Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TRUYỀN THÔNG VÀ TỔNG QUAN VỀ DI TÍCH, LỄ HỘI ĐỀN HAI BÀ TRƯNG - MÊ LINH - HÀ NỘI 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN 1. Truyền thông và truyền thông đại chúng 1. Truyền thông Khái niệm truyền thông không còn xa lạ với mọi người nhưng ít ai có thể định nghĩa chính xác “ truyền thông” là gì? Trong cuốn Cơ sở lý luận báo chí truyền thông của Dương Xuân Sơn, Đinh Hường, Trần Quang, các tác giả đã liệt kê ra 15 định nghĩa khác nhau về truyền thông: Truyền thông là quá trình trao đổi tư duy hoặc ý tưởng bằng lời (John R.
Truyền thông là quá trình liên tục, qua đó chúng ta hiểu được người khác và làm cho người khác hiểu được chúng ta. Đó là quá trình luôn thay đổi, chuyển biến và ứng phó với các tình huống (Martin P. Khái niệm “truyền thông”, tương ứng với thuật ngữ “communication” trong tiếng Anh hoặc tiếng Pháp, là một dạng hoạt động căn bản của bất cứ một xã hội nào mang tính xã hội. Truyền thông là một quá trình truyền đạt, tiếp nhận và trao đổi thông tin nhằm thiết lập các mối liên hệ giữa con người với con người[1,tr.
Hiểu theo nghĩa chung và trừu tượng thì “truyền thông” (communication) là quá trình “truyền dữ liệu giữa các đơn vị chức năngTruyền thông thường được xem xét như một quá trình truyền đạt thông tin được thực hiện qua ngôn ngữ hoặc các cử chỉ, điệu bộ hoặc các hành vi biểu lộ cảm xúc, vì thế mà một số nhà nghiên cứu đã phân biệt truyền 18 thông với hai loại hình là truyền thông bằng ngôn từ (verbal) và truyền thông không bằng ngôn từ (non-verbal). [11,tr3] Nói tóm lại ta có thể hiểu đơn giản: Truyền thông chính là một quá trình tương tác xã hội với ít nhất là 2 tác nhân tham gia nhằm truyền đạt, chia sẻ thông tin, phục vụ cho nhu cầu, mục đích của từng loại thông tin. Truyền thông đại chúng: Thuật ngữ truyền thông đại chúng chỉ xuất hiện trên thế giới từ khoảng cuối thế kỷ XVI, trên cơ sở của các tiến bộ khoa học kỹ thuật khác nhau, đặc biệt là kỹ thuật in ấn. Bước sang thế kỷ XX, với sự ra đời của phát thanh, truyền hình, điện thoại và tiếp đó là sự xuất hiện của máy tính điện tử cá nhân rồi đến mạng máy tính toàn cầu và mạng internet, truyền thông đại chúng đã có sự phát triển mạnh mẽ cả về quy mô lẫn mức độ ảnh hưởng tới từng cá nhân riêng lẻ đến toàn xã hội.
Các yếu tố cơ bản của quy trình truyền thông bao gồm: Nguồn; Thông điệp; Kênh truyền thông; Người nhận; Hiệu quả; Nhiễu. Truyền thông đại chúng bao gồm các phương tiện như: Sách, báo in/tạp chí, đài phát thanh, đài truyền hình, báo điện tử, phim. Như vậy, Truyền thông đại chúng ( mass communication) là hoạt động truyền thông - giao tiếp xã hội trên phạm vi rộng lớn được thực hiện thông qua các phương tiện kỹ thuật và công nghệ truyền thông. Bảo tồn “ Bảo tồn” là từ Hán Việt gồm hai từ “bảo” và “ tồn”.
“ Bảo” là bảo vệ gìn giữ, “tồn” là sự còn lại, sự tồn tại. Có thể hiểu “ bảo tồn” là bảo vệ sự tồn tại của các sự vật, hiện tượng. Từ điển Tiếng Việt cắt nghĩa: “ Bảo tồn là giữ lại không để cho mất đi”. Như vậy, bảo tồn là bảo vệ và giữ gìn sự tồn tại của sự vật hiện tượng theo dạng thức vốn có của nó.
