MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Xây dựng nông thôn mới là chủ trương lớn, có tầm chiến lược quan trọng đang được sự quan tâm trên diện rộng của Đảng và Nhà nước. Kế thừa thành tựu sao 20 năm đổi mới, nông thôn với vai trò của mình đã liên tục phát triển góp phần quan trọng ổn định tình hình kinh tế, chính trị xã hộ, xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống của người dân kể cả về vật chất lẫn tinh thần. Bên cạnh những thành tựu đạt được, nông nghiệp nông thôn và nông dân vẫn còn nhiều thách thức ảnh hưởng đến quá trình phát triển bền vững của quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa như: chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh thấp; quá trình đổi mới và gia tang giá trị đang chậm lại; suy thoái môi trường, chênh lệch giàu nghèo ngày càng gia tăng giữa các nhóm dân cư và tồn tại các cộng đồng tách biệt.
Những khó khăn này tồn tại đã gây nhiều trở ngại cho tiến trình phát triển của đất nước. Trong nước vẫn còn nhiều vùng, tỉnh thành, địa phương có nền kinh tế chậm phát triển, đời sống của người dân còn gặp nhiều khó khăn. Xuất phát từ những hạn chế trên, để phát triển một cách toàn diện tất cả các mặt của nông thôn hiện nay. Đảng và Nhà nước ta để ra chương trình nông thôn mới trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa giai đoạn 2010 - 2011, chương trình đã và đang được thực hiện các vùng nông thôn được triển khai trên toàn quốc.
Chương trình đã thực hiện đã đạt được nhiều thắng lợi, tạo bước đột phá trong phát triển nông nghiệp nông thôn, nâng cao đời sống cho người dân. Cùng với sự thực hiện chung của cả nước, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang cũng tiến hành chương trình xây dựng nông thôn mới theo chủ trương đường e 2 lối của Đảng và Nhà nước. Sau gần 5 năm thực hiện huyện Yên Sơn đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, trên thực tế người dân là “chủ thể” trong xây dựng nông thôn mới nhưng chưa phát huy được vai trò của người dân trong việc tham gia xây dựng nông thôn mới Xuất phát từ yêu cầu và tình hình thực tế trên, để hiểu rõ tầm quan trọng của người dân trong việc tham gia xây dựng nông thôn mới, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu vai trò người dân trong xây dựng nông thôn mới tại xã Chân Sơn, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang”.
Mục tiêu chung Đánh giá vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới tại xã Chân Sơn, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang. Trên cơ sở đó đề xuất biện pháp để nâng cao vai trò của người dân trong việc xây dựng nông thôn mới 1. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của địa bàn nghiên cứu. - Đánh giá sự hiểu biết và nhận thức của người dân trong xây dựng nông thôn mới.
- Đánh giá sự tham gia của người dân vào xây dựng nông thôn mới tại địa phương. - Đánh giá những khó khăn, thuận lợi của người dân khi tham gia xây dựng nông thôn mới. - Đề xuất một số giải pháp để nâng cao vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới. Ý nghiã của đề tài 1.
Ý nghĩa khoa học - Quá trình thực hiện này sẽ nâng cao nhận thức, sự hiểu biết và năng lực cũng như rèn luyện kỹ năng, phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân. - Đây là cơ hội cho sinh viên thực hành khảo sát thực tế, áp dụng những e 3 kiến thức lý thuyết vào thực tiễn và cũng là cơ hội gặp gỡ, học tập trao đổi kiến thức với những người có kinh nghiệm và người dân địa phương. - Là tài liệu tham khảo cho những người quan tâm đến vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới. Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở giúp cho xã Chân Sơn có những định hướng phát triển phù hợp với điều kiện địa phương.
- Đồng thời giúp người dân nhận thức được vai trò của mình trong xây dựng nông thôn mới, từ đó đưa ra những giải pháp nâng cao vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới. e 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Một số khái niệm cơ bản * Khái niệm nông nghiệp Nông nghiệp là quá trình sản xuất lương thực, thực phẩm, thức ăn gia súc, tơ, sợi và sản phẩm mong muốn khác bởi trồng trọt những cây trồng chính và chăn nuôi đàn gia súc (nuôi trong nhà).
Công việc nông nghiệp cũng được biết đến bởi những người nông dân, trong khi đó các nhà khoa học, những nhà phát minh thì tìm cách cải tiến phương pháp, công nghệ và kỹ thuật để làm tăng năng suất cây trồng và vật nuôi. [4] * Khái niệm nông thôn Nông thôn được coi là khu vực địa lý nơi đó là sinh kế cộng đồng gắn bó, có quan hệ trực tiếp đến khai thác, sử dụng môi trường và tài nguyên thiên nhiên cho hoạt động sản xuất nông nghiệp. Hiện nay trên thế giới chưa thống nhất định nghĩa về nông thôn. Có nhiều quan điểm khác nhau.
