. - Nhóm các bài viết đăng trên báo và các tạp chí có liên quan đến vấn đề này gồm có: Vận dụng một số phƣơng pháp dạy học tích cực trong giảng dạy học phần “Lý luận dạy học địa lý” nhằm phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu cho học viên sƣ phạm địa lí của tác giả Đậu Thị Hòa, Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, số 3/2006; Sổ tay Phƣơng pháp giảng dạy và đánh giá, Trƣờng Đại học Nha Trang, Tạp chí Khoa học và Công nghệ, Đại học Đà Nẵng, số 2/2008; Nâng cao hiệu quả phƣơng pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin của tác giả Nguyễn Trung Hiếu, Tạp chí Giáo dục, số 6 – 2009. Các công trình nêu trên đều khẳng định vai trò của phƣơng pháp thảo luận nhóm là phƣơng pháp tích cực, sáng tạo của ngƣời học và tìm kiếm các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phƣơng pháp này trong dạy học - Đề cập đến vấn đề đổi mới phƣơng pháp giảng dạy các môn Lý luận chính trị trong các trƣờng đại học và cao đẳng có các bài viết, các công trình nghiên cứu nhƣ: Phùng Văn Bộ, Một số vấn đề về phƣơng pháp giảng dạy và nghiên cứu triết học, Nxb Giáo dục, 2001; Lê Hữu Ái: “Giải pháp nâng cao chất lƣợng giảng dạy các môn Mác- lênin ở các trƣờng Đại học”, Tạp chí Nghiên cứu lý luận, số 1/2000; PGS. Đoàn Minh Duệ: “Hƣớng tới việc dạy học môn triết học có hiệu quả hơn, Kỷ yếu hội thảo khoa học về đổi mới phƣơng pháp giảng dạy học tập môn triết học Mác- Lênin trong các trƣờng Đại học toàn quốc”, Hà Nội, tháng 12/2002.

Trần Viết Quang: “Bồi dƣỡng thế giới quan và phƣơng pháp luận khoa học cho học viên thông qua việc giảng dạy triết học Mác- Lênin”, Đề tài KHCN cấp Bộ/2000; “Hƣớng tới việc dạy, học môn triết học có hiệu quả hơn”. Kỷ yếu hội thảo khoa học về đổi mới phƣơng pháp giảng dạy học tập môn triết học Mác- Lênin trong các trƣờng Đại học toàn quốc, Hà nội, 12/ 2002. Các công trình nêu trên đều đề cập đến vấn đề đổi mới phƣơng pháp giảng dạy theo hƣớng phát huy tích tích cực của học viên ở các trƣờng đại học.