Bảo tồn là không để mai một, “không để bị thay đổi, 19 biến hóa hay biến thái”. Như vậy, trong nội hàm của thuật ngữ này, không có khái niệm “cải biến”, “nâng cao” hoặc “phát triển”. Hơn nữa, khi nói đối tượng bảo tồn “phải được nhìn là tinh hoa”, chúng ta đã khẳng định giá trị đích thực và khả năng tồn tại theo thời gian, dưới nhiều thể trạng và hình thức khác nhau của đối tượng được bảo tồn. Đối tượng bảo tồn (tức là các giá trị DSVH vật thể và phi vật thể) cần thỏa mãn hai điều kiện: ột là, nó phải được nhìn là tinh hoa, là một “giá trị” đích thực được thừa nhận minh bạch, không có gì phải hồ nghi hay bàn cãi.
Hai là, nó phải hàm chứa khả năng, chí ít là tiềm năng, đứng vững lâu dài (tức là có giá trị lâu dài, có thể “trơ gan cùng tuế nguyệt”) trước những biến đổi tất yếu về đời sống vật chất và tinh thần của con người, nhất là trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH hiện nay với chính sách mở cửa và bối cảnh nền kinh tế thị trường và quá trình toàn cầu hóa đang diễn ra cực kỳ sôi động. Quảng bá Trong các từ điển hiện đại, từ “ quảng bá” chưa được chú thích như một từ vựng. “Quảng bá” là từ Hán Việt gồm hai từ “ quảng” và “bá”. “Quảng” có nghĩa là rộng, rộng khắp;”bá” theo nghĩa cổ dùng để chỉ chức tước hàng quan lại phong kiến (công, hầu, bá…) “bá” còn chỉ sức mạnh quyền lực (xưng hùng, xưng bá, bá chủ).
Có thể hiểu quảng bá theo phương diện từ ngữ là làm cho rộng lớn, làm cho mạnh mẽ, to lớn. Tuy nhiên gần đây khái niệm quảng bá được sử dụng trong nhiều hoạt động giới thiệu, quảng cáo, phổ biến về một ngành, một lĩnh vực ở tầng vĩ mô như quảng bá cho du lịch, quảng bá cho hàng hóa Việt Nam và cả những sản phẩm như sản phẩm vi mô như những tác phẩm văn học, nghệ thuật, một hiện tượng khoa học nhân văn, khoa học tự nhiên. Từ thực tế, có thể đưa ra khái niệm về quảng bá mới ở phạm vi giải thích từ ngữ như sau: 20 Quảng bá là hoạt động nhằm tập trung giới thiệu, phổ biến một sự vật, hiện tượng hay bất cứ sản phẩm thuộc về nền văn minh tinh thần cũng như văn minh vật chất đến các cá nhân và cộng đồng, qua đó những giá trị được các cá nhân và cộng đồng tiếp nhận và dần dần chiếm lĩnh trở thói quen của chính họ. CÁC THỂ LOẠI TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG Ở NƯỚC TA HIỆN NAY Để thực hiện được hoạt động truyền thông đại chúng trên phạm vi vĩ mô cần phải có các phương tiện kỹ thuật thích ứng, khoa học công nghệ phát triển tạo ra những phương tiện hiện đại hơn, có sức mạnh phục vụ nhu cầu hưởng thụ của con người.
Ngày nay, chúng ta biết đến nhiều loại hình, phương tiện khác nhau tham gia vào các khâu, các hình thức truyền thông đại chúng như truyền hình, in ấn, phát thanh, video, băng hình, băng âm thanh, đĩa hình, cáp quang, vệ tinh nhân tạo, máy tính cá nhân, mạng máy tính toàn cầu… Trải qua một quá trình lịch sử lâu dài, loài người tạo ra cho mình nhiều loại hình, phương tiện truyền thông đại chúng khác nhau. ỗi loại phương tiện mới ra đời đều phản ánh trình độ văn minh và đáp ứng các yêu cầu đòi hỏi về giao tiếp xã hội trong thời kỳ lịch sử đổi mới. Tuy nhiên, nhiều loại hình truyền thông đại chúng truyền thống vẫn tiếp tục tồn tại và cần thiết trong xã hội hiện đại, bởi chúng vẫn phát huy tác dụng khi tham gia giải quyết những vấn đề mà xã hội đặt ra. Sự ra đời và phát triển của truyền thông đại chúng gắn liền với sự tiến bộ của xã hội loài người và bị chi phối bởi hai yếu tố: nhu cầu thông tin giao tiếp và kỹ thuật – công nghệ thông tin.
