ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Xây dựng Nông thôn mới là chủ trƣơng lớn, có tầm chiến lƣợc quan trọng của Đảng và Nhà nƣớc. Trong thời gian qua, cấp ủy, chính quyền các cấp đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện đồng bộ các giải pháp và huy động tối đa các nguồn lực. Sau hơn 3 năm thực hiện bƣớc đầu đã thu đƣợc kết quả mong đợi.
Cùng chung tay vào xây dựng NTM khuyến nông có vai trò không nhỏ. Khuyến nông hỗ trợ đào tạo nghề, phát triển làng nghề, các chƣơng trình hỗ trợ nâng cao năng lực quản lý và các chƣơng trình trình diễn kỹ thuật, chuyển giao các tiến bộ KHKT, tƣ vấn sản xuất cho ngƣời dân trong xây dựng NTM từng bƣớc nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống của ngƣời dân. Với hệ thống khuyến nông rộng khắp cả nƣớc, trong những năm trở lại đây khuyến nông có những đóng góp lớn cho sự nghiệp phát triển nông nghiệp, nông thôn. Với vai trò là kết nối ngƣời sản xuất với ứng dụng công nghệ mới; ngƣời sản xuất với đào tạo; ngƣời sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, công tác khuyến nông góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát triển nông thôn.
Đặc biệt trong 3 năm gần đây khuyến nông cùng đồng hành xây dựng NTM của cả nƣớc đã tạo ra những thành quả cao. Thông qua các hoạt động khuyến nông trình độ sản xuất của ngƣời dân đƣợc tăng lên, giúp ngƣời dân tiếp cận đƣợc với những tiến bộ KHKT, nâng cao năng suất, sản lƣợng, đào tạo nghề cho ngƣời dân, giúp cho họ có khả năng tiếp cận với những cái mới. Mặt khác công tác khuyến nông không đơn thuần chỉ là hoạt động chuyên môn kỹ thuật nông nghiệp, mà còn là công tác chính trị, xã hội góp phần thay đổi nhận thức và tăng thu nhập cho nông dân, đào tạo nông dân nâng cao kỹ n 2 năng sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp, góp phần tạo việc làm, xóa đói giảm nghèo, tạo lập sinh kế cho ngƣời dân. Phƣợng Tiến là một xã nằm ở phía đông huyện Định Hóa.
Những năm gần đây, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ngày càng đƣợc nâng lên. Là xã thuần nông phát huy tiềm năng thế mạnh của địa phƣơng, nhân dân trong xã đã thực hiện chủ trƣơng chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi, đẩy mạnh phát triển nông nghiệp theo hƣớng tăng năng suất, chất lƣợng, áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, chăn nuôi. Ngoài cây lúa nhân dân trong xã còn chú trọng sản xuất vụ đông phát triển ngành nghề, dịch vụ do đó mang lại hiệu quả kinh tế khá cao. Tỷ lệ hộ nghèo đến năm 2014 giảm còn 11,8% theo tiêu chí mới.
Thực hiện Chƣơng trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020. Xã Phƣợng Tiến đạt 15/19 tiêu chí đó là: Quy hoạch, giao thông, điện, trƣờng học, cơ sở vật chất văn hóa, chợ nông thôn, nhà ở dân cƣ, lao động, giáo dục, y tế, văn hóa, bƣu điện, hình thức tổ chức sản xuất, hệ thống chính trị và an ninh trật tự. Tuy nhiên, trong quá trình xây dựng NTM xã Phƣợng Tiến vẫn còn khó khăn trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập và việc đổi mới phát triển các hình thức tổ chức sản xuất hiệu quả tại địa phƣơng. Cụ thể nhƣ tiêu chí: Thu nhập, hộ nghèo.
