CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐĂNG KÝ THÀNH LẬP DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm doanh nghiệp và đăng ký thành lập doanh nghiệp 1. Khái niệm về doanh nghiệp Hiện nay, đứng trên nhiều phương diện lý thuyết khác nhau có khá nhiều định nghĩa thế nào là một doanh nghiệp, mỗi định nghĩa đều mang một nội dung cụ thể với những giá trị nhất định.
Điều ấy cũng là đương nhiên, vì rằng mỗi định nghĩa về doanh nghiệp đều được khái quát trên nhiều quan điểm khác nhau từ những góc nhìn cụ thể về doanh nghiệp. Xét theo phương diện pháp luật, tại khoản 10 Điều 4 Luật doanh nghiệp năm 2020 quy định: Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được thành lập hoặc đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh. Thực tế trong hoạt động hiện nay, các doanh nghiệp khi thành lập đều thực hiện và hướng đến một quá trình kinh doanh liên tục trong việc thúc đẩy sản xuất hoặc cung cấp các dịch vụ thế mạnh trên thị trường để sinh lời, kiếm lợi nhuận cao. Như vậy có thể hiểu đa phần các doanh nghiệp khi thành lập được xem là một tổ chức kinh tế sinh lời.
Tuy nhiên cũng có một số các doanh nghiệp hoạt động không vì mục đích lợi nhuận mà hoạt động vì các yếu tố an sinh xã hội, vì cộng đồng và môi trường. Khái niệm đăng ký thành lập doanh nghiệp Để một doanh nghiệp hình thành và tiến hành đi vào hoạt động thì một trong những bước sơ khai khởi đầu tạo nên tính hợp pháp cho doanh nghiệp là tiến hành thực hiện các thủ tục đăng ký doanh nghiệp nói chung và ĐKTLDN nói riêng. Nghị định 78/2015/NĐ-CP về Đăng ký doanh nghiệp định nghĩa về khái niệm đăng ký doanh nghiệp: “Đăng ký doanh nghiệp là việc người thành lập doanh nghiệp đăng ký thông tin về doanh nghiệp dự kiến thành lập, doanh nghiệp đăng ký những thay đổi hoặc dự kiến thay đổi trong thông tin về đăng ký doanh nghiệp với cơ quan đăng ký kinh doanh và được lưu giữ tại Cơ sở dữ liệu quốc gia về Đăng ký doanh nghiệp. Đăng ký doanh nghiệp bao gồm ĐKTLDN, đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp và các nghĩa vụ đăng ký, thông báo khác theo quy định của Nghị định này.” Về mặt khái quát thì việc ĐKTLDN được tiến hành theo quy định của pháp luật tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Việc thành lập doanh nghiệp phải tuân theo quy định của pháp luật trên cơ sở thực hiện các thủ tục đăng ký doanh nghiệp để được pháp luật công nhận. Cụ thể hơn việc thành lập doanh nghiệp là việc đăng ký xác lập tư 1 cách pháp lý cho doanh nghiệp, xác lập tính hợp pháp của các hoạt động kinh doanh dưới sự bảo hộ bởi pháp luật của Nhà nước nói chung. ĐKTLDN là đánh dấu sự khai sinh của một chủ thể kinh doanh về mặt pháp lý và được ghi nhận bởi Nhà nước. Bắt đầu từ thời điểm hoàn tất tất cả thủ tục ĐKTLDN, chủ thể kinh doanh có đầy đủ năng lực pháp lý để bắt đầu tiến hành hoạt động kinh doanh tuân theo quy định pháp luật.
Điều đó đồng nghĩa với việc chủ thể kinh doanh sẽ có điều kiện để thực hiện các hoạt động kinh doanh của chính mình khi Nhà nước thừa nhận và đảm bảo đầy đủ về mặt pháp lý. ĐKTLDN là một thủ tục hành chính bắt buộc nhằm công khai hóa sự ra đời hợp pháp của một chủ thể kinh doanh với cơ quan nhà nước và cộng đồng kinh tế. Theo đó, việc kiểm tra tính hợp lệ để cấp giấy chứng nhận đăng ký đăng ký doanh nghiệp cho chủ thể kinh doanh sẽ do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền tiến hành theo đúng luật định. Đây được xem là căn cứ pháp lý nhằm xác lập quyền, nghĩa vụ của chủ thể kinh doanh, ghi nhận tư cách pháp nhân và tạo nên tính hợp pháp của hoạt động kinh doanh dưới sự bảo hộ, quản lý của Nhà nước với chủ thể kinh doanh.
