I. Vai trò phụ nữ trong xây dựng NTM tại Mỹ Lộc Nam Định
Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) đã tạo nên một cuộc cách mạng toàn diện, thay đổi bộ mặt kinh tế - xã hội tại nhiều địa phương trên cả nước. Tại Nam Định, một tỉnh đi đầu trong phong trào, huyện Mỹ Lộc nổi lên như một điểm sáng với những thành tựu đáng kể. Đóng góp vào thành công chung đó, không thể không nhắc đến vai trò của phụ nữ trong xây dựng NTM tại Mỹ Lộc. Họ không chỉ là lực lượng lao động chính trong sản xuất nông nghiệp mà còn là những chủ thể tích cực, năng động trong mọi hoạt động cộng đồng. Phụ nữ Mỹ Lộc đã và đang khẳng định vị thế của mình thông qua những hành động cụ thể, từ phát triển kinh tế gia đình đến tham gia quản lý, giám sát và xây dựng đời sống văn hóa mới. Nghiên cứu của Vũ Đức Luyện (2018) tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã chỉ rõ, trong bối cảnh nam giới thường đi làm ăn xa, phụ nữ tại Mỹ Lộc đã trở thành trụ cột chính, gánh vác trách nhiệm gia đình và đóng góp to lớn vào công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Họ là nhân tố quyết định sự thành công của nhiều tiêu chí NTM, đặc biệt là các tiêu chí liên quan đến thu nhập, môi trường, và văn hóa. Sự tham gia của họ không chỉ dừng lại ở việc chấp hành mà còn thể hiện ở việc chủ động đề xuất ý kiến, tham gia vào các ban chỉ đạo, và tiên phong trong các phong trào thi đua, góp phần nâng cao vị thế phụ nữ và thúc đẩy bình đẳng giới ngay tại cơ sở.
1.1. Bối cảnh chương trình mục tiêu quốc gia tại huyện Mỹ Lộc
Huyện Mỹ Lộc, cửa ngõ phía Bắc của tỉnh Nam Định, là một huyện thuần nông với trên 91% dân số sống ở nông thôn. Khi chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM được triển khai, Mỹ Lộc đã có những bước tiến mạnh mẽ. Theo báo cáo của Ban chỉ đạo xây dựng NTM huyện Mỹ Lộc (2017), đến cuối năm 2017, huyện đã có 7/11 xã đạt chuẩn NTM. Thành tựu này có được là nhờ sự đồng lòng của toàn thể nhân dân, trong đó phụ nữ đóng vai trò nòng cốt. Một đặc điểm xã hội nổi bật tại đây là tỷ lệ nam giới trong độ tuổi lao động đi làm tại các thành phố và khu công nghiệp cao, ước tính từ 60-70%. Điều này đặt lên vai người phụ nữ trách nhiệm kép: vừa quán xuyến việc nhà, chăm sóc gia đình, vừa là lao động chính trong sản xuất nông nghiệp. Chính vì vậy, họ là người trực tiếp tham gia và thụ hưởng thành quả từ công cuộc xây dựng NTM.
1.2. Khẳng định vị thế và đóng góp của phụ nữ Nam Định
Lịch sử đã chứng minh vai trò to lớn của phụ nữ Việt Nam trong mọi giai đoạn phát triển của đất nước. Tại Nam Định, truyền thống này càng được phát huy mạnh mẽ. Phụ nữ không chỉ là hậu phương vững chắc mà còn trực tiếp tham gia vào mọi lĩnh vực của đời sống. Trong xây dựng NTM, vai trò này càng trở nên rõ nét. Họ tham gia từ khâu lập kế hoạch, đóng góp ý kiến, đến việc trực tiếp hiến đất, góp công, góp của để xây dựng cơ sở hạ tầng. Luận văn của Vũ Đức Luyện (2018) nhấn mạnh rằng, việc đánh giá đúng vai trò của phụ nữ là yếu tố then chốt để huy động sức mạnh nội lực trong cộng đồng, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao vị thế phụ nữ, giúp họ phát huy tối đa tiềm năng của mình trong công cuộc chung.