Để giúp địa phƣơng nhanh chóng đạt chuẩn các tiêu chí trên cần tăng cƣờng công tác khuyến nông, đẩy nhanh nghiên cứu ứng dụng tiến bộ KHKT vào sản xuất nông nghiệp cũng nhƣ phát triển kinh tế trang trại, kinh tế hộ gia đình. Câu hỏi đƣợc đặt ra là công tác khuyến nông của xã đã có vai trò gì trong quá trình xây dựng Nông thôn mới? Cụ thể, các tiêu chí trong nhóm III: Kinh tế và tổ chức sản xuất. Và trên thực tế, khuyến nông đã làm đƣợc gì và chƣa làm đƣợc gì trong 4 tiêu chí này. n 3 Xuất phát từ tình hình thực tế của địa bàn nghiên cứu.
Tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá vai trò của khuyến nông trong quá trình xây dựng Nông thôn mới tại xã Phượng Tiến - huyện Định Hóa - tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2012 - 2014” để đƣa ra các hoạt động khuyến nông phù hợp nhằm xây dựng và phát triển xã nông thôn mới. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Trên cơ sở đánh giá vai trò của hoạt động khuyến nông trong quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Phƣợng Tiến - huyện Định Hóa. Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy mạnh nâng cao hiệu quả các hoạt động khuyến nông trong quá trình thực hiện.
Mục tiêu cụ thể - Đánh giá công tác xây dựng NTM tại xã Phƣợng Tiến. - Đánh giá vai trò của hoạt động khuyến nông đến quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Phƣợng Tiến năm 2012, 2013, 2014. - Đánh giá đƣợc mặt mạnh, mặt yếu, cơ hội, thách thức của công tác khuyến nông trong quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã - Đề xuất một số giải pháp và hƣớng nhằm đẩy mạnh hoạt động khuyến nông trong quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Phƣợng Tiến. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Giúp sinh viên củng cố lại kiến thức lý thuyết đã đƣợc học trên lớp. - Giúp sinh viên có phƣơng pháp làm việc và nghiên cứu khoa học, tiếp thu thực tế để thấy rõ đƣợc những việc mà một cán bộ khuyến nông phải làm. - Bổ sung thêm kiến thức về các hoạt động khuyến nông cho sinh viên. - Bổ sung thêm tài liệu cho khoa, trƣờng, cán bộ khuyến nông và các cơ quan trong ngành.
Ý nghĩa thực tế Kết quả nghiên cứu của đề tài làm cơ sở cho cán bộ khuyến nông, cơ quan trong ngành có thêm căn cứ để lựa chọn phƣơng án hoạt động khuyến nông phù hợp nhất để nâng cao hiệu quả các chƣơng trình góp phần nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi nhằm phát triển nông nghiệp, nông thôn. n 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở lý luận của đề tài 2. Khái niệm về khuyến nông Khuyến nông hiểu theo nghĩa rộng: Khuyến nông là khái niệm chung để chỉ tất cả những hoạt động hỗ trợ sự nghiệp xây dựng và phát triển nông thôn.
Khuyến nông hiểu theo nghĩa hẹp: Khuyến nông là một tiến trình giáo dục không chính thức mà đối tƣợng của nó là nông dân. Tiến trình này đem đến cho nông dân những thông tin và những lời khuyên nhằm giúp họ giải quyết những vấn đề hoặc những khó khăn trong cuộc sống. Khuyến nông hỗ trợ phát triển các hoạt động sản xuất, nâng cao hiệu quả canh tác để không ngừng cải thiện chất lƣợng cuộc sống của nông dân và gia đình họ.[3] Nhƣ vậy khuyến nông là cách giáo dục không chính thức ngoài học đƣờng cho nông dân, là cách đào tạo ngƣời lớn tuổi. Khuyến nông là quá trình vận động quảng bá, khuyến cáo cho nông dân theo các nguyên tắc riêng.
Đây là một quá trình tiếp thu dần dần và tự giác của nông dân. Nói cách khác, khuyến nông là những tác động vào quá trình sản xuất kinh doanh của ngƣời nông dân, giúp họ sản xuất đạt hiệu quả cao nhất. Nội dung của hoạt động khuyến nông phải khoa học, kịp thời và thích ứng với điều kiện sản xuất của ngƣời nông dân. Nội dung và vai trò của hoạt động khuyến nông 2.
