PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Từ thập niên 90 của thế kỉ trƣớc, vấn đề ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học là một chủ đề lớn đƣợc UNESCO chính thức đƣa ra thành chƣơng trình hành động trƣớc ngƣỡng cửa của thế kỉ XXI. Ngoài ra, UNESCO còn dự báo: công nghệ thông tin (CNTT) sẽ làm thay đổi nền giáo dục một cách cơ bản vào đầu thế kỉ XXI [10]. Trƣớc tình hình ứng dụng CNTT phát triển mạnh vào giáo dục trên thế giới, trong chỉ thị số: 58 – CT/TW của Bộ Chính trị Ban chấp hành TW Đảng đã chỉ rõ ứng dụng và phát triển CNTT là một nhiệm vụ ƣu tiên trong chiến lƣợc phát triển kinh tế xã hội [1].
Bên cạnh đó, Bộ trƣởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã có công văn số: 4987/BGDĐT-CNTT ngày 02 tháng 8 năm 2012 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về Hƣớng dẫn thực hiện nhiệm vụ CNTT năm học 2012 – 2013 “Đẩy mạnh việc ứng dụng CNTT trong trƣờng phổ thông nhằm đổi mới phƣơng pháp dạy và học theo hƣớng giáo viên tự tích hợp CNTT vào từng môn học thay vì học trong môn tin học. Giáo viên các bộ môn chủ động tự soạn và tự chọn tài liệu và phần mềm (mã nguồn mở) để giảng dạy ứng dụng CNTT” [2, 3]. Trong giai đoạn hiện nay, xu hƣớng dạy học hiện đại với sự kết hợp những thành tựu CNTT&TT. Vấn đề trung tâm là tìm kiếm những phƣơng thức mới có hiệu quả để truyền đạt kiến thức, cho phép cung cấp cho học sinh thông tin đầy đủ và chính xác hơn về những hiện tƣợng đang học, có tác dụng đẩy nhanh quá trình dạy học (QTDH) làm cho QTDH dể dàng và hiệu quả hơn.
Việc khai thác sử dụng CNTT và đa phƣơng tiện hiện nay còn chủ yếu là trình diễn minh họa kiến thức cho học sinh (HS) và chƣa đƣợc quan tâm đầy đủ về 1 mặt phƣơng pháp sử dụng sao cho có thể hỗ trợ một cách có hiệu quả hoạt động nhận thức tự chủ sáng tạo của học sinh trong QTDH. Trong thực tế, ở các trƣờng nghề Tây Ninh tuy đã đƣợc triển khai nhƣng mức độ ứng dụng CNTT lại khác nhau vì còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố đặc thù riêng của từng môn học/môđun là vận dụng kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo vào thực tế. Giáo viên dạy nghề còn gặp nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm, xây dựng nguồn tƣ liệu đa phƣơng tiện nhƣ phim, ảnh phù hợp với nội dung bài học để sử dụng thiết kế các bài giảng ứng dụng phim vào QTDH. Vì vậy để nâng cao hiệu quả trong dạy học cần phải khai thác sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông để thiết kế bài giảng và các sản phẩm hổ trợ giảng dạy.
Sản phẩm công nghệ này sẽ hổ trợ hiệu quả cho các hoạt động dạy học nhằm truyền đạt kiến thức, kỹ năng và thái độ ngành nghề cho học sinh. Xuất phát từ những lý do trên ngƣời nghiên cứu chọn đề tài: “Ứng dụng phim giáo khoa trong dạy học môdun kỹ thuật lắp đặt điện Nghề “Điện công nghiệp” tại các Trường Trung cấp nghề tỉnh Tây Ninh, nhằm nâng cao tính tích cực nhận thức của người học’’. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 2. Mục tiêu nghiên cứu Ứng dụng phim giáo khoa trong dạy học môđun Kỹ thuật lắp đặt điện nghề Điện công nghiệp tại các trƣờng Trung Cấp nghề tỉnh Tây Ninh.
