Luận văn: Vai trò của công tác xã hội trong công tác dồn điền đổi thửa tại huyện Ba Vì, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ ussh phân tích vai trò công tác xã hội trong dồn điền đổi thửa tại huyện Ba Vì, Hà Nội, góp phần phát triển bền vững.

• Tác giả: Lê Văn Đáng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Mai Hồng
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Công tác xã hội
• Đề tài: Vai trò của công tác xã hội trong công tác dồn điền đổi thửa tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU VÀ ĐỒ THỊ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 0.2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 0.3. Ý nghĩa của nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.6. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.7. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.8. Phương pháp nghiên cứu
• 0.9. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Các khái niệm công cụ
• 1.2. Công tác xã hội và vai trò của công tác xã hội
• 1.3. Công tác dồn điền đổi thửa
• 1.4. Truyền thông và kỹ năng của truyền thông
• 1.5. Lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu
• 1.5.1. Lý thuyết vai trò xã hội
• 1.5.2. Lý thuyết nhận thức hành vi
• 1.5.3. Thuyết nhu cầu của Maslow
• 1.6. Cơ sở thực tiễn
• 1.6.1. Thực trạng công tác dồn điền đổi thửa ở Việt Nam
• 1.6.2. Khái quát chung về huyện Ba Vì
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC DỒN ĐIỀN ĐỔI THỬA VÀ VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CÔNG TÁC DỒN ĐIỀN ĐỔI THỬA TẠI HUYỆN BA VÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Thực trạng công tác dồn điền đổi thửa tại huyện Ba Vì
• 2.2. Phương án dồn điền đổi thửa
• 2.2.1. Thành lập tiểu ban dồn điền đổi thửa
• 2.2.2. Nội dung phương án dồn điền đổi thửa
• 2.3. Phương pháp dồn điền đổi thửa tại huyện Ba Vì
• 2.4. Kết quả công tác dồn điền đổi thửa tại huyện Ba Vì
• 2.5. Những tồn tại trong công tác dồn điền đổi thửa
• 2.6. Nguyên nhân của những tồn tại trong công tác dồn điền đổi thửa tại huyện Ba Vì
• 2.7. Thực trạng vai trò của công tác xã hội trong công tác dồn điền đổi thửa tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội
• 2.7.1. Vai trò vận động, kết nối nguồn lực
• 2.7.2. Vai trò tư vấn, tham vấn
• 2.7.3. Vai trò trợ giúp xây dựng và thực hiện kế hoạch cộng đồng
• 2.7.4. Vai trò tuyên truyền, vận động chính sách
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CÔNG TÁC DỒN ĐIỀN ĐỔI THỬA TẠI HUYỆN BA VÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Những giải pháp chung
• 3.2. Vận dụng kỹ năng truyền thông nhằm nâng cao vai trò của công tác xã hội trong công tác dồn điền đổi thửa tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội
• 3.2.1. Kỹ năng truyền thông trong công tác dồn điền đổi thửa ở huyện Ba Vì
• 3.2.2. Xây dựng mô hình truyền thông nhằm nâng cao vai trò của công tác xã hội trong công tác dồn điền đổi thửa tại huyện Ba Vì
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của công tác xã hội trong dồn điền đổi thửa tại Ba Vì

Công tác xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện dồn điền đổi thửa tại huyện Ba Vì, Hà Nội. Đây là một quá trình phức tạp, liên quan đến nhiều yếu tố xã hội, kinh tế và môi trường. Việc dồn điền đổi thửa không chỉ đơn thuần là thay đổi diện tích đất mà còn ảnh hưởng đến đời sống của người dân. Công tác xã hội giúp kết nối các bên liên quan, tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng và đảm bảo quyền lợi cho người dân.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của công tác xã hội

Công tác xã hội là một lĩnh vực chuyên môn nhằm hỗ trợ và cải thiện đời sống của cộng đồng. Trong bối cảnh dồn điền đổi thửa, công tác xã hội giúp người dân hiểu rõ hơn về lợi ích và quy trình thực hiện, từ đó tạo ra sự đồng thuận và hợp tác.

1.2. Tình hình dồn điền đổi thửa tại Ba Vì

Huyện Ba Vì đã triển khai nhiều chương trình dồn điền đổi thửa nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết, như sự phản đối từ người dân và các vấn đề liên quan đến quyền lợi đất đai.