II. Thách thức lớn trong việc nâng cao vị thế phụ nữ ở Mỹ Lộc
Mặc dù có những đóng góp to lớn, quá trình phát huy vai trò phụ nữ trong xây dựng NTM tại Mỹ Lộc vẫn đối mặt với không ít khó khăn và thách thức. Những rào cản này không chỉ đến từ các yếu tố khách quan như cơ chế chính sách mà còn bắt nguồn từ những định kiến xã hội và hạn chế từ chính bản thân người phụ nữ. Theo nghiên cứu, một trong những thách thức lớn nhất là trình độ học vấn và chuyên môn của đa số phụ nữ còn hạn chế. Điều này gây khó khăn trong việc tiếp cận và ứng dụng khoa học kỹ thuật mới, hạn chế khả năng tham gia vào các hoạt động quản lý, hoạch định chính sách. Bên cạnh đó, gánh nặng công việc gia đình và áp lực "trách nhiệm kép" khiến nhiều phụ nữ không có đủ thời gian và điều kiện để tham gia các hoạt động cộng đồng hay học tập nâng cao trình độ. Sự chênh lệch về kinh tế giữa các hộ gia đình và các xã cũng là một rào cản, ảnh hưởng đến khả năng đóng góp nguồn lực và mức độ tham gia của phụ nữ. Để thực sự đạt được mục tiêu bình đẳng giới và nâng cao vị thế phụ nữ, cần có những giải pháp đồng bộ để tháo gỡ các nút thắt này, tạo một môi trường thuận lợi để phụ nữ có thể phát huy hết tiềm năng của mình, đóng góp hiệu quả hơn nữa vào sự nghiệp xây dựng nông thôn mới nâng cao và bền vững.
2.1. Rào cản về nhận thức định kiến giới và bình đẳng giới
Tư tưởng trọng nam khinh nữ, dù đã giảm bớt, vẫn còn tồn tại trong một bộ phận dân cư, ảnh hưởng đến sự tham gia của phụ nữ. Nhiều gia đình vẫn quan niệm việc cộng đồng, xã hội là của nam giới, còn phụ nữ chỉ nên tập trung vào công việc nội trợ. Định kiến này vô hình trung tạo ra rào cản tâm lý, khiến một số phụ nữ tự ti, e ngại bày tỏ quan điểm hoặc tham gia vào các vị trí lãnh đạo. Việc đạt được bình đẳng giới thực chất không chỉ nằm ở các văn bản chính sách mà cần sự thay đổi sâu sắc trong nhận thức của cả cộng đồng, đặc biệt là nam giới, trong việc chia sẻ trách nhiệm và công nhận năng lực của phụ nữ.
2.2. Hạn chế về trình độ học vấn và tiếp cận thông tin
Nghiên cứu của Vũ Đức Luyện (2018) chỉ ra rằng: "trình độ văn hóa của đa số phụ nữ còn hạn chế nên gây khó khăn trên nhiều công tác tham gia tuyên truyền vận động và phát triển kinh tế hộ gia đình". Sự hạn chế này khiến khả năng tiếp nhận thông tin mới, các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về NTM bị giảm sút. Phụ nữ gặp khó khăn trong việc nắm bắt các kỹ thuật canh tác tiên tiến, quản lý kinh doanh hay các quy định về giám sát cộng đồng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế hộ gia đình mà còn làm giảm chất lượng tham gia của họ vào các quyết sách quan trọng tại địa phương.
III. Bí quyết giúp phụ nữ Nam Định làm kinh tế giỏi tại Mỹ Lộc
Một trong những đóng góp nổi bật nhất của phụ nữ Mỹ Lộc trong xây dựng NTM chính là vai trò tiên phong trong phát triển kinh tế, góp phần thực hiện tiêu chí Thu nhập và Hộ nghèo. Nhiều chị em đã trở thành những tấm gương phụ nữ Nam Định làm kinh tế giỏi, không chỉ làm giàu cho gia đình mà còn tạo việc làm cho lao động địa phương. Bí quyết thành công của họ đến từ sự kết hợp giữa đức tính cần cù, sáng tạo và sự hỗ trợ hiệu quả từ các tổ chức, đoàn thể. Họ đã mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, áp dụng khoa học kỹ thuật để xây dựng các mô hình kinh tế phụ nữ hiệu quả. Các mô hình trồng hoa, cây cảnh, trang trại chăn nuôi tổng hợp không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao mà còn phù hợp với điều kiện của địa phương. Đặc biệt, vai trò của Hội Liên hiệp Phụ nữ Mỹ Lộc là vô cùng quan trọng. Hội đã đứng ra tín chấp, tạo điều kiện cho hàng nghìn hội viên được tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi để đầu tư sản xuất, kinh doanh. Thông qua các hoạt động này, phụ nữ không chỉ cải thiện kinh tế mà còn từng bước khẳng định năng lực, sự tự chủ và vai trò của mình trong phát triển kinh tế - xã hội, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu xóa đói giảm nghèo và xây dựng NTM.