Nhiệm vụ nghiên cứu Đề tài tập trung nghiên cứu các nhiệm vụ sau: - Nghiên cứu cơ sở lý luận về ứng dụng phim giáo khoa trong dạy học. - Khảo sát thực trạng của việc giảng dạy và ứng dụng CNTT&TT trong dạy học tại các trƣờng Trung cấp nghề Tây Ninh. - Ứng dụng phim giáo khoa. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Hiện nay, các phim giáo khoa trong dạy học môđun kỹ thuật lắp đặt điện tại các trƣờng Trung Cấp nghề Tây Ninh chƣa đƣợc ứng dụng.
Vì vậy, nếu ứng dụng 2 phim giáo khoa mà ngƣời nghiên cứu đã thiết kế thì sẽ nâng cao tính tích cực nhận thức của ngƣời học, qua đó nâng cao đƣợc chất lƣợng dạy học môđun này tại các trƣờng Trung Cấp nghề Tây Ninh. ĐỐI TƢỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 4. Đối tƣợng nghiên cứu Phim giáo khoa trong dạy học. Khách thể nghiên cứu Quá trình dạy học môđun Kỹ thuật lắp đặt điện tại các trƣờng Trung Cấp nghề Tây Ninh.
PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5. Phƣơng pháp nghiên cứu lý luận Tìm hiểu đặc điểm, mục tiêu, chƣơng trình, sách giáo khoa môdun kỹ thuật lắp đặt điện tại các trƣờng Trung Cấp nghề thuộc tỉnh Tây Ninh để xác định những nội dung dạy học cần thiết phải sử dụng phim giáo khoa. Phƣơng pháp khảo sát bằng bảng hỏi Sử dụng những phiếu khảo sát và phỏng vấn trực tiếp giáo viên và học sinh để thu thập thông tin cần thiết cho đề tài. Phƣơng pháp thống kê toán học Các số liệu thu thập đƣợc xử lí thống kê, trình bày dạng bảng và biểu đồ.
Phƣơng pháp này đƣợc sử dụng kết hợp với phƣơng pháp nghiên cứu lí luận và phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn để đánh giá số liệu tổng hợp. ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN VĂN Dựa trên đặc điểm của nội dung kiến thức môđun kỹ thuật lắp đặt điện (KTLĐĐ), yêu cầu đổi mới phƣơng pháp dạy học (PPDH) theo hƣớng ứng dụng phim giáo khoa và thực trạng tình hình giảng dạy môdun KTLĐĐ ở các trƣờng Trung Cấp nghề thuộc tỉnh Tây Ninh, ngƣời nghiên cứu đã mạnh dạn đề xuất ứng 3 dụng phim giáo khoa bổ trợ cho môn học/môđun có tính chất điển hình, nhằm nâng cao tính tích cực nhận thức của học sinh và nâng cao hiệu quả đào tạo nghề. GIÁ TRỊ THỰC TIỄN CỦA LUẬN VĂN Đề tài có thể đƣợc áp dụng vào giảng dạy môdun KTLĐĐ ở các trƣờng nghề thuộc tỉnh Tây Ninh, nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới PPDH theo hƣớng nâng cao tính tích cực nhận thức của học sinh. Ngoài ra, đề tài sẽ làm định hƣớng cho việc thực hiện đổi mới PPDH theo hƣớng ứng dụng phim giáo khoa cho chuyên ngành điện công nghiệp ở các trƣờng trung cấp nghề ở Tây Ninh.
4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ỨNG DỤNG PHIM GIÁO KHOA TRONG DẠY HỌC 1. VIỆC NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG PHIM GIÁO KHOA TRONG DẠY HỌC TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM Công nghệ thông tin (CNTT) là công cụ đắc lực hỗ trợ cho việc đổi mới phƣơng pháp dạy học, góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục. Một trong các thành tựu của CNTT là multimedia đƣợc ứng dụng vào rất nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, trong đó có giáo dục và đào tạo. Multimedia là sự tích hợp nhiều thành phần phƣơng tiện nhƣ âm thanh, hình ảnh, phim, mô phỏng., trên máy tính vào quá trình dạy học nhằm đạt mục tiêu đề ra và nâng cao hiệu quả dạy học.