II. Những thách thức trong công tác dồn điền đổi thửa tại Ba Vì

Mặc dù công tác dồn điền đổi thửa mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Những vấn đề này chủ yếu liên quan đến sự đồng thuận của người dân, quy trình thực hiện và các chính sách hỗ trợ từ chính quyền.

2.1. Sự phản đối từ người dân

Nhiều người dân vẫn còn lo ngại về việc hoán đổi đất đai, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến quyền lợi và diện tích đất. Sự thiếu thông tin và hiểu biết về quy trình dồn điền đổi thửa cũng là một nguyên nhân chính dẫn đến sự phản đối.

2.2. Thiếu sự hỗ trợ từ chính quyền

Chính quyền địa phương cần có những chính sách rõ ràng và hỗ trợ kịp thời cho người dân trong quá trình dồn điền đổi thửa. Việc thiếu sự hỗ trợ này có thể dẫn đến sự chậm trễ và khó khăn trong việc thực hiện.

III. Phương pháp nâng cao vai trò của công tác xã hội trong dồn điền đổi thửa

Để nâng cao hiệu quả của công tác xã hội trong dồn điền đổi thửa, cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện quy trình thực hiện mà còn tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng.

3.1. Tăng cường truyền thông và tư vấn

Cần có các chương trình truyền thông hiệu quả để người dân hiểu rõ về lợi ích của dồn điền đổi thửa. Việc tư vấn trực tiếp cũng giúp giải quyết những thắc mắc và lo ngại của người dân.

3.2. Tạo ra các mô hình tham gia cộng đồng

Các mô hình tham gia cộng đồng sẽ giúp người dân có cơ hội đóng góp ý kiến và tham gia vào quá trình ra quyết định. Điều này không chỉ tạo ra sự đồng thuận mà còn nâng cao trách nhiệm của người dân đối với quy trình dồn điền đổi thửa.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Ba Vì

Nghiên cứu về vai trò của công tác xã hội trong dồn điền đổi thửa tại Ba Vì đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Những ứng dụng thực tiễn từ công tác xã hội đã giúp cải thiện quy trình dồn điền đổi thửa và nâng cao đời sống của người dân.

4.1. Kết quả đạt được từ công tác xã hội

Công tác xã hội đã giúp người dân nhận thức rõ hơn về lợi ích của dồn điền đổi thửa, từ đó tạo ra sự đồng thuận và hợp tác trong cộng đồng. Nhiều xã đã hoàn thành tốt kế hoạch dồn điền đổi thửa nhờ vào sự hỗ trợ của công tác xã hội.

4.2. Những bài học kinh nghiệm

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn tại Ba Vì có thể được áp dụng cho các địa phương khác. Việc kết hợp giữa công tác xã hội và dồn điền đổi thửa sẽ giúp nâng cao hiệu quả và tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của công tác xã hội trong dồn điền đổi thửa

Công tác xã hội có vai trò quan trọng trong việc thực hiện dồn điền đổi thửa tại Ba Vì. Những kết quả đạt được cho thấy sự cần thiết phải tiếp tục phát huy vai trò này trong tương lai. Việc nâng cao hiệu quả công tác xã hội sẽ góp phần thúc đẩy quá trình dồn điền đổi thửa thành công hơn.

5.1. Tầm quan trọng của công tác xã hội trong tương lai

Công tác xã hội sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các bên liên quan và đảm bảo quyền lợi cho người dân trong quá trình dồn điền đổi thửa.

5.2. Đề xuất các giải pháp cho tương lai

Cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao vai trò của công tác xã hội, bao gồm việc tăng cường đào tạo cho cán bộ công tác xã hội và phát triển các chương trình truyền thông hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Hà Nội sở hữu diện tích đất nông nghiệp rộng lớn lên tới 179.000 ha. Tuy nhiên, trước đây ruộng đất bị phân tán nghiêm trọng với bình quân từ 10 đến 12 thửa ruộng trên mỗi hộ gia đình, cá biệt có nơi lên tới 30 đến 40 thửa nhỏ với diện tích trung bình chỉ 150 m² mỗi thửa. Tình trạng manh mún tư liệu sản xuất này gây lãng phí lớn công lao động, cản trở việc áp dụng cơ giới hóa và làm chậm tiến độ xây dựng nông thôn mới. Nhằm hiện thực hóa mục tiêu trên 40% số xã đạt chuẩn nông thôn mới vào năm 2015 theo Chương trình 02-CTr/TU, công tác dồn điền đổi thửa đã được xác định là khâu đột phá mang tính quyết định.

