Quá Trình Thực Hiện Vai Trò Tư Bản Tài Chính Của Ngân Hàng Đông Dương Ở Việt Nam (1875-1955)

Chuyên khảo kinh tế phân tích Quá trình thực hiện vai trò tư bản tài chính của ngân hàng đông dương ở việt nam 1875 1955, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Dương Tô Quốc Thái
• Người hướng dẫn: PGS. Hà Minh Hồng
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Quá Trình Thực Hiện Vai Trò Tư Bản Tài Chính Của Ngân Hàng Đông Dương Ở Việt Nam (1875-1955)
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. SƠ LƯỢC VỀ NHỮNG NGHIÊN CỨU CỦA CÁC TÁC GIẢ TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 1.2. Tình hình nghiên cứu của các tác giả trong nước
• 1.3. Tình hình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài
• 1.4. MỘT SỐ NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỂ TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ RA ĐỜI CỦA NGÂN HÀNG ĐÔNG DƯƠNG VÀ VAI TRÒ CỦA NÓ TRONG THỜI KỲ CHIẾN TRANH XÂM LƯỢC CỦA PHÁP Ở VIỆT NAM (1875 - 1896)
• 2.1. SỰ RA ĐỜI NGÂN HÀNG ĐÔNG DƯƠNG
• 2.2. Hoàn cảnh và sự ra đời chi nhánh Ngân hàng Đông Dương đầu tiên tại Sài Gòn (19/04/1875)
• 2.3. Sơ lược về cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ và vốn điều lệ của Ngân hàng Đông Dương lúc mới thành lập
• 2.4. Về cơ cấu tổ chức của Ngân hàng Đông Dương lúc mới thành lập. Chức năng, nhiệm vụ của Ngân hàng Đông Dương lúc mới thành lập
• 2.5. Về vốn điều lệ của Ngân hàng Đông Dương lúc ban đầu
• 2.6. VAI TRÒ CỦA NGÂN HÀNG ĐÔNG DƯƠNG TRONG THỜI KỲ CHIẾN TRANH XÂM LƯỢC VIỆT NAM (1882 - 1896)
• 2.7. Hoạt động thăm dò các nguồn tài nguyên thiên nhiên của thực dân Pháp ở các tỉnh Bắc Kỳ và tầm nhìn của Ngân hàng Đông Dương
• 2.8. Vai trò của Ngân hàng Đông Dương trong cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp (1882 - 1896). Ngân hàng Đông Dương - “kẻ tài trợ” chính cho thực dân Pháp mở rộng cuộc chiến tranh đánh chiếm Bắc Kỳ lần thứ 2 (1882 - 1885)
• 2.9. Ngân hàng Đông Dương - “người hậu thuẫn tài chính” để thực dân Pháp đẩy mạnh công cuộc bình định các cuộc khởi nghĩa của nhân dân Việt Nam trên khắp cả nước (1886 - 1896)
• 3. CHƯƠNG 3: HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG ĐÔNG DƯƠNG VÀ VAI TRÒ CHI PHỐI CỦA NÓ TRONG QUÁ TRÌNH THỰC DÂN PHÁP KHAI THÁC THUỘC ĐỊA Ở VIỆT NAM (1897 - 1929)
• 3.1. HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG ĐÔNG DƯƠNG (1897 - 1929)
• 3.2. Sự phát triển nhanh chóng của Ngân hàng Đông Dương từ sau cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp
• 3.3. Sự gia nhập của những công ty, xí nghiệp lớn vào Ngân hàng Đông Dương
• 3.4. Sự gia tăng liên tục của vốn điều lệ Ngân hàng Đông Dương
• 3.5. Sự mở rộng các chi nhánh ra khắp cả nước
• 3.6. Chức năng, nhiệm vụ thay đổi
• 3.7. Những hoạt động chính của Ngân hàng Đông Dương tại Việt Nam. Phát hành giấy bạc cho xứ Đông Dương
• 3.8. Kinh doanh thương mại
• 3.9. Đầu tư tài chính
• 3.10. VAI TRÒ CHI PHỐI CỦA NGÂN HÀNG ĐÔNG DƯƠNG TRONG QUÁ TRÌNH KHAI THÁC THUỘC ĐỊA Ở VIỆT NAM (1897 - 1929)
• 3.11. Nhu cầu “tín dụng” cho công cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp ở Việt Nam
• 3.12. Vai trò chi phối của Ngân hàng Đông Dương trong quá trình khai thác thuộc địa của thực dân Pháp ở Việt Nam (1897 - 1929)
• 3.13. Trung tâm phát hành giấy bạc cho Liên bang Đông Dương
• 3.14. Nhà cung cấp vốn lớn nhất cho tư nhân trong các hoạt động sản xuất, kinh doanh tại Đông Dương
• 3.15. Người cung cấp tín dụng lớn nhất cho Chính quyền Liên bang Đông Dương
• 4. CHƯƠNG 4: HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG ĐÔNG DƯƠNG VÀ VAI TRÒ CỦA NÓ Ở VIỆT NAM TRƯỚC, TRONG VÀ SAU CHIẾN TRANH THẾ GIỚI LẦN THỨ II (1930 - 1955)
• 4.1. HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG ĐÔNG DƯƠNG (1930 - 1955)
• 4.2. Bước phát triển mới của Ngân hàng Đông Dương từ sau cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp
• 4.3. Sự gia nhập của giới cựu quan chức trong Chính phủ Pháp và chính quyền Liên bang Đông Dương vào Hội đồng Quản trị Ngân hàng Đông Dương
• 4.4. Vốn điều lệ của Ngân hàng Đông Dương được đẩy lên cao nhất
• 4.5. Những hoạt động của Ngân hàng Đông Dương trước, trong và sau chiến tranh thế giới thứ hai (1930-1955)
• 4.6. Lĩnh vực phát hành giấy bạc vẫn không ngừng gia tăng kể từ sau sắc lệnh ngày 31/03/1931 của Chính phủ Pháp
• 4.7. Tính chất kinh doanh của Ngân hàng Đông Dương đã có sự khác biệt so với trước đây
• 4.8. Những phi vụ bất hợp pháp của Ngân hàng Đông Dương
• 4.9. VAI TRÒ CỦA NGÂN HÀNG ĐÔNG DƯƠNG TRƯỚC, TRONG VÀ SAU CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ II (1930 - 1955)
• 4.10. Sơ lược về tình hình Đông Dương trong những năm 1930-1955. Vai trò của Ngân hàng Đông Dương trước chiến tranh thế giới lần thứ II (1930 - 1939)
• 4.11. Vai trò của Ngân hàng Đông Dương trong chiến tranh thế giới lần thứ II (1940 - 1945)
• 4.12. Vai trò của Ngân hàng Đông Dương sau chiến tranh thế giới lần thứ II (1946- 1955)
• NHỮNG CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TIẾN SĨ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vai Trò Ngân Hàng Đông Dương 1875 1955 tại VN