Nội dung hoạt động khuyến nông Nghị định 56/2005/NĐ-CP của Chính phủ ra ngày 26/4/2005 về công tác khuyến nông, khuyến ngƣ cũng nêu rõ 5 nội dung bao gồm: (1) Thông tin, tuyên truyền; (2) Bồi dƣỡng, tập huấn và đào tạo; n 6 (3) Xây dựng mô hình và chuyển giao KHCN; (4) Tƣ vấn và dịch vụ; (5) Hợp tác quốc tế về khuyến nông, khuyến ngƣ. Nghị định 02/2010/NĐ-CP của chính phủ ra ngày 08/01/2010 về công tác khuyến nông thay cho Nghị định 56 cũng nêu rõ 5 nội dung nhƣ sau: (1) Bồi dƣỡng, tập huấn và đào tạo; (2) Thông tin, tuyên truyền; (3) Trình diễn và nhân rộng mô hình; (4) Tƣ vấn và dịch vụ khuyến nông; (5) Hợp tác quốc tế về khuyến nông. Vai trò của hoạt động khuyến nông * Vai trò trong chuyển giao công nghệ Các tiến bộ kỹ thuật thƣờng đƣợc phát minh bởi các nhà khoa học thuộc các trung tâm, các viện nghiên cứu, các trƣờng. Ngƣời nông dân rất muốn nắm bắt kịp thời những tiến bộ đó.
Nhờ có có cán bộ khuyến nông mà tiến bộ đó đƣợc chuyển dần đến nông dân qua nhiều cách khác nhau. Trong thực tiễn đời sống cho thấy nghiên cứu chỉ có hiệu quả khi nó có tính khả thi cao và đƣợc áp dụng có hiệu quả trong thực tiễn đời sống, do đó khuyến nông là yếu tố trung gian để khâu nối các mối quan hệ đó. Nhờ có các hoạt động khuyến nông mà tiến bộ khoa học kỹ thuật đƣợc chuyển giao tới bà con nông dân và nhờ có khuyến nông nhà khoa học hiểu đƣợc nhu cầu của nông dân. * Vai trò đối với nhà nƣớc Khuyến nông, khuyến lâm là một trong những tổ chức giúp nhà nƣớc thực hiện các chính sách, chiến lƣợc về phát triển Nông lâm nghiệp, Nông thôn và Nông dân.
Vận động nông dân tiếp thu và thực hiện các chính sách về nông lâm nghiệp. n 7 Trực tiếp hoặc góp phần cung cấp thông tin về những nhu cầu, nguyện vọng của nông dân đến cơ quan nhà nƣớc, trên cơ sở đó nhà nƣớc hoạch định, cải tiến đề ra đƣợc những chính sách phù hợp. * Vai trò trong sự nghiệp phát triển nông thôn Trong sự nghiệp phát triển nông thôn, có thể coi khuyến nông là đòn bẩy cho sự phát triển của nông nghiệp, nông thôn và là một mắt xích không thể thiếu để tạo nên sự phát triển bền vững cho nông thôn Việt Nam. * Khuyến nông góp phần giúp nông dân “xóa đói, giảm nghèo tiến lên khá và giàu” Phần lớn hộ nông dân nghèo là do thiếu kiến thức kỹ thuật để áp dụng vào sản xuất mà khuyến nông có nhiệm vụ truyền bá, kiến thức, kỹ thuật, kinh nghiệm vào sản xuất, nâng cao dân trí từ đó thúc đẩy sản xuất.
* Góp phần liên kết nông dân, thúc đẩy hợp tác nông dân với nông dân Việc đổi mới quản lý trong nông nghiệp, giao đất, giao rừng cho từng hộ nông dân có ƣu điểm cơ bản là khắc phục đƣợc sự ỉ lại, dựa dẫm vào nhau, hạn chế đƣợc tiêu cực khác phát sinh ở nông thôn.