3.1. Phát triển các mô hình kinh tế phụ nữ và xóa đói giảm nghèo
Phụ nữ Mỹ Lộc đã tích cực xây dựng nhiều mô hình kinh tế phụ nữ đa dạng như trồng lúa chất lượng cao, trồng hoa, rau sạch, phát triển trang trại gia cầm. Những mô hình này không chỉ giúp tăng thu nhập mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất manh mún, nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa tập trung. Sự thành công của các mô hình này là minh chứng rõ ràng cho khả năng làm kinh tế của phụ nữ, trực tiếp góp phần vào công cuộc xóa đói giảm nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống tại nông thôn.
3.2. Vai trò của Hội Liên hiệp Phụ nữ Mỹ Lộc trong hỗ trợ vốn
Theo số liệu từ nghiên cứu, Hội Liên hiệp Phụ nữ Mỹ Lộc đã phát huy tốt vai trò cầu nối giữa hội viên và các ngân hàng chính sách. Hội đứng ra bảo đảm cho chị em vay vốn để phát triển kinh tế, giúp họ vượt qua rào cản lớn nhất là thiếu vốn đầu tư. Nhờ nguồn vốn này, nhiều phụ nữ đã có cơ hội khởi nghiệp sáng tạo, mở rộng quy mô sản xuất, kinh doanh. Đây là một trong những hoạt động thiết thực nhất, giúp nâng cao vị thế phụ nữ trên phương diện kinh tế, tạo nền tảng vững chắc cho sự tự chủ và phát triển toàn diện.
IV. Phương pháp phụ nữ Mỹ Lộc xây dựng nông thôn mới nâng cao
Bên cạnh vai trò nòng cốt trong phát triển kinh tế, phụ nữ Mỹ Lộc còn là lực lượng tiên phong trong việc xây dựng đời sống văn hóa và bảo vệ môi trường, góp phần quan trọng vào việc xây dựng nông thôn mới nâng cao. Họ là những người trực tiếp vun đắp, gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống và xây dựng nếp sống văn minh, hiện đại. Một trong những dấu ấn đậm nét nhất là việc thực hiện Cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch”. Phong trào này do Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phát động đã được các cấp Hội tại Mỹ Lộc triển khai sâu rộng và hiệu quả. Các tiêu chí của cuộc vận động như “sạch nhà, sạch ngõ, sạch bếp” đã trực tiếp góp phần hoàn thành tiêu chí Môi trường trong bộ tiêu chí NTM. Từ cuộc vận động này, nhiều sáng kiến độc đáo đã ra đời, tiêu biểu là mô hình “Đường hoa phụ nữ”. Những con đường bê tông khô cứng được thay thế bằng những luống hoa rực rỡ sắc màu, tạo cảnh quan tươi đẹp và nâng cao ý thức bảo vệ vệ sinh môi trường nông thôn của người dân. Thông qua những hoạt động này, phụ nữ không chỉ làm đẹp cho quê hương mà còn góp phần xây dựng gia đình văn hóa, đảm bảo an sinh xã hội và tạo ra một môi trường sống trong lành, đáng sống.