Vấn đề cốt lõi nảy sinh trong quá trình triển khai là sự xung đột quyền lợi phức tạp của người dân, bao gồm việc hoán đổi ruộng tốt với ruộng xấu, ruộng gần với ruộng xa, hay tranh chấp phần diện tích đất dôi dư. Đề tài tập trung làm rõ thực trạng tổ chức dồn điền đổi thửa và đánh giá chuyên sâu vai trò của công tác xã hội tại huyện Ba Vì trong giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2015. Địa bàn nghiên cứu điển cứu gồm 4 xã đại diện: Tản Hồng, Châu Sơn, Phú Phương và Đồng Thái. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp giải pháp vận động cộng đồng, tháo gỡ điểm nghẽn cho 4,1% diện tích đất tồn đọng chưa hoàn thành tương đương 3.128,04 ha trên toàn thành phố, hướng tới mục tiêu giảm triệt để số thửa xuống còn 1 đến 2 thửa trên mỗi hộ canh tác.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ 3 hệ thống lý thuyết nền tảng của khoa học xã hội và công tác xã hội nhằm giải mã hành vi con người trong bối cảnh tái cấu trúc nông thôn:

• Thuyết vai trò xã hội: Dựa trên các luận điểm của Robert K. Merton, Erving Goffman và Jean Maisonneuve, lý thuyết giải thích cấu trúc vị thế, kỳ vọng xã hội và sự xung đột vai trò của đội ngũ cán bộ cơ sở. Đồng thời, lý thuyết định vị vai trò chủ thể chủ động của người nông dân thay vì chỉ là đối tượng thụ hưởng thụ động.
• Thuyết nhận thức - hành vi: Phân tích cơ chế chuyển biến tâm lý của người dân từ trạng thái nghi ngại, bảo thủ sang đồng thuận hành động thông qua các kỹ thuật sao chép kỹ năng, giải quyết vấn đề và tái cấu trúc nhận thức đối với chính sách đất đai mới.
• Thuyết thang bậc nhu cầu của Abraham Maslow: Nhận diện 5 tầng bậc nhu cầu từ an toàn sinh kế đến nhu cầu được tôn trọng và tự khẳng định quyền lợi, giúp nhân viên xã hội thiết kế các giải pháp can thiệp đúng tâm lý người dân.

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm công cụ then chốt gồm: Công tác xã hội chuyên nghiệp, Dồn điền đổi thửa, Phát triển cộng đồng bền vững, cùng Kỹ năng truyền thông theo mô hình truyền thông xúc tiến hỗn hợp và mô hình 5 thành tố của Harold Lasswell.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được tổng hợp đa tầng:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Kế hoạch số 68/KH-UBND của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, Hướng dẫn số 29/HD-SNN của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cùng Nghị quyết số 29/NQ-HĐND ngày 29/6/2012 của Hội đồng nhân dân huyện Ba Vì về dồn điền đổi thửa giai đoạn 2012-2016.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa với cỡ mẫu gồm 28 khách thể, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu mục đích (purposive sampling). Mẫu nghiên cứu bao gồm: 20 người dân trực tiếp sản xuất nông nghiệp tại 4 xã (gồm cả hộ đã hoàn thành và hộ còn khiếu kiện), 4 cán bộ lãnh đạo chính quyền cấp huyện, xã và 4 cán bộ phụ trách công tác giảm nghèo, an sinh xã hội cơ sở.
• Phương pháp phân tích: Kết hợp phân tích tài liệu, phương pháp quan sát tham dự và kỹ thuật phỏng vấn sâu cá nhân. Lý do lựa chọn phương pháp định tính chuyên sâu là vì các vướng mắc trong đất đai mang bản chất tâm lý - xã hội sâu sắc; phương pháp này giúp nắm bắt toàn diện tâm tư, nguyện vọng và giải mã nguyên nhân gốc rễ của những mâu thuẫn cộng đồng mà các bảng hỏi định lượng khó lượng hóa đầy đủ. Toàn bộ quá trình thu thập thông tin được triển khai thực hiện từ năm 2011 đến đầu năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Hiệu quả dồn đổi diện tích đất canh tác: Tính đến quý III năm 2014, toàn thành phố Hà Nội đã dồn điền đổi thửa đạt 97,11% kế hoạch với tổng diện tích hơn 74.000 ha. Tại huyện Ba Vì, việc thực hiện phương án đo đạc thực địa đã giúp giảm mạnh số thửa bình quân từ 10-12 thửa xuống chỉ còn từ 1 đến 2 thửa trên mỗi hộ gia đình.
• Sự phân hóa rõ rệt giữa các xã thực nghiệm: Xã Tản Hồng dù có diện tích đất sản xuất nông nghiệp lớn nhất huyện nhưng đạt tỷ lệ hoàn thành cao nhất nhờ phát huy dân chủ cơ sở. Ngược lại, xã Đồng Thái gặp nhiều khó khăn, phát sinh nhiều đơn thư khiếu kiện kéo dài do thiếu minh bạch trong khâu phân chia diện tích đất tốt và đất xấu. Hai xã Châu Sơn và Phú Phương đạt kết quả trung bình với sự đồng thuận ở mức khá.
• Khẳng định 4 vai trò trụ cột của công tác xã hội: Nhân viên và cộng tác viên công tác xã hội tại Ba Vì đã phát huy vai trò vận động kết nối nguồn lực, vai trò tư vấn - tham vấn tâm lý, vai trò trợ giúp xây dựng kế hoạch cộng đồng và đặc biệt là vai trò tuyên truyền, vận động chính sách. Điển hình, sự tham gia của công tác xã hội đã giúp vận động hàng trăm hộ dân tự nguyện hiến đất làm đường giao thông và thủy lợi nội đồng.
• Tồn tại điểm nghẽn cục bộ: Toàn thành phố vẫn còn 4,1% diện tích đất chưa hoàn thành dồn điền (tương đương 3.128,04 ha trên địa bàn 48 xã của 12 huyện). Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc cán bộ thực hiện đa phần là kiêm nhiệm, thiếu kỹ năng truyền thông thuyết phục và chưa thấu hiểu các nguyên tắc hành vi của cộng đồng.

