Chương 1: Cơ sở lý luận về vai trò và chức năng của người lãnh đạo đối với việc ứng dụng ICT trong trường học Chương 2: Thực trạng vai trò và chức năng của lãnh đạo nhà trường đối với việc ứng dụng ICT trong các trường THPT tại thành phố Điện Biên Phủ Chương 3. Biện pháp phát huy vai trò và chức năng của lãnh đạo nhà trường đối với việc ứng dụng ICT trong các trường THPT tại thành phố Điện Biên Phủ 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA NGƢỜI LÃNH ĐẠO ĐỐI VỚI ỨNG DỤNG ICT TRONG TRƢỜNG HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nước ngoài Các nghiên cứu về lãnh đạo ICT, vai trò và chức năng của lãnh đạo ICT được phản ánh nhiều trong Estrategy của Bộ Giáo dục Bang Nam Australia năm 2006-2010, NETS chuẩn giáo dục kĩ thuật quốc gia của Mĩ năm 2001, UNESCO (2008), BECTA (2003), UNESCO Institute for Statistics (2009), Razzak (2013), Mwawasi (2014).
Các công trình này đều chỉ rõ, người lãnh đạo có vai trò quan trọng như là một hình mẫu sử dụng ICT trong nhà trường. Để thực hiện vai trò hình mẫu của mình người lãnh đạo nhà trường trong thế kỉ XXI đòi hỏi phải có những kiến thức, kĩ năng và phẩm chất đạo đức mới. Họ cần có các kiến thức và kĩ năng về ICT trong dạy học và quản lý giáo dục; họ phải là tấm gương tự học để không ngừng nâng cao trình độ sử dụng ICT. Kiến thức, kĩ năng và niềm tin của người lãnh đạo quyết định sự thành công của việc ứng dụng ICT trong trường học (Razzak, 2013).
Vai trò lãnh đạo ICT được thể hiện trong toàn bộ các hoạt động quản lý và lãnh đạo của họ từ xây dựng viễn cảnh đến việc lập kế hoạch, giao tiếp, chỉ đạo và đánh giá (NETS, 2001; UNESCO, 2008; Mwawasi, 2014). Các nghiên cứu chỉ ra các chức năng sau của người lãnh đạo ICT: - Xây dựng và tìm các chiến lược thực hiện viễn cảnh nhà trường, viễn cảnh sử dụng ICT trong trường học - Xây dựng kế hoạch chiến lược và kế hoạch hành động về ứng dụng ICT trong nhà trường - Chỉ đạo và lãnh đạo ứng dụng ICT trong dạy học - Tổ chức và quản lý quá trình ứng dụng ICT - Giám sát và đánh giá hiệu quả sử dụng ICT 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Xây dựng môi trường vật chất và tinh thần, đảm bảo các điều kiện để giáo viên sử dụng ICT trong dạy và học - Chỉ đạo ứng dụng ICT trong công tác quản lý nhà trường. Các nghiên cứu cũng chỉ ra nhiều khó khăn trở ngại khi ứng dụng ICT trong trường học và cách thức các lãnh đạo trường học vượt qua các khó khăn đó để hoàn thành vai trò lãnh đạo ICT của mình. Một số khó khăn trở ngại như: ít được tiếp cận với ICT (Hayes, 2007; Tondeur, Valcke, & van Braak, 2008), ít được tiếp cận với việc đạo tạo phát triển chuyên môn (Davis, Preston, và Sahin, 2009; Tondeur, et al, 2008.), thiếu sự hỗ trợ kỹ thuật (Hayes, 2007; Kearney & McGarr, 2009), thiếu thốn về cơ sở hạ tầng (ví dụ như nhiều sinh viên, học sinh sử dụng chung một bộ máy tính) (Kearney & McGarr, 2009), và một nền văn hóa tổ chức không sẵn sàng cho việc thay đổi và đổi mới (Hammond, et al, 2009; Hess & Kelly, 2007).
Một yếu tố khác có tầm ảnh hưởng lớn đến ứng dụng ICT trong trường học đó là chính sách và việc thực hiện các chính sách đó. Groff và Mouza (2008) cho rằng các văn bản chính sách quốc gia mà không có các chế tài rõ ràng để thực hiện sẽ gây khó khăn cho việc thực thi các chính sách đó trong thực tế. Trước khi các rào cản này được tháo gỡ thì vai trò của người lãnh đạo tổ chức phải được đặt lên hàng đầu. Các nghiên cứu cũng đưa ra khái niệm về lãnh đạo ICT và những yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện các vai trò, chức năng lãnh đạo ICT của hiệu trưởng.