Bài viết này đi sâu vào quá trình thực hiện vai trò tư bản tài chính của Ngân hàng Đông Dương tại Việt Nam từ năm 1875 đến 1955. Giai đoạn này chứng kiến sự hình thành, phát triển và ảnh hưởng sâu rộng của ngân hàng này đến nền kinh tế, chính trị, xã hội Việt Nam thời Pháp thuộc. Nghiên cứu này nhằm mục đích tái hiện bức tranh toàn cảnh về hoạt động của Ngân hàng Đông Dương, phân tích các vai trò chủ chốt của nó trong quá trình khai thác thuộc địa của thực dân Pháp, và đánh giá tác động của nó đến sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Đồng thời, bài viết cũng làm rõ những mặt trái của sự can thiệp này, bao gồm việc chiếm đoạt đất đai và bóc lột người dân bản địa.

1.1. Bối Cảnh Lịch Sử Việt Nam Thời Pháp Thuộc 1875 1955

Giai đoạn 1875-1955 là thời kỳ đầy biến động trong lịch sử Việt Nam, đánh dấu bởi sự xâm lược và thống trị của thực dân Pháp. Nền kinh tế Việt Nam chuyển đổi mạnh mẽ dưới tác động của chính sách thuộc địa. Sự xuất hiện của Ngân hàng Đông Dương đóng vai trò then chốt trong việc thiết lập hệ thống tài chính mới, phục vụ cho mục tiêu khai thác thuộc địa. Sự thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế mà còn tác động sâu sắc đến đời sống xã hội và chính trị của người dân Việt Nam.