Thảo luận kết quả

Thực tế nghiên cứu cho thấy rào cản lớn nhất của công tác dồn điền đổi thửa không nằm ở khía cạnh kỹ thuật đo đạc mà nằm ở yếu tố tâm lý xã hội. Người nông dân luôn có tâm lý lo sợ bị thiệt thòi về quyền lợi sinh kế khi nhận lại ruộng đất mới. Khi cán bộ cơ sở thực hiện thiếu công khai hoặc dùng mệnh lệnh hành chính, sự phản kháng của người dân sẽ gia tăng nhanh chóng.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công bố khoa học tại huyện Phú Vang (tỉnh Thừa Thiên Huế) và tỉnh Hải Dương khi chỉ ra rằng việc tích tụ ruộng đất luôn kéo theo những biến đổi sâu sắc về quan hệ làng xóm. Tuy nhiên, điểm mới vượt trội của luận văn là chứng minh việc ứng dụng các kỹ năng công tác xã hội (lắng nghe, thấu cảm, điều phối nhóm) giúp tỷ lệ đồng thuận của người dân tăng cao hơn hẳn so với cách làm hành chính áp đặt. Toàn bộ dữ liệu so sánh tỷ lệ hoàn thành giữa 4 xã khảo sát cùng ma trận đánh giá 4 vai trò công tác xã hội có thể được trực quan hóa rõ nét thông qua biểu đồ cột tiến độ và bảng tổng hợp các chỉ số can thiệp cộng đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