Trong đó đặc biệt là ứng dụng phim là một giải pháp hữu hiệu giải quyết vấn đề này. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để tạo ra và thúc đẩy việc ứng dụng phim giáo khoa trong dạy học nhằm nâng cao hiệu quả dạy học? Từ đó việc nghiên cứu các ứng dụng phim giáo khoa (PGK) trong giáo dục đã thực sự phát triển rộng khắp trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng. Trên thế giới Phim giáo khoa và các loại phim mang tính giáo dục thƣờng đƣợc phổ biến qua các trang web chuyên biệt nhƣ: TED. Vì mức độ nổi tiếng của TED, đây có lẽ là trang web đầu tiên đƣợc đến khi đọc tiêu đề của bài viết này.
Không có gì đáng ngạc nhiên, TED là một trong những nguồn video giáo dục và định hƣớng tốt nhất trên Internet. TED khởi đầu là một hội nghị xoay quanh các chủ đề công nghệ (Technology), giải trí (Entertainment) và thiết kế (Design). Kể từ thời điểm đó, TED đã mở rộng thêm nhiều chủ đề và phƣơng thức để truyền bá những ý tƣởng mới. Một trong những 5 phát triển mới nhất là TED-Ed [13], kênh YouTube “để nắm bắt và khuếch đại tiếng nói của các nhà giáo dục lớn trên thế giới” [12] BrightTalk.
Trên BrightTalk ta sẽ tìm thấy các video đƣợc các chuyên gia kinh doanh hàng đầu chia sẻ về nhiều chủ đề khác nhau bao gồm quản trị kinh doanh, quản lý nguồn nhân lực, công nghệ thông tin, tiếp thị và bán hàng. Khi đăng ký một tài khoản miễn phí, chúng ta có thể duyệt và tìm kiếm theo chủ đề toàn bộ kho lƣu trữ với thời lƣợng tổng cộng hơn 100 triệu phút tại BrightTalk [14]. Đƣợc Google tung ra vào đầu năm 2012, dự án Solve for X nêu khẩu hiệu: “Một diễn đàn để khuyến khích và khuếch đại các tƣ tƣởng và hợp tác về các lĩnh vực dựa trên công nghệ”. Các đoạn phim khám phá những ý tƣởng tuyệt vời có thể giúp chúng ta giải quyết các vấn đề toàn cầu ảnh hƣởng đến hàng tỷ ngƣời trên thế giới trong tƣơng lai [15].
Đúng nhƣ tên gọi, GREEN.TV là tài nguyên dành riêng cho các video về môi trƣờng. Trang web đặt mục tiêu tạo ra thay đổi thực sự bằng việc giáo dục cho mọi ngƣời thông qua các đoạn video làm cho chúng ta có thể tham gia và hành động nhằm bảo vệ hành tinh xanh. Ra mắt vào năm 2005 với sự hợp tác của chƣơng trình môi trƣờng Liên hiệp quốc (UNEP), GREEN.TV đang sở hữu một bộ sƣu tập tƣ liệu có liên kết với nhiều đối tác uy tín, đƣợc các đối tác này hỗ trợ mạnh mẽ cho sứ mệnh của GREEN. All Things Science.
Tuy chƣa lôi cuốn nhƣ các website khác, nhƣng điều này không làm cho All Things Science kém thú vị. Trang web tổng hợp các video xoay quanh chủ đề trí tuệ nhân tạo, khoa học máy tính, di truyền học, năng lƣợng xanh, hải dƣơng học, triết học và nhiều lĩnh vực khoa học chuyên sâu khác. Chúng ta có thể tìm kiếm các video theo từ khóa hoặc duyệt theo các kênh, đăng ký thành viên nhận xét và chấm điểm các đoạn phim đã xem qua [17]. Nếu vào youtube và dùng từ khóa phim tài liệu - khoa học và giáo dục chúng ta có thể thấy phần lớn các bộ phim có chủ đề về giáo dục địa lí, lịch sử, khoa học kĩ thuật… Cụ thể là bộ phim về sông Amazon cho chúng ta thƣởng thức những 6 đoạn phim đƣợc quay cận cảnh và với kỹ thuật tua chậm (Time Warp) thật rõ nét và đẹp mắt.
Không những thế, bộ phim còn giúp chúng ta khám phá những tập tính kì lạ và độc đáo của một số loài sinh sống trong vùng rừng rậm sông nƣớc Amazon. Những liên hệ mật thiết giữa các động thực vật qua xâu chuỗi thức ăn xoay vòng giữa các loài để cân bằng sinh thái của vùng.