Chương 1 NHẬN DIỆN VỀ VAI TRÒ CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA 1.1 Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam bàn về địa vị của người phụ nữ trong xây dựng gia đình 1.1 Chủ nghĩa Mác – Lênin bàn về địa vị người phụ nữ trong gia đình Trong sự phát triển của lịch sử ở các chế độ khác nhau, phụ nữ đóng vai trò quan trọng trong gia đình, đảm trách những công việc nội trợ, đồng thời tham gia vào các hoạt động kinh tế như: chăn nuôi, trồng trọt, buôn bán, làm thuê… để có nguồn thu nhập cho gia đình. Phụ nữ không những làm kinh tế mà còn là người mẹ, người vợ tham gia đắc lực vào giáo dục con cái, truyền đạt những giá trị văn hóa cho thế hệ mai sau. Họ có công lao to lớn trong việc gìn giữ và truyền bá văn hóa dân tộc. Trước khi có sự phân công giữa nam giới và nữ giới về kinh tế, trước khi có sự phân công lao động theo giới tính thì đã có sự phân công giữa nam giới và nữ giới về mặt sinh con đẻ cái, điều mà C.
Ăngghen gọi là sự phân công lao động đầu tiên, “sự phân công đầu tiên là sự phân công giữa đàn ông và đàn bà trong việc sinh con đẻ cái”. Ở giai đoạn đầu của lịch sử, loài người sống trong chế độ thị tộc, mẫu quyền, phụ nữ có vai trò quyết định trong gia đình thị tộc. Sự xuất hiện và tồn tại của chế độ thị tộc mẫu quyền là tất yếu trong một giai đoạn phát triển nhất định bởi lúc đó, trình độ lực lượng sản xuất rất thấp kém, con người sống chủ yếu dựa vào của cải hái lượm (chiếm đoạt) của tự nhiên, của cải xã hội được tạo ra không nhiều và được đặt dưới sự cai quản của người phụ nữ, người phụ nữ đóng vai trò quan trọng trong việc tái sản xuất, chăm sóc nguồn nhân lực mới của xã hội, họ là người tổ chức, quản lý gia đình, phân phối nguồn thức ăn cho các thành viên. Con cái sinh ra chỉ 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com biết có mẹ, thừa kế tài sản của mẹ, cá nhân không tách rời tập thể, cuộc sống cộng đồng về nhiều mặt.
Ăngghen còn khẳng định phụ nữ vai trò to lớn trong việc phát triển kinh tế gia đình nhưng họ lại bị đối xử bất bình đẳng: “Tình trạng không bình quyền giữa đôi bên, do những quan hệ xã hội trước kia để lại cho chúng ta, tuyệt nhiên không phải là nguyên nhân, mà là kết quả của việc áp bức đàn bà về mặt kinh tế” [12, tr. Do vậy, cả hai phương diện đó – tái sản xuất ra của cải vật chất và tái sản xuất ra con người, phát triển kinh tế gia đình – đều khẳng định uy quyền của người phụ nữ. Người phụ nữ được đề cao trong đời sống hiện thực, rồi từ đó trở thành biểu tượng thiêng liêng trong tôn giáo nguyên thủy. Sản xuất ngày càng phát triển, của cải tăng lên nhanh chóng và của cải ấy đều thuộc của riêng từng gia đình.
Vai trò của người đàn ông ngày càng quan trọng bởi hầu hết tài sản của gia đình lúc này do họ làm ra như lương thực, gia súc, nô lệ… số tài sản càng lớn và có ý nghĩa quyết định trong gia đình. Khi đàn ông đã nắm được kinh tế trong gia đình, tất yếu họ sẽ lợi dụng địa vị ngày càng quan trọng của mình để đánh đổ chế độ huyết tộc theo mẹ bằng chế độ huyết tộc theo cha và xác lập quyền thừa kế tài sản theo cha. Ăngghen nhận xét: sự thay thế chế độ phụ quyền bằng chế độ mẫu quyền đã diễn ra hoàn toàn không có gì khó khăn mà thật nhẹ nhàng bởi nó không hề thông qua một cuộc chiến tranh nào. Nói cách khác, sự thắng lợi của chế độ tư hữu cũng chính là sự thất bại của chế độ phụ quyền.
Ăngghen cho rằng: “Chế độ mẫu quyền bị lật đổ là sự thất bại lịch sử có tính chất toàn thế giới của phụ nữ. Ngay cả trong nhà, người đàn ông cũng nắm lấy quyền cai quản, còn người đàn bà thì bị hạ cấp, bị nô dịch, bị biến thành nô lệ cho sự dâm đãng của đàn ông, thành một công cụ sinh đẻ đơn thuần” [12, tr. Sự ra đời của chế độ tư hữu dẫn đến tình trạng áp bức nô dịch của của giai cấp có của và giai cấp không có của. Sự nô dịch ấy trùng với sự nô dịch của đàn ông đối với đàn bà.
Ăngghen chỉ ra sự áp bức giai cấp đầu 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiên trùng hợp với sự nô dịch của đàn ông đối với đàn bà. Từ đây, trong gia đình “người vợ trở thành người đầy tớ chính và không được tham gia vào nền sản xuất xã hội” trở thành nô lệ của đàn ông. Thân phận bị nô dịch và bị áp chế của phụ nữ ngày càng gia tăng về mức độ và tính chất bóc lột lao động làm thuê của chế độ tư hữu. Như vậy, người phụ nữ bị tha hóa cả trong gia đình và ngoài xã hội.