• Xây dựng và chuẩn hóa mô hình truyền thông hai chiều: Áp dụng mô hình truyền thông của Lasswell kết hợp xúc tiến hỗn hợp, tổ chức các buổi họp thôn công khai để lắng nghe phản hồi của người dân. Mục tiêu nâng tỷ lệ hộ dân đồng thuận với phương án giao ruộng đạt trên 98%. Thời gian thực hiện từ quý I/2015 đến hết năm 2016 do Tiểu ban dồn điền đổi thửa phối hợp với Mặt trận Tổ quốc xã chủ trì.
• Đào tạo và bồi dưỡng kỹ năng công tác xã hội chuyên sâu: Tổ chức các khóa tập huấn nghiệp vụ ngắn hạn (thời lượng tối thiểu 40 giờ) về kỹ năng tham vấn, kỹ năng hòa giải tranh chấp và kỹ năng làm việc nhóm cho 100% cán bộ kiêm nhiệm tại 31 xã, thị trấn của huyện Ba Vì. Thời gian triển khai định kỳ hàng quý trong giai đoạn 2015-2016 do Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện phối hợp với các cơ sở đào tạo chuyên ngành thực hiện.
• Thiết lập quy trình tham vấn cộng đồng có sự tham gia của người dân: Áp dụng phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA) vào quá trình đo đạc, lập sơ đồ giao thông thủy lợi và tổ chức bốc thăm thứ tự nhận ruộng công khai. Mục tiêu giảm 90% số lượng khiếu nại phát sinh tại các điểm nóng như xã Đồng Thái. Thời gian áp dụng từ quý II/2015 do Ủy ban nhân dân các xã và tổ hòa giải cơ sở phụ trách.
• Hỗ trợ sinh kế và chuyển đổi cơ cấu sản xuất sau dồn điền: Triển khai các gói hỗ trợ kỹ thuật canh tác thâm canh, đưa cơ giới hóa vào đồng ruộng và kết nối tiêu thụ nông sản cho hơn 10.750 lao động địa phương. Mục tiêu nâng giá trị sản xuất nông lâm nghiệp thủy sản tăng trên 15% mỗi năm. Thời gian thực hiện giai đoạn 2016-2020 do Ủy ban nhân dân huyện Ba Vì phối hợp với Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ lãnh đạo cấp ủy và chính quyền cơ sở (Ủy ban nhân dân cấp huyện, xã, Ban chỉ đạo Nông thôn mới): Tiếp cận khung phương pháp quản lý dân chủ, nắm vững quy trình xử lý điểm nóng tranh chấp đất đai và xây dựng phương án dồn điền đổi thửa hợp lòng dân.
• Nhân viên công tác xã hội và chuyên viên phát triển cộng đồng: Vận dụng hệ thống kỹ năng truyền thông, kỹ thuật tham vấn cá nhân và phương pháp phát triển cộng đồng có sự tham gia (PRA) vào các dự án tái cơ cấu kinh tế nông thôn.
• Các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành Công tác xã hội, Xã hội học, Quản lý đất đai: Sử dụng bộ dữ liệu thực địa phong phú từ 28 khách thể tại 4 xã của huyện Ba Vì làm tài liệu tham khảo khoa học, mở rộng nghiên cứu về mối quan hệ giữa an sinh xã hội và chuyển đổi đất đai.
• Ban quản trị hợp tác xã nông nghiệp và đại diện ban tự quản thôn/xóm: Tham khảo cách thức tổ chức họp dân, phương pháp bốc thăm phân lô công bằng và kinh nghiệm giữ gìn khối đại đoàn kết xóm làng trong suốt quá trình sắp xếp lại đồng ruộng.

Câu hỏi thường gặp

Vai trò quan trọng nhất của công tác xã hội trong dồn điền đổi thửa là gì? Vai trò trọng tâm là tuyên truyền, vận động chính sách và tham vấn giải tỏa tâm lý lo âu của người dân. Thực tế khảo sát tại 4 xã thuộc huyện Ba Vì khẳng định nhân viên công tác xã hội đóng vai trò cầu nối, giúp người dân hiểu rõ lợi ích dài hạn, từ đó tự nguyện hợp thửa từ 10-12 thửa xuống 1-2 thửa lớn mà không làm rạn nứt tình làng nghĩa xóm.

Làm cách nào để xử lý triệt để các khiếu nại đất đai phức tạp như tại xã Đồng Thái? Nghiên cứu chỉ ra rằng cần thay thế mệnh lệnh hành chính bằng phương pháp đánh giá có sự tham gia của cộng đồng (PRA). Chính quyền cơ sở cần công khai toàn bộ số liệu đo đạc thực tế, tổ chức đối thoại trực tiếp và giải quyết thỏa đáng phần diện tích chênh lệch trước khi cho các hộ tiến hành bốc thăm nhận ruộng.

Thuyết nhu cầu Maslow được ứng dụng như thế nào trong quy trình dồn điền đổi thửa? Lý thuyết Maslow giúp nhận diện người nông dân luôn ưu tiên thỏa mãn nhu cầu an toàn sinh kế trước khi hướng tới các mục tiêu phát triển lớn hơn. Người làm công tác xã hội phải cam kết và đảm bảo tính công bằng trong phân chia độ màu mỡ của đất, từ đó tạo nền tảng tâm lý an tâm để bà con tích cực hiến đất làm giao thông nội đồng.

Vì sao dồn điền đổi thửa được coi là khâu đột phá trong xây dựng nông thôn mới tại Ba Vì? Huyện Ba Vì có 12.892 ha đất đồng bằng và 18.478 ha đất đồi núi. Việc quy hoạch lại đồng ruộng giúp đưa máy móc cơ giới vào sản xuất, giảm chi phí canh tác, giải phóng sức lao động cho hơn 10.750 người và trực tiếp thúc đẩy hoàn thành 19 tiêu chí nông thôn mới trên địa bàn 31 xã, thị trấn.