Ở góc độ kinh tế, ĐKTLDN do nhà đầu tư tiến hành với các hoạt động đầu tư vốn, chuẩn bị cơ sở vật chất cần thiết cho một tổ chức kinh tế ra đời và vận hành, gồm: văn phòng, trụ sở, kho xưởng, máy móc thiết bị kĩ thuật, phương tiện vận chuyển. phù hợp mục đích sản xuất hàng hoá hay kinh doanh dịch vụ. Thông thường, người sáng lập doanh nghiệp cũng sẽ có bước chuẩn bị nhất định về hệ thống khách hàng, kế hoạch nhân sự để rút ngắn thời gian chính thức gia nhập thị trường và tìm kiếm cơ hội kinh doanh. Đặc trưng của thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp (ĐKTLDN) Về bản chất, ĐKTLDN có những đặc điểm chính như sau: - Thứ nhất, ĐKTLDN là thủ tục gia nhập thị trường, đánh dấu sự ra đời của một doanh nghiệp được pháp luật thừa nhận như một thực thể tham gia vào nền kinh tế với đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của mình.
Để bắt đầu tham gia vào hoạt động kinh doanh, công việc đầu tiên của chủ thể doanh nghiệp phải chuẩn bị đầy đủ các điều kiện đảm bảo để hoạt động kinh doanh. ĐKTLDN là hoạt động mà ở đó chủ thể doanh nghiệp phải thực hiện những thủ tục cần thiết để khai báo với cơ quan quản lý nhà nước về nhu cầu khởi sự kinh doanh. Trong quá trình khai báo các thông tin về nhu cầu khởi sự kinh doanh, chủ thể doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về tính chính xác nội dung ghi trong hồ sơ ĐKTLDN. Thông qua việc xem xét tính hợp lệ của hồ sơ cơ quan đăng ký kinh doanh sẽ cấp giấy phép đăng ký kinh doanh cho chủ thể doanh nghiệp.
Chủ thể doanh nghiệp sẽ được 2 phép tiến hành hoạt động kinh doanh kể từ thời điểm được cấp giấy chứng nhận ĐKTLDN. - Thứ hai, ĐKTLDN là phương thức thực hiện quyền tự do kinh doanh. Tự do kinh doanh là một trong những quyền tự nhiên của con người, trong đó quyền tự do thành lập doanh nghiệp là quyền của nhà đầu tư được lựa chọn và đăng ký loại hình doanh nghiệp, ngành, nghề kinh doanh phù hợp với điều kiện và sở thích của mỗi nhà đầu tư. Điều này còn có ý nghĩa quyền tự do kinh doanh không có nghĩa là chủ thể doanh nghiệp được quyền làm tất cả những gì họ muốn, thích làm gì thì làm mà phải để đảm bảo sự ổn định và thống nhất trong quá trình hoạt động kinh doanh.
Do đó, chủ thể doanh nghiệp thực hiện quyền tự do kinh doanh của mình bằng cách “ĐKTLDN” để thông qua đó xác lập tư cách pháp lý cho mình, nhà nước có trách nhiệm đảm bảo cho chủ thể doanh nghiệp được quyền mở rộng ngành nghề, lĩnh vực, địa bàn đầu tư kinh doanh, lựa chọn mô hình phù hợp,. Mặt khác, nếu các chủ thể doanh nghiệp thực hiện đầy đủ quy trình về ĐKTLDN cũng có nghĩa chủ thể doanh nghiệp đó được nhà nước đảm bảo tôn trọng sự quyết định về hình thức kinh doanh của chủ thể, được tạo điều kiện thuận lợi về môi trường hoạt động kinh doanh. Hiện nay, đáp ứng nhu cầu khởi sự doanh nghiệp, hoạt động ĐKTLDN đã được cải cách, thay đổi về thủ tục, với những hướng dẫn chi tiết tạo nên sự thuận tiện cho các nhà đầu tư …để nhằm mở rộng hơn nữa quyền tự do kinh doanh tạo thêm nhiều cơ hội cho các chủ thể doanh nghiệp. - Thứ ba, ĐKTLDN là phương thức đảm bảo thực hiện quyền và nghĩa vụ của các chủ thể doanh nghiệp.