4.1. Tiên phong thực hiện Cuộc vận động 5 không 3 sạch
Cuộc vận động 5 không 3 sạch (không đói nghèo, không vi phạm pháp luật và tệ nạn xã hội, không có bạo lực gia đình, không sinh con thứ 3 trở lên, không có trẻ em suy dinh dưỡng và bỏ học; sạch nhà, sạch bếp, sạch ngõ) đã trở thành một phong trào thi đua sâu rộng. Phụ nữ là lực lượng nòng cốt, trực tiếp thực hiện các tiêu chí này trong chính gia đình mình, từ đó lan tỏa ra cộng đồng. Phong trào này gắn liền với 8/19 tiêu chí NTM, cho thấy vai trò trung tâm của phụ nữ trong việc thực hiện các mục tiêu quốc gia.
4.2. Xây dựng gia đình văn hóa và đảm bảo an sinh xã hội
Người phụ nữ được xem là "người giữ lửa" của gia đình. Bằng việc thực hiện tốt cuộc vận động, họ đã góp phần xây dựng các gia đình văn hóa, không có bạo lực, không có tệ nạn xã hội, con cái được chăm sóc và học hành đầy đủ. Nền tảng gia đình vững chắc chính là yếu tố cốt lõi để đảm bảo an sinh xã hội bền vững, tạo nên một cộng đồng nông thôn ổn định, văn minh và phát triển.
4.3. Sáng kiến Đường hoa phụ nữ và vệ sinh môi trường nông thôn
Mô hình “Đường hoa phụ nữ” là một minh chứng sống động cho sự sáng tạo và tinh thần trách nhiệm của phụ nữ Mỹ Lộc. Theo thống kê, các chi hội phụ nữ đã trồng được 14.300 mét đường hoa. Sáng kiến này không chỉ làm đẹp cảnh quan mà còn thay đổi nhận thức của người dân về vệ sinh môi trường nông thôn, hạn chế tình trạng vứt rác bừa bãi. Đây là một cách làm hay, hiệu quả, chi phí thấp nhưng mang lại giá trị lớn về cả môi trường và văn hóa.
V. Top kết quả từ vai trò phụ nữ xây dựng NTM ở Mỹ Lộc
Những đóng góp của phụ nữ trong xây dựng NTM tại Mỹ Lộc không chỉ là những nhận định định tính mà còn được thể hiện qua những con số cụ thể và kết quả ấn tượng. Luận văn của Vũ Đức Luyện (2018) đã tổng hợp và lượng hóa những đóng góp này, cho thấy một bức tranh toàn diện về vai trò của phụ nữ trong xây dựng NTM tại Mỹ Lộc. Về nguồn lực, họ là những người trực tiếp vận động gia đình và bản thân tham gia hiến đất, đóng góp tiền của và hàng chục ngàn ngày công lao động để xây dựng các công trình công cộng. Về quản lý, tỷ lệ phụ nữ tham gia vào các Ban chỉ đạo xây dựng NTM cấp xã đã đạt được con số đáng khích lệ, thể hiện sự tin tưởng của cộng đồng và sự vươn lên của chính họ. Họ không chỉ tham gia với tư cách là người thực hiện mà còn là người giám sát, đảm bảo chất lượng và sự minh bạch của các công trình. Quan trọng hơn, quá trình tham gia này đã giúp nâng cao vị thế phụ nữ một cách thực chất. Quyền ra quyết định của họ trong gia đình và cộng đồng được cải thiện rõ rệt. Từ những người vốn chỉ quen với công việc đồng áng, nội trợ, nay họ đã tự tin phát biểu ý kiến trong các cuộc họp, tham gia điều hành và làm chủ cuộc sống của mình.
5.1. Đóng góp nguồn lực hiến đất tiền và ngày công lao động
Số liệu điều tra tại 3 xã Mỹ Tân, Mỹ Thành, Mỹ Thịnh cho thấy người dân đã đóng góp 15.215 m² đất, 20,94 tỷ đồng và 14.832 ngày công lao động để xây dựng cơ sở hạ tầng. Trong đó, vai trò vận động, thuyết phục và trực tiếp tham gia của phụ nữ là vô cùng lớn. Họ là người quán xuyến kinh tế gia đình, nên quyết định đóng góp của họ có ý nghĩa then chốt, thể hiện tinh thần trách nhiệm cao với cộng đồng.
