phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận án gồm 4 chương và 11 tiết. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Trong những năm gần đây, nghiên cứu về vấn đề gia đình và vai trò của gia đình đã được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm trên nhiều góc độ và quy mô khác nhau. Liên quan đến đề tài luận án, có thể phân loại thành các nhóm công trình cơ bản sau: 1. Những công trình nghiên cứu về gia đình và vai trò của gia đình Cùng với cơn lốc của cuộc cách mạng công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin và quá trình hiện đại hóa, đô thị hóa diễn ra trên toàn cầu thì “gia đình - tế bào cơ bản của xã hội” đã không ngừng được cảnh báo như là một đối tượng đang bị đe dọa tổn thương và phải chịu đựng những cú sốc riêng của nó [84, tr.
Chính vì vậy, nghiên cứu về vấn đề gia đình và vai trò của gia đình đã nhận được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học, nhiều cơ quan và tổ chức trong nước cũng như quốc tế quan tâm. Ở Việt Nam trong những năm gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề gia đình và vai trò của gia đình trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế. Trước hết, cần phải kể đến một số công trình tiêu biểu của nhà nghiên cứu Lê Thi như: Gia đình Việt Nam ngày nay; Gia đình Việt Nam trong bối cảnh đất nước đổi mới; Cuộc sống và biến động của hôn nhân, gia đình Việt Nam. Trong cuốn Gia đình Việt Nam ngày nay [100], tác giả Lê Thi đã khẳng định tầm quan trọng của việc nghiên cứu gia đình Việt Nam, bởi gia đình chính là “nhân tố phát triển của xã hội, lịch sử và hiện tại”, là một trong ba mắt xích để hiểu sâu sắc đất nước, con người, lịch sử Việt Nam.
Gia đình (nhà) - làng - nước, sự gắn kết mật thiết giữa ba yếu tố đó là nét đặc thù của quá trình phát triển dân tộc, đất nước Việt Nam [100, tr. Theo tác giả Lê Thi, quan điểm phương pháp luận cơ bản để đánh giá và xem xét gia đình Việt Nam là quan điểm phát triển, phát triển của gia đình gắn với sự phát triển của dân tộc, của xã hội Việt Nam. Mỗi quốc gia, dân tộc đều có quá trình phát triển riêng của mình và sự phát triển của gia đình tất yếu không tách rời quá trình phát triển của dân tộc, đất nước mình. Vì vậy, cần tìm về cội nguồn dân tộc để hiểu được gia đình Việt Nam hiện nay.
Tuy nhiên, trong thời kỳ hội nhập quốc tế, Việt 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Nam đang đón nhận nhiều nền văn hóa qua các phương tiện thông tin đại chúng nên con người, gia đình, xã hội Việt Nam không thể không chịu ảnh hưởng của bên ngoài, cả tích cực và tiêu cực - đặc biệt về văn hóa, lối sống, nếp sống nên cần coi trọng việc nghiên cứu sự biến đổi của gia đình thế giới để suy nghĩ về bước tiến của gia đình Việt Nam trong những năm tới [100, tr. Quan điểm của tác giả Lê Thi rất đáng để chúng ta suy ngẫm khi nghiên cứu về vai trò của gia đình trong PTNNL ở Việt Nam hiện nay. Bởi xem xét một cách toàn diện có thể thấy, sự phát triển của NNL phụ thuộc vào cả yếu tố khách quan và chủ quan, yếu tố truyền thống và hiện đại. Trong quá trình xây dựng NNL mới cho xã hội hiện tại và tương lai rất cần phải căn cứ vào tình hình thực tiễn của nước nhà, cũng như truyền thống lịch sử, văn hóa của dân tộc và tác động của những nhân tố mới từ bên ngoài vào Việt Nam.
Rõ ràng, dưới góc độ tạo NNL, gia đình luôn có vị trí quan trọng trong việc chăm lo về cả thể chất, trí tuệ và tinh thần cho NNL và khi NNL trưởng thành lại đóng góp sức lực và trí tuệ cho sự phát triển của gia đình và xã hội. Trong cuốn Gia đình Việt Nam trong bối cảnh đất nước đổi mới [102], tác giả Lê Thi đã cung cấp cho chúng ta một bức tranh toàn cảnh về gia đình Việt Nam hiện nay. Đó là những thay đổi về cấu trúc, quy mô, chức năng, cũng như quan hệ giữa các thành viên trong gia đình. Những biến đổi của gia đình đã tác động đến vai trò xã hội hóa trẻ em, xây dựng nhân cách con người.
Tác giả cho rằng, gia đình là một thiết chế giáo dục cơ sở, trung tâm đào tạo đầu tiên giúp đứa trẻ tập sự đi vào cuộc sống. Gia đình chuẩn bị cho trẻ có thể phát triển đầy đủ tiềm lực của nó và đóng vai trò hữu ích trong xã hội khi đến tuổi trưởng thành [102, tr. Nếu các gia đình làm tốt được vai trò của mình sẽ góp phần quan trọng vào việc PTNNL phục vụ sự nghiệp phát triển KT - XH của đất nước. Những phân tích, so sánh của tác giả về giáo dục của gia đình truyền thống và gia đình hiện đại khá toàn diện và sâu sắc, có thể định hướng cho các bậc cha mẹ trong việc giáo dục nhằm nâng cao thể lực, trí lực và nhân cách cho NNL ở Việt Nam hiện nay.