Ăngghen cũng chỉ ra rằng, trong CNTB việc sử dụng lao động vào nền sản xuất xã hội đã dẫn đến sự mâu thuẫn và xung đột gay gắt với việc thực hiện chức năng gia đình và chức năng xã hội của người phụ nữ. Sự xung đột này không thể giải quyết triệt để trong CNTB, trái lại, nó càng làm trầm trọng thêm tình trạng “một cổ hai tròng” của người phụ nữ, bởi lẽ họ vừa bị nô dịch trong gia đình, vừa bị áp bức ngoài xã hội. Các ông chỉ rõ sự quái gở và vạch trần tính chất dã man, tàn bạo và vô cùng tinh vi của giới chủ tư sản khi sử dụng lao động nữ. Về thực chất, chủ tư sản sử dụng lao động nữ trong các công xưởng hoàn toàn không phải vì mục đích muốn giải phóng họ khỏi những công việc nặng nhọc trong gia đình, khỏ sự áp chế của đàn ông trong gia đình mà trước hết vì chính lợi ích, vì lợi nhuận của họ, đó là nhằm bóc lột lao động ngày càng nhiều hơn và tinh vi hơn.
Bởi lẽ, lao động nữ thuộc loại lao động rẻ mạt, dễ sai bảo, ít chống đối, do đó là loại lao động năng suất hơn lao động nam. Bản chất phụ nữ là thường xuyên chăm lo, vun vén cho gia đình, sẵn sàng hi sinh vì chồng, vì con nên họ dễ dàng chấp nhận một khoản lương ít ỏi miễn là có việc làm, có thu nhập để duy trì cuộc sống và nuôi sống gia đình, con cái… V. Lênin, người thầy vĩ đại của cách mạng vô sản thế kỷ XIX - XX kế thừa quan điểm của C. Ăngghen, chỉ ra vai trò phi thường của người phụ nữ dù trong tình cảnh lao động khó khăn nhất, họ vẫn lo cho gia đình: “Hàng triệu và hàng triệu phụ nữ trong những gia đình như vậy đang sống (hoặc nói đúng hơn đang bị đọa đầy) trong kiếp “gia nô”, ra sức 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lo ăn, lo mặc cho gia đình bằng từng xu nhỏ mà họ phải trả bằng những cố gắng phi thường hàng ngày và bằng “sự tiết kiệm” tất cả mọi thứ, chỉ trừ có “tiết kiệm” lao động của bản thân” [34, tr.
Phụ nữ có vai trò to lớn như vậy nhưng họ không có quyền gì cả vì pháp luật không cho họ có quyền bình đẳng với nam giới, đặc biệt trong gia đình họ là “nô lệ gia đình”, bị nghẹt dưới cái gánh những công việc bếp núc nhỏ nhặt nhất, lam lũ nhất khổ cực nhất, làm cho mụ người nhất. Chính vì vậy mà theo V. Lênin bình đẳng nam nữ không đồng nghĩa với sự ngang bằng theo kiểu phụ nữ tham gia lao động với năng suất, khối lượng thời gian và điều kiện như nam giới, bởi vì “ngay trong điều kiện hoàn toàn bình đẳng thì thật sự phụ nữ vẫn bị trói buộc vì toàn bộ công việc gia đình đều trút lên vai phụ nữ” [35, tr. Trong xã hội TBCN, sự phát triển của sản xuất công nghiệp TBCN đã tạo ra những điều kiện cho phụ nữ có thể tham gia vào các hoạt động kinh tế, các hoạt động sản xuất xã hội.
Lênin coi việc sử dụng lao động nữ trong nền sản xuất công nghiệp TBCN là một khuynh hướng tiến bộ bởi vì, một mặt, nó tạo ra cơ sở kinh tế mới cho sự phát triển của gia đình ở hình thức cao hơn; mặt khác, nó là tác nhân quan trọng làm thay đổi từng bước trong nhận thức của xã hội về vị trí và vai trò của người phụ nữ trong gia đình và xã hội, từ đó dẫn đến những thay đổi trong quan hệ giữa nam và nữ, đồng thời là những yếu tố thúc đẩy tiến tới bình đẳng nam nữ trên thực tế. Như vậy, mặc dù phát triển kinh tế không hoàn toàn quyết định mức độ bình đẳng nam nữ, song nó là cơ sở vật chất quan trọng, cần thiết để khẳng định vai trò to lớn của người phụ nữ trong gia đình và tiến tới thực hiện giải phóng phụ nữ và đạt được bình đẳng nam nữ trên thực tế. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chính sách của Đảng, Nhà nước ta bàn về địa vị người phụ nữ trong gia đình Chủ tịch Hồ Chí Minh, người kế tục sự nghiệp của C.Lênin đã phát triển lý luận về vấn đề phụ nữ trong giai đoạn mới ở Việt Nam. Người nói: “Gia đình là tế bào của xã hội, gia đình tốt thì xã hội mới tốt” [23, tr.
Cũng chính từ quan điểm đó, Người đã đánh giá cao vai trò của người phụ nữ Việt Nam đối với gia đình nói riêng và với xã hội nói chung. Gia đình là tế bào của xã hội, là nền tảng để phát triển xã hội. Trân trọng tình cảm gia đình, gìn giữ nếp nhà là một nét văn hóa tốt đẹp của dân tộc ta. Trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, việc giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống của gia đình là điều rất cần được coi trọng; trong đó phụ nữ giữ vai trò chủ đạo.
Ảnh hưởng của người phụ nữ tác động đến hầu hết các lĩnh vực trong cuộc sống gia đình.