1.2. Giới Thiệu Tổng Quan Về Ngân Hàng Đông Dương

Ngân hàng Đông Dương (Banque de l'Indochine) được thành lập vào năm 1875, là một tổ chức tài chính đặc quyền của Pháp tại Đông Dương. Với quyền phát hành tiền tệ, cho vay tín dụng và đầu tư, ngân hàng này nhanh chóng trở thành công cụ quan trọng để thực dân Pháp kiểm soát và khai thác tài nguyên của khu vực. Sự ra đời của Ngân hàng Đông Dương đánh dấu một bước ngoặt trong lịch sử ngân hàng Việt Nam, đặt nền móng cho hệ thống tài chính hiện đại nhưng đồng thời cũng gắn liền với những hệ lụy của chế độ thuộc địa.

II. Cách Ngân Hàng Đông Dương Ra Đời Chiến Tranh Xâm Lược VN

Sự ra đời của Ngân hàng Đông Dương gắn liền với quá trình xâm lược Việt Nam của thực dân Pháp. Ngân hàng này không chỉ là một tổ chức tài chính mà còn là công cụ để Pháp thực hiện chính sách thuộc địa và bóc lột tài nguyên. Ngân hàng Đông Dương đã tài trợ cho các cuộc chiến tranh xâm lược, đồng thời hỗ trợ các hoạt động kinh tế của Pháp tại Việt Nam. Việc phân tích vai trò này giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa tư bản tài chính và chính trị thực dân.

2.1. Hoàn Cảnh Ra Đời Chi Nhánh Ngân Hàng Đông Dương Tại Sài Gòn

Chi nhánh đầu tiên của Ngân hàng Đông Dương được thành lập tại Sài Gòn vào ngày 19/04/1875. Quyết định này được thúc đẩy bởi nhu cầu ổn định tài chính và hỗ trợ các hoạt động thương mại của Pháp tại Nam Kỳ. Sự xuất hiện của ngân hàng đã giúp giảm thiểu tình trạng cho vay nặng lãi, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của kinh tế Đông Dương. "Trong báo cáo gửi về cho Bộ Hải quân và Thuộc địa Pháp, Chuẩn đô đốc Pierre Gustave Roze (1812 - 1882), đã rất thang phiền về vấn nạn cho vay nặng lãi đang hoành hành, bá đạo tại xứ Cochinchine với mức lãi suất lên tới 200% - 300%/năm" (Dương Tô Quốc Thái, 2013, tr.

2.2. Ngân Hàng Đông Dương Kẻ Tài Trợ Chiến Tranh Xâm Lược

Ngân hàng Đông Dương đóng vai trò quan trọng trong việc tài trợ cho các cuộc chiến tranh xâm lược của Pháp tại Việt Nam. Ngân hàng này cung cấp nguồn vốn để trang trải chi phí quân sự, mua sắm vũ khí và duy trì bộ máy cai trị. Vai trò này cho thấy rõ sự liên kết chặt chẽ giữa tư bản tài chính và chính sách thuộc địa. Không có sự hỗ trợ tài chính từ Ngân hàng Đông Dương, việc xâm lược và duy trì ách thống trị của Pháp tại Việt Nam sẽ gặp nhiều khó khăn hơn.

2.3. Cơ Cấu Tổ Chức Ban Đầu Của Ngân Hàng Đông Dương

Cơ cấu tổ chức ban đầu của Ngân hàng Đông Dương được thiết kế để đảm bảo sự kiểm soát chặt chẽ từ chính quyền Pháp. Hội đồng quản trị bao gồm các quan chức cấp cao và đại diện của các tập đoàn tài chính lớn. Vốn điều lệ ban đầu được huy động từ các nhà đầu tư Pháp và một số ít người Việt có thế lực. Việc kiểm soát chặt chẽ này giúp Ngân hàng Đông Dương thực hiện các chính sách có lợi cho Pháp.