Trong điều kiện cụ thể của Việt Nam có thể hiểu: “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp dân cư này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa - xã hội và môi trường trong một thể chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác.[3] * Khái niệm nông thôn mới Là nông thôn mà trong đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của người dân không ngừng được nâng cao, giảm dần sự cách biệt giữa nông thôn và thành thị. Nông dân được đào tạo, tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới. e 5 Nông thôn mới có kinh tế phát triển toàn diện, bền vững, cơ sở hạ tầng được xây dựng đồng bộ, hiện đại, phát triển theo quy hoạch, gắn kết hợp lý giữa nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và đô thị.
Nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ. Sức mạnh của hệ thống chính trị được nâng cao, đảm bảo giữ vững an ninh chính trị và trật tự xã hội. * Khái niệm xây dựng nông thôn mới Xây dựng nông thôn mới là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cư ở nông thôn đồng lòng xây dựng thôn, xã, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp; phát triển sản xuất toàn diện (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ); có nếp sống văn hoá, môi trường và an ninh nông thôn được đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao. Xây dựng nông thôn mới là sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, của cả hệ thống chính trị.
Nông thôn mới không chỉ là vấn đề kinh tế - xã hội, mà là vấn đề kinh tế - chính trị tổng hợp. Xây dựng nông thôn mới giúp cho nông dân có niềm tin, trở nên tích cực, chăm chỉ, đoàn kết giúp đỡ nhau xây dựng nông thôn phát triển giàu đẹp, dân chủ, văn minh. Sự cần thiết của chương trình xây dựng nông thôn mới Ngày nay việc phát triển nông thôn không còn là việc riêng của các nước đang phát triển mà còn sự quan tâm của cộng đồng thế giới. Việt Nam là một nước đi lên từ một nền nông nghiệp lạc hậu, nông thôn lại càng có vai trò hết sức quan trọng trong việc phát triển đất nước.
Nông thôn là nơi sản xuất lương thực thực phẩm cho nhu cầu cơ bản của nhân dân, cung cấp nông sản nguyên liệu cho công nghiệp và xuất khẩu. - Nông thôn là nơi cung cấp nguồn nhân lực dồi dào cho xã hội trên 70,3% lao động xã hội. Trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa nông e 6 nghiệp chuyển dần sang làm công nghiệp, dịch vụ, chuyển dần lao động nông thôn vào các khu đô thị và các khu chế xuất công nghiệp. - Nông thôn chiếm 69,4% dân số cản nước.
Đó là thị trường rộng lớn tiêu thụ sản phẩm công nghiệp, dịch vụ, nông thôn phát triển cho phép nâng cao đời sống và thu nhập của dân cư, nông dân tạo ra điều kiện mở rộng thị trường để phát triển sản xuất trong cả nước. - Ở nông thôn Việt Nam có trên 50 dân tộc khác nhau sinh sống bao gồm nhiều thành phần, nhiều tầng lớp có các tôn giáo và tín ngưỡng khác nhau là nền tảng quan trọng để đảm bảo ổn định tình hình kinh tế xã hội của đất nước, để tăng cường sự đoàn kết của cộng đồng các dân tộc. - Nông thôn nằm trên địa bàn rộng lớn của đất nước có điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội khác nhau. Đó là tiềm lực to lớn về tài nguyên đất đai, khoáng sản để phát triển bền vững đất nước.
Mặt khác, do kết cấu hạ tầng nông thôn (điện, đường, trường, trạm, chợ, thủy lợi), còn nhiều yếu kém, vừa thiếu, vừa không đồng bộ, nhiều hạng mục công trình đã xuống cấp, tỷ lệ giao thông nông thôn được cứng hóa thấp, giao thông nội đồng ít được quan tâm đầu tư, hệ thống thủy lợi cần được đầu tư nâng cấp; Chất lượng lưới điện nông thôn chưa được sự an toàn; cơ sở về giáo dục, y tế, vă hóa còn rất hạn chế, mạng lưới chợ nông thôn chưa được đầu tư đồng bộ, trụ sở xã nhiều nơi xuống cấp. Mặt bằng để xây dựng cơ sở hạn tầng nông thôn đạt chuẩn quốc gia rất khó khăn dân cư phân bố rải rác, kinh tế hộ kém phát triển. Do sản xuất nông ngiệp manh mún, nhỏ lẻ, bảo quản chế biến còn hạn chế, chưa gắn chế biến với thị trường tiêu thụ sản phẩm; chất lượng nông sản chưa đủ sức cạnh tranh trên thị trường. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế, ứng dụng khoa học công nghệ trong nông nghiệp còn chậm, tỷ trọng chăn nuôi trong nông nghiệp còn thấp; cơ giới hóa chưa đồng bộ.
e 7 Do thu nhập của người dân thấp; số lượng doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn còn ít; sự liên kết giữa người sản xuất và các thành phần kinh tế khác ở khu vực nông thôn chưa chặt chẽ. Kinh tế hộ, kinh tế trang trại, hợp tác xã còn nhiều yếu kém. Tỷ lệ lao động nông nghiệp còn cao, cơ hội có việc làm mới ở địa phương không nhiều, tỷ lệ lao động nông lâm nghiệp qua đào tạo còn thấp; tỷ lệ hộ nghèo còn cao.