Theo Abdul Razzak (2013) các yếu sau ảnh hưởng đến thực hiện những vai trò trên và sự thành công của việc ứng dụng ICT trong nhà trường đó là: niềm tin, kĩ năng và thái độ tích cực của giáo viên và lãnh đạo vào việc ứng dụng ICT trong việc đẩy mạnh chất lượng giáo dục. Trong các nghiên cứu cũng đưa ra những ví dụ về cách xây dựng viễn cảnh, kế hoạch chiến lược… Ví dụ, viễn cảnh của các nhà trường của vùng Nam Australia đối với việc học tập và sử dụng ICT được thể hiện như sau: 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tất cả các thành viên của cộng đồng giáo dục và dịch vụ trẻ em được truy nhập thông tin, sử dụng cơ sở hạ tầng và các hỗ trợ để nâng cao chất lượng học tập, dạy học, quản lý và tư vấn. (DECS, Australia, 2006-2010) Tuyên bố của nhà trường công nghệ về học tập điện tử: E- learning lôi kéo người học truy nhập và sử dụng các thông tin, các nguồn tư liệu, các dịch vụ kĩ thuật số và các kĩ thuật truyền thông mới cũng như mạng internet để kiến tạo kiến thức mới và phát triển những hiểu biết mới. Những hạn chế tự thân của lãnh đạo dẫn đến sự hạn chế trong việc ứng dụng ICT trong nhà trường cũng đã được Mousund, (2005) chỉ ra: các nhà quản lý chưa thực sự hiểu hết tác dụng của ICT trong dạy học, đầu tư cho ICT quá đắt đỏ hay việc quản lý ICT trong lớp học là khó khăn… nên nhiều lãnh đạo trường học do dự trong việc đầu tư để trang bị ICT trong nhà trường.
Các nhà nghiên cứu cho rằng, cần coi trọng hơn nữa việc thay đổi tư duy cho các nhà quản lý vì họ chính là người quyết định sự thành công của nhà trường nói chung và của việc ứng dụng ICT trong dạy học nói riêng (Rayport and Rickards, 2012). Nhìn chung các nghiên cứu của các nhà nghiên cứu quốc tế cung cấp đầy đủ cơ sở lí luận cho việc nghiên cứu về vai trò và chức năng lãnh đạo ICT của hiệu trưởng trường học. Tuy nhiên, việc áp dụng ở mức độ nào các kết quả nghiên cứu này vào Việt Nam và vào Điện Biên thì cần xem xét nhiều yếu tố thực tiễn khác nhau. Trong nước Ở Việt Nam trong những năm đã qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm đưa ICT vào mọi lĩnh vực của xã hội.
Đầu 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiên, đó là Nghị quyết số 49/CP ngày 04/08/1993 của Chính phủ về phát triển CNTT của nước ta trong những năm 90. Tại Nghị quyết số 49/CP đã nêu rõ “.tích cực xây dựng ngành công nghiệp CNTT thành một trong những ngành công nghiệp mũi nhọn của đất nước. Để cụ thể hóa các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển CNTT trong những năm 90, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Quyết định số 211/TTg ngày 07/04/1995 phê duyệt Chương trình quốc gia về CNTT giai đoạn 1996- 1998. Điều đó chứng tỏ Đảng và Nhà nước đã có sự quan tâm đặc biệt đến việc phát triển CNTT từ hơn hai thập kỉ trước.
Gần đây các hội nghị, hội thảo hay trong các đề tài nghiên cứu khoa học về CNTT và giáo dục đều có đề cập đến vấn đề quản lý ứng dụng CNTT trong giáo dục và khả năng áp dụng vào môi trường đào tạo ở Việt Nam. Tại chương trình Thạc sĩ Lãnh đạo, quản lý và quản trị giáo dục (ELMAVI) do Chính phủ Hà Lan tài trợ với sự hợp tác của Trường đào tạo lãnh đạo giáo dục Hà Lan và Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội cùng các trường đại học thành viên (Đại học Sư phạm Huế, Đại học Sư phạm Đà Nẵng và Qui Nhơn) từ năm 2008-2012 đã xây dựng chương trình và tiến hành thử nghiệm các module, trong đó có module “Quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong nhà trƣờng”. Môn học có mục tiêu phát triển, nâng cao tầm nhìn, năng lực ứng dụng ICT trong quản lý nhà trường, trong quá trình dạy học và quản trị nhà trường cho các nhà lãnh đạo, quản lý nhà trường. Với môn học này các nhà lãnh đạo trường học vừa được trang bị kiến thức, kĩ năng ứng dụng ICT trong nhà trường và được tranh bị các kiến thức và kĩ năng lãnh đạo ứng dụng ICT trong nhà trường (ELMAVI, 2012).
Mục tiêu của môn học được xác định là người học sau khi hoàn thành có thể: • Nhận diện các vai trò mới của ICT trong việc hỗ trợ thực hiện các chức năng quản lý, lãnh đạo và dạy học trong nhà trường; • Sử dụng được các công cụ ICT trong hỗ trợ và nâng cao chất lượng quản lý, dạy học; 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com • Phát triển và nâng cao các kĩ năng sử dụng máy tính (ứng dụng văn phòng, đa phương tiện); • Đánh giá được tính hiệu quả của các nguồn lực ICT trong những trường hợp cụ thể: quá trình quản trị, quản lý nhà trường, phát triển chương trình và dạy học; • Nhận diện và phân tích được bối cảnh ứng dụng ICT tại đơn vị, xây dựng được kế hoạch phát triển, ứng dụng ICT theo tầm nhìn chiến lược của đơn vị; • Mô hình hóa, tổ chức và quản lý có hệ thống quá trình ứng dụng ICT hiệu quả trong dạy học, quản trị hành chính, xây dựng môi trường học tập và các nguồn học liệu số; • Đề xuất ý tưởng thiết kế hạ tầng ICT phù hợp với các hoạt động chức năng của đơn vị; • Mô hình hóa, tổ chức và triển khai các hình thức dạy học tích hợp ICT, xây dựng môi trường học tập phi truyền thống; • Đánh giá được thực trạng nghiên cứu về vấn đề ứng dụng ICT trong hoạt động nhà trường hiện nay.