Luận văn sử dụng phương pháp chọn mẫu nào để bảo đảm giá trị khoa học? Tác giả đã áp dụng phương pháp chọn mẫu mục đích tại 4 xã có đặc tính phân hóa rõ rệt gồm Tản Hồng, Châu Sơn, Phú Phương và Đồng Thái. Cỡ mẫu phỏng vấn sâu gồm 20 hộ dân trực tiếp canh tác cùng 8 cán bộ quản lý và chuyên viên an sinh xã hội, đảm bảo tính đại diện và phản ánh đa chiều thực trạng nghiên cứu.

Kết luận

• Khẳng định tính cấp thiết: Luận văn chứng minh công tác xã hội là công cụ then chốt giúp giải quyết các xung đột tâm lý - xã hội phức tạp trong quá trình dồn điền đổi thửa tại huyện Ba Vì.
• Giá trị thực tiễn nổi bật: Đề tài cung cấp giải pháp vận động hiệu quả giúp giảm số thửa bình quân từ 10-12 thửa xuống còn 1-2 thửa/hộ, hỗ trợ toàn huyện nâng cao hiệu quả canh tác trên diện tích hơn 31.000 ha đất tự nhiên.
• Đóng góp lý luận vững chắc: Nghiên cứu đã tích hợp thành công thuyết vai trò xã hội, thuyết nhận thức - hành vi và thuyết nhu cầu Maslow vào thực tiễn quản trị đất đai nông thôn Việt Nam.
• Lộ trình triển khai rõ ràng: Đề xuất hệ thống giải pháp giai đoạn 2015-2016 tập trung vào bồi dưỡng kỹ năng cho 100% cán bộ kiêm nhiệm và chuẩn hóa quy trình tham vấn cộng đồng 3 bước.
• Hành động thiết thực: Các nhà quản lý chính sách và cơ quan quản trị địa phương cần nhanh chóng thể chế hóa chức danh nhân viên công tác xã hội tại cơ sở, đồng thời áp dụng rộng rãi các kỹ năng truyền thông chuyên nghiệp nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài. Chương 2: Thực trạng công tác dồn điền đổi thửa và vai trò của công tác xã hội trong công tác dồn điền đổi thửa tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của công tác xã hội trong công tác dồn điền đổi thửa tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] NỘI DUNG CHÍNH CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Các khái niệm công cụ 1.1 Vai trò “Vai trò là tập hợp hành vi hoặc các mô hình hành vi gắn với vị thế cá nhân để khẳng định bản sắc cá nhân và thuộc phạm trù của một quá trình tương tác giữa cá nhân và cấu trúc xã hội” [28]. Trong các khoa học xã hội nói chung và xã hội học nói riêng, có bốn hướng tiếp cận lí thuyết về vai trò.

Theo hướng tiếp cận tâm lí học xã hội của MAISONNEUVE Jean (1973), khi bàn đến vai trò thì cần bàn đến ba khía cạnh hay ba cấp độ: (1) cấp độ thiết chế; (2) cấp độ cá nhân và (3) cấp độ tương tác giữa thiết chế và cá nhân. Ở cấp độ thiết chế, “vai trò là toàn thể các hành vi mang tính chuẩn mực của một tác nhân khi tác nhân ấy có một địa vị xã hội. Những chuẩn mực hành vi ấy phù hợp với các biến số tuổi, giới tính, nghề nghiệp, vị thế gia đình và vị thế chính trị”. Dựa vào định nghĩa vai trò ở cấp độ thiết chế như vậy, tác giả này phân biệt vai trò mang tính thiết chế và vai trò mang tính chức năng.

Ở nghĩa vai trò mang tính thiết chế, tác giả nhấn mạnh yếu tố chuẩn mực hành vi trong thiết chế của các chủ thể, trong khi đó, ở nghĩa vai trò mang tính chức năng, tác giả nhấn mạnh đến hoạt động của các tác nhân ở trong các nhóm xã hội thuộc thiết chế. Trên cơ sở này, Bales đã mô tả mô hình hành vi của các tác nhân trong các nhóm nhỏ là thường định hướng hoạt động của mình theo nhiệm vụ chung của nhóm. Trong trường hợp ấy, vai trò mang tính chức năng thường được phân tích ở cấp độ liên cá nhân, ở cấp độ xúc cảm tích cực hay tiêu cực. Bên cạnh đó, một vài tác giả khác như BENNET và SHEATS tập trung phân tích định hướng hành vi của các tác nhân đến nhiệm vụ của nhóm 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mà họ là thành viên để duy trì sự cố kết nhóm và mức độ đáp ứng nhu cầu cho các thành viên nhóm Ở cấp độ cá nhân, nhờ có vai trò mà cá nhân có thể diễn đạt được nhân cách và bản sắc của bản thân.