Truyền thông đại chúng chỉ được nâng cấp và thực hiện khi loài người phát minh ra các phương tiện in ấn, truyền sóng tín hiệu… Căn cứ vào tính chất kỹ thuật và phương thức thực hiện truyền thông, có thể nêu ra một số loại hình truyền thông đại chúng cơ bản như: sách, báo (báo phổ cập phát thanh và báo điện tử), ấn phẩm – băng đĩa điện, truyền hình, phát thanh, mạng internet. 21 ỗi một loại hình truyền thông đại chúng đều có những nét đặc thù riêng tùy thuộc vào loại hình và ngôn ngữ thể hiện của các phương tiện truyền thông đó. Cho dù là loại hình nào cũng đều phải tuân theo thị hiếu chính đáng của độc giả, khán thính giả. Do vậy, người làm công tác truyền thông đại chúng nào cũng cần phải ghi nhớ 3 quy tắc cơ bản chung: nói ngắn gọn, không cường điệu, trình bày rõ ràng, chính xác thông tin, xác định rõ mục tiêu, không “ vòng vo tam quốc” mà phải thể hiện rành mạch, sinh động và cụ thể, lấy sự đánh giá của bạn đọc làm chuẩn mực cho tác phẩm của mình.
Ngoài ra cũng cần lưu tâm đến những nét đặc thù riêng có của mỗi loại hình truyền thông đại chúng, từ đó phát huy tối đa thế mạnh, khắc phục nhược điểm của chúng để chất lượng thông tin đạt hiệu quả cao nhất. - Báo chí là loại hình thông tin đọc: Báo chí, đài phát thanh, truyền hình khác nhau bởi những quy tắc riêng do đặc thù kỹ thuật quy định, báo chí là một trong những phương tiện thông tin nhanh. Độc giả có thể bất cứ lúc nào đọc lại hoặc lật lại trang báo nếu họ có điều gì đó chưa hiểu. Trong tất cả các loại phương tiện thông tin in ấn, độc giả có thể tự quyết định tốc độ tiếp nhận thông tin của mình.
- Đài phát thanh là loại thông tin bằng âm thanh: Đài phát thanh là loại hình thông tin nhanh nhất, những gì vừa nghe thoáng qua chưa hiểu ngay đều không thể lặp lại. Bạn nghe đài không có khả năng đọc lại như độc giả của báo chí. Ở đài phát thanh các nhà báo được yêu cầu viết các tin bài của mình sao cho những sự việc quan trọng nhất có dịp được nhắc lại. Người ta gọi sự lặp lại này là “sự rườm rà” sự ngắn ngủi của đài phát thanh càng tăng lên bởi lẽ đa số các bạn nghe đài đều nghe “ tranh thủ” do vậy sự tập trung không cao.
Trong phát thanh, tin bài được nhấn mạnh bằng sự lưu ý thính giả, bằng giọng đọc, bằng các phương tiện âm thanh khác. Điểm quyết định cho hiệu quả của tin tức, ngoài nội dung ra là âm vực của nó, tức là nó được đọc lên như thế nào. 22 - Truyền hình đem lại cả hình lẫn tiếng: Trong truyền hình, việc tiếp nhận thông tin của khán giả xảy ra trên hai kênh, nó đáp ứng nội dung hai giác quan: thính giác và thị giác. Ở đây tồn tại cả nhược điểm và ưu điểm, hình ảnh có ưu điểm là có thể minh họa, và khái quát lời dẫn giúp việc nắm bắt thông tin.
ặt khác hình ảnh có thể làm cho khán giả hiểu sai lệch, hoặc nhầm lẫn, nếu như hình ảnh không tương thích với lời dẫn.