Trong một công trình nghiên cứu khác, Cuộc sống và biến động của hôn nhân, gia đình Việt Nam hiện nay [103], tác giả Lê Thi đã phân tích một cách toàn diện hơn về cuộc sống hôn nhân, gia đình Việt Nam hiện nay. Đất nước ngày càng 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hội nhập sâu vào thế giới, những ảnh hưởng của toàn cầu hoá càng làm biến đổi sâu sắc đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội và tác động trực tiếp đến cuộc sống của từng gia đình ở Việt Nam. Vấn đề xây dựng văn hoá gia đình, phát huy quyền làm chủ của các thành viên, thực hiện sự công bằng, dân chủ, bình đẳng trong quan hệ gia đình là những vấn đề rất cấp thiết hiện nay. Sự biến đổi của văn hóa gia đình cũng là một trong những yếu tố tác động sâu sắc đến sự biến đổi của chức năng, vai trò của gia đình trong PTNNL cả về thể lực, trí lực và nhân cách.
Theo tác giả, cách ăn nói, giao tiếp không phải là biểu hiện xã giao, bề ngoài mà chứa đựng, thể hiện, phản ánh trình độ, quan niệm về đạo đức, văn hoá nhất định, những yếu tố này có ảnh hưởng rất lớn đến giáo dục con cái trong gia đình, đến việc hình thành các phẩm chất đạo đức, nhân cách cho thế hệ trẻ - một trong những nội dung quan trọng trong PTNNL chất lượng cao ở Việt Nam hiện nay. Cuốn Xây dựng gia đình văn hoá trong sự nghiệp đổi mới [112] của Trần Hữu Tòng - Trương Thìn (Chủ biên), các tác giả đã khái quát thực tiễn xây dựng gia đình văn hóa trong quá trình đổi mới ở nước ta. Trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế ngày càng diễn ra sâu rộng, Đảng ta đã nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò của gia đình với tư cách là “tế bào” vững chắc của xã hội, là môi trường lành mạnh để xây dựng nguồn lực con người; coi xây dựng gia đình văn hóa là một trong những nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết trong chiến lược phát triển KT - XH. Trên cơ sở đó, chúng ta có thể hy vọng rằng, trong thời gian tới, vị trí, vai trò của gia đình ngày càng được khẳng định và các gia đình Việt Nam sẽ ngày càng “khỏe mạnh” hơn để giữ vững nền tảng xã hội, nâng cao chất lượng NNL, thực hiện mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong tương lai.
Cuốn sách chuyên khảo Gia đình học [41] của tác giả Đặng Cảnh Khanh và Lê Thị Quý là một công trình khoa học công phu, hệ thống, được biên soạn dưới hình thức một giáo trình giảng dạy, nghiên cứu. Qua công trình này, các tác giả đã vẽ ra một bức tranh toàn cảnh về gia đình Việt Nam dưới góc nhìn tiếp biến từ truyền thống đến hiện đại. Ngoài những nội dung mang tính lý thuyết, các tác giả cũng trình bày rất nhiều tư liệu nghiên cứu, tổng kết thực tiễn mà các tác giả đã trực tiếp khảo sát. Các tác giả cho rằng, gia đình Việt Nam đang đứng trước những thách 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thức lớn của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước.
Thông qua số liệu thống kê từ những cuộc điều tra và nghiên cứu cơ bản về gia đình Việt Nam, các tác giả đã phác họa những nét tổng quát về quy mô, cơ cấu và những hình thức tổ chức vận hành của gia đình Việt Nam. Các tác giả đã dành nhiều trang sách để phân tích về vị trí, vai trò của gia đình đối với sự phát triển của xã hội thông qua việc thực hiện các chức năng của gia đình. Trong các chức năng đó, giáo dục gia đình từ xưa cho tới nay đều có vai trò quan trọng đối với việc hình thành các phẩm chất đạo đức và năng lực của thế hệ trẻ. Để NNL tương lai phát triển hài hòa cả thể chất, trí tuệ và nhân cách thì không thể sao nhãng vai trò của giáo dục gia đình.
Đặc biệt, trong bối cảnh nước ta đang có những biến đổi sâu sắc trên mọi mặt của đời sống xã hội, tác động rất lớn đến thế hệ trẻ. Đôi khi những tác động tiêu cực lại nổi trội hơn cả những tác động tích cực thì việc tăng cường vai trò giáo dục gia đình là hết sức cần thiết nhằm bảo vệ nhưng cũng đồng thời trang bị cho các em biết cách tự bảo vệ chính mình trước những biến đổi tiêu cực đó. Mặc dù không tiếp cận gia đình dưới góc độ PTNNL nhưng những phân tích và điều tra về gia đình và giáo dục gia đình vẫn là những tư liệu quý giúp tác giả luận án tiếp tục đi sâu nghiên cứu về vai trò của gia đình trong PTNNL ở Việt Nam hiện nay. Trong cuốn Quản lý nhà nước về gia đình, lý luận và thực tiễn [85], tác giả Lê Thi Quý đã tập hợp các bài viết của một số nhà nghiên cứu và của chính tác giả viết về lĩnh vực quản lý nhà nước về gia đình.
Trong cuốn sách này nhiều nhà nghiên cứu cho rằng: gia đình Việt Nam, bên cạnh những bước phát triển mới, tiến bộ, thuận lợi cũng đang phải đối diện với rất nhiều thách thức và cũng đã có dấu hiệu của sự khủng hoảng.