Ở cấp độ tương tác giữa cấu trúc xã hội và cá nhân, MAISONNEUVE nêu lên khái niệm vai trò kì vọng và sự tiến triển bên trong của vai trò. Trên cơ sở ấy, “vai trò kì vọng là quá trình mường tượng trước các mô hình hành vi của tác nhân khác theo các vị thế xã hội và tình huống xã hội. Căn cứ theo quá trình phát triển các tương tác giữa cá nhân và cấu trúc xã hội, có thể có sự biến đổi mô hình hành vi hướng đến người khác. Theo hướng tiếp cận chức năng trong xã hội học của FILLOUX, vai trò được hiểu theo cách của MERTON như sau: “Cấu trúc xã hội là sự sắp xếp các vai trò và vị thế, tức là tổng thể vai trò và vị thế gắn kết với nhau và những chuỗi hành vi được sinh ra từ sự gắn kết ấy”.

Cũng trên tinh thần ấy, khi bàn đến nền tảng văn hóa của con người, LINTON đã đưa ra quan niệm như sau về vai trò: “Vai trò là khái niệm để chỉ thái độ, giá trị và hành vi mà xã hội gán cho một người có một địa vị”. Cũng cần phải lưu ý rằng, ở một địa vị xã hội tương đương với không ch một vai trò, mà là nhiều chuỗi vai trò phối hợp. Như vậy, vai trò thể hiện tính chức năng và luôn luôn động. Theo tiếp cận tích hợp tâm lí học xã hội và xã hội học của CHAPUIS và THOMAS (1995), những tác giả rất bị ảnh hưởng của JAMES, BALDWIN, LINTON, MEAD, MORENO, GOFFMAN, vai trò gắn với ba nhóm ch báo gồm nhân cách, chuẩn mực và giá trị.

“Vai trò là tổng thể các mô hình hành vi văn hóa tích hợp ở một địa vị xã hội. Đây là quá trình nhập tâm hay nội hóa các giá trị chung của xã hội và của các nhóm thuộc tính cho phép cá nhân phối hợp các hoạt động khác nhau”. Các tác giả này phân biệt ba cấp độ vai trò: 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Vai trò được quy định hoặc vai trò gán cho tương ứng với vai trò kì vọng; Vai trò chủ quan hay quan niệm của chủ thể về vai trò và đánh giá của chủ thể về hoạt động thực hiện vai trò của mình theo kì vọng; Vai trò thực tiễn hay vai trò khách quan. Do cá nhân có nhiều vai trò nên khả năng xuất hiện xung đột các vai trò là rất cao bởi vì vào cùng một thời gian và không gian, cá nhân khó có thể hài hòa được mọi vai trò của mình.

Hơn nữa, đặt trong chiều cạnh động học, vai trò luôn luôn tiến triển nên nó bị ảnh hưởng bởi các tâm tính văn hóa khác. CHAPUIS và THOMAS đã dẫn lại định nghĩa vai trò của ROCHEBLAVE- SPENLÉ như sau: “Vai trò là một mô hình hành vi có tổ chức tương ứng với vị thế của cá nhân trong một tập hợp tương tác”. Như vậy, định nghĩa này biểu hiện một sự thỏa hiệp giữa một bên là vai trò “gán cho , vai trò quy định đối với một địa vị xã hội và bên kia là cá nhân tìm cách hành động phù hợp với mô hình hành vi chuẩn mực ấy. ROCHBLAVE-SPENTÉ không ch nhấn mạnh đến sự tiến triển của các vai trò do có những biến đổi kinh tế - xã hội, mà tác giả này còn phân tích những biến đổi chuẩn mực và giá trị xã hội do có những thay đổi vai trò.