Thông qua hoạt động đăng ký doanh nghiệp với tư cách là tổ chức kinh tế, chủ thể doanh nghiệp sẽ được xác lập những quyền và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật. Mặt khác, với vai trò định hướng cho sự phát triển của thị trường, nhà nước còn thực hiện nhiều chính sách phát triển kinh tế như: chính sách thuế, chính sách hỗ trợ, ưu đãi đầu tư… nhằm bảo đảm cho chủ thể doanh nghiệp thực hiện quyền của mình hiệu quả nhất. Có thể thấy rằng, nhà nước đã cam kết tôn trọng chủ quyền, sự độc lập và khả năng tự chủ của chủ thể doanh nghiệp, từ quyền sở hữu, quyền tự chủ kinh doanh đến các quyền liên quan đến quản lý, lao động …thông qua hoạt động đăng ký doanh nghiệp. Ngoài ra, các quyền của chủ thể doanh nghiệp không chỉ bao gồm những quyền được nêu trên mà với tư duy mở, hoạt động của chủ thể doanh nghiệp được điều chỉnh trên nguyên tắc pháp luật không cấm thì được thực hiện.
Việc ghi nhận quyền cho chủ thể doanh nghiệp khi tham gia thành lập doanh nghiệp được áp dụng thống nhất, để 3 tạo ra một trật tự chung trên thị trường. Vì vậy, nhà nước sẽ yêu cầu các chủ thể doanh nghiệp phải cam kết thực hiện đúng quy định của pháp luật như không được kinh doanh những lĩnh vực ngành nghề mà pháp luật cấm, phải đóng thuế, nếu có sự thay đổi so với việc đăng ký lúc ban đầu thì phải thông báo, phải thực hiện các nghĩa vụ về tài chính, không vi phạm lao động, môi trường, quốc phòng an ninh, trật tự an toàn xã hội… Mặt khác, tự do kinh doanh không có nghĩa là tự do vô tổ chức, mà luôn được đặt trong trật tự của thị trường để bảo đảm sự phát triển có định hướng của thị trường với vai trò quản lý của nhà nước. Những nghĩa vụ kể trên để đảm bảo chủ thể doanh nghiệp thực hiện đúng cam kết với nhà nước khi đăng ký kinh doanh. Việc quy định quyền và nghĩa vụ cho các chủ thể doanh nghiệp khi tham gia hoạt động ĐKTLDN được coi là nội dung cơ bản khi thành lập doanh nghiệp thể hiện mối quan hệ giữa nhà nước và các chủ thể doanh nghiệp được ghi nhận rất rõ giới hạn tự do mà chủ thể doanh nghiệp sẽ có được khi được công nhận là một tổ chức kinh tế, còn với nhà nước sẽ phải thực hiện trách nhiệm của mình để đảm bảo cho chủ thể doanh nghiệp tự tin, yên tâm kinh doanh trong môi trường kinh doanh lành mạnh, tự chủ, tự chịu trách nhiệm.
Ý nghĩa của thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp Trong điều kiện nền kinh tế nước ta đang trên đà phát triển và hội nhập, số lượng các chủ thể doanh nghiệp ngày càng nhiều hơn, việc đăng ký doanh nghiệp nói riêng và thành lập doanh nghiệp nói chung có một ý nghĩa hết sức quan trọng không chỉ với sự hình thành công ty mà còn với cả sự ổn định và phát triển của công ty trong suốt quá trình tồn tại của nó.