III. Hoạt Động Chi Phối Của Ngân Hàng Đông Dương 1897 1929

Trong giai đoạn 1897-1929, Ngân hàng Đông Dương mở rộng hoạt động và trở thành một thế lực chi phối nền kinh tế Việt Nam. Ngân hàng này tham gia vào nhiều lĩnh vực, từ phát hành tiền tệ đến đầu tư vào các ngành công nghiệp quan trọng. Vai trò chi phối này giúp Pháp kiểm soát tài nguyên và bóc lột sức lao động của người dân Việt Nam. Nghiên cứu này giúp làm rõ hơn về cách thức tư bản tài chính thao túng nền kinh tế thuộc địa.

3.1. Phát Hành Giấy Bạc Thao Túng Nền Kinh Tế Đông Dương

Quyền phát hành giấy bạc là một trong những đặc quyền quan trọng nhất của Ngân hàng Đông Dương. Việc kiểm soát lượng tiền cung ứng giúp ngân hàng này thao túng giá cả, lãi suất và các hoạt động kinh tế khác. Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Đông Dương thường ưu tiên lợi ích của Pháp, gây ra nhiều khó khăn cho người dân và doanh nghiệp Việt Nam.

3.2. Đầu Tư Tài Chính Mở Rộng Ảnh Hưởng Tư Bản Pháp

Ngân hàng Đông Dương tích cực tham gia vào các hoạt động đầu tư tài chính, mua bán trái phiếu và cổ phiếu của các công ty Pháp. Hoạt động này giúp mở rộng ảnh hưởng của tư bản Pháp tại Việt Nam, đồng thời tạo ra nguồn lợi nhuận khổng lồ cho các nhà đầu tư Pháp. Đây là một cách thức quan trọng để Ngân hàng Đông Dương thực hiện vai trò tư bản tài chính của mình.

3.3. Vai Trò Cung Cấp Tín Dụng Lớn Nhất Cho Chính Quyền

Ngân hàng Đông Dương là nhà cung cấp tín dụng lớn nhất cho chính quyền Liên bang Đông Dương. Điều này cho phép chính quyền Pháp thực hiện các dự án cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế và duy trì bộ máy cai trị. Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào nguồn vốn từ Ngân hàng Đông Dương cũng khiến chính quyền Pháp dễ bị chi phối và kiểm soát.

IV. Ngân Hàng Đông Dương Trước Trong Sau Thế Chiến II 1930 1955

Giai đoạn 1930-1955 chứng kiến những biến động lớn trên thế giới, ảnh hưởng sâu sắc đến hoạt động của Ngân hàng Đông Dương. Cuộc Đại khủng hoảng kinh tế và Chiến tranh Thế giới II đã tác động đến nguồn vốn và hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Sau chiến tranh, Ngân hàng Đông Dương phải đối mặt với những thách thức mới khi Việt Nam giành độc lập. Phân tích giai đoạn này giúp hiểu rõ hơn về khả năng thích ứng và vai trò của ngân hàng trong bối cảnh thay đổi.

4.1. Hoạt Động Phát Hành Giấy Bạc Gia Tăng Sau Sắc Lệnh 1931

Sau sắc lệnh ngày 31/03/1931 của Chính phủ Pháp, lĩnh vực phát hành giấy bạc của Ngân hàng Đông Dương tiếp tục gia tăng. Điều này nhằm đáp ứng nhu cầu tài chính trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế và chiến tranh. Tuy nhiên, việc in tiền quá mức cũng dẫn đến tình trạng lạm phát và làm giảm giá trị đồng tiền.

4.2. Kinh Doanh Thương Mại Sự Khác Biệt So Với Trước Đây

Tính chất kinh doanh của Ngân hàng Đông Dương có sự khác biệt so với trước đây. Ngân hàng tập trung hơn vào các hoạt động đầu tư ngắn hạn, ít rủi ro hơn. Đồng thời, ngân hàng cũng tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp Pháp để duy trì lợi nhuận trong bối cảnh khó khăn.

4.3. Vai Trò Ngân Hàng Đông Dương Thời Nhật Chiếm Đóng

Trong thời gian Nhật chiếm đóng Đông Dương, Ngân hàng Đông Dương vẫn tiếp tục hoạt động dưới sự kiểm soát của chính quyền Nhật. Ngân hàng này được sử dụng để tài trợ cho các hoạt động quân sự và kinh tế của Nhật Bản. Đồng thời, Ngân hàng Đông Dương cũng phải đối mặt với tình trạng khan hiếm nguồn vốn và sự suy giảm giá trị đồng tiền.