Ở một khía cạnh khác, khi đề cập đến mối quan hệ giữa địa vị và vai trò, CHAPUIS và THOMAS cho rằng, địa vị là yếu tố cốt lõi của quá trình tổ chức các quan hệ xã hội và vai trò là yếu tố cốt lõi của quá trình tiến triển tâm tính và giá trị văn hóa. Thực vậy, các vai trò bị ảnh hưởng bởi hệ quả của khủng hoảng các nền văn minh. Hướng tiếp cận lí thuyết thứ tư mang tính chất tương tác theo quan niệm của MONTMOLLIN. Vai trò có ba ngữ nghĩa rất rõ: (1) “Vai trò là tổng thể những đòi hỏi và quy định (chuẩn mực, kì vọng, trách nhiệm, sự gán cho…) xuất phát từ cấu trúc xã hội và được tích hợp ở một vị thế nào đó trong cấu trúc xã hội”; (2) “Vai trò là toàn thể hành vi mà cá nhân thực hiện 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] với tư cách là cá nhân ấy có một vị thế trong một cấu trúc xã hội”; (3) “Vai trò là định hướng và quan niệm về hành động mà một cá nhân có được khi cá nhân ấy là thành viên của một tổ chức, tức là hệ thống thái độ và giá trị của cá nhân ấy”.

Theo GOFFMAN, vai trò tương ứng với một mô hình hành động được quy định trước: “Vai trò là quá trình cập nhật quyền và nghĩa vụ gắn với một địa vị xã hội”. Từ các hướng tiếp cận ấy sẽ là thông tin quan trọng để tôi lựa chọn những vai trò quan trọng và phù hợp của công tác xã hội liên quan đến công tác dồn điền đổi thửa.2 Công tác xã hội và vai trò của công tác xã hội Công tác xã hội: Trên thế giới, Công tác xã hội đã được khẳng định là một ngành khoa học độc lập có đối tượng nghiên cứu riêng, có hệ thống lý luận, phương pháp nghiên cứu riêng. Tuy nhiên bấy lâu nay ở nước ta Công tác xã hội bị đánh đồng với hoạt động từ thiện. Và khi nghiên cứu về CTXH đã có rất nhiều những quan niệm khác về CTXH.

Năm 1970, hiệp hội Quốc gia các nhân viên xã hội – NASW( Hoa Kỳ) định nghĩa : Công tác xã hội là hoạt động mang tính chuyên môn nhằm giúp đỡ những cá nhân, nhóm, cộng đồng tăng cường hoặc khôi phục năng lực thực hiện chức năng xã hội của họ và tạo ra những điều kiện thích hợp nhằm đạt được những mục tiêu ấy [13, tr. Năm 2000, tại Đại hội Montreal, Liên đoàn CTXH chuyên nghiệp quốc tế (IFSW) đã phát triển CTXH theo hướng tiếp cận mới: Công tác xã hội chuyên nghiệp thúc đẩy sự thay đổi xã hội, thúc đẩy việc giải quyết các vấn đề trong mối quan hệ con người và sự tăng quyền lực và giải phóng người dân nhằm giúp cho cuộc sống của họ ngày càng thoải mái và dễ chịu. Vận dụng các lý luận hành vi con người và hệ thống xã hội, CTXH can thiệp ở những điểm tương tác giữa con người và môi trường của họ. Nhân quyền và công bằng xã hội là các nguyên tắc cơ bản của nghề CTXH [13, tr.

14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Năm 2004, Liên đoàn CTXH chuyên nghiệp quốc tế họp ở Canada đã thảo luận, bổ sung và đưa ra định nghĩa: CTXH là hoạt động chuyên nghiệp nhằm tạo ra sự thay đổi của xã hội, bằng sự tham gia vào quá trình giải quyết các vấn đề xã hội ( vấn đề nảy sinh trong quan hệ xã hội ) vào quá trình tăng cường năng lực và giải phóng tiềm năng của mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng. CTXH đã giúp cho con người phát triển đầy đủ và hài hòa hơn và đem lại cuộc sống tố đẹp hơn cho mọi người dân [13, tr. Như vậy, qua lịch sử hình thành và rất nhiều quan niệm khác nhau thì có thể đưa ra một định nghĩa khái quát chung về CTXH như sau: CTXH là một hoạt động chuyên nghiệp được thực hiện dựa trên nền tảng khoa học chuyên ngành nhằm hỗ trợ đối tượng có vấn đề xã hội ( Cá nhân, nhóm, cộng đồng) giải quyết vấn đề gặp phải, cải thiện hoàn cảnh, vươn lên hòa nhập cuộc sống theo hướng tích cực bền vững [13, tr. Những năm gần đây, CTXH đã được tái khôi phục, phát triển ở Việt Nam.