5.2. Tham gia quản lý Tỷ lệ trong ban chỉ đạo và giám sát công trình
Nghiên cứu chỉ ra rằng, phụ nữ chiếm 18,2% trong Ban chỉ đạo xây dựng NTM ở cấp xã. Con số này cho thấy sự tiến bộ trong công tác cán bộ nữ và sự công nhận vai trò của họ trong lĩnh vực quản lý. Ngoài ra, phụ nữ còn tích cực tham gia các Ban giám sát cộng đồng, theo dõi chất lượng các công trình đường giao thông, nhà văn hóa, đảm bảo nguồn vốn đầu tư được sử dụng hiệu quả, đúng mục đích, góp phần vào thành công của chương trình mục tiêu quốc gia.
VI. Hướng đi tương lai nâng cao vai trò phụ nữ xây dựng NTM
Để tiếp tục phát huy và nâng cao vai trò phụ nữ trong xây dựng NTM tại Mỹ Lộc, cần có những giải pháp đồng bộ và chiến lược dài hạn. Thành công đã đạt được là nền tảng quan trọng, nhưng để hướng tới xây dựng nông thôn mới nâng cao và bền vững, vai trò của phụ nữ cần được đặt ở vị trí trung tâm hơn nữa. Các giải pháp cần tập trung vào ba nhóm chính: (1) Tăng cường sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể, đặc biệt là Hội Liên hiệp Phụ nữ Mỹ Lộc; (2) Tập trung nâng cao năng lực toàn diện cho bản thân phụ nữ thông qua giáo dục, đào tạo nghề và các chương trình tập huấn; (3) Hoàn thiện cơ chế chính sách để đảm bảo quyền lợi và tạo môi trường thuận lợi cho phụ nữ phát triển. Việc lồng ghép các mục tiêu bình đẳng giới vào tất cả các nội dung của chương trình xây dựng NTM là yêu cầu cấp thiết. Cần có những chính sách đặc thù khuyến khích phụ nữ khởi nghiệp sáng tạo, tham gia vào chuỗi giá trị nông sản và nắm giữ các vị trí lãnh đạo, quản lý. Tương lai của nông thôn Mỹ Lộc phụ thuộc rất lớn vào việc khơi dậy và phát huy tối đa tiềm năng, sức sáng tạo của lực lượng lao động nữ, những người đang ngày đêm vun đắp cho sự đổi mới của quê hương.
6.1. Giải pháp từ chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể
Chính quyền các cấp cần nhận thức sâu sắc hơn nữa về vai trò của phụ nữ và tạo điều kiện tối đa để họ tham gia. Cần tăng cường quy hoạch, đào tạo cán bộ nữ. Hội Liên hiệp Phụ nữ Mỹ Lộc cần đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, không chỉ hỗ trợ kinh tế mà còn chú trọng nâng cao kiến thức pháp luật, kỹ năng mềm và sự tự tin cho hội viên. Tăng cường sự phối hợp giữa Hội Phụ nữ và các tổ chức khác để tạo sức mạnh tổng hợp.
6.2. Tăng cường năng lực cho phụ nữ thông qua đào tạo và khuyến nông
Cần mở thêm các lớp tập huấn, đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu và điều kiện của phụ nữ nông thôn. Các chương trình khuyến nông cần được thiết kế chuyên biệt, dễ hiểu, giúp phụ nữ tiếp cận và áp dụng hiệu quả các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Nâng cao trình độ học vấn và nhận thức là giải pháp gốc rễ để phụ nữ có thể tự khẳng định mình và tham gia sâu rộng hơn vào các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội.
6.3. Xây dựng cơ chế chính sách đặc thù thúc đẩy bình đẳng giới
Cần thể chế hóa vai trò và sự tham gia của phụ nữ trong các văn bản chỉ đạo về xây dựng NTM. Cần có chính sách ưu đãi về tín dụng, đất đai, thị trường cho các mô hình kinh tế do phụ nữ làm chủ. Quan trọng nhất là đảm bảo việc thực thi hiệu quả Luật Bình đẳng giới tại cơ sở, xóa bỏ mọi rào cản và định kiến, tạo một sân chơi công bằng để phụ nữ có cơ hội phát triển toàn diện, đóng góp nhiều hơn cho gia đình và xã hội.