V. Đánh Giá Tác Động Bài Học Từ Ngân Hàng Đông Dương

Ngân hàng Đông Dương để lại những dấu ấn sâu sắc trong lịch sử kinh tế Việt Nam. Một mặt, ngân hàng này góp phần xây dựng hệ thống tài chính hiện đại và thúc đẩy sự phát triển của một số ngành kinh tế. Mặt khác, Ngân hàng Đông Dương cũng là công cụ để thực dân Pháp bóc lột tài nguyên và áp bức người dân Việt Nam. Việc đánh giá khách quan vai trò của Ngân hàng Đông Dương giúp rút ra những bài học kinh nghiệm quý giá cho sự phát triển kinh tế của Việt Nam trong tương lai.

5.1. Ảnh Hưởng Tích Cực Của Ngân Hàng Đông Dương Đến VN

Dù gắn liền với chế độ thuộc địa, Ngân hàng Đông Dương cũng mang lại một số ảnh hưởng tích cực cho Việt Nam. Ngân hàng này góp phần xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển các ngành công nghiệp mới và đào tạo đội ngũ cán bộ tài chính. Tuy nhiên, những lợi ích này chủ yếu phục vụ cho lợi ích của Pháp, không mang lại sự phát triển bền vững cho Việt Nam.

5.2. Mặt Trái Bóc Lột Kinh Tế Chiếm Đoạt Tài Nguyên

Ngân hàng Đông Dương là công cụ để thực dân Pháp bóc lột kinh tế và chiếm đoạt tài nguyên của Việt Nam. Thông qua các chính sách tiền tệ và tín dụng, ngân hàng này đã tạo ra lợi nhuận khổng lồ cho các nhà đầu tư Pháp, đồng thời đẩy người dân Việt Nam vào cảnh nghèo đói và nợ nần.

5.3. Bài Học Kinh Nghiệm Cho Phát Triển Ngân Hàng VN

Nghiên cứu về Ngân hàng Đông Dương mang lại những bài học kinh nghiệm quý giá cho sự phát triển hệ thống ngân hàng Việt Nam. Cần xây dựng một hệ thống tài chính độc lập, tự chủ, phục vụ cho lợi ích của quốc gia và người dân. Đồng thời, cần tránh lặp lại những sai lầm trong quá khứ, đảm bảo sự phát triển bền vững và công bằng.

VI. Tương Lai Nghiên Cứu Vai Trò Ngân Hàng Đông Dương thời nay

Nghiên cứu về Ngân hàng Đông Dương mở ra nhiều hướng nghiên cứu tiềm năng. Cần tiếp tục làm rõ vai trò của ngân hàng này trong việc định hình hệ thống tài chính Đông Dương. Đồng thời, cần so sánh kinh nghiệm phát triển ngân hàng của Việt Nam với các nước khác trong khu vực. Việc nghiên cứu sâu hơn về Ngân hàng Đông Dương sẽ giúp hiểu rõ hơn về lịch sử kinh tế Việt Nam và rút ra những bài học kinh nghiệm cho tương lai.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Sâu Hơn Về Tài Chính Đông Dương

Nghiên cứu sâu hơn về cấu trúc và chức năng của hệ thống tài chính Đông Dương. So sánh các chính sách và hoạt động của Ngân hàng Đông Dương với các ngân hàng khác trong khu vực. Phân tích tác động của Ngân hàng Đông Dương đến sự phát triển của các ngành kinh tế khác nhau.

6.2. So Sánh Với Mô Hình Ngân Hàng Thuộc Địa Khác

So sánh mô hình Ngân hàng Đông Dương với các mô hình ngân hàng thuộc địa khác trên thế giới. Tìm hiểu điểm chung và khác biệt trong cách thức hoạt động, chính sách và tác động của các ngân hàng này. Rút ra những bài học kinh nghiệm từ các mô hình khác nhau.

6.3. Ngân Hàng Đông Dương ảnh hưởng tới kinh tế VN hiện tại

Nghiên cứu sự kế thừa và thay đổi trong hệ thống tài chính Việt Nam sau khi Pháp rút khỏi Đông Dương. Tìm hiểu những yếu tố nào từ thời kỳ thuộc địa còn ảnh hưởng đến kinh tế Việt Nam hiện tại. Đánh giá vai trò của Ngân hàng Đông Dương trong việc định hình nền kinh tế Việt Nam hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài. Chương 2: Sự ra đời Ngân hàng Đông Dương và vai trò của nó trong thời kỳ chiến tranh xâm lược Việt Nam (1875-1896). Chương 3: Hoạt động của Ngân hàng Đông Dương và vai trò chi phối của nó trong quá trình khai thác thuộc địa ở Việt Nam (1897-1929). Chương 4: Hoạt động của Ngân hàng Đông Dương và vai trò của nó ở Việt Nam trước, trong và sau chiến tranh thế giới lần thứ 2 (1930-1955).

- 19 - CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. SƠ LƢỢC VỀ NHỮNG NGHIÊN CỨU CỦA CÁC TÁC GIẢ TRONG VÀ NGOÀI NƢỚC Đề tài “Quá trình thực hiện vai trò tư bản tài chính của Ngân hàng Đông Dương ở Việt Nam (1875-1955)” đã đƣợc học giả, nhà nghiên cứu trong và ngoài nƣớc đề cập đến với những góc nhìn và cách tiếp cận khác nhau. Chúng tôi xin giới thiệu sơ lƣợc một vài công trình nghiên cứu tiêu biểu. Tình hình nghiên cứu của các tác giả trong nƣớc Trƣớc tiên, là công trình của Giáo sƣ Đinh Xuân Lâm với quyển sách Đại cương lịch sử Việt Nam, tập 2, do Nhà xuất bản Giáo dục phát hành vào năm 2005.

Trong công trình nghiên cứu này tác giả chủ yếu trình bày về tình hình Việt Nam từ khi Việt Nam rơi vào ách đô hộ của thực dân Pháp đến khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời và lãnh đạo cách mạng Việt Nam đấu tranh giành độc lập bằng cuộc cách mạng tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945. Trong thời kì Pháp thuộc, tác giả trình bày kĩ về chƣơng trình khai thác thuộc địa của Pháp trong hai lần, chính sách đầu tƣ của tƣ bản Pháp vào Việt Nam, chính sách thâm độc chia để trị của thực dân Pháp đối với đất cả nƣớc,… Đặc biệt, tác giả cũng ít nhiều đề cập đến vai trò của Ngân hàng Đông Dƣơng trong việc chi phối nền kinh tế Việt Nam. Do đây là công đại cƣơng mang tính khái quát toàn bộ lịch sử Việt Nam trong thời kì Pháp thuộc nên công trình này không thể đi sâu phân tích về vai trò của Ngân hàng Đông Dƣơng đối với đời sống kinh tế, chính trị của nhân dân Việt Nam lúc bấy giờ. Nhƣng nhờ có công trình này, sẽ làm định hƣớng để khi nghiên cứu về Ngân hàng Đông Dƣơng tác giả sẽ có cái nhìn bao quát hơn về đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội Việt Nam trong thời Pháp thuộc.

Công trình nghiên cứu của học giả Nguyễn Thế Anh với tựa đề Việt Nam thời Pháp đô hộ, đƣợc Nhà xuất bản Văn học, Tp. Hồ Chí Minh phát hành năm 2008. Ở công trình này, tác giả trình bày về toàn bộ chính sách của Pháp đối với Việt Nam, từ việc soạn thảo quy chế cai trị cho ba xứ đến các hoạt động đầu tƣ, khai thác của tƣ bản Pháp vào Việt Nam, đời sống của nhân dân Việt Nam dƣới ách cai trị của thực dân - 20 - Pháp đến khi cách mạng tháng Tám diễn ra,… Tƣơng tự nhƣ công trình Đại cƣơng Lịch sử Việt Nam, tập 2 của tác giả Đinh Xuân Lâm công trình này cũng mang tính bao quát tổng thể nên không đi sâu, đề cập nhiều đến hoạt động của Ngân hàng Đông Dƣơng tại Việt Nam. Tuy nhiên qua công trình này, tác giả cung cấp “một bản số liệu và danh sách các công ty do Ngân hàng Đông Dƣơng trực tiếp kiểm soát” (Nguyễn Thế Anh, 2008, tr.

Tất cả các công ty này đều hoạt động trên tất cả các lĩnh vực tại Việt Nam. Từ đó, có thể hiểu đƣợc ít nhiều vai trò của Ngân hàng Đông Dƣơng trong việc chi phối đời sống kinh tế, chính trị, xã hội tại Việt Nam trong thời kì Pháp thuộc. Công trình Lịch sử Tín dụng nông nghiệp Việt Nam (1875-1945) của tác giả Phạm Quang Trung do nhà xuất bản Khoa học Xã hội phát hành năm 1997 thì trình bày tƣơng đối đầy đủ về sự ra đời của Ngân hàng Đông Dƣơng và những hoạt động của nó từ (1875-1945). Trong công trình này, tác giả giành 1 chƣơng để nói về tiền tệ Việt Nam và Ngân hàng Đông Dƣơng trong thời kì Pháp thuộc.

Riêng Ngân hàng Đông Dƣơng tác giả đƣa ra nhận xét rất xác đáng về tổ chức này: khác với các tổ chức ngân hàng tại nhóm các thuộc địa cũ, mỗi thuộc địa có một ngân hàng riêng, Ngân hàng Đông Dương là một tổ chức ngân hàng dành cho các hoạt động kinh tế, tài chính của nhiều thuộc địa Pháp, nhất là các thuộc địa và địa bàn tại Viễn Đông (Phạm Quang Trung, 1997, tr. Đặc biệt, tác giả đề cập sâu đến hoạt động cho vay theo mùa của các tổ chức tín dụng tại Việt Nam, trong đó hoạt động của Ngân hàng Đông Dƣơng giữ vai trò quan trọng. Với nguồn tài liệu phong phú đƣợc khai thác từ các trung tâm lƣu trữ hải ngoại của Pháp, các trung tâm lƣu trữ tại Việt Nam, các công báo, tập san,. có thể nói đây là một công trình rất có giá trị và độ chính xác tƣơng đối cao.

Vì vậy có thể sử dụng cho đề tài nghiên cứu của chúng tôi. Tác giả Nguyễn Anh Huy với công trình Lịch sử Tiền tệ Việt Nam sơ truy và lược khảo, xuất bản năm 2010, tại Thành phố Hồ Chí Minh, do nhà xuất bản Văn hóa Sài Gòn bảo trợ. Trong công trình này, tác giả trình bày về những kết quả nghiên cứu của mình ở lĩnh vực tiền cổ của Việt Nam mà tác giả đã sƣu tầm đƣợc. Bên cạnh đó - 21 - tác giả cũng dành hơn 30 trang (từ trang 309 đến trang 340) để viết về tiền tệ Đông Dƣơng và Ngân hàng Đông Dƣơng trong thời Pháp thuộc.

Với hơn 30 trang này, tác giả viết khá chi tiết về chế độ tiền tệ Việt Nam trong thời kì Pháp cai trị. Đó là: chế độ tiền tệ theo ngân bản vị (dùng kim khí bạc để bảo đảm cho việc phát hành và lƣu thông tiền tệ) rồi kim bản vị (dùng kim khí vàng để bảo đảm cho việc phát hành và lƣu thông tiền tệ) và cuối cùng qua tỷ giá hối đối của đồng francs Pháp (nghĩa là tiền tệ Việt Nam bị gắng chặt với đồng francs Pháp). Còn về Ngân hàng Đông Dƣơng tác giả trình bày vắn tắt về hoàn cảnh ra đời của tổ chức này và đi sâu trình bày về hoạt động phát hành giấy bạc của Ngân hàng Đông Dƣơng tại Việt Nam (Nguyễn Anh Huy, 2010, tr. Qua hơn 30 trang tƣ liệu viết về tiền tệ Đông Dƣơng và Ngân hàng Đông Dƣơng mà tác giả Nguyễn Anh Huy trình bày trong công trình của mình, có thể thấy rằng, tác giả khá am hiểu về lĩnh vực tiền tệ và phát hành giấy bạc của Ngân hàng Đông Dƣơng.

Với các bộ sƣu tập tiền tệ của mình và các tƣ liệu để viết về lĩnh vực tiền tệ và Ngân hàng Đông Dƣơng, vì vậy công trình này rất có giá trị và có thể giúp ít rất nhiều cho đề tài của chúng tôi. Tƣơng tự nhƣ tác giả Nguyễn Anh Huy, tác giả Phạm Thăng cũng có một công trình biên khảo Tiền tệ Việt Nam theo dòng lịch sử, Tập 1: Từ thời Đinh Tiên Hoàng (968) cho đến 1975, xuất bản tại Toronto, Canada vào năm 1995. Ở công trình này, tác giả trình bày chi tiết về các loại tiền đƣợc lƣu hành tại Việt Nam qua các triều đại phong kiến, tiền tệ Việt Nam trong thời kì Pháp thuộc và tiền tệ Việt Nam dƣới Chính quyền Việt Nam Cộng Hòa. Tuy nhiên, khác với tác giả Nguyễn Anh Huy là trình bày tiền tệ Việt Nam theo các chế độ bản vị (trong thời Pháp thuộc) thì tác giả Phạm Thăng lại nghiên về cách trình bày tiền tệ Việt Nam qua các kỳ phát hành.

Mỗi kỳ phát hành gồm những mệnh giá nào ? Màu sắc của các mệnh giá in trên tờ giấy bạc, ký hiệu của từng loại giấy bạc; khuôn khổ, kích thƣớc theo quy định của các tờ giấy bạc; ngày tháng, năm phát hành giấy bạc và đặc biệt là chữ ký trên các tờ giấy bạc (Phạm Thăng, 1995, tr. Tất cả các loại giấy bạc này đều do Ngân hàng Đông Dƣơng phụ trách. Riêng về Ngân hàng Đông Dƣơng, tác giả cũng chỉ nói khái quát chứ không đi sâu. Nhìn chung, công trình nghiên cứu của tác giả Phạm Thăng cũng giống nhƣ tác giả Nguyễn Anh Huy, chỉ trình bày về nghiệp vụ phát hành giấy bạc của Ngân hàng - 22 - Đông Dƣơng, còn các lĩnh vực khác tác giả không hề đế cập đến.

Tuy nhiên qua công trình này, có thể giúp cho tác giả hiểu sâu hơn về lĩnh vực phát hành giấy bạc của Ngân hàng Đông Dƣơng. Từ đó, có thể sử dụng một phần vào Luận án của tác giả. Công trình Lịch sử Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (1951-1976), sơ thảo, tập 1, do Tổ nghiên cứu lịch sử ngân hàng (trực thuộc Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam) biên soạn năm 1976. Công trình gồm hai phần: phần một trình bày về sự ra đời và hoạt động của Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam (1951-1976) và phần hai viết về tiền tệ và tổ chức lƣu thông tiền tệ ở Việt Nam.

Nhìn chung cả hai phần này, tổ nghiên cứu lịch sử ngân hàng đều có đề cập đến sự ra đời và phát triển của Ngân hàng Đông Dƣơng trong thời kì Pháp thuộc. Khi nghiên cứu về tổ chức tín dụng này, tổ nghiên cứu lịch sử ngân hàng đã đƣa ra ba nhận định rất có giá trị khoa học, nhƣ sau: “Thủ đoạn mà Ngân hàng Đông Dương dùng để bóc lột nhân dân Đông Dương đó là: 1). Độc quyền phát hành giấy bạc từ đó mà tạo ra một thế lực vạn năng khống chế toàn bộ các hoạt động kinh doanh ở Đông Dương; 2). Là một ngân hàng thương mại có đặc quyền, Ngân hàng Đông Dương tiến hành những nghiệp vụ: cho vay và chiết khấu thương phiếu, nghiệp vụ hối đoái, cầm cố, buôn bán kim khí quý,.

Ngân hàng Đông Dương chèn ép và lợi dụng Ngân khố Đông Dương để làm giàu cho mình. Chính xuất phát từ các yếu tố gốc đó mà Ngân hàng Đông Dương thi thố được những thủ đoạn thậm chí tệ hại nhất để làm giàu lên một cách kinh khủng” (Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam, 1976, tr. Từ ba nhận định đó, giúp đề tài của chúng tôi có thêm luận chứng khoa học để nghiên cứu sâu hơn về Ngân hàng Đông Dƣơng trong thời kỳ Pháp thuộc. Tập hồi ký “40 mùa sen nở (hồi ký về con người và sự nghiệp 40 năm ngân hàng)” do Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam phát hành năm 1991.